Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Khả năng sinh tr ưởng và các y ếu t ố ảnh hưởng đến sinh tr ưởng của gia cầm 1. Khái niệm sinh trưởng Sinh trưởng là quá trình tích luỹ chất hữu cơ do đồng hoá và dị hoá của cơ thể, là sự tăng lên về chiều cao, dài, bề ngang, thể tích khối lượng của các bộ phận và toàn bộ cơ thể của con vật, đồng thời sinh trưởng chính là sự tích luỹ dần các chất dinh dưỡng chủ yếu là protein (Trần Đình Miên, Nguyễn Kim Đường, 1992 [35]).
Các yếu tố ảnh hưởng của đặc điểm di truyền, dòng và giống đến sinh trưởng * Di truyền là một trong những yếu tố quan trọng nhất, ảnh hưởng đến sinh trưởng của cơ thể gia cầm. Trần Đình Miên và cs (1975) [34] dẫn theo tài liệu của Swright chia các gen ảnh hưởng đến sinh trưởng của động vật thành ba loại: + Gen ảnh hưởng đến sự phát triển nói chung, đến các chiều, đến tính năng lý học các chiều. + Gen ảnh hưởng theo nhóm. + Gen ảnh hưởng đến một vài tính trạng riêng rẽ.
Theo Nguyễn Ân và cs (1983) [1]; thì các tính trạng năng suất là các tính trạng số lượng như khối lượng cơ thể, kích thước chiều đo. Nguyễn Văn Thiện (1995) [47] cho biết: các tính trạng số lượng chi phối bởi nhiều gen hay còn gọi đa gen. Các gen này hoạt động theo ba phương thức, đó là sự cộng gộp, trội, lặn và tương tác giữa các gen. G=A+D+I Trong đó: G là giá trị kiểu gen (genotypic value); A là giá trị cộng gộp (additive value); D là giá trị sai lệch trội (dominance deviation value); 4 I là giá trị sai lệch tương tác (Interaction deviation value) Trong thực tế sản xuất cũng như nghiên cứu, để xác định mức độ ảnh hưởng của di truyền đến sinh trưởng của vật nuôi, người ta sử dụng đại lượng hệ số di truyền (h2).
Đặng Hữu Lanh và cs (1999) [19] khái quát: Hệ số di truyền là tỷ lệ của phần do gen quy định trong việc tạo nên giá trị kiểu hình. Sự tồn tại của các gen hoặc nhóm gen trong các dòng và giống gia cầm rất khác nhau. Các công trình nghiên cứu của các tác giả trong nước đã chứng minh rất rõ vấn đề này. Nguyễn Huy Đạt và cs (1996) [3] nghiên cứu so sánh chỉ tiêu năng suất của gà thương phẩm thịt trên 4 giống AA, Lohmann, ISA Vedete và Avian nuôi trong cùng một điều kiện cho thấy, chỉ số sản xuất PN của gà broiler tại 49 ngày tuổi ở 4 giống gà là khác nhau: gà broiler AA: 187,97; gà broiler Lohmann: 215,33; gà broiler ISA Vedete: 211,83; gà broiler Avian: 204,95.
Với gà lông màu qua các công trình nghiên cứu của Trần Công Xuân và cs (1997) [64] nghiên cứu hai dòng gà Tam Hoàng 882 và Jang Cun vàng đều cho kết luận rất rõ là các giống khác nhau và thậm chí trong cùng một giống thì các dòng khác nhau có sinh trường khác nhau. * Ảnh hưởng của dòng, giống, tính biệt và tuổi - Dòng, giống Dòng, giống có ảnh hưởng tới quá trình sinh trường của gia súc gia cầm Letner và Asmundsen (1998) [73] đã so sánh sinh trường của các giống gà Leghorn trắng và Plymouth Rock tới 24 tuần tuổi, cho rằng Plymouth Rock sinh trưởng nhanh hơn giống gà Leghorn ở 2 – 6 tuần và sau đó không có sự khác biệt. Trần Thânh Vân (2002) [59], khi nghiên cứu sức sản xuất thịt gà lông màu Kabir, Lương Phượng và Sasso cho biết: khối lượng cơ thể ở gà 10 tuần tuổi đạt lần lượt là 1990,28g/con; 1993,27 g/con và 2189,29 g/con. Gà Tam Hoàng 882 ở 12 tuần tuổi khối lượng cơ thể đạt 1557,83 g/con (Nguyễn Thị Khánh, Trần Công Xuân và cs, 2000 [16]).
