Luận văn thạc sĩ vnu ulis nghiên cứu đối chiếu đặc điểm ngôn ngữ pháp luật trong tiếng hán và tiếng việt qua bộ luật hình sự nước cộng hòa nhân dân trung hoa năm 2015

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích vnu ulis nghiên cứu đối chiếu đặc điểm ngôn ngữ pháp luật trong tiếng hán và tiếng việt qua bộ luật, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Anh
• Người hướng dẫn: Phạm Minh Tiến
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội Trường Đại học Ngoại ngữ Khoa Sau Đại học
• Chuyên ngành: Ngôn Ngữ Trung Quốc
• Đề tài: Nghiên cứu đối chiếu đặc điểm ngôn ngữ pháp luật trong tiếng Hán và tiếng Việt (qua Bộ luật hình sự nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa 2015 và Bộ luật hình sự nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam 2015)
• Loại tài liệu: Luận án Tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 论文原创性声明
• 表格目录
• 论文摘要
• 绪论
• 0.1. 选题理由
• 0.2. 研究目的及任务
• 0.2.1. 研究目的
• 0.2.2. 研究任务
• 0.3. 研究对象及范围
• 0.4. 研究资料及方法
• 0.4.1. 研究资料
• 0.4.2. 研究方法
• 0.5. 论文的创新点与研究意义
• 0.5.1. 论文的创新点
• 0.5.2. 研究意义
• 0.6. 论文结构
• 1. CHƯƠNG 1: 法律语言相关的研究概况及理论基础
• 1.1. 法律语言相关的研究概况
• 1.1.1. 世界上的相关研究概况
• 1.1.2. 中国法律语言的研究概况
• 1.1.3. 越南法律语言的研究概况
• 1.2. 本课题相关的理论基础
• 1.2.1. 法律语言理论
• 1.2.2. 法律文书特点
• 1.2.3. 法律文书语言特点
• 1.2.4. 刑事法典
• 1.2.5. 对比语言学
• 1.2.6. 汉语和越南语词语的特点
• 1.2.7. 现代汉语句子特点简介
• 2. CHƯƠNG 2: 中华人民共和国 2015 年刑法 与越南社会主义共和国 2015 年刑法词语特点对比
• 2.1. 从词语的结合方式的角度上看中华人民共和国 2015 年和越南社会主义共和国 2015 年刑法词语的特点
• 2.1.1. 从词语的组合方式的角度上看中华人民共和国 2015 年刑法词语的特点
• 2.1.2. 从词语的组合方式的角度上看越南社会主义共和国 2015 年刑法词语的特点
• 2.1.3. 从词语的组合方式的角度上，中华人民共和国 2015 年刑法和越南社会主义共和国 2015 年刑法词语特点对比
• 2.2. 从词类来源的角度上看中华人民共和国 2015 年和越南社会主义共和国 2015 年刑法词语的特点
• 2.2.1. 从词语来源的角度上看中华人民共和国 2015 年刑法中词语的特点
• 2.2.2. 从词语来源的角度上看越南社会主义共和国 2015 年刑法中词语的特点
• 2.2.3. 从词语的来源的角度看中华人民共和国 2015 年刑法和越南社会主义共和国 2015 年刑法词语特点对比
• 2.3. 从词类的角度上看中华人民共和国 2015 年和越南社会主义共和国 2015 年刑法词语的特点
• 2.3.1. 从词类的角度上看中华人民共和国 2015 年刑法词语的特点
• 2.3.2. 从词类角度上看越南社会主义共和国 2015 年刑法词语的特点
• 2.3.3. 从词类的角度上，中国和越南刑法词语的特点对比
• 2.4. 中-越刑法的术语
• 2.4.1. 汉语术语的概说
• 2.4.2. 专业术语的定义
• 2.4.3. 法律专业术语
• 2.4.4. 刑法术语
• 2.4.5. 中华人民共和国 2015 年刑法与越南社会主义共和国 2015 年刑法用词特点对比
• 3. CHƯƠNG 3: 中华人民共和国 2015 年刑法的句子 与越南社会主义共和国 2015 年刑法的句子特点对比
• 3.1. 中华人民共和国 2015 年刑法句子的特点
• 3.1.1. 从句子结构的角度上看中华人民共和国 2015 年刑法句子的特点
• 3.1.2. 从句子的语气功能的角度上看中华人民共和国 2015 年刑法中句子的特点
• 3.1.3. 中华人民共和国 2015 年刑法中的常见句子
• 3.2. 越南社会主义共和国 2015 年刑法句子特点
• 3.2.1. 从句子的结构的角度上看越南社会主义共和国 2015 年刑法句子特点
• 3.2.2. 从句子的语气功能的角度上看越南社会主义共和国 2015 年刑法中句子的特点
• 3.2.3. 越南社会主义共和国 2015 年刑法常见的句子
• 3.3. 中华人民共和国 2015 年刑法与越南社会主义共和国 2015 年刑法句子特点对比
• 3.3.1. 相同点
• 3.3.2. 不同点
• 4. CHƯƠNG 4: 法律语言的汉越翻译问题
• 4.1. 翻译理论
• 4.1.1. 翻译的定义
• 4.1.2. 翻译的标准
• 4.1.3. 翻译原则
• 4.1.4. 翻译方法
• 4.1.5. 翻译类型
• 4.2. 法律语言的汉-越翻译
• 4.2.1. 法律术语的汉越翻译
• 4.2.2. 罪名的翻译
• 4.2.3. 法律语言翻译的建议
• 4.2.3.1. 法律文章的汉越翻译
• 4.2.3.2. 复句翻译的几个问题
• 本人已发表与论文相关的文章
• 参考文献

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu đối chiếu ngôn ngữ pháp luật giữa tiếng Hán và tiếng Việt

Nghiên cứu đối chiếu ngôn ngữ pháp luật giữa tiếng Hán và tiếng Việt là một lĩnh vực quan trọng trong việc hiểu rõ sự khác biệt và tương đồng giữa hai hệ thống pháp luật. Bộ luật hình sự 2015 của Việt Nam và Trung Quốc cung cấp một nền tảng phong phú để phân tích ngôn ngữ pháp luật. Việc nghiên cứu này không chỉ giúp nâng cao khả năng giao tiếp trong lĩnh vực pháp luật mà còn hỗ trợ trong việc dịch thuật và áp dụng pháp luật một cách chính xác.

1.1. Đặc điểm ngôn ngữ pháp luật trong tiếng Hán

Ngôn ngữ pháp luật trong tiếng Hán có những đặc điểm riêng biệt, bao gồm cấu trúc ngữ pháp phức tạp và việc sử dụng từ ngữ chuyên ngành. Các thuật ngữ pháp lý thường mang tính chính xác cao và có thể gây khó khăn cho người không quen thuộc với ngôn ngữ này.

1.2. Đặc điểm ngôn ngữ pháp luật trong tiếng Việt

Ngôn ngữ pháp luật trong tiếng Việt thường sử dụng các từ ngữ đơn giản hơn so với tiếng Hán. Tuy nhiên, sự phát triển của ngôn ngữ pháp luật Việt Nam cũng đang dần trở nên phức tạp hơn, đặc biệt là trong các văn bản pháp lý mới.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu đối chiếu ngôn ngữ pháp luật

Nghiên cứu đối chiếu ngôn ngữ pháp luật giữa tiếng Hán và tiếng Việt gặp phải nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự khác biệt về văn hóa và hệ thống pháp luật giữa hai quốc gia. Điều này có thể dẫn đến sự hiểu lầm trong việc dịch thuật và áp dụng các quy định pháp luật.

2.1. Khó khăn trong việc dịch thuật các thuật ngữ pháp lý

Việc dịch thuật các thuật ngữ pháp lý từ tiếng Hán sang tiếng Việt và ngược lại thường gặp khó khăn do sự khác biệt trong cách hiểu và sử dụng từ ngữ. Nhiều thuật ngữ không có tương đương trực tiếp trong ngôn ngữ còn lại.

2.2. Sự khác biệt trong cấu trúc ngữ pháp

Cấu trúc ngữ pháp của tiếng Hán và tiếng Việt có nhiều điểm khác biệt, điều này có thể gây khó khăn trong việc diễn đạt các khái niệm pháp lý một cách chính xác. Sự khác biệt này cần được xem xét kỹ lưỡng trong quá trình nghiên cứu.

III. Phương pháp nghiên cứu đối chiếu ngôn ngữ pháp luật hiệu quả

Để nghiên cứu đối chiếu ngôn ngữ pháp luật giữa tiếng Hán và tiếng Việt, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học như phân tích, so sánh và tổng hợp. Việc sử dụng các tài liệu pháp lý cụ thể sẽ giúp làm rõ các đặc điểm ngôn ngữ của từng hệ thống.

3.1. Phân tích ngữ nghĩa của các thuật ngữ pháp lý

Phân tích ngữ nghĩa của các thuật ngữ pháp lý trong cả hai ngôn ngữ sẽ giúp xác định sự tương đồng và khác biệt trong cách hiểu và sử dụng các thuật ngữ này.

3.2. So sánh cấu trúc câu trong các văn bản pháp lý

So sánh cấu trúc câu trong các văn bản pháp lý của hai ngôn ngữ sẽ giúp làm rõ cách thức diễn đạt và truyền tải thông tin pháp lý, từ đó rút ra những bài học cho việc cải thiện ngôn ngữ pháp luật.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu đối chiếu ngôn ngữ pháp luật

Nghiên cứu đối chiếu ngôn ngữ pháp luật không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc cải thiện chất lượng dịch thuật và giảng dạy ngôn ngữ pháp luật. Kết quả nghiên cứu có thể giúp các luật sư, nhà nghiên cứu và sinh viên hiểu rõ hơn về ngôn ngữ pháp luật của cả hai quốc gia.

4.1. Cải thiện chất lượng dịch thuật pháp lý

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng để cải thiện chất lượng dịch thuật các văn bản pháp lý, giúp đảm bảo tính chính xác và rõ ràng trong việc truyền tải thông tin pháp luật.

4.2. Hỗ trợ giảng dạy ngôn ngữ pháp luật

Nghiên cứu cũng có thể được sử dụng làm tài liệu giảng dạy cho các khóa học về ngôn ngữ pháp luật, giúp sinh viên nắm vững các khái niệm và thuật ngữ pháp lý trong cả hai ngôn ngữ.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu đối chiếu ngôn ngữ pháp luật

Nghiên cứu đối chiếu ngôn ngữ pháp luật giữa tiếng Hán và tiếng Việt là một lĩnh vực đầy tiềm năng. Việc hiểu rõ các đặc điểm ngôn ngữ và văn hóa của hai hệ thống pháp luật sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong việc áp dụng và dịch thuật pháp luật. Tương lai của nghiên cứu này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều giá trị cho cả hai quốc gia.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu đối chiếu

Nghiên cứu đối chiếu ngôn ngữ pháp luật không chỉ giúp hiểu rõ hơn về ngôn ngữ mà còn góp phần vào việc phát triển hệ thống pháp luật của mỗi quốc gia.

