Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Sàng và Kết Quả Phẫu Thuật Nội Soi Điều Trị Viêm Mũi Xoang Mạn Tính

Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng và kết quả phẫu thuật nội soi điều trị viêm mũi xoang mạn tính tại Bệnh viện Tai Mũi Họng Cần Thơ giai đoạn 2018-2020.

• Tác giả: Nguyễn Thái Dương
• Người hướng dẫn: TS. Dương Hữu Nghị
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Tai Mũi Họng
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Sàng, Cận Lâm Sàng Và Đánh Giá Kết Quả Phẫu Thuật Nội Soi Điều Trị Viêm Mũi Xoang Mạn Tính Có Quá Phát Mỏm Móc Tại Bệnh Viện Tai Mũi Họng Cần Thơ
• Loại tài liệu: Luận Văn Bác Sĩ Nội Trú
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đại cương về bệnh viêm mũi xoang mạn tính có quá phát mỏm móc
• 1.2. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của bệnh viêm mũi xoang mạn tính có quá phát mỏm móc
• 1.3. Điều trị viêm mũi xoang mạn tính có quá phát mỏm móc
• 1.4. Tình hình nghiên cứu bệnh viêm mũi xoang mạn tính có quá phát mỏm móc
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu
• 3.2. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng
• 3.3. Đánh giá kết quả điều trị
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu
• 4.2. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng
• 4.3. Đánh giá kết quả điều trị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Kết Quả Phẫu Thuật Nội Soi

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá kết quả phẫu thuật nội soi điều trị viêm mũi xoang mạn tính tại Bệnh viện Cần Thơ. Viêm mũi xoang mạn tính là một bệnh lý phổ biến, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của nhiều người. Phẫu thuật nội soi được xem là phương pháp hiệu quả trong điều trị bệnh này, giúp cải thiện triệu chứng và nâng cao chất lượng sống cho bệnh nhân.

1.1. Đặc Điểm Bệnh Viêm Mũi Xoang Mạn Tính

Bệnh viêm mũi xoang mạn tính có thể gây ra nhiều triệu chứng khó chịu như nghẹt mũi, chảy mũi, và đau nhức vùng mặt. Những triệu chứng này thường kéo dài và ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày của bệnh nhân.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Phẫu Thuật Nội Soi

Phẫu thuật nội soi là một kỹ thuật ít xâm lấn, giúp loại bỏ các yếu tố gây tắc nghẽn trong mũi xoang. Kỹ thuật này không chỉ giảm thiểu đau đớn mà còn rút ngắn thời gian hồi phục cho bệnh nhân.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Điều Trị Viêm Mũi Xoang

Viêm mũi xoang mạn tính thường gặp nhiều thách thức trong việc chẩn đoán và điều trị. Các yếu tố như cấu trúc giải phẫu bất thường có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh và làm phức tạp quá trình điều trị. Việc nhận diện đúng nguyên nhân gây bệnh là rất quan trọng để đưa ra phương pháp điều trị hiệu quả.

2.1. Các Nguyên Nhân Gây Bệnh

Nguyên nhân gây viêm mũi xoang mạn tính có thể bao gồm dị ứng, nhiễm trùng, và bất thường cấu trúc giải phẫu như mỏm móc quá phát. Những yếu tố này cần được xem xét kỹ lưỡng trong quá trình điều trị.

2.2. Khó Khăn Trong Chẩn Đoán

Chẩn đoán viêm mũi xoang mạn tính có thể gặp khó khăn do triệu chứng không rõ ràng và dễ nhầm lẫn với các bệnh lý khác. Nội soi mũi xoang là một công cụ hữu ích nhưng vẫn cần kết hợp với các phương pháp chẩn đoán khác.

