Nghiên cứu tình hình và đánh giá kết quả sơ cứu vận chuyển xử trí điều trị bệnh nhân chấn thương sọ não tại bệnh viện đa khoa trung tâm an giang năm 2020 2021 nguyễn minh tâm gs ts

Nghiên cứu về chấn thương sọ não tại An Giang trong giai đoạn 2020-2021 đã chỉ ra những vấn đề nghiêm trọng… 101 trang · Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ · 2021.

• Tác giả: Nguyễn Minh Tâm
• Người hướng dẫn: GS. Phạm Văn Lình
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Quản Lý Y Tế
• Đề tài: Nghiên Cứu Tình Hình Và Đánh Giá Kết Quả Sơ Cứu, Vận Chuyển, Xử Trí, Điều Trị Bệnh Nhân Chấn Thương Sọ Não Tại An Giang
• Loại tài liệu: Luận Văn Chuyên Khoa Cấp II
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Đại cương về chấn thương sọ não
• 2.1.1. Một số khái niệm, định nghĩa về chấn thương sọ não
• 2.1.2. Nguyên nhân, phân loại chấn thương sọ não
• 2.1.2.1. Nguyên nhân chấn thương sọ não
• 2.1.2.2. Phân loại tổn thương sọ não
• 2.2. Sơ cấp cứu ban đầu và vận chuyển bệnh nhân chấn thương sọ não
• 2.2.1. Sơ cấp cứu ban đầu tại hiện trường và cấp cứu tại tuyến cơ sở
• 2.2.1.1. Định nghĩa về sơ cấp cứu
• 2.2.1.2. Cấp cứu trước viện
• 2.2.1.3. Sơ cấp cứu ban đầu tại hiện trường
• 2.2.1.4. Cấp cứu chấn thương sọ não tại tuyến cơ sở
• 2.2.2. Sơ cứu chấn thương sọ não trên xe cứu thương trong lúc vận chuyển
• 2.2.3. Vận chuyển bệnh nhân chấn thương sọ não
• 2.2.3.1. Đánh giá trước khi vận chuyển
• 2.2.3.2. Chuẩn bị nhân viên, trang thiết bị và xe cứu thương
• 2.3. Tình hình nghiên cứu chấn thương sọ não
• 2.4. Tình hình chấn thương sọ não tại An Giang
• 3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3. Đạo đức trong nghiên cứu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Một số đặc điểm chung của bệnh nhân chấn thương sọ não
• 4.2. Sơ cấp cứu, vận chuyển bệnh nhân chấn thương sọ não
• 4.3. Nguyên nhân, phân loại chấn thương sọ não
• 4.4. Điều trị chấn thương sọ não và mối liên quan giữa sơ cấp cứu, vận chuyển bệnh nhân với kết quả điều trị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Kết Quả Sơ Cứu Chấn Thương Sọ Não

Nghiên cứu về chấn thương sọ não tại An Giang trong giai đoạn 2020-2021 đã chỉ ra những vấn đề nghiêm trọng liên quan đến việc sơ cứu và điều trị bệnh nhân. Tình hình chấn thương sọ não đang gia tăng, đặc biệt là do tai nạn giao thông. Việc hiểu rõ về quy trình sơ cứu và điều trị là rất cần thiết để giảm thiểu tỷ lệ tử vong và di chứng cho bệnh nhân.

1.1. Định Nghĩa và Phân Loại Chấn Thương Sọ Não

Chấn thương sọ não được định nghĩa là những tổn thương do tác động cơ học lên đầu. Phân loại chấn thương có thể dựa trên mức độ nặng nhẹ, nguyên nhân gây ra và cơ chế chấn thương.

1.2. Tình Hình Chấn Thương Sọ Não Tại An Giang

Tại An Giang, tỷ lệ bệnh nhân chấn thương sọ não đang gia tăng, chủ yếu do tai nạn giao thông. Các nghiên cứu cho thấy rằng việc sơ cứu kịp thời có thể cải thiện đáng kể kết quả điều trị.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Sơ Cứu Chấn Thương Sọ Não

Một trong những thách thức lớn nhất trong việc sơ cứu bệnh nhân chấn thương sọ não là thiếu kiến thức và kỹ năng của người dân trong việc thực hiện sơ cứu ban đầu. Điều này dẫn đến việc bệnh nhân không được xử trí kịp thời, làm tăng nguy cơ tử vong và di chứng.

2.1. Thiếu Kiến Thức Về Sơ Cứu

Nhiều người dân chưa được đào tạo về sơ cứu, dẫn đến việc không biết cách xử trí khi gặp tai nạn. Việc này cần được cải thiện thông qua các chương trình giáo dục cộng đồng.

2.2. Khó Khăn Trong Vận Chuyển Bệnh Nhân

Vận chuyển bệnh nhân chấn thương sọ não đến cơ sở y tế chuyên khoa là một thách thức lớn. Thời gian vàng trong cấp cứu thường bị bỏ lỡ do thiếu phương tiện và kiến thức.

III. Phương Pháp Sơ Cứu Bệnh Nhân Chấn Thương Sọ Não Hiệu Quả

Để cải thiện kết quả sơ cứu, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả trong việc xử trí bệnh nhân chấn thương sọ não. Các phương pháp này bao gồm việc đánh giá nhanh tình trạng bệnh nhân và thực hiện các biện pháp sơ cứu đúng cách.