Nguyễn Thị Thúy Mỵ (1997) [37], khi nghiên cứu 3 giống gà AA, Avian và BE88 nuôi tại Thái Nguyên cho thấy khối lượng của 3 giống gà khác nhau ở 49 ngày tuổi lần lượt là: 2501,09 g/con; 2423,28 g/con và 2305,14 g/con. 5 Theo Nguyễn Mạnh Hùng và cs (1994) [12], thì sự sai khác về khối lượng của gia cầm rất lớn, giống gà kiêm dụng nặng hơn giống gà hướng trứng từ 13 – 38 %. Như một quy luật, hầu hết khối lượng sống của giống hướng trứng đều nhẹ hơn giống hướng thịt tới gần 2 lần và giống kiêm dụng 1,3 – 1,7 lần. - Ảnh hưởng của tính biệt Các loại gia cầm khác nhau về giới tính thì có sinh trưởng khác nhau, con đực lớn nhanh hơn, (riêng chim cút con trống nhỏ hơn con mái).
North và Bell, (1990) [75] cho biết khối lượng gà con 1 ngày tuổi có sự tương quan dương với khối lượng trứng giống đưa vào ấp, song không có ảnh hưởng đến khối lượng cơ thể lúc thành thục và cường độ sinh trường ở 4 tuần tuổi. Song, lúc mới sinh con trống có khối lượng lớn hơn con mái 1%, tuổi càng cao sự khác nhau càng lớn, ở 2 tuần tuổi khác nhau hơn 5%, ở 3 tuần hơn 11%, ở 8 tuổi hơn 27% 1. Ảnh hưởng của chế độ dinh dưỡng, môi trường và điều kiện nuôi dưỡng Các tính trạng số lượng, trong đó sinh trường và khối lượng cơ thể gà chịu ảnh hưởng rất lớn các tác động của môi trường E (Environment). Theo Nguyễn Văn Thiện, Nguyễn Khánh Quắc (1998) [48], quan hệ giữa kiểu hình P (Phenotype), kiểu gen G (Genotype) và môi trường E (Environment) được biểu thị bằng công thức: P=G+E Đặng Hữu Lanh và cs (1999) [19], Nguyễn Văn Thiện, Nguyễn Khánh Quắc (1998) [48], cho rằng căn cứ vào mức độ, tính chất ảnh hưởng lên cơ thể gia cầm, môi trường (E) được chia làm hai loại: Môi trường chung Eg (General environment) tác động thường xuyên, liên tục đến tất cả các cá thể trong quần thể.
Môi trường đặc biệt Es (Special environment) tác động đến một số cá thể riêng biệt nào đó trong quần thể trong một thời gian ngắn. Theo Lê Đình Lương, Phan Cự Nhân (1994) [28], các giống gia cầm đều nhận được từ tổ tiên, bố mẹ chúng một số gen quyết định tính trạng giống hoặc dòng, 6 nhưng những khả năng đó có phát huy được hay không còn phụ thuộc rất nhiều vào môi trường sống của chúng như thức ăn, điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng và khí hậu. - Ảnh hưởng của chế độ dinh dưỡng đến khả năng sinh trưởng Dinh dưỡng là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp, lâu dài đến toàn bộ các giai đoạn sinh trưởng và phát dục của gia cầm. Đặc biệt đối với gia cầm non, do không được bú mẹ như ở động vật có vú nên thức ăn của chúng ở giai đoạn đầu có tác dụng quyết định đến khả năng sinh trưởng và khối lượng cơ thể của chúng sau này.
