Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Sàng và Kết Quả Phẫu Thuật Nội Soi Điều Trị Viêm Mũi Xoang Mạn Tính

Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng và kết quả phẫu thuật nội soi điều trị viêm mũi xoang mạn tính tại Bệnh viện Tai Mũi Họng Cần Thơ giai đoạn 2018-2020.

• Tác giả: Nguyễn Thái Dương
• Người hướng dẫn: TS. Dương Hữu Nghị
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Tai Mũi Họng
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Sàng, Cận Lâm Sàng Và Đánh Giá Kết Quả Phẫu Thuật Nội Soi Điều Trị Viêm Mũi Xoang Mạn Tính Có Quá Phát Mỏm Móc Tại Bệnh Viện Tai Mũi Họng Cần Thơ
• Loại tài liệu: Luận Văn Bác Sĩ Nội Trú
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đại cương về bệnh viêm mũi xoang mạn tính có quá phát mỏm móc
• 1.2. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của bệnh viêm mũi xoang mạn tính có quá phát mỏm móc
• 1.3. Điều trị viêm mũi xoang mạn tính có quá phát mỏm móc
• 1.4. Tình hình nghiên cứu bệnh viêm mũi xoang mạn tính có quá phát mỏm móc
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu
• 3.2. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng
• 3.3. Đánh giá kết quả điều trị
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu
• 4.2. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng
• 4.3. Đánh giá kết quả điều trị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Kết Quả Phẫu Thuật Nội Soi

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá kết quả phẫu thuật nội soi điều trị viêm mũi xoang mạn tính tại Bệnh viện Cần Thơ. Viêm mũi xoang mạn tính là một bệnh lý phổ biến, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của nhiều người. Phẫu thuật nội soi được xem là phương pháp hiệu quả trong điều trị bệnh này, giúp cải thiện triệu chứng và nâng cao chất lượng sống cho bệnh nhân.

1.1. Đặc Điểm Bệnh Viêm Mũi Xoang Mạn Tính

Bệnh viêm mũi xoang mạn tính có thể gây ra nhiều triệu chứng khó chịu như nghẹt mũi, chảy mũi, và đau nhức vùng mặt. Những triệu chứng này thường kéo dài và ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày của bệnh nhân.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Phẫu Thuật Nội Soi

Phẫu thuật nội soi là một kỹ thuật ít xâm lấn, giúp loại bỏ các yếu tố gây tắc nghẽn trong mũi xoang. Kỹ thuật này không chỉ giảm thiểu đau đớn mà còn rút ngắn thời gian hồi phục cho bệnh nhân.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Điều Trị Viêm Mũi Xoang

Viêm mũi xoang mạn tính thường gặp nhiều thách thức trong việc chẩn đoán và điều trị. Các yếu tố như cấu trúc giải phẫu bất thường có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh và làm phức tạp quá trình điều trị. Việc nhận diện đúng nguyên nhân gây bệnh là rất quan trọng để đưa ra phương pháp điều trị hiệu quả.

2.1. Các Nguyên Nhân Gây Bệnh

Nguyên nhân gây viêm mũi xoang mạn tính có thể bao gồm dị ứng, nhiễm trùng, và bất thường cấu trúc giải phẫu như mỏm móc quá phát. Những yếu tố này cần được xem xét kỹ lưỡng trong quá trình điều trị.

2.2. Khó Khăn Trong Chẩn Đoán

Chẩn đoán viêm mũi xoang mạn tính có thể gặp khó khăn do triệu chứng không rõ ràng và dễ nhầm lẫn với các bệnh lý khác. Nội soi mũi xoang là một công cụ hữu ích nhưng vẫn cần kết hợp với các phương pháp chẩn đoán khác.