3.1. Đánh Giá Tình Trạng Bệnh Nhân

Đánh giá tình trạng tri giác và đường thở là bước đầu tiên trong sơ cứu. Việc này giúp xác định mức độ nặng của chấn thương và quyết định các biện pháp can thiệp tiếp theo.

3.2. Thực Hiện Sơ Cứu Đúng Cách

Sơ cứu đúng cách bao gồm việc kiểm soát đường thở, cầm máu và ổn định bệnh nhân trước khi vận chuyển. Điều này có thể giảm thiểu tổn thương não và cải thiện tiên lượng.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Điều Trị Bệnh Nhân Chấn Thương Sọ Não

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc sơ cứu và vận chuyển đúng cách có mối liên quan chặt chẽ đến kết quả điều trị bệnh nhân chấn thương sọ não. Những bệnh nhân được sơ cứu tốt có tỷ lệ hồi phục cao hơn.

4.1. Tỷ Lệ Hồi Phục Sau Điều Trị

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ hồi phục của bệnh nhân chấn thương sọ não tăng lên đáng kể khi được sơ cứu và vận chuyển kịp thời. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đào tạo sơ cứu.

4.2. Mối Liên Quan Giữa Sơ Cứu và Kết Quả Điều Trị

Có một mối liên hệ rõ ràng giữa chất lượng sơ cứu ban đầu và kết quả điều trị. Những bệnh nhân được sơ cứu tốt thường có thời gian hồi phục ngắn hơn và ít di chứng hơn.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Nghiên Cứu Chấn Thương Sọ Não

Nghiên cứu về chấn thương sọ não tại An Giang đã chỉ ra rằng việc cải thiện quy trình sơ cứu và điều trị là rất cần thiết. Tương lai cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức cộng đồng và đào tạo kỹ năng sơ cứu.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Đào Tạo Sơ Cứu

Đào tạo sơ cứu cho cộng đồng là một yếu tố quan trọng giúp giảm thiểu tỷ lệ tử vong và di chứng do chấn thương sọ não. Các chương trình giáo dục cần được triển khai rộng rãi.

5.2. Hướng Đi Tương Lai Trong Nghiên Cứu

Nghiên cứu cần tiếp tục được thực hiện để tìm ra các phương pháp điều trị hiệu quả hơn cho bệnh nhân chấn thương sọ não. Việc áp dụng công nghệ mới trong điều trị cũng cần được xem xét.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chấn thương sọ não luôn là một trong những vấn đề y tế công cộng và xã hội cấp bách hàng đầu trên quy mô toàn cầu. Theo ước tính từ các báo cáo quốc tế, tỷ lệ mắc chấn thương sọ não hàng năm lên tới khoảng 900 trường hợp trên 100.000 dân, trong đó có khoảng 73 trường hợp thuộc nhóm mức độ vừa và nặng. Tại Việt Nam, các thống kê dịch tễ ghi nhận tai nạn giao thông là nguyên nhân hàng đầu, chiếm từ 75% đến 90% tổng số ca chấn thương sọ não nhập viện. Tử vong do tổn thương sọ não hiện đứng hàng thứ 3 trong các nguyên nhân gây tử vong chung, chỉ xếp sau bệnh lý tim mạch và ung thư.

Vấn đề cốt lõi quyết định sự sống còn và khả năng phục hồi chức năng của nạn nhân chính là công tác sơ cấp cứu ban đầu tại hiện trường và kỹ thuật vận chuyển trong "thời gian vàng". Tuy nhiên, tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long nói chung và tỉnh An Giang nói riêng, hệ thống cấp cứu ngoại viện vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế về mặt nhân lực, phương tiện và kỹ năng xử trí của cộng đồng.

Luận văn chuyên khoa cấp II chuyên ngành Quản lý Y tế của tác giả Nguyễn Minh Tâm, dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Phạm Văn Lình tại Trường Đại học Y Dược Cần Thơ, được thực hiện nhằm giải quyết ba mục tiêu cụ thể: xác định tỷ lệ bệnh nhân chấn thương sọ não được sơ cấp cứu và vận chuyển đúng; phân loại nguyên nhân và hình thái tổn thương; đánh giá kết quả điều trị tại Bệnh viện Đa khoa Trung tâm An Giang trong giai đoạn 2020 - 2021 cùng mối liên quan giữa chất lượng cấp cứu trước viện với thang điểm phục hồi Glasgow. Nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng cho các nhà quản lý y tế nhằm tối ưu hóa mạng lưới cấp cứu ngoại viện, giảm thiểu tỷ lệ tử vong và gánh nặng tàn tật cho xã hội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng các mô hình và hướng dẫn chuẩn hóa quốc tế và quốc gia trong cấp cứu chấn thương:

Thứ nhất, mô hình chuỗi cấp cứu trước viện 3 cấp độ của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Mô hình này phân định rõ ba cấp độ can thiệp: Cấp độ I (sơ cứu ban đầu do người chứng kiến thực hiện), Cấp độ II (hồi sức cơ bản và ổn định sinh hiệu) và Cấp độ III (cấp cứu chuyên sâu tại cơ sở y tế tuyến trước). Quy trình cấp cứu tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc ABCDE bao gồm: kiểm soát đường thở kết hợp bất động cột sống cổ (Airway), duy trì hô hấp và thông khí (Breathing), đảm bảo huyết động và tuần hoàn (Circulation), đánh giá khiếm khuyết thần kinh (Disability) và bộc lộ toàn thân kiểm tra tổn thương phối hợp (Exposure).