III. Phương Pháp Phẫu Thuật Nội Soi Hiệu Quả Nhất

Phẫu thuật nội soi mũi xoang là phương pháp chính được áp dụng để điều trị viêm mũi xoang mạn tính. Kỹ thuật này cho phép bác sĩ tiếp cận các khu vực khó khăn trong hốc mũi mà không cần thực hiện các phẫu thuật lớn hơn. Việc lựa chọn phương pháp phẫu thuật phù hợp là rất quan trọng để đạt được kết quả tốt nhất.

3.1. Kỹ Thuật Phẫu Thuật Nội Soi

Kỹ thuật phẫu thuật nội soi bao gồm việc sử dụng các dụng cụ chuyên dụng để loại bỏ các mô bất thường và mở rộng lỗ thông xoang. Điều này giúp cải thiện sự dẫn lưu và thông khí cho các xoang.

3.2. Đánh Giá Kết Quả Phẫu Thuật

Đánh giá kết quả phẫu thuật là một phần quan trọng trong nghiên cứu này. Các tiêu chí như giảm triệu chứng, cải thiện chất lượng sống và tỷ lệ biến chứng sẽ được xem xét để đánh giá hiệu quả của phương pháp.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tại Bệnh Viện Cần Thơ

Kết quả nghiên cứu cho thấy phẫu thuật nội soi điều trị viêm mũi xoang mạn tính có quá phát mỏm móc tại Bệnh viện Cần Thơ mang lại nhiều lợi ích cho bệnh nhân. Tỷ lệ thành công cao và ít biến chứng là những điểm nổi bật của phương pháp này.

4.1. Tỷ Lệ Thành Công Sau Phẫu Thuật

Tỷ lệ thành công của phẫu thuật nội soi tại Bệnh viện Cần Thơ đạt trên 80%, cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc cải thiện triệu chứng cho bệnh nhân.

4.2. Biến Chứng Sau Phẫu Thuật

Mặc dù tỷ lệ biến chứng thấp, nhưng vẫn cần theo dõi chặt chẽ sau phẫu thuật để phát hiện sớm và xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh.

V. Kết Luận Về Nghiên Cứu Phẫu Thuật Nội Soi

Nghiên cứu này khẳng định vai trò quan trọng của phẫu thuật nội soi trong điều trị viêm mũi xoang mạn tính. Kết quả cho thấy phương pháp này không chỉ hiệu quả mà còn an toàn cho bệnh nhân. Tương lai của phẫu thuật nội soi tại Bệnh viện Cần Thơ hứa hẹn sẽ tiếp tục phát triển và cải thiện hơn nữa.

5.1. Tương Lai Của Phẫu Thuật Nội Soi

Phẫu thuật nội soi sẽ tiếp tục được nghiên cứu và cải tiến để nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu biến chứng cho bệnh nhân.

5.2. Khuyến Nghị Cho Các Nghiên Cứu Tiếp Theo

Cần có thêm nhiều nghiên cứu để đánh giá sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả phẫu thuật và phát triển các phương pháp điều trị mới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Viêm mũi xoang mạn tính là một trong những bệnh lý tai mũi họng phổ biến hàng đầu trên toàn cầu, ảnh hưởng trực tiếp đến khoảng 14,7% dân số Hoa Kỳ với xấp xỉ 31 triệu lượt mắc mỗi năm và tiêu tốn từ 10 đến 13 tỷ USD chi phí y tế thường niên. Tại Việt Nam, tỷ lệ mắc bệnh trong cộng đồng dao động từ 2% đến 5%, gây suy giảm nghiêm trọng năng suất lao động và chất lượng sống. Các nghiên cứu lâm sàng chỉ ra rằng bất thường cấu trúc giải phẫu hốc mũi chiếm tới 71,3% trong các trường hợp viêm xoang kéo dài, trong đó quá phát mỏm móc đóng vai trò là yếu tố cơ học then chốt làm hẹp khe bán nguyệt và phễu sàng, cản trở trực tiếp con đường dẫn lưu sinh lý của hệ thống xoang trước.