III. Phương Pháp Phẫu Thuật Nội Soi Hiệu Quả Nhất

Phẫu thuật nội soi mũi xoang là phương pháp chính được áp dụng để điều trị viêm mũi xoang mạn tính. Kỹ thuật này cho phép bác sĩ tiếp cận các khu vực khó khăn trong hốc mũi mà không cần thực hiện các phẫu thuật lớn hơn. Việc lựa chọn phương pháp phẫu thuật phù hợp là rất quan trọng để đạt được kết quả tốt nhất.

3.1. Kỹ Thuật Phẫu Thuật Nội Soi

Kỹ thuật phẫu thuật nội soi bao gồm việc sử dụng các dụng cụ chuyên dụng để loại bỏ các mô bất thường và mở rộng lỗ thông xoang. Điều này giúp cải thiện sự dẫn lưu và thông khí cho các xoang.

3.2. Đánh Giá Kết Quả Phẫu Thuật

Đánh giá kết quả phẫu thuật là một phần quan trọng trong nghiên cứu này. Các tiêu chí như giảm triệu chứng, cải thiện chất lượng sống và tỷ lệ biến chứng sẽ được xem xét để đánh giá hiệu quả của phương pháp.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tại Bệnh Viện Cần Thơ

Kết quả nghiên cứu cho thấy phẫu thuật nội soi điều trị viêm mũi xoang mạn tính có quá phát mỏm móc tại Bệnh viện Cần Thơ mang lại nhiều lợi ích cho bệnh nhân. Tỷ lệ thành công cao và ít biến chứng là những điểm nổi bật của phương pháp này.

4.1. Tỷ Lệ Thành Công Sau Phẫu Thuật

Tỷ lệ thành công của phẫu thuật nội soi tại Bệnh viện Cần Thơ đạt trên 80%, cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc cải thiện triệu chứng cho bệnh nhân.

4.2. Biến Chứng Sau Phẫu Thuật

Mặc dù tỷ lệ biến chứng thấp, nhưng vẫn cần theo dõi chặt chẽ sau phẫu thuật để phát hiện sớm và xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh.

V. Kết Luận Về Nghiên Cứu Phẫu Thuật Nội Soi

Nghiên cứu này khẳng định vai trò quan trọng của phẫu thuật nội soi trong điều trị viêm mũi xoang mạn tính. Kết quả cho thấy phương pháp này không chỉ hiệu quả mà còn an toàn cho bệnh nhân. Tương lai của phẫu thuật nội soi tại Bệnh viện Cần Thơ hứa hẹn sẽ tiếp tục phát triển và cải thiện hơn nữa.

5.1. Tương Lai Của Phẫu Thuật Nội Soi

Phẫu thuật nội soi sẽ tiếp tục được nghiên cứu và cải tiến để nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu biến chứng cho bệnh nhân.

5.2. Khuyến Nghị Cho Các Nghiên Cứu Tiếp Theo

Cần có thêm nhiều nghiên cứu để đánh giá sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả phẫu thuật và phát triển các phương pháp điều trị mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Đại cương về bệnh viêm mũi xoang mạn tính có quá phát mỏm móc 1. Phôi thai học của mỏm móc Mỏm móc bắt đầu xuất hiện ở thành ngoài hốc mũi vào tuần thứ 10 của phôi thai từ một nụ sụn xuất phát từ giữa bao sụn ngoài. Lúc đầu, mỏm móc được bao phủ bởi biểu mô chưa biệt hóa, sau đó phát triển nhanh chóng đến tuần 17 để hình thành mỏm móc hoàn chỉnh như người trưởng thành.

Từ tuần thứ 9 đến tuần thứ 10 của phôi thai trên thành ngoài hốc mũi sẽ xuất hiện các nếp gấp gọi là cuốn sàng. Lúc đầu có từ 6 đến 7 nếp gấp nhưng do quá trình kết hợp và thoái hóa, dần dần chỉ còn lại 3 đến 4 nếp gấp tồn tại cho đến tuổi trưởng thành. Cuốn sàng thứ nhất sẽ thoái hóa không phát triển thành cuốn mũi. Do đó, mỏm móc được xem là dấu tích còn lại của phần xuống cuốn sàng thứ nhất trong quá trình phát triển phôi [46], [53].