Thứ hai, hệ thống thang đo chuẩn hóa thần kinh học quốc tế. Thang điểm hôn mê Glasgow (Glasgow Coma Scale - GCS) từ 3 đến 15 điểm được sử dụng để phân loại mức độ tri giác thành ba mức: nhẹ (13 - 15 điểm), vừa (9 - 12 điểm) và nặng (3 - 8 điểm). Thang điểm kết quả điều trị Glasgow (Glasgow Outcome Scale - GOS) chia thành 5 bậc: từ tử vong (điểm 1), sống thực vật (điểm 2), tàn phế nặng không tự phục vụ (điểm 3), tàn phế vừa tự phục vụ (điểm 4) đến phục hồi tốt (điểm 5). Kết quả điều trị được nhóm thành hai mức: kết quả tốt (GOS 4 - 5) và kết quả xấu (GOS 1 - 3).

Thứ ba, khung pháp lý về chuyển tuyến theo Thông tư 14/2014/TT-BYT của Bộ Y tế. Văn bản quy định các tiêu chuẩn bắt buộc khi chuyển viện gồm: phương tiện xe cứu thương chuyên dụng, trang thiết bị cấp cứu đi kèm, nhân viên y tế hộ tống (bác sĩ hoặc điều dưỡng) và hồ sơ giấy chuyển viện đầy đủ thông tin chuyên môn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang có phân tích. Địa điểm nghiên cứu đặt tại Bệnh viện Đa khoa Trung tâm An Giang – bệnh viện đa khoa hạng I với quy mô tiếp nhận bệnh nhân toàn tỉnh và các khu vực lân cận. Thời gian thu thập số liệu kéo dài 12 tháng, từ ngày 01/06/2020 đến ngày 30/05/2021.

Cỡ mẫu được tính toán theo công thức ước lượng một tỷ lệ trong quần thể với độ tin cậy 95% (Z = 1,96), mức sai số cho phép d = 0,03. Dựa trên tỷ lệ sơ cứu tốt tại hiện trường ước tính p = 0,0632 từ các y văn trước đó tại khu vực miền Tây, cỡ mẫu tối thiểu được xác định là 253 bệnh nhân. Để dự phòng tỷ lệ mất mẫu 10%, cỡ mẫu nghiên cứu chính thức được chọn là 280 bệnh nhân. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng cho toàn bộ bệnh nhân từ 16 tuổi trở lên, nhập viện với chẩn đoán chấn thương sọ não, có chụp cắt lớp vi tính (CT scan) và đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn chọn mẫu.

Quy trình thu thập dữ liệu kết hợp giữa phỏng vấn trực tiếp đối tượng hoặc thân nhân theo bộ câu hỏi chuẩn hóa và thăm khám lâm sàng của bác sĩ chuyên khoa. Toàn bộ dữ liệu được mã hóa, nhập liệu và phân tích bằng phần mềm thống kê y học SPSS phiên bản 22.0. Các biến định tính được mô tả bằng tần số, tỷ lệ phần trăm với khoảng tin cậy 95% và kiểm định mối liên quan bằng phép kiểm Chi-bình phương (Chi-square). Các biến định lượng được mô tả qua giá trị trung bình, độ lệch chuẩn và kiểm định bằng t-test. Lý do lựa chọn các phương pháp phân tích này nhằm xác định chính xác các mối tương quan có ý nghĩa thống kê giữa các yếu tố sơ cấp cứu ngoại viện với kết cục điều trị lâm sàng của bệnh nhân. Đề tài đã được Hội đồng Đạo đức trong nghiên cứu y sinh học Trường Đại học Y Dược Cần Thơ phê duyệt chính thức theo quyết định số 102/HĐĐĐ-PCT.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu trên 280 bệnh nhân chấn thương sọ não đã ghi nhận những phát hiện dịch tễ và lâm sàng quan trọng:

Về đặc điểm nhân khẩu học: Nam giới chiếm tỷ lệ áp đảo với 75,0% (210 bệnh nhân), cao gấp 3 lần so với nữ giới chiếm 25,0% (70 bệnh nhân). Độ tuổi trung bình của đối tượng nghiên cứu là 43 ± 18,4 tuổi. Nhóm tuổi lao động chiếm tỷ trọng lớn nhất với độ tuổi từ 20 đến 39 tuổi chiếm 33,2% và từ 40 đến 59 tuổi chiếm 34,3%. Nhóm người làm nghề lao động chân tay chiếm tỷ lệ cao nhất với 44,3%, tiếp đến là nhóm mất sức lao động chiếm 17,5%. Về học vấn, trình độ trung học cơ sở và tiểu học chiếm đa số với tỷ lệ lần lượt là 37,1% và 32,1%.