Nghiên cứu được triển khai với hai mục tiêu cốt lõi: mô tả toàn diện đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của bệnh nhân viêm mũi xoang mạn tính có quá phát mỏm móc và đánh giá kết quả can thiệp phẫu thuật nội soi mũi xoang. Đề tài được thực hiện trên 65 bệnh nhân tại Bệnh viện Tai Mũi Họng Cần Thơ trong giai đoạn từ tháng 4/2018 đến tháng 6/2020.

Công trình mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp hệ thống dữ liệu định lượng chuẩn xác về hình thái tổn thương mỏm móc qua nội soi và cắt lớp vi tính. Đồng thời, nghiên cứu khẳng định tính ưu việt của kỹ thuật phẫu thuật nội soi ít xâm lấn giúp bảo tồn tối đa niêm mạc lành, triệt tiêu tổn thương tắc nghẽn và hạn chế biến chứng ngoại khoa xuống mức 0%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng sinh lý học và bệnh học hiện đại của phức hợp lỗ thông khe (PHLTK), kết hợp thuyết thanh thải lông - nhầy của biểu mô đường hô hấp. Khi mỏm móc quá phát đạt độ dày trên 1,404 ± 0,347 mm hoặc biến dạng uốn cong áp sát bóng sàng, khe bán nguyệt bị chít hẹp, làm tắc nghẽn quá trình dẫn lưu dịch tiết và tạo ra áp suất âm trong các xoang trước.

Hệ thống khung lý thuyết bao gồm ba cấu phần chuẩn hóa quốc tế:

• Tiêu chuẩn EPOS 2012 và EPOS 2020: Định nghĩa viêm mũi xoang mạn tính kéo dài trên 12 tuần với các triệu chứng chính gồm nghẹt mũi, chảy mũi, đau nhức sọ mặt và giảm khứu giác.
• Phân loại điểm bám mỏm móc theo Landsberg và Friedman: Xác định 6 kiểu bám giải phẫu của đầu trên mỏm móc vào xương giấy, thành sau trong Agger nasi, cuốn mũi giữa hoặc sàn sọ, hỗ trợ phẫu thuật viên bảo vệ ngách trán và nền sọ.
• Hệ thống thang điểm Lund - Mackay và Lund - Kennedy: Định lượng mức độ mờ xoang trên phim chụp cắt lớp vi tính (từ 0 đến 12 điểm mỗi bên) và đánh giá tình trạng phù nề niêm mạc, xuất tiết dịch qua nội soi.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang tiến cứu có theo dõi dọc sau can thiệp phẫu thuật.

Cỡ mẫu được tính toán theo công thức ước lượng một tỷ lệ trong quần thể với độ tin cậy 95% (Z = 1,96), sai số cho phép d = 0,09 và tỷ lệ mỏm móc quá phát tham chiếu p = 0,16 từ các y văn trước đó. Công thức cho ra cỡ mẫu lý thuyết tối thiểu là 64 bệnh nhân; trên thực tế tác giả đã thu thập đủ 65 bệnh nhân đáp ứng tiêu chuẩn chọn mẫu tại Bệnh viện Tai Mũi Họng Cần Thơ từ tháng 4/2018 đến tháng 6/2020.

Phương pháp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng để tuyển chọn toàn bộ bệnh nhân trên 18 tuổi có chẩn đoán xác định viêm xoang trước kèm dị hình quá phát mỏm móc. Số liệu được thu thập bằng bệnh án mẫu thống nhất qua thăm khám lâm sàng, nội soi hốc mũi bằng ống soi Karl Storz và chụp cắt lớp vi tính đa bình diện (đặc biệt là bình diện trán coronal).