Cuốn sàng thứ tư Cuốn sàng thứ ba Cuốn sàng thứ hai Mỏm móc/Cuốn sàng thứ nhất Hình 1. Các cuốn sàng trong thời kì phôi thai (Nguồn: Otorhinolaryngology Head & Neck Surgery 2nd Edition, 2017 [40]) 4 1. Giải phẫu mỏm móc và một số thành phần có liên quan Mỏm móc là một xương nhỏ, rất mỏng, có hai phần đứng và ngang, hình lưỡi liềm nằm ở thành ngoài hốc mũi, định hướng theo mặt phẳng đứng dọc từ trước trên đến sau dưới. Nó có chiều rộng từ 3 – 4mm, chiều dài từ 1,5 – 2cm [45].

Mỏm móc có chiều cong ngược ra phía sau, nó che khuất lỗ thông xoang hàm ở phía sau. Vì mỏm móc rất mỏng nên chỉ cần một động tác rạch sâu xuống cũng đủ để rạch qua nó và có thể tổn thương các cấu trúc bên ngoài mỏm móc. Theo nghiên cứu của tác giả Gilead Berger thì bề dày của mỏm móc khoảng 1,404  0,347mm [46]. Phía trước mỏm móc bám vào tổ chức xung quanh ống lệ mũi gọi là mào lệ vì thế không nên mở mỏm móc về phía trước quá nhiều để tránh làm tổn thương cấu trúc này và phần lồi phía trên có thể tiếp xúc với thành ngoài hốc mũi, tạo nên thành dưới trong của tế bào Agger nasi.

Đầu sau của mỏm móc uốn cong lên ra phía ngoài về phía trần xoang hàm và có thể liên lục với mảnh đứng xương khẩu cái hoặc thóp sau. Phía dưới mỏm móc bám vào lưng cuốn mũi dưới và cùng với cuốn mũi dưới tạo nên phần lớn thành trong của xoang hàm chỉ để lại một phần nhỏ không có xương mà chỉ có niêm mạc bao phủ gọi là thóp, gồm thóp trước và thóp sau. Thóp sau lớn hơn và khác biệt nhiều so với thóp trước [11], [19]. Chân bám phía trên của mỏm móc rất đa dạng, quyết định hình thái của đường dẫn lưu xoang trán qua ngách trán hoặc đổ trực tiếp vào khe mũi giữa hoặc vào phễu sàng, ngoài mỏm móc [11].

Các kiểu bám đầu trên của mỏm móc (theo Landsberg và Friedman) [50]: 5 Hình 1. Các kiểu bám đầu trên mỏm móc (Nguồn: Radiol Bras, 2011 [39]) A - Kiểu 1: Bám vào xương giấy. B - Kiểu 2: Bám vào thành sau trong Agger nasi. C - Kiểu 3: Bám vào xương giấy và tiếp nối cuốn mũi giữa và mảnh sàng.

D - Kiểu 4: Bám vào chỗ tiếp nối cuốn mũi giữa với mảnh sàng. E - Kiểu 5: Bám vào sàn sọ. F - Kiểu 6: Bám vào cuốn mũi giữa. Mỏm móc có chức năng như một cái “khiên” bảo vệ, ngăn không khí vào thẳng trong xoang hàm khi hít vào và che chắn đường thoát ra của chất nhầy trong quá trình thanh thoát [11].

Mỏm móc có thể dị hình như đảo chiều, quá phát, đôi khi có thể có xoang hơi. Những dị hình này thường gây chèn ép làm hẹp và cản trở dẫn lưu của các xoang ở khe bán nguyệt khi mỏm móc lệch nhiều vào trong sẽ làm tắc phức hợp lỗ thông khe gây viêm mũi xoang mạn tính (VMXMT) [19]. Khe bán nguyệt: là khe mở hình bán nguyệt hai mặt được giới hạn phía sau bởi mặt trước của bóng sàng và phía trước là bờ tự do của mỏm móc. Khe bán nguyệt được coi là cửa vào của phễu sàng [21], [45].