Về thực trạng sơ cứu ban đầu tại hiện trường: Người thực hiện sơ cứu chủ yếu là người dân xung quanh khu vực xảy ra tai nạn chiếm 66,8% (187 ca), người đi cùng chiếm 16,8%, người gây tai nạn chiếm 12,9%, trong khi lực lượng công an hoặc dân quân tự vệ chỉ chiếm 3,6%. Mặc dù tỷ lệ kiểm tra tri giác đạt 98,6% và di chuyển nạn nhân khỏi hiện trường đạt 90,4%, tỷ lệ liên hệ cấp cứu 115 chỉ đạt 9,6%. Trong số 169 bệnh nhân có vết thương hở ngoài da, tỷ lệ được băng bó cầm máu chỉ đạt 10,7%. Đánh giá chung, tỷ lệ sơ cứu ban đầu đạt mức tốt chỉ chiếm 30,7% (86 bệnh nhân), trong khi tỷ lệ sơ cứu chưa tốt lên tới 69,3% (194 bệnh nhân). Về thời gian tiếp cận, 57,1% bệnh nhân được sơ cứu trong vòng dưới 5 phút đầu sau tai nạn.

Về phương thức và chất lượng vận chuyển từ hiện trường: Xe mô tô là phương tiện vận chuyển ban đầu phổ biến nhất chiếm 47,2% (132 trường hợp), xe ô tô chiếm 29,6% và xe cấp cứu chuyên dụng chỉ chiếm 23,2% (65 trường hợp). Tư thế bệnh nhân trong quá trình di chuyển chủ yếu là tư thế ngồi chiếm 60,7% (170 trường hợp), trong khi tư thế nằm ngửa đúng chỉ chiếm 37,1%. Do đó, tỷ lệ vận chuyển ban đầu từ hiện trường được đánh giá đúng quy cách chỉ đạt 35,4% (99 ca), còn lại 64,6% (181 ca) bị đánh giá là vận chuyển sai quy cách. Về thời gian vận chuyển, 48,2% trường hợp đến cơ sở y tế trong vòng dưới 30 phút và 42,5% mất từ 30 đến 60 phút.

Về công tác cấp cứu tại y tế cơ sở: Có 102 bệnh nhân (36,4%) được chuyển qua tuyến y tế cơ sở trước khi đến bệnh viện tỉnh, trong đó bệnh viện tuyến huyện tiếp nhận 88,2% và trạm y tế xã tiếp nhận 8,8%. Tại y tế cơ sở, các kỹ thuật được thực hiện phổ biến gồm đặt đường truyền tĩnh mạch (82,4%), sơ cứu vết thương đầu (84,7%) và dùng thuốc giảm đau (75,5%). Tuy nhiên, kỹ thuật cấp cứu hỗ trợ hô hấp chỉ đạt 19,6%. Nhờ sự can thiệp này, có 63,7% bệnh nhân có cải thiện tình trạng lâm sàng tại y tế cơ sở.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu phản ánh chân thực bức tranh cấp cứu chấn thương sọ não tại địa phương, nơi sự tham gia của hệ thống y tế chuyên nghiệp trước viện còn nhiều khoảng trống. Tỷ lệ sơ cứu tại hiện trường chưa tốt ở mức cao (69,3%) bắt nguồn từ việc đại đa số người thực hiện là người dân đi đường (66,8%) chưa qua đào tạo kỹ năng sơ cấp cứu. Tỷ lệ gọi tổng đài cấp cứu 115 chỉ đạt 9,6% cho thấy thói quen và nhận thức kích hoạt hệ thống cứu hộ y tế chuyên nghiệp trong cộng đồng còn rất hạn chế.

Đặc biệt, việc có tới 47,2% bệnh nhân được chở bằng xe máy và 60,7% di chuyển ở tư thế ngồi là những con số đáng báo động. Việc di chuyển bệnh nhân chấn thương đầu ở tư thế ngồi trên xe máy làm tăng nguy cơ tụt huyết áp tư thế, thiếu máu cục bộ não, trào ngược dịch nôn vào đường thở và gây tổn thương thứ phát nghiêm trọng đối với các trường hợp có gãy trượt đốt sống cổ kèm theo.

So sánh với các nghiên cứu trong nước, tỷ lệ vận chuyển bằng xe mô tô trong nghiên cứu này (47,2%) thấp hơn so với ghi nhận tại Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ ở giai đoạn trước (83,76%), cho thấy sự gia tăng dần của việc sử dụng ô tô và xe cứu thương. Tỷ lệ sơ cứu tốt tại hiện trường đạt 30,7%, cao hơn mức 6,32% của một số nghiên cứu trước đây tại miền Tây, song vẫn thấp hơn rất nhiều so với các nước phát triển như tại Pháp, nơi trên 90% ca chấn thương sọ não nặng được tiếp cận bởi đội ngũ cấp cứu lưu động chuyên nghiệp.

Phân tích thống kê cho thấy mối liên quan có ý nghĩa rất lớn giữa chất lượng sơ cứu, vận chuyển ban đầu với kết quả hồi phục theo thang điểm GOS (p < 0,001). Nhóm bệnh nhân được sơ cứu tốt và vận chuyển đúng quy cách có tỷ lệ phục hồi hoàn toàn hoặc tàn phế nhẹ (GOS 4 - 5) cao vượt trội so với nhóm bị xử trí sai cách. Dữ liệu này được thể hiện rõ ràng qua các bảng phân tích tương quan và biểu đồ phân bố kết cục lâm sàng trong luận văn, chứng minh rằng can thiệp đúng kỹ thuật trong giai đoạn trước viện là yếu tố sống còn nâng cao hiệu quả điều trị của bệnh viện tuyến cuối.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, tác giả đưa ra 4 nhóm giải pháp quản lý y tế và can thiệp chuyên môn mang tính khả thi cao:

Thứ nhất, nâng cấp và mở rộng mạng lưới cấp cứu ngoại viện 115. Ngành Y tế An Giang cần đầu tư trang bị thêm xe cứu thương chuyên dụng có máy thở, monitoring theo dõi và hệ thống hút dịch cho các trạm vệ tinh. Đặt mục tiêu nâng tỷ lệ bệnh nhân chấn thương sọ não được vận chuyển bằng xe cấp cứu chuyên dụng từ 23,2% lên tối thiểu 50% vào năm 2025. Thiết lập tổng đài điều phối cấp cứu thông minh nhằm rút ngắn thời gian tiếp cận hiện trường dưới 15 phút.

