CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm về bán hàng, kết quả kinh doanh và ý nghĩa của chúng 1. Khái niệm về bán hàng Có nhiều quan điểm về hoạt động bán hàng Theo Trần Thị Thủy (2010) thì quan niệm cổ điển về bán hàng: “Bán hàng là hoạt động thực hiện sự trao đổi sản phẩm hay dịch vụ của người bán chuyển cho người mua để được nhận lại từ người mua tiền hay vật phẩm hoặc giá trị trao đổi đã thảo thuận”. Hiện nay, cùng với sự phát triển của xã hội thì các hoạt động bán hàng ngày càng phong phú và phức tạp.
Sau đây là một số khái niệm hoạt động bán hàng được phổ biến trên thế giới hiện nay: Bán hàng là nền tảng trong kinh doanh, đó là sự gặp gỡ giữa người mua và người bán ở những nơi khác nhau giúp doanh nghiệp đạt được mục tiêu nếu cuộc gặp gỡ thành công trong đàm phán về việc trao đổi sản phẩm (Trịnh Thị Liên, 2008). Với khái niệm này, bán hàng chỉ là quá trình đàm phán về trao đổi sản phẩm. Theo Nguyễn Hữu Thế (2010), quan điểm kinh tế về bản chất bán hàng là sự thay đổi hình thái giá trị hàng hóa. Hàng hóa của doanh nghiệp chuyển từ hình thái hiện vật sang hình thái tiền tệ và doanh nghiệp kết thúc chu trinh chu trình kinh doanh, vòng chu chuyển vốn của doanh nghiệp được hoàn thành.
Nhưng kinh tế học cho rằng bán hàng chỉ thay đổi hình thái vật chất. Khái niệm này không đề cập đến sự thay đổi quyền sở hữu đối với hàng hóa. Bán hàng là quá trình lưu chuyển hàng hóa, kết thúc giai đoạn này hàng hóa sẽ được luân chuyển đến người tiêu dùng đến các đơn vị sản xuất để tiếp tục sản xuất (Trần Phước và cộng sự, 2009). Với khái niệm này tác giả chỉ đề cập quá trình luân chuyển hàng hóa trong thị trường.
Từ đó trong khuôn khổ đề tài này, bán hàng được khái niệm “Bán hàng là giai đoạn cuối cùng của quá trình sản xuất, thực hiện sự trao đổi mua bán hàng hóa - 3 Luan van dịch vụ đồng thời chuyển quyền sở hữu hàng hóa - dịch vụ cho khách hàng, giúp doanh nghiệp thu về lợi nhuận mong muốn trong kinh doanh” (Lưu Văn Hải, 2010). Xác định kết quả kinh doanh: Là quá trình tiếp theo của quá trình tiêu thụ sản phẩm, là khâu cuối cùng của quá trình sản xuất kinh doanh. Kết quả sản xuất kinh doanh được xác định bằng cách so sánh giữa một bên là doanh thu còn bên kia là giá thành sản xuất, chi phí bán hàng, chi phí quản lý. Kết quả sản xuất kinh doanh được biểu hiện thông qua chỉ tiêu lợi nhuận, một chỉ tiêu chất lượng tổng hợp phản ảnh kết quả kinh tế của một hoạt động sản xuất kinh doanh trong doanh nghiệp (Nguyễn Hữu Vinh, 2012) và được xác định như sau: Kết quả từ Giá vốn của hàng Doanh thu thuần CPBH và hoạt động = - xuất đã bán và CP - về bán hàng CPQLDN SXKD thuế TNDN Kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh là hoạt động mang tính khoa học, nó theo dõi chặt chẽ quá trình tiêu thụ, cung cấp thông tin đầy đủ, kịp thời phục vụ công tác quản lý doanh nghiệp, tính toán chính xác kết quả kinh doanh của từng đối tượng chi tiết (sản phẩm, hàng hóa.) giúp đánh giá hiệu quả tình hình sản xuất kinh doanh tại doanh nghiệp.