Phễu sàng: là một khe hở giới hạn bởi mặt trước bóng sàng ở phía sau, xương giấy ở phía ngoài và mỏm móc ở phía trong. Phễu sàng có thể tiềm ẩn một nguy cơ tiềm tàng liên quan đến bệnh sinh viêm mũi xoang bởi những bất thường của cuốn mũi giữa, mỏm móc hay bóng sàng [19], [36]. 6 Ngách trán: xoang trán nối với xoang sàng trước bởi một ngách gọi là ngách trán. Phần xuống của ngách trán nối với phễu sàng [1], [2].

Phức hợp lỗ thông khe (PHLTK): không phải là một cấu trúc giải phẫu riêng biệt, đây là tập hợp các thành phần trong khe mũi giữa bao gồm mỏm móc, phễu sàng, các tế bào sàng trước và lỗ thông của xoang hàm, xoang trán và xoang sàng trước. Đây có thể coi là vùng ngã tư dẫn lưu của các xoang vào hốc mũi. Bất kỳ một cản trở nào ở vùng này đều có thể gây tắc nghẽn sự dẫn lưu các xoang và dẫn đến viêm mũi xoang. Đây là vùng giải phẫu đóng vai trò quan trọng trong cơ chế bệnh sinh của viêm mũi xoang [38], [56].

7 Phức hợp lỗ thông khe Hình 1. Các thành phần phức hợp lỗ thông khe (Nguồn: THIEME Atlas of Anatomy - Head, Neck and Neuroanatomy 2nd Edition, 2016 [58]) 1. Mô học của mỏm móc Mỏm móc gồm có 3 lớp cấu trúc, bao gồm một lớp niêm mạc phía trong hướng về khe mũi giữa, một lớp niêm mạc phía ngoài hướng về phễu sàng và ở giữa là xương. Hai lớp niêm mạc hợp lại với nhau thành một lớp ở phía sau 7 hướng về khe bán nguyệt.

Lớp xương ở giữa rất mỏng, dày khoảng 40-80m, đôi khi có thể dày hơn với 110-400m. Sự khác biệt về bề dày của mỏm móc chủ yếu liên quan tới độ dày của các lớp niêm mạc. Độ dày lớp niêm mạc có thể tăng lên gấp 4 lần ở những bệnh nhân viêm mũi xoang. Nếu VMXMT khởi phát sớm và kéo dài thì lớp xương có thể dày lên, nhưng cơ chế thì vẫn chưa được hiểu rõ.

Cấu tạo mô học mỏm móc (Nguồn: European Archives of Otorhinolaryngology, 2013 [46]) Giống như những vùng khác của đường hô hấp, mỏm móc được bao phủ bởi biểu mô trụ giả tầng có lông chuyển gồm 4 tế bào chính: tế bào lông chuyển, tế bào không có lông chuyển và tế bào đài chế tiết và tế bào đáy. Màng đáy mỏng phân tách lớp biểu mô và mô liên kết. Lớp đệm niêm mạc là lớp mô liên kết lỏng lẻo nằm dưới biểu mô, nơi thâm nhiễm của các tế bào viêm chủ yếu là tế bào lympho [46]. Hệ thống xoang trước Xoang hàm là xoang có kích thước lớn nhất nằm trong xương hàm trên, có hình tháp tam giác mà đáy tạo nên thành ngoài hốc mũi và đỉnh hướng ra ngoài về phía mỏm gò má.

Xoang hàm có 4 thành: thành trước, thành trên, thành sau và thành trong. Lỗ thông tự nhiên ở phần trên của thành trong xoang 8 hàm, bờ sau của lỗ thông liên tục với mảnh ổ mắt của xương sàng cho phép bờ này là giới hạn ngoài đáng tin cậy trong phẫu thuật. Lỗ thông tự nhiên của xoang hàm đổ vào khe mũi giữa [2], [48]. Xoang trán là xoang có hình dạng và kích thước thay đổi nhiều hơn xoang hàm.