Thứ hai, triển khai chương trình đào tạo kỹ năng sơ cấp cứu cộng đồng. Ban An toàn giao thông tỉnh phối hợp cùng Bệnh viện Đa khoa Trung tâm An Giang tổ chức các khóa tập huấn kỹ năng sơ cứu chấn thương thiết yếu cho các nhóm đối tượng ưu tiên: cảnh sát giao thông, lực lượng dân quân tự vệ, lái xe taxi và tài xế xe công nghệ. Phấn đấu giảm tỷ lệ vận chuyển sai tư thế từ 64,6% hiện nay xuống dưới 30% trong vòng 2 năm tới, chú trọng kỹ thuật bất động cột sống cổ và kiểm soát đường thở tại hiện trường.

Thứ ba, tăng cường năng lực hồi sức chấn thương cho tuyến y tế cơ sở. Các Trung tâm Y tế và Bệnh viện tuyến huyện cần tổ chức đào tạo lại cho y bác sĩ về kiểm soát đường thở nâng cao, đặt nội khí quản sớm cho bệnh nhân có điểm GCS dưới 9 điểm và trang bị đủ nẹp cố định cột sống cổ. Mục tiêu nâng tỷ lệ bệnh nhân chấn thương sọ não nặng được hỗ trợ hô hấp đúng quy chuẩn tại tuyến huyện từ 19,6% lên trên 60% giai đoạn 2022 - 2024.

Thứ tư, hoàn thiện quy trình chuyển tuyến và ứng dụng y tế từ xa (Telemedicine). Thực hiện nghiêm ngặt quy định chuyển tuyến theo Thông tư 14/2014/TT-BYT, đảm bảo 100% các ca chấn thương sọ não chuyển lên tuyến tỉnh phải có nhân viên y tế hộ tống và được liên hệ, hội chẩn trước qua điện thoại hoặc hệ thống truyền hình ảnh trực tuyến với bác sĩ khoa Ngoại Thần kinh của Bệnh viện Đa khoa Trung tâm An Giang.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị tham khảo khoa học và thực tiễn phong phú cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Các nhà quản lý y tế và lãnh đạo bệnh viện: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng về thực trạng cấp cứu ngoại viện, giúp định hướng xây dựng chính sách đầu tư mạng lưới cấp cứu 115, hoàn thiện quy trình chuyển tuyến kỹ thuật và phân bổ nguồn lực y tế hợp lý tại địa phương.
2. Bác sĩ và nhân viên y tế công tác tại khoa Cấp cứu, Ngoại Thần kinh: Nắm vững các chỉ số đánh giá lâm sàng theo thang điểm GCS, GOS, nhận diện các sai sót thường gặp trong quá trình sơ cứu tuyến trước để có phác đồ can thiệp, hồi sức kịp thời khi tiếp nhận bệnh nhân.
3. Học viên sau đại học, bác sĩ nội trú và nghiên cứu sinh: Tiếp cận một mẫu hình nghiên cứu chuẩn mực về phương pháp dịch tễ học mô tả cắt ngang, cách thức tính toán cỡ mẫu đại diện, xây dựng bộ công cụ điều tra chuẩn hóa và xử lý số liệu y học chuyên sâu bằng SPSS.
4. Ban An toàn giao thông và các cơ quan truyền thông cộng đồng: Khai thác số liệu về các yếu tố nguy cơ, tình trạng sử dụng mũ bảo hiểm và rượu bia để xây dựng các chương trình giáo dục pháp luật giao thông và phổ biến kỹ năng thoát hiểm, sơ cứu tai nạn cho người dân.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn nghiên cứu trên cỡ mẫu bao nhiêu bệnh nhân và trong khoảng thời gian nào? Nghiên cứu được tiến hành trên 280 bệnh nhân chấn thương sọ não nhập viện điều trị tại Bệnh viện Đa khoa Trung tâm An Giang. Thời gian thu thập số liệu liên tục trong vòng 12 tháng, bắt đầu từ ngày 01/06/2020 đến hết ngày 30/05/2021, đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy thống kê 95%.

Tại sao tỷ lệ vận chuyển nạn nhân bằng xe mô tô tại hiện trường lại chiếm tỷ lệ cao? Số liệu cho thấy 47,2% bệnh nhân được chở bằng xe mô tô do tính sẵn có và thói quen xử lý tự phát của người dân xung quanh (chiếm 66,8% người sơ cứu). Tâm lý hoảng loạn muốn đưa nạn nhân đi viện ngay lập tức kết hợp với tỷ lệ gọi 115 quá thấp (9,6%) là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này.