Từ đó, có thể đưa ra các giải pháp kinh doanh hợp lý (Nguyễn Hữu Vinh, 2012). Kết quả kinh doanh và ý nghĩa của chúng Kết quả kinh doanh là phần chênh lệch giữa doanh thu, thu nhập và chi phí của doanh nghiệp sau một kỳ hoạt động kinh doanh nhất định. Kết quả kinh doanh là lãi nếu doanh thu lớn hơn chi phí và ngược lại kết quả kinh doanh là lỗ nếu doanh thu nhỏ hơn chi phí. Kết quả bán hàng là bộ phận quan trọng nhất trong kết quả kinh doanh của doanh nghiệp.
Hàng hoá bán được nhanh chóng sẽ làm tăng vòng quay của vốn, đảm bảo thu hồi vốn nhanh, doanh nghiệp trang trải được chi phí, đảm bảo Công ty có lợi nhuận. Kết quả bán hàng và quá trình bán hàng có mối quan hệ nhân quả với nhau. Vì vậy tổ chức quá trình bán hàng tốt là cơ sở để có kết quả bán hàng cao, 4 Luan van giúp doanh nghiệp tăng vòng quay vốn lưu động, tăng luân chuyển hàng hoá trong kỳ, đem lại kết quả cao trong kinh doanh. Kết quả tiêu thụ được phân phối cho các chủ sở hữu, nâng cao đời sống cho người lao động và thực hiện tốt nghĩa vụ với Nhà nước.
Bên cạnh đó, kết quả bán hàng còn là chỉ tiêu tài chính quan trọng thể hiện rõ nét hoạt động kinh doanh và tình hình tài chính của doanh nghiệp. Nếu tình hình tài chính tốt, doanh nghiệp sẽ có điều kiện tham gia thị trường vốn, nâng cao năng lực tài chính. Hơn nữa, thông qua quá trình bán hàng đảm bảo cho các đơn vị khác có mối quan hệ mua bán với doanh nghiệp, thực hiện kế hoạch sản xuất và mở rộng sản xuất kinh doanh góp phần đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của xã hội, giữ vững quan hệ cân đối tiền hàng, làm cho nền kinh tế ổn định và phát triển. Có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong nền kinh tế quốc dân nói chung và với doanh nghiệp dịch vụ nói riêng cụ thể: - Đối với nền kinh tế quốc dân: bán hàng có tác động lớn đến cung, cầu trên thị trường.
Bán hàng nhằm thực hiện mục đích của nền sản xuất hàng hoá và tái sản xuất kinh doanh. Thông qua thị trường, bán hàng làm cân đối giữa sản xuất và tiêu dùng trong xã hội, đảm bảo cân đối giữa các nghề kinh doanh trong nền kinh tế quốc dân. - Đối với doanh nghiệp: bán hàng là kết quả cuối cùng của quá trình kinh doanh, tính bằng mức lưu chuyển hàng hoá mà việc lưu chuyển hàng hoá lại phụ thuộc vào mức bán hàng nhanh hay chậm. Doanh nghiệp càng tiêu thụ được nhiều hàng hoá, thì sức mạnh của doanh nghiệp càng được tăng thêm.
Do vậy, nhận thức đúng đắn và đầy đủ vai trò kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh là cần thiết cho mỗi cán bộ kế toán trong việc phát triển lợi nhuận. Nhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh - Phản ánh và giám sát kịp thời, chi tiết khối lượng hàng hoá dịch vụ mua vào, bán ra, tồn kho cả về số lượng, chất lượng và giá trị. Tính toán đúng đắn giá vốn của hàng hoá đã cung cấp, chi phí bán hàng, quản lý kinh doanh và các chi phí khác nhằm xác định kết quả kinh doanh. - Kiểm tra giám sát tình hình thực hiện chỉ tiêu kế hoạch bán hàng, doanh thu 5 Luan van bán hàng của đơn vị, tình hình thanh toán tiền hàng, nộp thuế với Nhà nước.