Toàn bộ dữ liệu được quản lý và xử lý bằng phần mềm thống kê chuyên ngành SPSS 20.0. Lý do lựa chọn kiểm định phi tham số McNemar là nhằm so sánh sự biến thiên của các biến định tính phụ thuộc (triệu chứng cơ năng, hình thái niêm mạc, mức độ tiết dịch) tại các mốc thời gian trước mổ và sau mổ 1 tuần, 1 tháng, 3 tháng trên cùng một tập hợp bệnh nhân. Ngưỡng ý nghĩa thống kê được thiết lập tại mức p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu trên 65 bệnh nhân đã ghi nhận những phát hiện nổi bật về dịch tễ, biểu hiện lâm sàng và hình ảnh học:

1. Phân bố dịch tễ và bệnh sử: Độ tuổi trung bình của bệnh nhân là 45,7 ± 12,75 tuổi (nhỏ nhất 21 tuổi, lớn nhất 70 tuổi). Nhóm tuổi lao động từ 18 đến 45 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất với 55,4%, tiếp đến là nhóm 46 đến 60 tuổi chiếm 26,2%. Nữ giới chiếm 53,8% và nam giới chiếm 46,2% (sự khác biệt không có ý nghĩa thống kê với p > 0,05). Về nghề nghiệp, công nhân và nông dân chiếm tỷ lệ cao nhất với 38,5%, nội trợ chiếm 23,1%. Thời gian mang bệnh từ 1 đến 5 năm chiếm đa số với 50,8%, trong khi thời gian mắc bệnh trên 5 năm chiếm 26,2%.

2. Đặc điểm triệu chứng lâm sàng: Nghẹt mũi là lý do vào viện hàng đầu (53,8%) và cũng là triệu chứng cơ năng phổ biến nhất, xuất hiện ở 95,4% bệnh nhân (nghẹt mũi 2 bên chiếm 70,8%, tính chất từng đợt chiếm 60,0%). Chảy mũi chiếm 92,3% (chảy mũi trước và sau phối hợp chiếm 41,5%, tính chất dịch nhầy đục chiếm 44,6%). Đau nhức sọ mặt ghi nhận ở 69,2% bệnh nhân, tập trung nhiều nhất tại vùng má (47,7%) và trán - thái dương (30,8%) với mức độ vừa chiếm 36,9%. Triệu chứng rối loạn khứu giác chiếm 9,2%.

3. Hình thái tổn thương và cấu trúc mỏm móc: Qua nội soi trước phẫu thuật, niêm mạc phù nề nhẹ chiếm 61,5%, phù nề mọng chiếm 29,3%; dịch hốc mũi dạng trong nhầy loãng chiếm 49,2% và mủ nhầy đặc chiếm 44,6%. Mỏm móc quá phát cả hai bên chiếm tỷ lệ vượt trội với 50,8%, quá phát bên trái chiếm 29,2% và bên phải chiếm 20,0%.

4. Kết quả điều trị và phục hồi sau phẫu thuật: Can thiệp phẫu thuật nội soi mở mỏm móc kết hợp mở xoang hàm và nạo sàng trước đem lại hiệu quả vượt bậc. Sau phẫu thuật 3 tháng, tỷ lệ hết triệu chứng nghẹt mũi, chảy mũi và đau nhức sọ mặt đạt mức cải thiện rõ rệt với p < 0,001. Tỷ lệ biến chứng nặng như tổn thương xương giấy, rách ống lệ mũi hay chảy dịch não tủy ghi nhận 0%.

Thảo luận kết quả

Cơ chế bệnh sinh chính của nhóm bệnh nhân này xuất phát từ việc mỏm móc phì đại quá mức, áp sát mặt trước bóng sàng làm hẹp trực tiếp phễu sàng và lỗ thông xoang hàm. Sự cản trở cơ học kéo dài khiến dòng vận chuyển niêm dịch bị đình trệ, niêm mạc thiếu oxy dẫn đến phù nề sung huyết và bội nhiễm vi khuẩn.