Sơ cứu ban đầu sai kỹ thuật gây ra những hậu quả nguy hiểm nào cho bệnh nhân? Việc sơ cứu sai kỹ thuật, đặc biệt là di chuyển ở tư thế ngồi (60,7%) và không kiểm soát đường thở (33,9% không được khai thông) dễ dẫn đến tụt lưỡi, sặc chất nôn gây ngạt thở, thiếu oxy não thứ phát và có thể làm đứt tủy cổ hoàn toàn nếu bệnh nhân có tổn thương cột sống cổ phối hợp.

Tuyến y tế cơ sở đóng vai trò gì trong chuỗi cấp cứu chấn thương sọ não? Y tế cơ sở, đặc biệt là bệnh viện tuyến huyện (tiếp nhận 88,2% ca chuyển tuyến), đóng vai trò trạm hồi sức trung gian thiết yếu. Tại đây, việc thực hiện các kỹ thuật như lập đường truyền (82,4%) và băng ép cầm máu (84,7%) đã giúp 63,7% bệnh nhân ổn định sinh hiệu trước khi chuyển viện an toàn lên tuyến tỉnh.

Chất lượng sơ cấp cứu ban đầu ảnh hưởng như thế nào đến kết quả điều trị cuối cùng? Nghiên cứu khẳng định mối liên quan có ý nghĩa thống kê rất chặt chẽ (p < 0,001). Bệnh nhân được sơ cứu tốt tại hiện trường và vận chuyển đúng quy cách có tỷ lệ phục hồi chức năng tốt (GOS 4 - 5) cao hơn rõ rệt, giảm đáng kể nguy cơ tử vong và di chứng sống thực vật so với nhóm xử trí sai.

Kết luận

Công trình nghiên cứu đã hoàn thành toàn diện các mục tiêu đề ra với 5 kết luận cốt lõi:

• Xác lập bức tranh dịch tễ chấn thương sọ não tại An Giang với 75,0% là nam giới, độ tuổi trung bình 43 tuổi và nhóm lao động chân tay chiếm đa số (44,3%).
• Đánh giá thực trạng sơ cứu tại hiện trường còn nhiều hạn chế khi tỷ lệ sơ cứu chưa tốt chiếm tới 69,3% và vận chuyển sai quy cách chiếm 64,6%.
• Khẳng định vai trò quan trọng của y tế cơ sở trong việc ổn định sinh hiệu bước đầu, giúp 63,7% bệnh nhân có cải thiện tình trạng trước khi chuyển viện.
• Chứng minh mối tương quan thuận có ý nghĩa thống kê giữa chất lượng sơ cấp cứu, vận chuyển đúng kỹ thuật với tỷ lệ phục hồi tốt (GOS 4 - 5) sau điều trị.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp quản lý mang tính chiến lược nhằm nâng cao năng lực hệ thống cấp cứu 115 và phổ cập sơ cấp cứu cộng đồng giai đoạn 2022 - 2025.

Các nhà quản lý y tế, các cơ sở khám chữa bệnh và các nhà nghiên cứu hãy cùng phối hợp khai thác dữ liệu của luận văn để chuẩn hóa quy trình cấp cứu ngoại viện, góp phần bảo vệ sức khỏe và tính mạng của người dân trước thảm họa chấn thương sọ não.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Đại cương về chấn thương sọ não 1. Một số khái niệm, định nghĩa về chấn thương sọ não Chấn thương là những thương tổn bộ phận trên cơ thể người, do tác động của ngoại lực. Chấn thương để lại hậu quả là chết hoặc gây thương tích, cần chăm sóc y tế, gây hạn chế sinh hoạt bình thường [21].

Khái niệm về chấn thương sọ não Chấn thương sọ não là những thương tích bên trong sọ, tuy có khi da đầu bị rách, xương sọ vỡ nhưng không có sự thông thương trực tiếp giữa dịch não tuỷ và mô não với môi trường bên ngoài như trong các vết thương sọ não. Chấn thương sọ não là tình trạng tổn thương não cấp tính gây ra bởi một lực cơ học bên ngoài tác động vào đầu [5], [48]. Định nghĩa về chấn thương sọ não Chấn thương sọ não thường được định nghĩa là những thương tổn xương sọ và/hoặc nhu mô não do chấn thương [21], [32]. Chấn thương sọ não (CTSN) luôn là vấn đề lớn đối với bất cứ quốc gia nào.

Tử vong do CTSN đứng hàng thứ 3 sau bệnh tim mạch và bệnh ung thư. CTSN nếu được chẩn đoán và xử trí sớm sẽ giảm đáng kể số bệnh nhân (BN) tử vong và di chứng [43]. Dấu hiệu lâm sàng CTSN có thể bao gồm một hoặc nhiều rối loạn sau: * Lú lẫn hoặc mất định hướng * Mất ý thức * Quên sau chấn thương * Các thay đổi về thần kinh khác như các dấu hiệu thần kinh khu trú, co giật và/hoặc tổn thương nội sọ. Nguyên nhân, phân loại chấn thương sọ não 1.