Ở cùng một người kích cỡ xoang trán bên phải cũng khác nhiều so với xoang trán bên trái. Ở người bình thường có thể không có xoang trán ở một hoặc hai bên, gặp ở 3-5% trường hợp. Lỗ thông tự nhiên của xoang trán ở vị trí sau của sàn xoang và dẫn lưu vào khe mũi giữa qua ngách trán. Phễu trán là vùng hẹp hơn trong xoang dẫn đến lỗ thông xoang [19], [49].

Xoang sàng trước nằm trong hai khối bên của xương sàng, số lượng từ 4 – 18 tế bào và đều dẫn lưu vào khe mũi giữa. Về mặt bệnh học xoang sàng có một ý nghĩa to lớn vì khi bị nhiễm trùng xoang sàng thường là một ổ lưu trữ vi trùng trong các ngách nhỏ sâu. Từ ổ lưu trữ vi trùng này, quá trình nhiễm trùng sẽ lan ra các xoang khác. Do đó nếu không điều trị tận gốc xoang sàng thì khó lòng điều trị tận gốc các xoang khác [3], [24].

Sinh lý mũi xoang Niêm mạc xoang được lót bởi biểu mô hô hấp như trong hốc mũi nhưng mỏng hơn. Nó có thể phồng lên ở vùng niêm mạc quanh các lỗ thông xoang. Đây là điều kiện ảnh hưởng đến sự thanh thoát dịch qua các lỗ thông tự nhiên. Sự thay đổi về độ mở của các lỗ thông còn bị ảnh hưởng do sự thay đổi xảy ra cùng một lúc của thể tích, khối lượng của các cuốn mũi [8].

Vận động của lông chuyển có tác dụng vận chuyển chất nhầy được gọi là hoạt động thanh thải lông-nhầy. Dòng vận chuyển niêm dịch trong các xoang bao giờ cũng hướng về lỗ thông tự nhiên. Các lỗ thông tự nhiên cùng với hoạt động của niêm mạc đảm bảo các chức năng dẫn lưu, thông khí và bảo vệ của mũi xoang [23]. 9 Xoang sàng sau Xoang bướm Tế bào Agger nasi Lỗ thông xoang hàm Gờ vòi nhĩ Xoang sàng trước Hình 1.

Đường vận chuyển niêm dịch của các xoang (Nguồn: Diseases of Ear, Nose and Throat & Head and Neck Surgery 6th Edition, 2014 [41]) Sự thông khí và dẫn lưu bình thường của xoang: + Sự thông khí: bình thường liên quan đến hai yếu tố là kích thước của lỗ thông mũi xoang và đường dẫn lưu của lỗ thông mũi xoang vào hốc mũi. + Sự dẫn lưu: nhờ sự phối hợp của hai chức năng tiết dịch và vận chuyển của các tế bào lông chuyển. Dịch nhầy cùng các hạt dị vật và vi khuẩn sẽ được vận chuyển từ trong xoang ra mũi qua các lỗ thông tự nhiên. Sự dẫn lưu bình thường của niêm dịch xoang phụ thuộc vào số lượng, thành phần và độ quánh của dịch tiết, hoạt động của lông chuyển, tình trạng lỗ thông tự nhiên của xoang, đặc biệt là vùng PHLTK [24], [48].

Sinh lý bệnh Sinh bệnh học đầu tiên có ý nghĩa nhất là sự phù nề lớp niêm mạc quanh lỗ thông tự nhiên. Sự tắc nghẽn lỗ thông xoang tạo ra sự kém thông khí ở các xoang bị ảnh hưởng. Khi chức năng lông chuyển bị rối loạn, lớp phủ nhầy không hoạt động bình thường, yếu tố đề kháng tại chỗ bị giảm. Khi lỗ thông bị tắc, chế tiết bị ứ lại ảnh hưởng đến chất lượng của sự tiết nhầy.