5.2. Hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các khía cạnh khác nhau của ngôn ngữ pháp luật, từ đó tạo ra những tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhà nghiên cứu và thực hành pháp luật.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Đề tài luận án tiến sĩ "Nghiên cứu đối chiếu đặc điểm ngôn ngữ pháp luật trong tiếng Hán và tiếng Việt (Qua Bộ luật Hình sự nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa 2015 và Bộ luật Hình sự nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam 2015)" (tên nguyên bản: 现代汉越语法律语言特点对比研究 - 以《中华人民共和国刑法》及《越南社会主义共和国刑法》为研究资料) do nghiên cứu sinh Nguyễn Ngọc Anh thực hiện tại Khoa Sau đại học, Trường Đại học Ngoại ngữ - Đại học Quốc gia Hà Nội, chuyên ngành Ngôn ngữ Trung Quốc, mã số 9220204.01, dưới sự hướng dẫn của TS. Phạm Minh Tiến và TS. Nguyễn Thị Thu Hà, hoàn thành vào tháng 12 năm 2018.

Tính cấp thiết của đề tài được tác giả xác định xuất phát từ bản chất của pháp luật do nhà nước ban hành nhằm xác lập, bảo vệ và điều chỉnh các quan hệ xã hội. Phong cách văn bản pháp luật là công cụ thể hiện ý chí nhà nước, mang tính quy phạm và cưỡng chế. Về mặt thực tiễn nghề nghiệp, tác giả xuất thân là cán bộ an ninh nhân dân Việt Nam, công tác trực tiếp trong môi trường thực thi pháp luật, đòi hỏi phải sử dụng chuẩn xác ngôn ngữ văn bản pháp luật tiếng Hán và tiếng Việt trong hoạt động tư pháp, chỉ rõ hành vi vi phạm, mức độ và hậu quả pháp lý cho đương sự. Việc nắm vững ngôn ngữ quy phạm và thuật ngữ hình sự là điều kiện tiên quyết để thực hiện nhiệm vụ chuyên môn và công tác dịch thuật tư pháp.

Về mặt học thuật, ngôn ngữ học pháp lý là ngành khoa học liên ngành giữa ngôn ngữ học và luật học có giá trị ứng dụng cao. Tuy nhiên, tình hình nghiên cứu đặc điểm ngôn ngữ pháp luật hiện đại trong tiếng Hán và tiếng Việt còn hạn chế về số lượng và quy mô đội ngũ nghiên cứu; số lượng công trình nghiên cứu chuyên sâu về ngôn ngữ trong bộ luật hình sự lại càng hiếm gặp. Đa số các công trình trước đây chỉ dừng lại ở phạm vi miêu tả thuật ngữ hoặc ngôn ngữ hành chính nói chung mà chưa đối chiếu toàn diện hệ thống từ ngữ, cấu trúc câu và các vấn đề chuyển dịch tội danh hình sự giữa hai ngôn ngữ.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án được xác định gồm:

• Vận dụng lý luận ngôn ngữ học và kết quả nghiên cứu của các học giả đi trước để làm sáng tỏ các đặc điểm của ngôn ngữ pháp luật tiếng Hán hiện đại.
• Liên hệ đối chiếu với ngôn ngữ pháp luật tiếng Việt, làm rõ mối quan hệ tương hỗ và ảnh hưởng qua lại giữa ngôn ngữ pháp luật Hán - Việt do tiếp xúc ngôn ngữ, đồng thời cung cấp tài liệu tham khảo cho công tác nghiên cứu chuyên ngành.

Để đạt được mục tiêu nêu trên, luận án xác định 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Tổng quan lý thuyết về ngôn ngữ pháp luật và trình bày thực trạng nghiên cứu liên quan;
2. Phân tích đặc điểm ngôn ngữ pháp luật tiếng Hán hiện đại thông qua việc khảo sát đặc điểm từ ngữ và câu, từ đó đúc kết các quy luật và đặc điểm bản chất;
3. Liên hệ kết quả khảo sát với ngôn ngữ pháp luật tiếng Việt, chỉ ra các hình thức diễn đạt tương ứng và không tương ứng giữa hai ngôn ngữ;
4. Nghiên cứu, phân tích các vấn đề dịch thuật ngôn ngữ pháp luật Hán - Việt và đề xuất các kiến nghị giải pháp cụ thể.

Đối tượng nghiên cứu của luận án là ngôn ngữ pháp luật tiếng Hán và tiếng Việt hiện đại.

Phạm vi nghiên cứu của luận án giới hạn trong:

• Từ ngữ trong Bộ luật Hình sự nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa năm 2015 và Bộ luật Hình sự nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam năm 2015.
• Cấu trúc câu trong Bộ luật Hình sự nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa năm 2015 và Bộ luật Hình sự nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam năm 2015.

Tư liệu nghiên cứu chính văn được tác giả thu thập trực tiếp từ văn bản quy phạm: "Bộ luật Hình sự nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa" (中华人民共和国刑法) bản sửa đổi năm 2015 (gồm 10 chương, 252 điều) và "Bộ luật Hình sự nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam" năm 2015 (gồm 2 phần: phần chung 10 chương 77 điều, phần riêng 14 chương 265 điều, tổng cộng 24 chương 342 điều).

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã điểm lại lịch sử phát triển của ngôn ngữ học pháp lý trên thế giới, tại Trung Quốc và tại Việt Nam:

Trên phạm vi thế giới, sự chú ý đến ngôn ngữ pháp luật manh nha từ thế kỷ 19 với công trình Forensic Oratory (1898) của học giả Mỹ W. Robinson, nghiên cứu về cách dùng từ và phong cách ngôn ngữ pháp lý. Năm 1968, Hattenhauer công bố chuyên khảo Về lịch sử ngôn ngữ pháp luật và ngôn ngữ luật thành văn của Đức, khảo sát biến chuyển của ngôn ngữ pháp luật Đức qua các thời kỳ. David Mellinkoff xuất bản The Language of the Law (1963), phân tích nguồn gốc và cấu trúc của ngôn ngữ lập pháp, ngôn ngữ tư pháp và thuật ngữ pháp lý. Peter Tiersma và Laurence L. Solan đối thoại làm rõ mối quan hệ bản chất giữa luật pháp và công cụ ngôn ngữ. Nghiên cứu có tổ chức phát triển mạnh từ thập niên 1990 với việc thành lập Hiệp hội Ngôn ngữ học Pháp lý Quốc tế (International Association of Forensic Linguists), cùng các chuyên khảo của Peter Goodrich (Legal Discourse), F. Hughes (2002), Deborah Cao (2007), và các nghiên cứu ứng dụng vào thực tiễn soạn thảo văn bản, tranh tụng của Malcolm Coulthard, Peter French, Judith Levi, Diana Eades.

Tại Trung Quốc, nghiên cứu ngôn ngữ pháp luật khởi sắc từ thập niên 1980 và phân hóa thành 3 hướng tiếp cận chính:

• Hướng tiếp cận từ ngôn ngữ học: Trần Cảnh với Khái niệm ngôn ngữ học pháp luật và Dẫn luận ngôn ngữ học lập pháp; Vương Khiết với Giáo trình ngôn ngữ học pháp luật; Lưu Hoài Trinh với Ngôn ngữ pháp luật: Nghệ thuật lập pháp và tư pháp; Khương Kiếm Vân với Nghiên cứu ngôn ngữ và lời nói pháp luật; Phan Khánh Vân với Nghệ thuật ngôn ngữ pháp luật; Chu Quảng Nhiên với Kỹ xảo dùng từ trong pháp luật; Lý Chấn Vũ với Bước đầu tìm hiểu ngôn ngữ học pháp luật; Đỗ Kim Bảng với Ngôn ngữ học pháp luật; Lưu Hồng Anh với Ngôn ngữ học pháp luật; Lưu Uý Minh với Nghiên cứu ngôn ngữ học pháp luật; Vương Đạo Sâm với Vận dụng học ngôn ngữ pháp luật.
• Hướng tiếp cận tiếp thu và phiên dịch lý thuyết nước ngoài: Ngô Vĩ Bình (2002) với Ngôn ngữ và pháp luật - Nghiên cứu ngôn ngữ học trong lĩnh vực tư pháp; Liêu Mỹ Trân với Kỹ xảo ngôn ngữ phòng xử án.
• Hướng tiếp cận từ lý luận pháp luật và triết học pháp luật: Tạ Huy (2003) với Truy vấn ý nghĩa của pháp luật; Khổng Tường Tuấn (2006) với Phương pháp luận pháp luật.

Tại Việt Nam, nghiên cứu ngôn ngữ pháp luật được khởi xướng bởi GS. Nguyễn Văn Khang qua các bài viết và công trình: Những suy nghĩ bước đầu về ngôn ngữ pháp luật (1987), Tiếng Việt trong giao tiếp hành chính (2002), Tác dụng của ngôn ngữ trong việc xây dựng văn bản pháp luật ở Việt Nam (2006). Trong lý thuyết phong cách học tiếng Việt, các tác giả Nguyễn Hữu Đạt, Lê Anh Hiền, Nguyễn Thái Hòa, Đinh Trọng Lạc, Cù Đình Tú xếp văn bản luật vào phong cách hành chính - công vụ; Vương Đình Quyền, Nguyễn Văn Hàm, Nguyễn Đăng Dung, Hoàng Trọng Phiến khảo sát cấu trúc thể thức văn bản quản lý nhà nước.