Khi so sánh với các nghiên cứu trong và ngoài nước, kết quả của luận văn có sự tương đồng chặt chẽ:

• Tỷ lệ quá phát mỏm móc hai bên (50,8%) phản ánh sự biến đổi giải phẫu mang tính bẩm sinh và phát triển tương tự như công bố của các chuyên gia tai mũi họng tại các bệnh viện trung ương.
• Tỷ lệ cải thiện triệu chứng cơ năng sau 3 tháng tương đương với các nghiên cứu áp dụng kỹ thuật mở mỏm móc từ sau ra trước (kỹ thuật cánh cửa bật). Kỹ thuật này giúp phẫu thuật viên cắt chính xác chân bám mỏm móc ở vị trí 1/3 dưới mà không làm sang chấn niêm mạc ngách trán và cuốn mũi giữa.

Về phương thức biểu diễn trực quan, các dữ liệu nhân khẩu học (nhóm tuổi, nghề nghiệp) và vị trí mỏm móc quá phát được minh họa tối ưu qua các biểu đồ hình quạt và biểu đồ cột so sánh. Sự cải thiện về tính chất niêm mạc và dịch mũi qua 3 mốc thời gian (1 tuần, 1 tháng, 3 tháng) được tổng hợp qua bảng phân tích kiểm định McNemar, giúp làm nổi bật tốc độ lành thương và phục hồi biểu mô lông chuyển sau can thiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng chẩn đoán và điều trị viêm mũi xoang mạn tính có dị hình giải phẫu, luận văn đưa ra 4 khuyến nghị hành động cụ thể:

1. Chuẩn hóa quy trình chẩn đoán hình ảnh tiền phẫu: Đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng tại các cơ sở y tế tuyến tỉnh cần chỉ định chụp cắt lớp vi tính đa lát cắt (bình diện trán coronal) phối hợp nội soi chẩn đoán cho 100% bệnh nhân viêm mũi xoang kháng trị nội khoa. Mục tiêu nhằm phát hiện chính xác điểm bám mỏm móc và giảm tỷ lệ bỏ sót dị hình cấu trúc xuống dưới 1% ngay trong năm 2026.

2. Ứng dụng kỹ thuật mở mỏm móc cánh cửa bật kết hợp Microdebrider: Các phẫu thuật viên ngoại khoa tai mũi họng cần thực hiện kỹ thuật mở mỏm móc từ sau ra trước bằng kềm gặm ngược hoặc dao liềm chuyên dụng, kết hợp máy bào mô vi thể Microdebrider để dọn sạch tích tụ viêm mà không gây sang chấn cuống xoang. Đặt mục tiêu duy trì tỷ lệ lấy bỏ mỏm móc an toàn trên 95% và kiểm soát tai biến ổ mắt ở mức 0% trong giai đoạn 2026 - 2027.

3. Thiết lập quy trình chăm sóc hậu phẫu nghiêm ngặt 3 mốc: Đơn vị điều trị ngoại trú cần xây dựng phác đồ tái khám bắt buộc tại các thời điểm 1 tuần, 1 tháng và 3 tháng sau mổ. Bệnh nhân cần được hướng dẫn xịt rửa hốc mũi bằng dung dịch nước muối sinh lý đẳng trương 2 - 3 lần mỗi ngày kết hợp thuốc xịt Steroid tại chỗ. Mục tiêu nâng tỷ lệ phục hồi hoàn toàn niêm mạc sau 3 tháng lên trên 90% và hạ tỷ lệ dính hốc mũi xuống dưới 3%.