Nguyên nhân chấn thương sọ não Thay đổi tùy thuộc nhiều yếu tố như thói quen sinh hoạt, số dân, số phương tiện giao thông, an toàn lao động khi làm việc trên cao… Tại bệnh viện Chợ Rẫy, mỗi năm nhận vào khoa cấp cứu khoảng 22.000 trường hợp CTSN. Nguyên nhân chính: tai nạn giao thông, té ngã, tai nạn lao động, tai nạn sinh hoạt hay tai nạn thể thao [37]. Tại các nước phát triển, tai nạn giao thông (TNGT) là nguyên nhân của 40 - 50% trường hợp CTSN, trong khi tại Việt Nam, hầu hết các nghiên cứu, thống kê đều ghi nhận 75 - 90% CTSN là do TNGT [6], [32], [56]. * Tai nạn giao thông: xảy ra do va chạm giữa các phương tiện giao thông, giữa người và phương tiện giao thông, do người điều khiển phương tiện giao thông bị ngã vào vật cứng… Chấn thương do tai nạn xe máy/mô tô: phổ biến, chiếm phần lớn các tai nạn giao thông đường bộ.

Ngoài ra, còn có chấn thương do ô tô và tai nạn gây ra đối với người đi xe đạp và đi bộ. * Tai nạn ngã cao và tai nạn lao động: tai nạn lao động là nguyên nhân đứng hàng thứ hai gây CTSN tại Việt Nam. Nghiên cứu của Đồng Văn Hệ và cộng sự cho thấy tỷ lệ CTSN do tai nạn lao động chiếm 10%. Phần lớn do BN ngã cao như ngã từ giàn giáo (khi xây dựng) do không dùng dây an toàn, không đội mũ bảo hiểm.

Tai nạn do ngã cao chiếm 15 - 25% trong các nghiên cứu tại các nước phát triển [14]. * Tai nạn thể thao: hay gặp tại các nước phát triển. Phần lớn bệnh nhân bị CTSN nhẹ khi tham gia thi đấu quyền anh, bóng bầu dục [21]. Tại Việt Nam, CTSN do tai nạn thể thao ít được quan tâm, ghi nhận.

* Tai nạn sinh hoạt: tai nạn xảy ra trong sinh hoạt hàng ngày, như chạy hoặc ngã trong nhà, do đi đứng không vững. * Bạo lực: do bị đánh, đâm chém, do hoả khí, bạch khí… 5 1. Phân loại tổn thương sọ não * Phân loại tổn thương sọ não theo cấu trúc giải phẫu [32] - Tổn thương hở (xuyên thấu): vỡ sọ hở mô não, vết thương sọ não xuyên thấu. - Tổn thương kín: dập não, tổn thương dội, tổn thương trục lan tỏa.

* Phân loại tổn thương sọ não theo cơ chế chấn thương [32] - Nguyên phát (trực tiếp ban đầu, ngay sau khi bị chấn thương): vỡ sọ, dập não, xuất huyết nội sọ, tổn thương sợi trục lan tỏa. - Thứ phát (gián tiếp): máu tụ ngoài màng cứng, máu tụ dưới màng cứng, máu tụ trong não, phù não, tăng áp lực nội sọ… * Phân loại tổn thương sọ não theo mức độ rối loại ý thức: Có thể đánh giá mức độ nặng của CTSN trong thăm khám thì đầu, lúc sơ cứu ban đầu một cách đơn giản dựa theo các bước AVPU [6] - A (alert): tỉnh táo hoàn toàn - V (voice): đáp ứng với lời nói - P (pain): đáp ứng với đau - U (unresponsive): không đáp ứng. * Phân loại CTSN theo Hội Phẫu thuật Thần kinh Hoa Kỳ: được áp dụng rộng rãi, dựa trên thang điểm hôn mê Glasgow (Glasgow Coma Scale) (Bảng 1.1) phân loại CTSN thành 3 mức độ [6], [37], [48] - CTSN mức độ nhẹ (GCS: 13 - 15 điểm): ý thức có thể hoàn toàn bình thường hoặc ngủ gà nhưng làm theo yêu cầu một cách dễ dàng. - CTSN mức độ vừa (GCS: 9 - 12 điểm): có thể ngủ lịm, không tiếp xúc, hoặc hiểu lời nói chút ít, kích thích đau mở mắt và đáp ứng chính xác.

- CTSN mức độ nặng (GCS: 3 - 8 điểm): BN không mở mắt, không làm theo yêu cầu, đáp ứng đau không chính xác cho đến duỗi cứng mất vỏ, mất não hay hoàn toàn không đáp ứng. Thang điểm hôn mê Glasgow - (GCS) [6] GCS NỘI DUNG ĐIỂM - Mở mắt tự nhiên 4 - Mở mắt khi ra lệnh 3 MẮT - Mở mắt khi gây đau 2 - Không mở mắt 1 - Trả lời đúng nhanh 5 - Trả lời chậm 4 - Trả lời không đúng 3 LỜI NÓI - Ú ớ hoặc kêu rên 2 - Không trả lời 1 - Làm theo lệnh nhanh 6 - Làm theo lệnh chậm 5 - Gạt đúng khi kích thích đau 4 VẬN ĐỘNG - Gấp tay khi kích thích đau 3 - Duỗi cứng tay chân khi gây đau 2 - Không đáp ứng khi kích thích đau 1 GCS = Mắt + Lời nói + Vận động 1. Sơ cấp cứu và vận chuyển bệnh nhân chấn thương sọ não 1. Sơ cấp cứu ban đầu tại hiện trường và cấp cứu tại tuyến cơ sở 1.