Về các công trình đối chiếu ngôn ngữ pháp luật, tác giả điểm qua các luận án, luận văn tiêu biểu:

• Luận án tiến sĩ của Lê Hùng Tiến (1999): Một số đặc điểm của ngôn ngữ pháp luật tiếng Việt, miêu tả từ vựng, ngữ pháp luật Dân sự và Hình sự Việt Nam, liên hệ tiếng Anh và đề xuất dịch thuật Anh - Việt.
• Luận văn thạc sĩ của Phạm Quỳnh Sơn (2012): nghiên cứu thuật ngữ hình sự trong Từ điển pháp luật (bản giản yếu) và vấn đề dịch Hán - Việt.
• Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Ngọc Anh (2013): Nghiên cứu đặc điểm ngôn ngữ xét hỏi tiếng Hán hiện đại đối chiếu với tiếng Việt.
• Luận án tiến sĩ của Hoàng Ngọc Nguyễn Hồng (2016): khảo sát 5.074 thuật ngữ trong Từ điển thuật ngữ tiêu chuẩn công an và đề xuất phương pháp dịch sang tiếng Việt.
• Các nghiên cứu của Phan Thị Thảo (2006) khảo sát Luật Dân sự Việt Nam; Trương Thị Liên (2007) khảo sát Luật Hình sự Việt Nam; Dương Thị Hiền (2008) đối chiếu Hiến pháp Mỹ và Việt Nam; Nguyễn Thị Ly Na (2012) nghiên cứu Luật Giáo dục; Lợi Huệ Nhã (2012) khảo sát văn bản luật kinh tế Trung Quốc.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết: Hầu hết các công trình tại Việt Nam tiếp cận ngôn ngữ pháp luật dưới góc độ hành chính hoặc chỉ dừng ở diện hẹp là thuật ngữ ngành. Chưa có công trình nào đối chiếu đồng thời và hệ thống ngôn ngữ pháp luật trong hai bộ luật hình sự hiện hành của Trung Quốc và Việt Nam trên cả bình diện từ vựng (phương thức kết hợp, nguồn gốc, từ loại, thuật ngữ), cú pháp (cấu trúc câu, chức năng ngữ khí, câu phức) và ứng dụng dịch thuật tội danh Hán - Việt. Luận án đặt mục tiêu lấp đầy khoảng trống này bằng khảo sát thực nghiệm định lượng kết hợp miêu tả định tính.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên các khung lý thuyết nền tảng:

• Lý thuyết ngôn ngữ học pháp lý: Luận án phân định ranh giới giữa "ngôn ngữ pháp học" (法学语言) và "ngôn ngữ pháp luật" (法律语言). Theo đó, pháp học là khái niệm loại (tổng thể), nghiên cứu quy luật và lý luận; ngôn ngữ pháp học là ngôn ngữ ở tầng bậc tư duy lý luận khoa học pháp lý. Pháp luật là khái niệm chủng (bộ phận); ngôn ngữ pháp luật là ngôn ngữ mang tính quy phạm thể chế, được sử dụng trong văn bản luật và hoạt động tư pháp. Đồng thời, luận án phân biệt "ngôn ngữ pháp luật quá khứ" và "ngôn ngữ pháp luật hiện hành", nhấn mạnh tính thời đại của ngôn ngữ pháp luật gắn với bối cảnh chính trị - xã hội.
• Lý thuyết về đặc trưng văn bản pháp lý: Văn bản pháp lý mang 3 đặc trưng bản thể gồm tính hợp pháp (tuân thủ thẩm quyền, trình tự, thời hạn tố tụng), tính cố định (kết cấu khuôn mẫu gồm phần đầu, nội dung chính và phần cuối; diễn đạt bằng ngôn ngữ quy phạm định hình; yếu tố hóa các đề mục), và tính cưỡng chế (bảo đảm bằng quyền lực nhà nước). Về mặt ngôn ngữ, văn bản pháp luật đòi hỏi: việc sử dụng từ ngữ mơ hồ phải chính xác và hạn chế phạm vi ngoại diên; câu văn phải chặt chẽ, không có lỗi ngữ pháp, không gây đa nghĩa, tránh mâu thuẫn nội tại; cách dùng từ phải tinh luyện, cô đọng; phong cách ngôn ngữ phải trang trọng, khách quan, mang tính lý tính cao; kết cấu đoạn văn phải liền mạch, chuẩn xác.
• Lý thuyết về văn bản luật hình sự: Bộ luật hình sự là văn bản quy phạm định tội danh và lượng hình, trực tiếp liên quan đến quyền tự do, tài sản và tính mạng con người. Hai đặc trưng cơ bản của ngôn ngữ hình sự là tính chuẩn xác, rõ ràng tuyệt đối (phục vụ nguyên tắc tội hình theo luật định, loại trừ hình phạt bất định quy đối) và tính thông tục dễ hiểu (để mọi công dân nhận thức và tuân thủ).
• Lý thuyết ngôn ngữ học đối chiếu: Tiếp thu quan điểm của B. L. Whorf (1941), C. C. Fries (1945), R. Lado (1957), Triệu Nguyên Nhiệm, P. Buren, R. Dirven, P. Breitenstein và Vương Cúc Toàn (Thế nào là ngôn ngữ học đối chiếu). Luận án xác định nhiệm vụ đối chiếu đồng đại giữa hai hệ thống ngôn ngữ, kết hợp giữa nghiên cứu định tính và định lượng, trong đó chú trọng phân tích các điểm dị biệt và chỉ ra nguyên nhân văn hóa - pháp lý.
• Lý thuyết cấu tạo từ và ngữ pháp câu tiếng Hán và tiếng Việt: Dựa trên các nghiên cứu ngữ pháp của Tôn Đức Kim, Hoàng Bá Vinh, Hình Phúc Nghĩa đối với tiếng Hán; Đỗ Hữu Châu, Diệp Quang Ban đối với tiếng Việt. Phân loại cấu tạo từ gồm từ đơn (đơn âm, đa âm), từ phức/hợp thành (liên hợp/đẳng lập, chính phụ, thuật tân/động tân, bổ sung, chủ vị, phụ gia, trùng điệp; tiếng Việt gồm từ ghép và từ láy đơn tố/đa tố). Phân loại câu theo cấu trúc gồm câu đơn và câu phức (liên hợp, chính phụ); phân loại theo mục đích/ngữ khí.
• Lý thuyết dịch thuật: Khái niệm dịch, tiêu chuẩn dịch, nguyên tắc dịch chuyên ngành pháp luật, phương pháp dịch tương đương thuật ngữ và dịch chuyển cấu trúc câu phức.

Phương pháp nghiên cứu thực tế được tác giả triển khai bao gồm:

• Phương pháp liệt kê ví dụ (例证法): Trích xuất các trường hợp điển hình về từ ngữ, thuật ngữ, cấu trúc câu trong hai bộ luật.
• Phương pháp phân tích (分析法): Phân tích thành phần cú pháp, cấu tạo ngữ nghĩa của từ ngữ và mô hình câu.
• Phương pháp đối chiếu (对比法): So sánh đồng đại các chỉ số ngôn ngữ giữa tiếng Hán và tiếng Việt để tìm ra điểm tương đồng và dị biệt.
• Phương pháp thống kê (统计法): Khảo sát số liệu tần suất xuất hiện, tỷ lệ phần trăm phân bố từ loại, cấu tạo từ, mẫu câu và câu phức trong văn bản luật.
• Phương pháp miêu tả (描写法) và phương pháp quy nạp (归纳法): Tổng hợp quy luật diễn đạt ngôn ngữ pháp lý của hai nước.

Nguồn tư liệu khảo sát: Toàn văn Bộ luật Hình sự nước CHND Trung Hoa bản sửa đổi năm 2015 (10 chương, 252 điều) và Bộ luật Hình sự nước CHXHCN Việt Nam năm 2015 (24 chương, 342 điều).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến ngôn ngữ pháp luật và cơ sở lý thuyết (第一章: 法律语言相关的研究概况及理论基础)

Chương này dành cho việc hệ thống hóa lịch sử nghiên cứu ngôn ngữ học pháp lý trên thế giới, tại Trung Quốc và Việt Nam; xây dựng cơ sở lý luận cho toàn bộ luận án. Tác giả phân tích thấu đáo bản chất ngôn ngữ pháp luật, xác định sự phân nhánh giữa ngôn ngữ pháp học (nghiên cứu lý luận) và ngôn ngữ pháp luật (áp dụng trong văn bản luật pháp chế định). Đồng thời, tác giả làm rõ 5 đặc trưng cơ bản của văn bản pháp lý (tính hợp pháp, tính cố định, tính cưỡng chế, tính chính xác tinh luyện và phong cách trang trọng); nêu bật 2 thuộc tính trọng yếu của ngôn ngữ hình sự (tính chuẩn xác, minh xác và tính thông tục dễ hiểu); phân tích các luận điểm cơ bản của ngôn ngữ học đối chiếu, lý thuyết cấu tạo từ và cấu trúc ngữ pháp câu đơn, câu phức trong tiếng Hán và tiếng Việt nhằm thiết lập hệ thống thao tác cho các chương khảo sát thực nghiệm tiếp theo.

Chương 2: Đối chiếu đặc điểm từ ngữ giữa Bộ luật Hình sự nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa 2015 và Bộ luật Hình sự nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam 2015 (第二章: 中华人民共和国 2015 年刑法 与越南社会主义共和国 2015 年刑法词语特点对比)

Chương 2 tập trung khảo sát thực chứng, định lượng và phân tích từ ngữ trong hai bộ luật hình sự theo 5 tiêu chí:

1. Phương thức kết hợp từ: Khảo sát tỷ lệ phân bố giữa từ đơn và từ ghép/từ phức trong hai văn bản luật. Luận án chỉ ra sự tương đồng khi cả hai ngôn ngữ pháp lý đều ưu tiên tuyệt đối từ ghép/từ phức đa âm tiết mang tính chuẩn xác, trang trọng và hạn chế dùng từ đơn âm tiết dễ gây mơ hồ nghĩa. Tuy nhiên, tiếng Việt có sự xuất hiện của các dạng từ láy hạn chế (từ láy mang tính pháp lý), trong khi tiếng Hán cấu tạo từ theo các mô hình hình vị hóa cao.
2. Nguồn gốc từ ngữ: Khảo sát thành phần từ bản ngữ và từ ngoại lai. Bộ luật Hình sự Trung Quốc sử dụng lượng lớn từ ngữ gốc Hán cổ kết hợp với thuật ngữ dịch mượn từ tiếng Nhật (chiếm tỷ lệ áp đảo trong các thuật ngữ khoa học xã hội nhân văn) và từ gốc Âu - Mỹ. Bộ luật Hình sự Việt Nam bên cạnh lớp từ thuần Việt có tỷ lệ sử dụng từ gốc Hán (từ Hán - Việt) áp đảo tuyệt đối, đóng vai trò tạo dựng tính trang nghiêm, khái quát và súc tích cho văn bản quy phạm.
3. Từ loại: Luận án thống kê tỷ lệ xuất hiện của danh từ, động từ, tính từ và các hư từ. Cả hai bộ luật đều ghi nhận danh từ chiếm tỷ lệ cao nhất (danh từ hóa các khái niệm pháp lý, chủ thể, khách thể, hành vi, công cụ), kế đến là động từ (chỉ hành vi phạm tội, biện pháp cưỡng chế, phán quyết) và tính từ (miêu tả mức độ, tính chất vi phạm: "nghiêm trọng", "đặc biệt nghiêm trọng").
4. Thuật ngữ pháp lý và thuật ngữ hình sự: Luận án khảo sát định nghĩa thuật ngữ, phân định thuật ngữ khoa học thông thường với thuật ngữ pháp lý chuyên ngành, và thống kê danh mục thuật ngữ hình sự xuất hiện trong hai bộ luật (khái niệm tội danh, hình phạt, biện pháp tư pháp).
5. Tổng hợp đối chiếu sử dụng từ ngữ: Đúc kết tương đồng và dị biệt trong phương thức biểu đạt khái niệm pháp lý giữa hai bộ luật.