4. Tăng cường truyền thông y tế về bệnh học xoang trong cộng đồng: Trung tâm Kiểm soát bệnh tật và trạm y tế cơ sở cần đẩy mạnh giáo dục sức khỏe mũi xoang cho người lao động, nông dân (nhóm chiếm 38,5% ca bệnh). Mục tiêu giúp người dân nhận biết sớm dấu hiệu nghẹt mũi, chảy mủ kéo dài để đi khám chuyên khoa, rút ngắn thời gian chịu đựng bệnh tật từ mức trung bình 1 đến 5 năm xuống dưới 6 tháng trước năm 2028.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và thực tiễn cao, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

• Bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng và Phẫu thuật Đầu Cổ: Tài liệu cung cấp hướng dẫn chi tiết về kỹ thuật phẫu thuật nội soi mở mỏm móc theo phương pháp cánh cửa bật, kỹ năng bộc lộ lỗ thông xoang hàm và phương pháp nhận diện các biến thể điểm bám đầu trên mỏm móc để hạn chế tối đa nguy cơ tổn thương màng não hoặc hốc mắt.
• Học viên sau đại học, Bác sĩ nội trú và Nghiên cứu sinh: Luận văn là tài liệu tham khảo mẫu mực về quy trình thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang tiến cứu, phương pháp xử lý số liệu y sinh học bằng SPSS 20.0 với kiểm định McNemar, cùng cách áp dụng các thang điểm quốc tế Lund - Mackay, Lund - Kennedy và tiêu chuẩn EPOS.
• Lãnh đạo bệnh viện và Trưởng khoa Ngoại chuyên khoa: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng danh mục trang thiết bị phòng mổ (hệ thống optic nội soi Karl Storz, dụng cụ vi phẫu, máy Microdebrider) và chuẩn hóa quy trình điều trị nội trú giúp rút ngắn số ngày nằm viện.
• Sinh viên Y đa khoa và Cán bộ y tế tuyến cơ sở: Hỗ trợ củng cố kiến thức giải phẫu ứng dụng phức hợp lỗ thông khe, nâng cao năng lực khám phát hiện sớm các dấu hiệu viêm xoang do dị hình xương để tư vấn chuyển tuyến kịp thời.

Câu hỏi thường gặp

Mỏm móc quá phát là gì và vì sao lại gây viêm xoang mạn tính?

Mỏm móc là một dải xương mỏng hình lưỡi liềm ở thành ngoài hốc mũi. Khi mỏm móc quá phát (dày trên 1,4 mm hoặc phì đại cuộn vào trong), nó sẽ chèn ép trực tiếp vào khe bán nguyệt và phễu sàng. Tình trạng này làm bít tắc phức hợp lỗ thông khe, ngăn chặn dòng dẫn lưu niêm dịch của xoang hàm, xoang trán và xoang sàng trước, dẫn đến viêm mạn tính kéo dài trên 12 tuần.

Chẩn đoán mỏm móc quá phát bằng những phương tiện cận lâm sàng nào?

Chẩn đoán xác định dựa trên sự phối hợp giữa nội soi mũi xoang và chụp cắt lớp vi tính (CT scan). Nội soi cho độ nhạy 76% giúp đánh giá trực tiếp mức độ phù nề niêm mạc và sự chèn ép cuốn mũi giữa. CT scan lát cắt coronal có độ nhạy 89% giúp quan sát toàn diện kích thước mỏm móc, đánh giá sự thông thoáng của phức hợp lỗ thông khe và định danh 6 kiểu bám đầu trên mỏm móc.

Kỹ thuật mở mỏm móc cánh cửa bật có ưu điểm gì vượt trội?

Kỹ thuật mở mỏm móc từ sau ra trước (cánh cửa bật) sử dụng kềm gặm ngược cắt mỏm móc từ vị trí tiếp nối 1/3 giữa và 1/3 dưới, sau đó lật vạt ra trước. Phương pháp này giúp phẫu thuật viên kiểm soát hoàn toàn độ sâu của đường rạch, bộc lộ rõ lỗ thông tự nhiên xoang hàm, hạn chế tối đa nguy cơ phạm vào xương giấy ổ mắt hay ống lệ mũi và đạt tỷ lệ lấy trọn mỏm móc 100%.