Định nghĩa về sơ cấp cứu Sơ cấp cứu là hỗ trợ tức thì cho người bị ốm hoặc bị thương cho đến khi có được sự hỗ trợ từ các chuyên gia. Can thiệp sơ cấp cứu nhằm “bảo vệ mạng sống, giảm thiểu nỗi đau khổ, ngăn ngừa việc bị ốm hoặc chấn thương nặng hơn và giúp cho việc phục hồi” [22], [50]. Cấp cứu trước viện Cấp cứu trước viện hay cấp cứu ban đầu ngoài bệnh viện là cấp cứu người bệnh hoặc nạn nhân ngay tại hiện trường và vận chuyển kịp thời về bệnh viện phù hợp nhất, gồm 2 mức độ: hỗ trợ tính mạng cơ bản và hỗ trợ tính mạng nâng cao. Hỗ trợ cơ bản gồm kiểm soát đường thở, xoa bóp tim ngoài lồng ngực, kiểm soát chảy máu, cố định xương gãy.

Hỗ trợ nâng cao gồm kiểm soát đường thở nâng cao (mở khí quản), đặt đường truyền tĩnh mạch để truyền dịch, dùng thuốc, hồi sức tim phổi nâng cao… Cấp cứu trước viện rất quan trọng, có ý nghĩa quyết định đến tiên lượng sống còn của BN. Mục đích là đảm bảo khai thông đường thở, đảm bảo thể tích tuần hoàn, cố định cột sống cổ, lưng, đánh giá tình trạng ý thức sau đó vận chuyển đến tuyến chuyên khoa [51], [53]. Sơ cấp cứu ban đầu tại hiện trường Khi một tai nạn xảy ra, không có người tham gia cấp cứu nào ứng phó nhanh như người ở xung quanh hiện trường, người đi cùng hay thành viên trong gia đình. Khi người đó có hiểu biết về sơ cấp cứu thì tổn thương có thể được ngăn chặn và mạng sống có thể được bảo vệ [22].

Người tham gia cấp cứu tại hiện trường xem xét tình huống xảy ra tai nạn, đưa nạn nhân ra ngoài và đến chỗ an toàn (an toàn hiện trường) rồi cố gắng ổn định nạn nhân hoặc xử trí sơ bộ khi chờ cứu hộ y tế (an toàn bệnh nhân). Gọi hỗ trợ cấp cứu y tế: 115 hoặc cơ sở y tế gần nhất, cung cấp thông tin tình trạng nạn nhân để được tư vấn xử trí [10]. Các bước cần thực hiện: * Kiểm tra tình trạng tri giác: hỏi tên họ là gì. Nếu trả lời được thì họ còn tỉnh táo.

Nếu không có phản ứng gì thì cấu véo nhẹ xem có đáp ứng không. Nếu không đáp ứng cho thấy nạn nhân đang hôn mê. 8 * Kiểm tra đường thở: quan sát đường thở, dùng tay móc lấy dị vật (nếu có) làm thông thoáng đường thở. Nếu thấy nạn nhân không thở, hoặc thở bất thường, tiến hành ngay hô hấp nhân tạo (hà hơi thổi ngạt, ép tim ngoài lồng ngực).

Nên nghiêng đầu nạn nhân về một bên phòng khi máu, chất nôn tràn vào đường thở. * Tìm và băng bó, cầm máu các vết thương: dùng miếng vải sạch gấp thành nhiều lớp, đặt lên miệng vết thương, dùng tay ép chặt vào miếng vải, đặt nạn nhân nằm xuống, nới lỏng quần áo, nâng cao hai chân lên quá đầu trong trường hợp không ảnh hưởng đến cột sống và vết thương. * Cách di chuyển bệnh nhân ra khỏi hiện trường: cố gắng tránh các động tác làm xoắn vặn, gập cổ, gập người. Tốt nhất là có nhiều người hỗ trợ để giữ thẳng lưng, cổ và chân nạn nhân trong quá trình di chuyển.

Cấp cứu chấn thương sọ não tại tuyến cơ sở Là bước nâng cao của sơ cứu tại hiện trường. Trước hết cần đánh giá nhanh mức độ nặng của tổn thương não và các tổn thương phối hợp, tùy theo mức độ thương tổn mà quyết định thái độ ưu tiên can thiệp theo trình tự cấp cứu những vấn đề đe dọa tính mạng (A, B, C, D, E). A - Airway (làm sạch đường thở) B - Breathing (duy trì hô hấp) C - Circulation (đảm bảo tuần hoàn) D - Disability (đánh giá thần kinh) E - Exposure (bộc lộ toàn thân) * Nếu BN có chảy máu nhiều ở vết thương da đầu, cần băng cầm máu. * Ghi nhận tình trạng tri giác, tình trạng hai đồng tử bệnh nhân lúc tiếp cận, điều này rất quan trọng cho việc chẩn đoán và điều trị về sau.

9 * Chú ý thương tích ở các bộ phận khác như gãy xương, chấn thương bụng, ngực… Băng bó hoặc cố định các vết thương đồng thời ghi chú, không nên lấy dị vật ra khỏi vết thương. * Đặt BN nằm nghiêng cho lưỡi hạ xuống thấp, để đàm nhớt và máu chảy ra ngoài, tránh gây tắc nghẽn đường hô hấp.