Hệ thống bảng số liệu thống kê thực chứng trong Chương 2 bao gồm:

Tên bảng trong văn bản	Nội dung thống kê
Bảng 1 (第 1 表)	Đặc điểm từ ngữ Bộ luật Hình sự nước CHND Trung Hoa 2015 dưới góc độ phương thức kết hợp từ
Bảng 2 (第 2 表)	Đặc điểm từ ngữ Bộ luật Hình sự nước CHXHCN Việt Nam 2015 dưới góc độ phương thức kết hợp từ
Bảng 3 (第 3 表)	Đặc điểm từ ngữ luật hình sự Trung Quốc dưới góc độ nguồn gốc từ ngữ
Bảng 4 (第 4 表)	Đặc điểm từ ngữ Bộ luật Hình sự nước CHXHCN Việt Nam 2015 dưới góc độ nguồn gốc từ ngữ
Bảng 5 (第 5 表)	Bảng tỷ lệ phân bố các loại từ loại trong Bộ luật Hình sự nước CHND Trung Hoa 2015
Bảng 6 (第 6 表)	Tỷ lệ sử dụng các loại từ loại trong Bộ luật Hình sự nước CHXHCN Việt Nam 2015
Bảng 8 (第 8 表)	Các thuật ngữ xuất hiện trong Bộ luật Hình sự nước CHND Trung Hoa 2015
Bảng 9 (第 9 表 - đầu)	Các thuật ngữ xuất hiện trong Bộ luật Hình sự nước CHXHCN Việt Nam 2015

Chương 3: Đối chiếu đặc điểm câu giữa Bộ luật Hình sự nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa 2015 và Bộ luật Hình sự nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam 2015 (第三章: 中华人民共和国 2015 年刑法的句子 与越南社会主义共和国 2015 年刑法的句子特点对比)

Chương 3 triển khai khảo sát câu văn pháp luật trên hai bình diện: cấu trúc ngữ pháp (câu đơn, câu phức) và mục đích giao tiếp / chức năng ngữ khí (câu trần thuật quy phạm, câu mệnh lệnh, câu phán đoán):

1. Câu trong Bộ luật Hình sự Trung Quốc: Thống kê cấu trúc câu đơn, câu phức; phân tích các mẫu câu thông dụng trong điều luật (như mô hình điều kiện - giả thiết: "có hành vi... thì bị xử phạt...", mô hình lựa chọn khung hình phạt). Về ngữ khí, 100% câu văn trong văn bản luật là câu trần thuật biểu thị ý chí quy phạm mang tính cưỡng chế và mệnh lệnh pháp lý tuyệt đối, không có câu hỏi, câu cảm thán.
2. Câu trong Bộ luật Hình sự Việt Nam: Phân tích cấu trúc câu đơn, hệ thống câu phức với các quan hệ ngữ pháp phức tạp (điều kiện - hệ quả, liên hợp, liệt kê cấu thành tội phạm); thống kê các mẫu câu quy định tội danh và khung hình phạt điển hình; phân tích chức năng ngữ khí quy phạm mệnh lệnh.
3. Đối chiếu so sánh câu giữa hai bộ luật:
   • Điểm tương đồng: Cả hai bộ luật đều triệt để sử dụng câu trần thuật chức năng quy phạm; ưa chuộng câu phức điều kiện - hệ quả để biểu đạt cấu trúc quy phạm pháp luật (giả định - quy định - chế tài); cấu trúc câu dài, phân tầng nhiều cấp bậc với định ngữ và trạng ngữ phức tạp nhằm bao quát mọi tình tiết thực tế.
   • Điểm dị biệt: Do khác biệt loại hình cú pháp giữa tiếng Hán và tiếng Việt, trật tự từ trong câu và định ngữ có sự phân hóa sâu sắc. Tiếng Hán định ngữ luôn đứng trước trung tâm ngữ (kể cả mệnh đề định ngữ rất dài bổ nghĩa cho danh từ chỉ tội danh/hành vi), trong khi tiếng Việt định ngữ thường đứng sau trung tâm ngữ. Các liên từ biểu thị điều kiện, giả thiết, nhượng bộ và cách ngắt câu phức trong các điều khoản có sự khác nhau về dung lượng và trật tự liên kết logic.

Hệ thống bảng số liệu thống kê thực chứng trong Chương 3 bao gồm:

Tên bảng trong văn bản	Nội dung thống kê
Bảng 9 (第 9 表 - sau)	Các mẫu câu xuất hiện trong Bộ luật Hình sự nước CHND Trung Hoa 2015
Bảng 10 (第 10 表)	Bảng thống kê tỷ lệ sử dụng các loại câu trong luật hình sự Trung Quốc (dưới góc độ mục đích của câu)
Bảng 11 (第 11 表)	Bảng phân loại câu trong Bộ luật Hình sự nước CHXHCN Việt Nam 2015 (dưới góc độ cấu trúc)
Bảng 12 (第 12 表)	Các cấu trúc khác nhau của câu phức trong luật hình sự Việt Nam
Bảng 13 (第 13 表)	Bảng thống kê tỷ lệ sử dụng các loại câu trong luật hình sự Việt Nam (dưới góc độ chức năng ngữ khí)

Chương 4: Các vấn đề dịch thuật ngôn ngữ pháp luật Hán - Việt (第四章: 法律语言的汉越翻译问题)

Chương 4 vận dụng toàn bộ kết quả khảo sát từ ngữ và cú pháp ở hai chương trước vào lĩnh vực dịch thuật pháp lý thực hành:

1. Tổng kết lý thuyết dịch thuật: Trình bày định nghĩa, các tiêu chuẩn dịch thuật văn bản chuyên ngành (tín - đạt - nhã, tính chính xác pháp lý tuyệt đối), nguyên tắc dịch (tuân thủ thuật ngữ chuẩn của hệ thống pháp luật đích), phương pháp dịch (dịch nguyên nghĩa, dịch chuyển đổi ngữ pháp, dịch tương đương chức năng) và phân loại các loại hình dịch thuật.
2. Dịch thuật ngôn ngữ pháp luật Hán - Việt:
   • Dịch thuật ngữ pháp lý: Xử lý các hiện tượng đồng danh dị nghĩa, dị danh đồng nghĩa do khác biệt chế định pháp luật giữa Trung Quốc và Việt Nam; cách khai thác lớp từ Hán - Việt tương ứng và các trường hợp không được lạm dụng âm Hán - Việt gây hiểu sai bản chất pháp lý.
   • Dịch tên gọi các tội danh: Phân loại các tội danh có sự tương đương hoàn toàn, tương đương bộ phận và hoàn toàn không tương đương giữa Bộ luật Hình sự Trung Quốc 2015 và Bộ luật Hình sự Việt Nam 2015; đưa ra nguyên tắc định danh tội danh khi chuyển ngữ.
3. Đề xuất và kiến nghị về dịch thuật văn bản pháp luật:
   • Đề xuất quy trình dịch thuật văn bản quy phạm pháp luật Hán - Việt.
   • Giải quyết các khó khăn kỹ thuật khi chuyển ngữ câu phức: xử lý trật tự định ngữ tầng bậc dài của tiếng Hán sang kết cấu cú pháp tiếng Việt nhằm bảo đảm câu văn dịch mạch lạc, rõ ràng, không sai lệch nội hàm chế tài hình sự.

Kết quả và những đóng góp mới

Theo tuyên bố tự thân của luận án tại phần Đóng góp mới và ý nghĩa nghiên cứu, các kết quả chính bao gồm:

• Đóng góp về mặt lý luận:
  • Góp phần phân định ranh giới học thuật rõ ràng giữa "ngôn ngữ pháp luật" (ngôn ngữ văn bản chế định) và "ngôn ngữ pháp học" (ngôn ngữ lý luận khoa học pháp lý).
  • Đây là công trình luận án tiến sĩ đầu tiên tại Việt Nam tiến hành nghiên cứu toàn diện, có hệ thống về đặc điểm ngôn ngữ pháp luật tiếng Hán hiện đại thông qua ngữ liệu chuyên ngành hình sự và đối chiếu trực tiếp với tiếng Việt.
  • Mở rộng phạm vi nghiên cứu ngôn ngữ pháp luật Hán - Việt từ các phạm vi quen thuộc (như khảo sát đơn lẻ từ vựng hay thuật ngữ) sang tổng thể đa bình diện: cấu tạo từ ngữ, nguồn gốc từ vựng, từ loại, thuật ngữ chuyên sâu, cấu trúc câu, chức năng ngữ khí và chuyển dịch tội danh.
• Đóng góp về mặt thực tiễn:
  • Cung cấp bức tranh toàn cảnh bằng số liệu thống kê cụ thể về tần suất và tỷ lệ phân bố của các mô hình kết hợp từ, nguồn gốc từ vựng, từ loại và các mẫu câu, câu phức trong Bộ luật Hình sự Trung Quốc 2015 và Bộ luật Hình sự Việt Nam 2015.
  • Làm sáng tỏ các điểm tương ứng và không tương ứng trong cấu trúc cú pháp pháp luật giữa hai ngôn ngữ, chỉ ra quy luật chuyển đổi ngữ tự và định ngữ dài khi dịch thuật văn bản pháp lý.
  • Đưa ra hệ thống giải pháp, nguyên tắc thực hành cụ thể nhằm giải quyết các rào cản dịch thuật đối với thuật ngữ pháp lý, tên tội danh và các dạng câu phức chuyên ngành hình sự.
  • Phục vụ trực tiếp cho công tác đào tạo chuyên ngành tiếng Hán pháp lý, an ninh, tư pháp tại Việt Nam và hỗ trợ cán bộ thực thi pháp luật xử lý các vụ việc tư pháp liên quan đến hai quốc gia.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Văn bản luận án xác định phạm vi nghiên cứu tập trung vào văn bản pháp điển lập pháp hình sự:

• Hạn chế: Ngữ liệu nghiên cứu của luận án giới hạn trong phạm vi hai văn bản cụ thể là Bộ luật Hình sự nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa năm 2015 (bản sửa đổi) và Bộ luật Hình sự nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam năm 2015. Luận án chưa thể mở rộng sang các phân ngành luật khác (như luật dân sự, luật tố tụng hình sự, luật hành chính, kinh tế) cũng như chưa khảo sát các thể loại văn bản áp dụng pháp luật trong thực tiễn xét xử (như bản án, cáo trạng, quyết định tố tụng) hoặc ngôn ngữ giao tiếp tại phiên tòa thực tế do tính bảo mật và giới hạn dung lượng của đề tài.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Tác giả định hướng mở rộng diện khảo sát đối chiếu sang các ngành luật khác trong hệ thống pháp luật của hai nước; đẩy mạnh nghiên cứu ngôn ngữ trong hoạt động thực tiễn tư pháp, đặc biệt là ngôn ngữ xét hỏi, ngôn ngữ tranh tụng và các biến thể ngôn ngữ pháp luật trong thực tế thi hành án.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn rõ rệt đối với các nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học, giảng viên chuyên ngành Ngôn ngữ Trung Quốc, Ngôn ngữ học so sánh đối chiếu và Ngôn ngữ học ứng dụng: Chương 1 và Chương 2 cung cấp khung lý thuyết hoàn chỉnh về ngôn ngữ học pháp lý, phương pháp phân tích ngữ liệu luật học và mô hình đối chiếu cấu tạo từ, từ loại, thuật ngữ hình sự.
• Cán bộ nghiên cứu, giảng viên các học viện, trường đại học khối an ninh, cảnh sát, tòa án, kiểm sát: Cung cấp kiến thức chuyên sâu về ngôn ngữ văn bản hình sự của Trung Quốc, hỗ trợ công tác nghiên cứu tư pháp so sánh và đấu tranh phòng chống tội phạm có yếu tố xuyên biên giới.
• Biên dịch viên, phiên dịch viên pháp lý Hán - Việt: Chương 4 là phần đáng tham khảo nhất, cung cấp các nguyên tắc cụ thể để dịch thuật tên tội danh, thuật ngữ chuyên ngành và kỹ thuật chuyển ngữ các cấu trúc câu phức điều kiện - giả thiết nhiều tầng định ngữ từ tiếng Hán sang tiếng Việt mà không làm sai lệch ý nghĩa pháp lý.
• Người làm công tác xây dựng pháp luật, rà soát văn bản quy phạm: Cung cấp cứ liệu về tính chuẩn xác, tính tinh luyện, phong cách trang trọng và các yêu cầu kỹ thuật lập pháp đối với việc sử dụng từ ngữ mơ hồ và cấu trúc câu trong luật hình sự.

Câu hỏi thường gặp

1. Tác giả luận án phân biệt "ngôn ngữ pháp học" và "ngôn ngữ pháp luật" như thế nào?
Luận án chỉ rõ "pháp học" là khái niệm tổng thể (khái niệm loại), là hệ thống tri thức và lý luận nghiên cứu các hiện tượng pháp luật; do đó "ngôn ngữ pháp học" là ngôn ngữ thuộc tầng bậc tư duy lý luận khoa học pháp lý. Ngược lại, "pháp luật" là khái niệm bộ phận (khái niệm chủng); "ngôn ngữ pháp luật" là ngôn ngữ ở tầng bậc chế định và quy phạm, được thể hiện trong các điều văn luật thành văn của nhà nước và các văn bản tư pháp do cơ quan có thẩm quyền ban hành trong quá trình thực thi pháp luật.

2. Ngữ liệu khảo sát thực chứng của luận án gồm những văn bản cụ thể nào?
Ngữ liệu của luận án gồm văn bản Bộ luật Hình sự nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (中华人民共和国刑法) bản sửa đổi năm 2015 (gồm 10 chương, 252 điều) và Bộ luật Hình sự nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam năm 2015 (gồm 2 phần: phần chung 10 chương 77 điều, phần riêng 14 chương 265 điều, tổng cộng 24 chương 342 điều).

3. Văn bản pháp lý có những đặc trưng bản thể và yêu cầu ngôn ngữ nào theo luận án?
Về mặt bản thể, văn bản pháp lý mang 3 đặc trưng: tính hợp pháp (về thẩm quyền, trình tự, thời hạn), tính cố định (khuôn mẫu cấu trúc 3 phần, dùng từ ngữ quy phạm, yếu tố hóa nội dung) và tính cưỡng chế. Về mặt ngôn ngữ, văn bản pháp luật đòi hỏi: dùng từ ngữ mơ hồ phải chuẩn xác và hạn chế phạm vi ngoại diên, câu văn phải tuyệt đối chặt chẽ (không lỗi ngữ pháp, không gây đa nghĩa, không mâu thuẫn nội tại), diễn đạt tinh luyện, phong cách trang trọng nghiêm túc và kết cấu đoạn văn chặt chẽ.

4. Hai bộ luật hình sự Hán - Việt có điểm tương đồng và dị biệt nổi bật nào về mặt cấu trúc câu?
Điểm tương đồng là cả hai bộ luật đều dùng 100% câu trần thuật mang chức năng quy phạm và mệnh lệnh cưỡng chế; cấu trúc câu ưa chuộng dạng câu phức điều kiện - hệ quả nhiều tầng bậc để mô tả cấu thành tội phạm và khung hình phạt. Điểm dị biệt cơ bản nằm ở trật tự cú pháp: tiếng Hán có kết cấu định ngữ đứng trước trung tâm ngữ, dẫn đến các câu có mệnh đề bổ nghĩa cho tội danh/hành vi rất dài ở phía trước, trong khi tiếng Việt định ngữ thường đứng sau trung tâm ngữ; cách thức sử dụng liên từ liên kết và ngắt vế trong câu phức giữa hai ngôn ngữ cũng có sự khác biệt rõ nét.

5. Luận án giải quyết vấn đề dịch tên gọi các tội danh hình sự từ tiếng Hán sang tiếng Việt như thế nào?
Luận án phân tích tên tội danh theo 3 mức độ tương đương (tương đương hoàn toàn, tương đương bộ phận và không tương đương), đồng thời lưu ý người dịch không được lạm dụng việc sao chép nguyên dạng âm Hán - Việt khi nội hàm pháp lý giữa hai nước có sự khác biệt, mà phải căn cứ vào hành vi khách quan và cấu thành tội phạm trong văn bản luật đích để lựa chọn định danh tương ứng.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Ngọc Anh là công trình nghiên cứu chuyên khảo đối chiếu có hệ thống về đặc điểm ngôn ngữ pháp luật giữa tiếng Hán và tiếng Việt qua ngữ liệu Bộ luật Hình sự năm 2015 của hai nước. Bằng việc kết hợp phương pháp phân tích định tính với khảo sát thống kê định lượng, luận án đã làm sáng tỏ các quy luật cấu tạo từ, nguồn gốc từ vựng, phân bố từ loại, cấu trúc câu phức và chức năng ngữ khí trong văn bản luật hình sự. Đồng thời, công trình đề xuất các giải pháp kỹ thuật cụ thể nhằm tháo gỡ khó khăn trong chuyển dịch thuật ngữ, tội danh và các cấu trúc câu phức tạp Hán - Việt. Kết quả nghiên cứu đáp ứng trực tiếp yêu cầu thực tiễn của công tác tư pháp, an ninh và cung cấp tư liệu tham khảo cho hoạt động đào tạo, nghiên cứu ngôn ngữ học pháp lý tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ KHOA SAU ĐẠI HỌC ****** NGUYỄN NGỌC ANH 现代汉越语法律语言特点对比研究 (以《中华人民共和国刑法》及《越南社会主义共和国刑法》 为研究资料) NGHIÊN CỨU ĐỐI CHIẾU ĐẶC ĐIỂM NGÔN NGỮ PHÁP LUẬT TRONG TIẾNG HÁN VÀ TIẾNG VIỆT (QUA BỘ LUẬT HÌNH SỰ NƯỚC CỘNG HÒA NHÂN DÂN TRUNG HOA 2015 VÀ BỘ LUẬT HÌNH SỰ NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM 2015) LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: NGÔN NGỮ TRUNG QUỐC HÀ NỘI THÁNG 12 NĂM 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ KHOA SAU ĐẠI HỌC ****** NGUYỄN NGỌC ANH 现代汉越语法律语言特点对比研究 (以《中华人民共和国刑法》及《越南社会主义共和国刑法》 为研究资料) NGHIÊN CỨU ĐỐI CHIẾU ĐẶC ĐIỂM NGÔN NGỮ PHÁP LUẬT TRONG TIẾNG HÁN VÀ TIẾNG VIỆT (QUA BỘ LUẬT HÌNH SỰ NƯỚC CỘNG HÒA NHÂN DÂN TRUNG HOA 2015 VÀ BỘ LUẬT HÌNH SỰ NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM 2015) LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: NGÔN NGỮ TRUNG QUỐC MÃ SỐ: 9220204.01 Giáo viên hướng dẫn: 1. Phạm Minh Tiến 2. Nguyễn Thị Thu Hà HÀ NỘI THÁNG 12 NĂM 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 论文原创性声明 本人声明博士论文《现代汉-越语法律语言特点对比研究》所涉及 的理论依据，统计数字，分析所获的结果实在可靠。论文的内容都是 本人在导师的指导下进行研究，探讨及参考各位学者以前的著作而总 结下来的成果。本人保证，除文中已经注明引用的内容外，本文没有 包含任何其他个人或集体已经发表或撰写过的作品成果。 特此声明 阮玉英 2018 年 12 月于河内 i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 目录 论文原创性声明. ii 表格目录.

vi 论文摘要. ix 绪论 .1 选题理由 .2 研究目的及任务 .1 研究目的 .2 研究任务 .3 研究对象及范围 .4 研究资料及方法 .1 研究资料 .2 研究方法 .5 论文的创新点与研究意义 .1 论文的创新点 .2 研究意义 .6 论文结构. 5 第一章: 法律语言相关的研究概况及理论基础 .1 法律语言相关的研究概况 .1 世界上的相关研究概况.2 中国法律语言的研究概况 .3 越南法律语言的研究概况.2 本课题相关的理论基础 .1 法律语言理论. 13 ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 法律文书特点 .3 法律文书语言特点 .4 刑事法典 .5 对比语言学 .6 汉语和越南语词语的特点 .7 现代汉语句子特点简介.