Theo Trần Đình Miên, Nguyễn Văn Thiện (1975) [34] thì việc nuôi dưỡng mà chủ yếu là thức ăn có tác dụng rất lớn đối với sự sinh trưởng của gia cầm. Tác giả Bùi Đức Lũng và cs (1996) [24] đã nghiên cứu bổ sung khoáng và vitamin vào khẩu phần nuôi gà HV85 cho thấy khối lượng cơ thể gà ở 7 tuần tuổi tăng 85,3g so với đối chứng. Đề phát huy tối đa khả năng sinh trường của gia cầm cần phải cung cấp thức ăn tối ưu với đầy đủ dinh dưỡng, cân bằng nghiêm ngặt giữa protein, acid amin và năng lượng. Ngoài ra, thức ăn cho gà nuôi thịt cần phải bổ sung hàng loạt chế phẩm sinh học không mang ý nghĩa dinh dưỡng nhưng nó kích thích sinh trường, làm tăng chất lượng thịt (Bùi Đức Lũng và Lê Hồng Mận, 1993 [25]) - Ảnh hưởng của thời tiết, mùa vụ đến sinh trưởng Yếu tố thời tiết và mùa vụ cũng là một tác nhân quan trọng của môi trường ảnh hưởng đến sinh trường, của gia cầm.
Đặc biệt là nhiệt độ, độ ẩm và ánh sáng. + Ảnh hưởng của yếu tố nhiệt độ Gà con ở giai đoạn còn nhỏ (30 ngày tuổi đầu), cơ quan điều khiển nhiệt chưa hoàn chỉnh, cho nên yêu cầu về nhiệt độ tương đối cao. Nó rất nhạy cảm với tác động của điều kiện khí hậu thay đổi. Những ngày đầu tiên thân nhiệt của gà con mới nở không ổn định và phụ thuộc vào nhiệt độ chuồng nuôi.
Vì thế nhiệt độ chuồng nuôi trong giai đoạn đầu của gà cần phải quan tâm giữ ấm, nếu nhiệt độ quá thấp gà con sẽ tụ đống lại, không ăn, gà sinh trưởng kém hoặc chết do tụ đống dẫm đạp lên nhau. Song ở các giai đoạn sau nếu nhiệt độ môi trường quá cao thì sẽ hạn chế việc sử dụng thức ăn, gà uống nhiều nước, bài tiết phân lỏng, hạn chế khả năng sinh 7 trưởng và gà dễ mắc bệnh các đường tiêu hóa. Ở thời kỳ sau ấp nở, nhiệt độ môi trường có ảnh hưởng rõ rệt đến sinh trưởng và hệ số chuyển hóa thức ăn của gà thịt. Khi nhiệt độ tăng lên năng lượng của khẩu phần duy trì giảm xuống, sau khi ấp nở nếu tăng nhiệt độ từ 7oC - 21 oC sẽ làm giảm hệ số chuyển hóa thức ăn 0,87% cho mỗi độ C tăng lên.
Nếu nhiệt độ tiếp tục tăng lên mức tối ưu thì hệ số chuyển hóa thức ăn được cải thiện cho đến khi đạt đến điểm stress nhiệt làm giảm sinh trường của gia cầm. + Gia cầm có thân nhiệt tương đối ổn định, sự ổn định này là do chúng có sự điều hòa nhiệt hoàn chỉnh. Nhiệt độ của các cơ quan bên trong và của não luôn thay đổi, nó cao hơn nhiệt độ trung bình của thân, nhiệt độ của da thấp hơn và có thể bị thay đổi, thân nhiệt của gia cầm trung bình 40o - 42oC. Nhiệt độ của cơ thể dao động do các yếu tố nuôi dưỡng, tuổi, giống gia cầm, thời gian trong ngày cũng như mức độ hoạt động của gà.
Sự ổn định tương đối nhiệt độ của cơ thể gia cầm (đẳng nhiệt) được giữ lại chỉ trong điều kiện cân bằng giữa sự tạo nhiệt và sự mất nhiệt. Điều này đạt được nhờ sự điều hòa hóa học (thông qua quá trình trao đổi chất) và điều hòa lý học (sự thay đổi cường độ tỏa nhiệt của cơ thể vào môi trường xung quanh). Bất cứ sự thay đổi nào về nhiệt độ của môi trường đều ảnh hưởng đến cơ chế điều tiết nhiệt của gia cầm và nó ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng và phát dục của chúng. Ảnh hưởng của yếu tố nhiệt độ là những tác động của nó liên quan đến việc tiêu thụ thức ăn, ngoài ra còn làm tăng hoạt động sinh lý của hệ tuần hoàn, hô hấp gây stress mạnh.
Nhiệt độ thích hợp nhất cho gà 15oC - 25oC. Những thay đổi nhiệt độ trên và dưới ngưỡng này đều có thể gây stress và ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng và phát triển của gà.