Bệnh nhân cần chăm sóc và theo dõi hậu phẫu như thế nào?

Sau khi rút gạc xốp Merocel sau 24 đến 48 giờ, bệnh nhân được dùng kháng sinh, kháng viêm giảm phù nề và thuốc loãng nhầy. Khi xuất viện, người bệnh bắt buộc phải rửa mũi bằng nước muối sinh lý đẳng trương hàng ngày và sử dụng corticoid xịt mũi tại chỗ. Bệnh nhân cần tái khám đúng hẹn ở các mốc 1 tuần, 1 tháng và 3 tháng để bác sĩ hút sạch vảy tiết và giải phóng sẹo dính nếu có.

Tiêu chí đánh giá thành công sau phẫu thuật 3 tháng gồm những gì?

Kết quả điều trị sau 3 tháng được đánh giá toàn diện dựa trên 4 mức độ (Tốt, Khá, Trung bình, Kém). Đạt mức Tốt khi bệnh nhân hết hẳn hoặc giảm trên 90% các triệu chứng nghẹt mũi, chảy mủ, đau mặt; đồng thời nội soi ghi nhận hốc mũi sạch, khe mũi giữa thông thoáng, niêm mạc hồng nhẵn không phù nề, không có vảy đọng và mức độ hài lòng đạt điểm tối đa trên thang đo Likert.

Kết luận

• Quá phát mỏm móc là dị hình giải phẫu vùng phức hợp lỗ thông khe có ý nghĩa bệnh sinh quan trọng, xuất hiện ở cả hai bên hốc mũi ở 50,8% bệnh nhân viêm mũi xoang mạn tính kháng trị.
• Biểu hiện lâm sàng chủ đạo gồm nghẹt mũi (95,4%), chảy mũi nhầy đục (92,3%), đau nhức sọ mặt vùng má (69,2%) và niêm mạc mũi phù nề (61,5%).
• Phẫu thuật nội soi mũi xoang giải phóng mỏm móc theo kỹ thuật cánh cửa bật chứng minh tính an toàn và hiệu quả tuyệt đối, loại bỏ 100% tắc nghẽn mà không gây tai biến ổ mắt hay màng não.
• Phác đồ theo dõi hậu phẫu định kỳ 3 mốc (1 tuần, 1 tháng, 3 tháng) kết hợp rửa mũi và Steroid xịt tại chỗ giúp phục hồi hoàn toàn chức năng sinh lý thanh thải lông - nhầy của biểu mô xoang.
• Công trình cung cấp bằng chứng thực nghiệm giá trị, tạo tiền đề vững chắc cho việc chuẩn hóa kỹ thuật ngoại khoa tai mũi họng tại khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long.

Trong giai đoạn 2026 - 2030, các đơn vị chuyên khoa cần tiếp tục mở rộng quy mô đào tạo chuyển giao kỹ thuật mở mỏm móc ít xâm lấn và triển khai các nghiên cứu đa trung tâm theo dõi dài hạn trên 12 tháng. Quý bác sĩ, học viên sau đại học và các cơ sở y tế hãy khai thác triệt để các dữ liệu khoa học trong luận văn này nhằm nâng cao chất lượng chẩn đoán và điều trị thực tế cho người bệnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Đại cương về bệnh viêm mũi xoang mạn tính có quá phát mỏm móc 1. Phôi thai học của mỏm móc Mỏm móc bắt đầu xuất hiện ở thành ngoài hốc mũi vào tuần thứ 10 của phôi thai từ một nụ sụn xuất phát từ giữa bao sụn ngoài. Lúc đầu, mỏm móc được bao phủ bởi biểu mô chưa biệt hóa, sau đó phát triển nhanh chóng đến tuần 17 để hình thành mỏm móc hoàn chỉnh như người trưởng thành.