40 第二章: 中华人民共和国 2015 年刑法 与越南社会主义共和国 2015 年刑 法词语特点对比 .1 从词语的结合方式的角度上看中华人民共和国 2015 年和越南社会主 义共和国 2015 年刑法词语的特点 .1 从词语的组合方式的角度上看中华人民共和国 2015 年刑法词语 的特点 .2 从词语的组合方式的角度上看越南社会主义共和国 2015 年刑法 词语的特点 .3 从词语的组合方式的角度上，中华人民共和国 2015 年刑法和越 南社会主义共和国 2015 年刑法词语特点对比 .2 从词类来源的角度上看中华人民共和国 2015 年和越南社会主义共和 国 2015 年刑法词语的特点 .1 从词语来源的角度上看中华人民共和国 2015 年刑法中词语的 特点 .2 从词语来源的角度上看越南社会主义共和国 2015 年刑法中词语 的特点 .3 从词语的来源的角度看中华人民共和国 2015 年刑法和越南社会 主义共和国 2015 年刑法词语特点对比. 52 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3 从词类的角度上看中华人民共和国 2015 年和越南社会主义共和国 2015 年刑法词语的特点 .1 从词类的角度上看中华人民共和国 2015 年刑法词语的特点 .2 从词类角度上看越南社会主义共和国 2015 年刑法词语的特点 .3 从词类的角度上，中国和越南刑法词语的特点对比.4 中-越刑法的术语 .1 汉语术语的概说 .2 专业术语的定义 .3 法律专业术语 .4 刑法术语 .5 中华人民共和国 2015 年刑法与越南社会主义共和国 2015 年刑法用词 特点对比. 77 第三章: 中华人民共和国 2015 年刑法的句子 与越南社会主义共和国 2015 年刑法的句子特点对比 .1 中华人民共和国 2015 年刑法句子的特点 .1 从句子结构的角度上看中华人民共和国 2015 年刑法句子的特点.2 从句子的语气功能的角度上看中华人民共和国 2015 年刑法中句 子的特点 .3 中华人民共和国 2015 年刑法中的常见句子 .2 越南社会主义共和国 2015 年刑法句子特点 .1 从句子的结构的角度上看越南社会主义共和国 2015 年刑法句 子特点 .2 从句子的语气功能的角度上看越南社会主义共和国 2015 年刑法 中句子的特点 .3 越南社会主义共和国 2015 年刑法常见的句子. 99 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3 中华人民共和国 2015 年刑法与越南社会主义共和国 2015 年刑法句子 特点对比 .1 相同点 .2 不同点.

105 第四章: 法律语言的汉越翻译问题.1 翻译理论 .1 翻译的定义 .2 翻译的标准 .3 翻译原则 .4 翻译方法 .5 翻译类型 .2 法律语言的汉-越翻译 .1 法律术语的汉越翻译 .2 罪名的翻译 .3 法律语言翻译的建议 .1 法律文章的汉越翻译 .2 复句翻译的几个问题. 135 本人已发表与论文相关的文章. 136 参考文献. 137 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 表格目录 第 1 表：从词语的组合方式的角度上看中华人民共和国 2015 年刑法词语的特 点 .41 第 2 表：从词语的组合方式的角度上看越南社会主义共和国 2015 年刑法词语 的特点 .43 第 3 表：从词语来源角度上看中国刑法词语的特点 .45 第 4 表：从来源角度上看越南社会主义共和国 2015 年刑法的词语的特点 .48 第 5 表：中华人民共和国 2015 年刑法各种词类分布比率表 .53 第 6 表：越南社会主义共和国 2015 年刑法中各种词类使用比率 .56 第 8 表：中华人民共和国 2015 年刑法出现的术语 .62 第 9 表：越南社会主义共和国 2015 年刑法出现的术语 .69 第 9 表：中华人民共和国 2015 年刑法中所出现的句型 .79 第 10 表：中国刑法中各种句子使用的比率统计表（从句子的目的的角度） 83 第 11 表：越南社会主义共和国 2015 年刑法中句子分类表（从结构的角度） .93 第 12 表 ：越南刑法中复句的各种不同结构 .96 第 13 表：越南刑法中各种句子使用的比率统计表（从句子的语气功能度） 99 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 论文摘要 法律语言学是一门新兴的边缘学科。主要研究在法律领域内的语言 应用情况，它的研究成果在实际生活中有着巨大的应用价值，其地位非 常重要。法律语言学采用语言学的理论和研究方法对法律范围所涉及的 各种语言现象进行分析研究。研究成果对实际法律活动有巨大的影响及 应用价值。 现代汉语法律语言特点研究是一庞大的领域。目前，现代汉语法律 语言研究，无论研究规模还是研究队伍，都远远不及其他领域。笔者就 现代汉语法律语言研究现状进行了调查。通过调查发现，涉及法律语言 特点研究论文总量不多,特别是《刑法》的语言研究更为少见。 本人认为，法律语言研究很重要，是一门理论性和实践性研究价值 兼具的科学。研究汉-越法律语言对本人工作有巨大帮助。本论文主要 对《中华人民共和国刑法》（2015 年修正版）进行了考察，分析，对其 词语特点及句子特点作了较为细致的考查，并且进一步研究了《刑法》 中的法律术语，力图总结它们的特点、规律，发现存在的问题。其次对 越语社会主义共和国 2015 年刑法词语及句子特点进行对比，指出两者 之间的异同。希望本论文撰写完毕之后会为法律语言学学习和研究工作 提供一份有 用的参考资料，对法律语言的规范和完善作了一些较有成 效的探索。 本论文共分成四章： 第一章：法律语言相关的研究概况及理论基础。该章主要对本课 题相关的研究概况及理论基础进行综述，回顾世界、中国与越南的法律 语言相关研究，为后面两章打下良好的理论基础。 第二章: 中华人民共和国 2015 年刑法与越南社会主义共和国 2015 年刑法词语对比。 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 本章采用例证法、分析法和对比法等研究方法，对中华人民共和 国 2015 年刑法的词语进行考察、分析，阐明法律词语的特点。从此对 越南社会主义共和国 2015 年刑法的词语进行对比，指出汉-越法律词语 特点的异同。 第三章: 中华人民共和国 2015 年刑法与越南社会主义共和国 2015 年刑法句子对比。 本章采用例证法、分析法和对比法等研究方法，对中华人民共和 国 2015 年刑法进行考察，分析、阐明法律句子的特点。从此对越南社 会主义共和国 2015 年刑法中的句子进行对比，指出汉-越法律语言句子 特点的异同。 第四章：现代汉语法律语言越译问题。 本章主要在总结一下关于翻译理论基础上，从而提出一些相关的 意见和建议，力求为汉语法律语言越译工作提供一份参考资料。 结语部分对论文进行总结并提出笔者的个人想法与愿望。 关键词：法律语言，刑法，特点，汉语，越语 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ABSTRACT Law-related linguistics is a new scientific major with focus on applying law-related words.

Law-related linguistics uses law-based argument and research method to research, analyse language-related phenomena in law field. Research results of law-related linguistics provide big application, playing big role in law-related life and fact. It is a big issue to research features of law- related linguistics in modern Chinese language. However, at present, the fact reflects a smaller less quantity and scope of law-related linguistics in modern Chinese language than other fields.

The author has explored status of law-related linguistics in modern Chinese language. And the results prove that quantity of themes mentioning features of law-related words is still small, even smaller regarding the Criminal Code related words. It is thought by the author that it is very important to study law-related words because this scientific major is valuable both in argument and reality. Studying features of law-related words is fundamental and necessary to support the author's profession.

The author has explored, analyzed features of words and sentences of the Criminal Code of People's Republic of China (revised in 2015), reflecting characteristics and rule of using words, terminologies and sentences in this Criminal Code. On that basis, the author has compared with law-related words in Vietnam language used in the Criminal Code of Socialist Republic of Vietnam (revised in 2015), pointing out similarity and difference of these two languages. Hopefully, this thesis will be an useful reference for researching and learning law-related languages. The thesis provides 04 chapters: Chapter 1: Overview on status of law-related linguistics and reasoning foundation.

This chapter provides summary of the research status in the world, ix LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] China and Vietnam; summarizing reasoning foundation concerning the law- related words so that laying out foundation for the research in Chapter 2 and Chapter 3. Chapter 2: Comparing features of words in Criminal Code of People's Republic of China (revised in 2015) with the Criminal Code of Socialist Republic of Vietnam (revised in 2015). The methods of listing, analysis and comparison are used to explore, analyze to understand features of words of the two Criminal Codes, making comparison and pointing out the similarity and difference. Chapter 3: Comparing features of sentences in Criminal Code of People's Republic of China (revised in 2015) with the Criminal Code of Socialist Republic of Vietnam (revised in 2015).