- Phản ánh kịp thời doanh thu bán hàng để xác định kết quả kinh doanh, đôn đốc, kiểm tra, đảm bảo thu đủ và kịp thời tiền bán hàng, tránh bị chiếm dụng vốn bất hợp lý. - Cung cấp thông tin chính xác trung thực, lập quyết toán đầy đủ kịp thời để đánh giá đúng hiệu quả kinh doanh cũng như tình hình thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước. Các phương thức bán hàng, hình thức bán hàng trong doanh nghiệp thương mại 1. Phương thức bán buôn 1.
Hình thức bán buôn qua kho Theo phương thức này hàng hóa mua về nhập vào kho của doanh nghiệp rồi mới xuất bán. Phương thức bán hàng qua kho có hai hình thức giao nhận: Bán buôn hàng hóa qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp: Theo hình thức này, bên mua cử đại diện đến kho của doanh nghiêp thương mại nhận hàng. Doanh nghiệp thương mại xuất kho hàng hóa, giao trực tiếp cho đại diện bên mua. Sau khi hoàn tất thủ tục giao hàng, đại diện bên mua ký nhận đủ hàng, bên mua thanh toán tiền hàng hoặc chấp nhận thanh toán tiền hàng, hàng hóa được xác nhận là đã tiêu thụ.
Bán buôn hàng hóa qua kho theo hình thức chuyển hàng chờ chấp nhận: Theo hình thức này, căn cứ vào hợp đồng đã ký kết, doanh nghiệp thương mại xuất kho hàng hóa bằng phương tiện của mình hoặc thuê ngoài, vận chuyển tới địa điểm đã thỏa thuận. Số hàng chuyển đi này vẫn thuộc quyền sở hữu của bên bán. Số hàng này chỉ được xác định là đã tiêu thụ khi bên mua nhận được hàng, thanh toán tiền hàng hay chấp nhận thanh toán. Hình thức bán buôn vận chuyển thẳng Đây là phương thức tiêu thụ mà doanh nghiệp sau khi mua hàng, nhận hàng mua nhưng không mang về nhập kho mà chuyển thẳng cho khách hàng.
Phương thức này có thể được thực hiện theo hai hình thức sau: 6 Luan van Bán buôn hàng hóa chuyển thẳng có tham gia thanh toán: Theo hình thức này, doanh nghiệp mua hàng của bên cung cấp rồi tổ chức vận chuyển thẳng tới giao cho bên mua tại địa điểm đã thỏa thuận. Hàng hóa được xác định là đã tiêu thụ khi doanh nghiệp nhận được tiền do bên mua thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán. Bán buôn hàng hóa chuyển thẳng không tham gia thanh toán: Về thực chất, doanh nghiệp đứng ra làm trung gian, môi giới giữa bên mua và bên bán để hưởng hoa hồng. Bên mua chịu trách nhiệm nhận hàng và thanh toán cho bên bán, tùy hợp đồng mà đơn vị trung gian được hưởng một khoản phí nhất định ở bên mua hoặc bên bán cung cấp.
Phương thức bán lẻ Bán lẻ hàng hóa là việc bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng với số lượng ít. Các hình thức bán lẻ bao gồm: Bán lẻ hàng hóa thu tiền tập trung: Theo phương thức này, nhân viên bán hàng chỉ phụ trách việc giao hàng, còn việc bán hàng thu tiền có người chuyên trách làm công việc này. Trình tự được tiến hành như sau: Khách hàng xem xong hàng hóa đồng ý mua, người bán viết “hóa đơn bán lẻ” giao cho khách hàng đến bàn thu tiền để đóng dấu “đã thu tiền”, khách hàng đem hóa đơn đó đến nhận hàng. Cuối ngày nhân viên thu ngân tổng hợp tiền, xác định doanh số bán hàng và làm thủ tục nộp tiền cho thủ quỹ.
Định kỳ kiểm kê hàng hóa, tính toán lượng hàng đã bán ra để xác định lượng bán hàng thừa thiếu. Bán hàng không thu tiền tập trung: Theo phương thức này, nhân viên bán hàng vừa làm nhiệm vụ giao hàng vừa làm nhiệm vụ thu tiền. Do đó, trong một cửa hàng bán lẻ việc thu tiền bán hàng phân tán ở nhiều điểm.