Từ tuần thứ 9 đến tuần thứ 10 của phôi thai trên thành ngoài hốc mũi sẽ xuất hiện các nếp gấp gọi là cuốn sàng. Lúc đầu có từ 6 đến 7 nếp gấp nhưng do quá trình kết hợp và thoái hóa, dần dần chỉ còn lại 3 đến 4 nếp gấp tồn tại cho đến tuổi trưởng thành. Cuốn sàng thứ nhất sẽ thoái hóa không phát triển thành cuốn mũi. Do đó, mỏm móc được xem là dấu tích còn lại của phần xuống cuốn sàng thứ nhất trong quá trình phát triển phôi [46], [53].

Cuốn sàng thứ tư Cuốn sàng thứ ba Cuốn sàng thứ hai Mỏm móc/Cuốn sàng thứ nhất Hình 1. Các cuốn sàng trong thời kì phôi thai (Nguồn: Otorhinolaryngology Head & Neck Surgery 2nd Edition, 2017 [40]) 4 1. Giải phẫu mỏm móc và một số thành phần có liên quan Mỏm móc là một xương nhỏ, rất mỏng, có hai phần đứng và ngang, hình lưỡi liềm nằm ở thành ngoài hốc mũi, định hướng theo mặt phẳng đứng dọc từ trước trên đến sau dưới. Nó có chiều rộng từ 3 – 4mm, chiều dài từ 1,5 – 2cm [45].

Mỏm móc có chiều cong ngược ra phía sau, nó che khuất lỗ thông xoang hàm ở phía sau. Vì mỏm móc rất mỏng nên chỉ cần một động tác rạch sâu xuống cũng đủ để rạch qua nó và có thể tổn thương các cấu trúc bên ngoài mỏm móc. Theo nghiên cứu của tác giả Gilead Berger thì bề dày của mỏm móc khoảng 1,404  0,347mm [46]. Phía trước mỏm móc bám vào tổ chức xung quanh ống lệ mũi gọi là mào lệ vì thế không nên mở mỏm móc về phía trước quá nhiều để tránh làm tổn thương cấu trúc này và phần lồi phía trên có thể tiếp xúc với thành ngoài hốc mũi, tạo nên thành dưới trong của tế bào Agger nasi.

Đầu sau của mỏm móc uốn cong lên ra phía ngoài về phía trần xoang hàm và có thể liên lục với mảnh đứng xương khẩu cái hoặc thóp sau. Phía dưới mỏm móc bám vào lưng cuốn mũi dưới và cùng với cuốn mũi dưới tạo nên phần lớn thành trong của xoang hàm chỉ để lại một phần nhỏ không có xương mà chỉ có niêm mạc bao phủ gọi là thóp, gồm thóp trước và thóp sau. Thóp sau lớn hơn và khác biệt nhiều so với thóp trước [11], [19]. Chân bám phía trên của mỏm móc rất đa dạng, quyết định hình thái của đường dẫn lưu xoang trán qua ngách trán hoặc đổ trực tiếp vào khe mũi giữa hoặc vào phễu sàng, ngoài mỏm móc [11].

Các kiểu bám đầu trên của mỏm móc (theo Landsberg và Friedman) [50]: 5 Hình 1. Các kiểu bám đầu trên mỏm móc (Nguồn: Radiol Bras, 2011 [39]) A - Kiểu 1: Bám vào xương giấy. B - Kiểu 2: Bám vào thành sau trong Agger nasi. C - Kiểu 3: Bám vào xương giấy và tiếp nối cuốn mũi giữa và mảnh sàng.

D - Kiểu 4: Bám vào chỗ tiếp nối cuốn mũi giữa với mảnh sàng. E - Kiểu 5: Bám vào sàn sọ. F - Kiểu 6: Bám vào cuốn mũi giữa. Mỏm móc có chức năng như một cái “khiên” bảo vệ, ngăn không khí vào thẳng trong xoang hàm khi hít vào và che chắn đường thoát ra của chất nhầy trong quá trình thanh thoát [11].