The methods of listing, analysis and comparison are used to explore, analyze to understand features of sentences of the two Criminal Codes, making comparison and pointing out the similarity and difference. Chapter 4: Some issues regarding law-related translation from Chinese into Vietnamese. Key words: Law-related words, Criminal Code, features, comparison, modern Chinese language, Vietnamese language. x LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 绪论 0.1 选题理由 法律是由国家制定的。法律调整社会关系。法律确认，保护和发 展社会关系和社会秩序。法律是调整人们的行为和社会关系的。 法律文体是法律的重要工具，同时对社会生活有一定意义。与各 类文体相同，法律文体语言有特殊性的。作为越南人民安全干部，是一 个执法人员，本人在日常工作中要运用好汉、越法律文体语言，严肃地 指出当事人的违法事实、违法程度以及违法后果，给当事人以法律的威 慑作用，使当事人认识到自己的错误和为此所需承担的法律责任。同时 在对其进行处罚时要注意与其沟通。如果没有良好的法律语言表达能力 和熟练的沟通技巧，本人工作就寸步难行，工作质量会大打折扣。因此， 本人一定要熟练掌握好法律法规，准确地运用法律文体语言，特别是刑 法以便好好完成任务。 法律语言翻译比一般的翻译的要求更严格。除了要满足普通翻译 要求以外，译者还要遵守法律语言翻译要求，要解决好两种语言，文化， 法律的差异，要遵守法律规约等。法律文体翻译的目的是充分理解原文 的法律专业内涵意义。 因为工作的要求及个人的愿望，本人拟定选择“现代汉、越语法律 语言特点对比研究”作为汉语专业博士论文课题。本人认为，深入研究 中国法律语言并将其联系到越南语的法律语言不但有利于本人工作而且 还有利于加深学习者对汉、越法律系统的了解。希望本论文撰写完毕之 后会为汉语尤其是法律学相关语言研究工作提供一份有价值的参考资料。 0.2 研究目的及任务 0.1 研究目的 本论文借鉴前人关于语言理论以及研究成果，结合个人的研究、 考察法律领域的语言特点。目的在于弄清现代汉语法律语言特点。从而 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 联系到越南法律语言，阐明因汉越接触而造成汉越法律语言的相互关系 并对法律语言专门研究工作提供一份参考材料。 0.2 研究任务 为了达到上术目的，本论文拟定完成以下几项任务： (1) 综述法律语言以及阐述有关的研究现状； (2) 对现代汉语法律语言的特点进行分析，对词语及句子特点进 行考察，从而力图总结其特点； (3) 将其研究结果联系到越南法律语言，指出两者相对应与非对 应的表表达形式； (4）研究与分析法律语言汉-越翻译问题并提出建议。 0.3 研究对象及范围 本文的研究对象为现代汉-越语法律语言。 本文的研究范围为： (1) 中华人民共和国和越南社会主义共和国 2015 年刑法词语。 (2) 中华人民共和国和越南社会主义共和国 2015 年刑法句子。 0.4 研究资料及方法 0.1 研究资料 本人以“中华人民共和国刑法”2015 年修正版及“越南社会主义 共和国刑法”2015 年修正版为研究资料。 0.2 研究方法 本论文以现代语言学、对比语言学、翻译理论等为指导理论；采 用例证法、分析法以及对比法等方法进行研究。具体是： (1) 使用例证法列出现代汉越语法律语言的词语及句类。 (2) 使用分析法对现代汉越语法律语言中词语及句类的结构进行 分析。 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] (3) 使用对比法对汉越法律语言进行对比，指出汉越法律语言之 间的异同。 除了以上所列的研究方法以外，本人还使用统计法、描写法、归 纳法等来进行研究。 0.5 论文的创新点与研究意义 0.1 论文的创新点 法律语言是沟通执法人员与案件有关人的信息载体，也是体现和 实施讯问谋略和方法最有效的工具。法律语言不仅将国家的法律、政策 得以充分体现，同时也反映出执法机关人员的工作能力和整体素质。因 此本人对法律语言进行研究，探讨。 研究现代汉语法律语言，本论文探讨法律语言中的适应性，对其 语言的特点进行分析并对其语言风格，用词特点及语法特点作了较为细 致的考察。此外，本论文还将上述现代汉语法律语言中的考察结果与越 南语相对应的词语、句子进行对比，从而指出两者之间的异同，为该领 域的研究增添一个新的视角。 本人发现，到目前为止，似乎所有涉及法律文章，都局限于汉越 法律语言特点或者术语范围。本研究将汉越法律语言对比，从司空见惯 的范畴扩宽到刑法中的词语、句子、术语、罪名层面，使汉越法律语言 对比研究更具全面性和整体性。 任何研究都有赖于廓清基本概念。本论文的立足脚就是“法律语 言”和“法学语言”界定问题。“法律语言”从诞生以来一直沿用到现 在，已有两千年多历史。随着时代的变迁和法律与语言关系的研究不断 深化，该术语所承载的内容已经发生了前所未有的变化。 根据现代法学的观点，“法律”指国家立法条文和代表国家司法 机关执行法律规定的工作人员在司法过程中依法撰写的具有法律效力的 司法文书。而“法学”则是以法律现象为研究对象的各种科学活动及其 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 认识成果的总称，属于法律问题的知识和理论体系的总和。因此法学是 总概念，法律是属概念，即法律只是法学研究的一个分支；相应地， “法学语言”也当然是法学理论思维层面的语言，是总概念，“法律语 言”则是法律制度层面的语言，是属概念，即法律语言研究只是法学语 言及其法律研究的一个分支。 由于文化的区别、词语方面有同有异，法律语言专业词义的传译 者如何从普通词义和法律专业词义之间做出选择，直接反映了译者专业 知识的敏感性及其专业知识水平高低。由于法律语言的大众性与专业性 往往会相互冲突，词语的普通意义和专业意义并没有泾渭分明的标志。 法律翻译其实是实现不同法律体系下不同语言使用者之间的沟通。这一 点又是本论文的亮点之一。 以中国和越南的现行刑法为研究语料，本论文为现代汉语法律语 言理论特点做出贡献。另外，论文还分析、指出中-越法律语言之间的 异同。 0.2 研究意义 法律语言研究是一门理论性和实践性研究价值兼具的科学。实践 研究上，应当打破词句研究窠臼，以整体为视角，总结一套完全适合于 法律语言特点的特殊。 从理论方面，这可以算是越南全面而系统地研究现代汉语法律语 言特点的第一本论文。本论文阐明法律及语言的关系；现代汉越语法律 语言的词语及句类；汉-越法律语言特点的异同。 从实践方面，本论文的研究结果会有利于汉语教学，法律学，并 还可以加深学习者对汉、越法律系统的了解。因此本论文撰写完毕之后， 会为越南汉语教学尤其是法律学相关语言研究及教学工作提供一份有价 值的参考资料。 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.6 论文结构 本论文除了目录、前言、结语、参考文献及附录以外，共分成四 章，其分布如下： 第一章: 法律语言相关的研究概况及理论基础 第二章: 中华人民共和国 2015 年刑法词语与越南社会主义共和国 2015 年刑法词语特点对比 第三章: 中华人民共和国 2015 年刑法句子与越南社会主义共和国 2015 年刑法句子特点对比 第四章：现代汉语法律语言越译问题。 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 第一章 法律语言相关的研究概况及理论基础 1.1 法律语言相关的研究概况 法律语言学是一门新兴的边缘学科。主要研究在法律领域内的语 言应用情况，它的研究成果在实际生活中有着巨大的应用价值，其地位 非常中要。国外法律语言学的研究比较成熟，在中国和越南，对法律语 言的研究在近年形成了热潮，学者们对法律语言学的学科体系的建立等 为难题讨论得较多，对立法语言的研究也比较为重视。 各国法制史也可以说就是它们的法律语言史。东西方法制史证明， 任何一个法系的发展，从其萌芽到最终完善，都吸收其他法系的有利成 分，其中包括引进其他法系的法律用语和日常语言。 为提高法律语言的整体水平，法律语言的研究无疑是一项不可忽 视的工作。通过法律专业研究，可以总结经验，明确法律语言研究，促 进法律语言研究的良性发展。 1.1 世界上的相关研究概况 人类社会对于法律语言这一问题的关注最早可以追溯至 19 世纪。美 国学者 W.

Robinson 在研究过程中，对法律语言范畴下词语的适用问 题、文风体例的特征问题进行了详尽的论述，并形成了 Forensic Oratory （1898）这一论著。学界普遍认为其开创了法律语言学的研究先河。 哈藤豪维尔（Hattenhawer）在对法律语言的研究过程中论著了《论 德国法律语言和制定法语言的历史》（1968）。在这一研究过程中，其 以德国语言为研究对象，重点论述了不同时期，德国法律语言的发展状 态，以及德国政府对法律语言的要求控制。 美国法律语言学家 David Mellinkoff 在对法律语言学的研究过程中， 论著了《法律语言》（The Language of the Law）这一研究。在这一研究 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 中，其对法律语言的发展渊源进行了论述，系统总结分析了立法语言、 司法语言以及法律术语所具有的不同结构特征。 对于西方较为著名的法律语言学家而言，绝大部分均为法学家。 其在研究过程中也提出了对法律语言较为相似的观点。对于法律而言， 有词汇构成。法律是一种语言性职业。对于法律职业中职责的履行而言， 绝大部分情形下均需要一种依托于语言的说服。学者 Peter Tiersm 与学 者 Laurence L.Solan 在对话中就曾系统阐述了西方法律语言学界对法律、 语言二者之间关系的主要观点。具体如下。 “对于法律而言，其产生、形成与发展，客观而言均是借助于语 言而予以实现的。因此对于法律职业人员而言，必须对承载法律的语言 予极大关注”。 对于现代法律语言的相关研究工作，可以追溯至上世纪 70 年代。 但是有组织的研究开始，则应当追溯至上世纪 90 年代。自这一时期起， 针对法律语言的研究成果相继涌现。包括法学界、语言学界在内不同学 界对法律语言问题的研究工作，极大的推进了法律语言学研究的进展。 同时以法律语言为研究核心内容的群体也随即涌现。西方主要法治发达 国家也均成立了自身的专门性研究协会。 及至上世纪 80 年代中后期，法律语言研究学界针对单一法律词语、 句法的研究，也逐步拓展到法律文体、法律语言文化的研究范畴之中。 从法律语言学研究所服务的领域来看，也从单一的司法领域扩张到了社 会生活的方方面面。 诸 如 F.Hughes (2002)、Deborah Cao (2007) 等著名法学者或法语言学者也均出版公布了自身的语言学专著 研究。相关研究，一方面针对不同法律职业主体进行研究。例如法官主 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 体、律师主体、检察官主体。另一方面则针对不同法律文书展开研究， 例如庭审记录文书、裁判文书、起诉状、上诉状等法律文书。 值得注意的是学者 Peter Goodrich 在针对法律语言研究过程中所提 出的专著《法律语言》（Legal Discourse）。在这一研究中，作者系统的 论述了不同类别法律文书的具体构成，同时从语篇学、语义学、语用学 以及法理学等视域开展了相关研究工作。在其研究过程中，也系统的总 结分析法律文书的构成特征、特点以及具体阐释方法。同时近年来，法 治发达国家的相应学术期刊中，关于法律语言的重量级论著也不断显现。 西方法学家其法律语言学已经形成了一项较为系统科学的学科。 早在上世纪 90 年代初期，国际司法语言学会就已经成立。英美等国家 也均涌现出了一批十分优秀的法律语言研究学家，例如辑 Malcolm Couthard、Peter French、Judith Levi 以及 Diana Eades 等。 上述法律语言研究学家将法律语言学的研究原理应用于法律实践 过程中。其研究工作大量应用于法律草案的订立、法律文书的撰写工作 中。同时也极大的助力于律师、当事人等群体法庭艺术的提升。对于英 美等国而言，其均为典型意义上的判例法国家。因此对于上述国家的立 法而言，多以判例法的形式出现。故对于其法律语言的研究工作而言， 也多集中于司法实践领域。 1.2 中国法律语言的研究概况 对于中国而言，法律语言学已经初步得到了发展。中国在此领域 的研究工作，起步于上世纪 80 年代。在法律语言学研究的初始阶段， 研究者来源于法学界各个领域的专家学者。 同时也有部分学者来源于中国语言学界。相应的研究工作，也多 集中在法律语言词语的具体运用层面。对于法律术语、法律语言发展历 史的考证研究工作也有所涉及。但是对于其学科发展方向而言，仍旧存 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 有一定的模糊性。研究范围也相对狭窄，研究成果在形式层面上也相对 单一，学术性论文的数量也较少。 但是伴随着研究工作的不断深入发展，在法律语言学这一研究领 域范畴下，系统性研究成果已经开始涌现，研究视野与研究成果也开始 不断出现。 较早研究的学者有陈烔 [2] 著作研究为《法律语言学概念》、王 洁 [46] 著作研究为《法律语言学教程》、刘㤥贞 [53] 著作研究为《法 律语言；立法与司法的艺术》、姜剑云 [11] 著作研究为《法律语言与 言语研究》、潘庆云 [38] 著作研究为《法律语言艺术》、周广然 [67] 著作研究为《法律用词技巧》、李振宇 [24] 著作研究为《法律语言学 初探》等。 同时也包括有杜金榜 [7] 其著作研究为《法律语言学》。吴伟平 [53] 其著作研究为《语言与法律—司法领域的语言学研究》、刘红缨 [35] 著作研究为《法律语言学》、刘蔚铭 [36] 著作研究为《法律语言学 研究》等。 上述学者在宏观与微观层面系统探讨论述了法律语言学的学科概 念与研究范畴，并对研究之对象、方法、范围、体系等相应问题予以了 明确。在上述学者的研究过程中，法律语言学的学科划分也得以进一步 明确，即主要可以划分为立法、司法、学术等不同类别的学术语言。同 时上述学者也在不同法律语言学研究领域开展了相应研究，极大的推进 了学科研究工作的发展。 从目前法律语言的研究工作推进情况来看，主要可以划分为以下 三种类别： 其一，在汉语言学科的框架范畴下开展的相关研究。例如王道森 所著《法律语言运用学》，陈炯 [3] 所著《立法语言学导论》等。对于 此类学者而言，通常情况下均接受了较为系统的汉语言文学教育，同时 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 也具有一定的法律实践经验。因此其研究对象，多以法律文本为主，同 时也涉及具体的司法实践过程中所涉及的各种语言现象。 其二，则为对域外同类研究著作的翻译与引入，通过对其研究方 法与研究模式的分析，尝试性将其中国法学界当中。例如学者吴伟平 [53] 在 2002 年所出版的《语言与法律--司法领域的语言学研究》。又例 如学者廖美珍 [29] 所提出的《法庭语言技巧》。 其三，以法学界学者为研究主体，相关学者主要从法理学视域展 开了对法律语言的相应研究工作。例如谢晖 [57] 在 2003 年所著的《法 律的意义追问》，以及学者孔祥俊 [21] 在 2006 年所著《法律方法论》。 上述专著中，以上学者单纯从法律视域展开了对语言学的探讨与研究工 作。上述研究也为法学界立法与司法工作的开展提供了一定借鉴与启发。 1.3 越南法律语言的研究概况 法律语言学是一门法律学与语言学的边缘学科。法律语言学采用 语言学的理论和研究方法对法律范围所涉及的各种语言现象进行分析研 究。法律语言学的研究成果对实际法律活动有巨大的影响及应用价值。 法律语言特点研究是一庞大反复的领域。相关法律语言课题，阮文康 教授 [94] 早就有较多研究，如：《法律语言的初步思考》（1987）、 《行政交际的越语》（2002）、《在越南法律文章建立的语言作用》 (2006)。在写到越南文风格和文本的研究中有提到了越南语法律文本种 类的一些核心特征和位置。大多数研究越南文学习风格的工程都将法律 文本列为行政-公务风格（阮友达、黎英贤、阮泰和、丁重乐、瞿亭秀 等）或将其列为行政风格（瞿亭秀）或列为国家管理文本的风格（王亭 权、阮文含）。这些研究都从行政公务风格，集中分析并提出法律文本 的词汇、语法结构。因此，法律文本也具有行政-公务风格的所有特点。 阮友达 [78] 认为宪法、各法典、议定等是行政-公务风格的种类 之一。在自己的研究中，作者已指出，行政公务风格的使用目的是从中 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 央等级到地方等级的行政机关，各团体与各成员和有关社会部门交谈每 日行政事务的风格。作者还指出这种风格的一些特点是具有统一的模式、 具有系统性，同步性，统一性，具有含蓄性以及不多意的，具有常规性 和随着时间而变化的性质。 瞿亭秀 [128] 也将宪法、法律文本和法典列为行政-公务风格并指 出这种风格的独特特点是在形式方面具有庄严性的。对于语言工具，属 于这种风格的文本在内容方面都使用很正确的词语，以及在表情动态方 面都具有庄严性、逻辑性。对于语法结构，行政风格最常用的是陈述句 以及具有复合性的语句。对于表达方面，属于这种风格的文本的内容都 是短小精悍，信息数量较多，内容明确以及具有单一的意思，具有严肃 性和模式性。 将法律文本列为行政-公务风格时，丁重乐和阮泰和 [100] 也同时 确定它们属于军事性、外交性、文书性种类的文本。这些作者也详细指 出行政-公务文本风格的特点、职能和法律文本的特点和职能。关于语 言职能，这种风格实现两个主要职能是通知性的职能和命令性的职能。 这两个职能使行政-公务文本具有命令性的以及强制要求执行通知的事 件。关于语言特点，根据丁重乐和阮泰和的研究，这种文本具有明确性、 透明性、严肃性、客观性和模式性的。 在越南语法律文本风格研究中也应该提到阮文深、王亭权、阮文 含、阮登容、黄重片作者编写关于拟稿国家管理文件的研究资料。这些 作者已经将一些法律文件统一定义为“国家管理文件”（如王 亭权 [115]），其含宪法文件、法令文件、决定、议决等，以及指出这种文本 的重要特点。但是，这些研究不集中研究法律文本的语言特点而主要集中 分类文本和描述文本模式、文本结构并提出关于拟稿越南文法律文本的要 求和规定。这些资料对研究刑事法的文本的语言特点起了很重要的作用。 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 在该领域的汉-越语法律语言研究，公安、警察、法庭学术界的学 者表现出浓厚的兴趣。他们大多从执法角度，而不是从语言学角度，探 讨法律语言的特点、技巧、策略和技术等。 目前，越南法律语言的研究，无论研究规模还是研究队伍，都远 远不及其他领域，这是不争议的事实。笔者就目前的法律语言研究现状 进行了调查并发现，涉及法律语言特点研究论文总量不多, 而在这个小 小数目的法律语言研究中，有对比的还是凤毛麟角。 法律语言的一部分还是个要保密的内部问题，因此对该问题的研 究不多。 （1）河内国家大学下属人文与社会科学大学，1999 年，黎雄进 [122] 所发表《越南语法律语言的若干特点》的博士论文，在越南，算 是第一篇关于法律语言特点的研究。通过越南民法和刑法，作者描写法 律文章的词汇，语法特点。从此，作者联系到英语法律文章语言特点， 从而指出英译越的一些建议。 （2）范琼山 [12]《法律词典》（简明本）中刑事术语的特点与其 汉越翻译问题，硕士论文，河内国家大学下属外语大学，2012 年，该论 文通过统计法、分析法、翻译法和对比法等研究方法来实现以下几个目 的：第一，阐明《法律词典》（简明本）中刑法术语的特点；第二，弄 清汉越刑法术语（特别注重越南语中相关的汉语借词及非汉语借词）之 间的异同；最后，指出《法律词典》（简明本）中刑法术语汉-越翻译 的方法及注意事项。 (3) 阮玉英 [42]《现代汉语讯问语言特点研究与越南语对比》，硕 士论文，河内国家大学下属外语大学，2013 年。作者已深入研究并对汉 越南语执法机关讯问语言进行比较。执法机关的讯问是特殊的言语会话 形式，无论会话参与者，参与者之间的相互关系，会话语言有不同于其 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 他会话形式的特点。研究执法机关讯问对语言行业和公安行业都具有一 定的重要性。 (4)黄玉阮红 [17]《现代汉语公安专业术语及其汉译越方法研究》， 博士论文，河内国家大学下属外语大学，2016 年，该文主要对 “公安 标准术语词典”中所收集的公安术语 5074 条进行考察统计。另外还参 看“中国公安百科全书”，“常用公安法典”等辞书。 考察结果指出 现代汉语公安专业术语的结构及语义特点，强调术语翻译的原则，在公 安术语翻译实际提出一些翻译方法与策略。 此外还有: 潘氏草 [120]（2006）《越南法律语言特点-以越南民法为考察资 料》，张氏莲 [102]（2007）《越语法律语言的特点-以越南刑法为考察 资料》等论文对词汇，语法和篇章特点进行考察。杨氏贤 [87]（2008） 《美国和越南宪法的法律文章语言特点》，阮氏莉娜 [103]（2012） 《越南教育法的语言特点研究》，莉慧雅 [106]（2012）《中国经济领 域的法律文章特点考察》等。这些研究不但关心到法律语言系统的形式 而且还涉及到每一种法律文章的特殊性。 可以说，在越南，研究法律语言越来越丰富，不只局限于汉越法 律语言特点或者术语范围，而且已经有以具体法律文章的词汇及句子为 研究课题。 1.2本课题相关的理论基础 1.1 法律语言理论 语言随着人类社会的滥觞而产生，随着人类社会的沿革而发展。 语言是人类最便捷，最有效，因而也是最重要的交际工具，是人类社会 协调一切社会活动，社会关系的交流方式。一种语言，是使用这种语言 的民族的共同财富，它一视同仁地为全体语言使用者服务。然而使用这 种语言的社会各阶级、阶层、界别或者团体会不断地对其施加影响，从 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 而形成在语言使用上的不同特点或者差异。这种不同特点或者差异就演 化成不同领域，范畴，行业，学科的语言特性，具体到法律科学，法律 实施当中，就形成了法律语言。 1.1法律语言的认知 法律语言是一种表述法律意义的语言。西方发达国家为此已先后 建立起“法律语言学”。研究者多为精通本国语言的律师，法官和学者， 其研究成果具有很强的应用性。而其研究领域也已从法律语言的学科建 设转移到法律语言的实现应用。 十九世纪末以来，东西方法学界对法学与语言关系的关注盛况空 前，法学家们在法学和法律研究过程中，须臾离不开法律语言和法学语 言。因此，当代法学界已取得共识：一般所谓的“法学”也可以说就是 “法律语言学”，恰如“法制之治在于语言之治”。为了我们的研究, 首先有必要廓清“法学语言”与“法律语言”，“既往法律语言”与 “现行法律语言”几个概念内涵的异同。 1.2 法学语言与法律语言 对于法律语言而言，学界在研究过程中通常会混合运用法学语言 与法律语言此两种称谓。“法律语言”概指一种基于民族语言所形成的 共同体，在较长的历史发展时期中所逐步形成的，可以助力社会法律活 动的社会功能变体。“民族共同语在法律活动中具体运用的语言”包括 口头语和书面语，也包括“法律语言”和狭义的“法律语言”。后者区 分，无疑带有显著的西方后现代思潮之影响。在其思想影响之下，分析 法学渐向法语言学转向。由此法学与语言学之间的关系，也成为了学界 长期以来所关注的焦点。 在对法律语言的研究过程中，伴随着对法律与语言二者之间关系 研究的深入，不断有新兴的学科加入到对二者关系之间的研究进程之中， 同时，法律与法学二者之间在学科关系层面的界分也趋向于明显化。由 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 此，基于法律而提出的法律语言，与基于法学而提出的法学语言二者之 间，在概念及外延范畴层面也开始产生明显的变化发展。但是法律语言 无法在完全意义上包容法学语言。因此无疑也有必要在语言学层面以及 法学层面区分二者之间的特定关系。 中国现代社会中所提出的“法学”概念也包含有一定的法律思维层 面问题。其中即包含有法哲学内容，同时也包含有法制史、法社会经济学、 比较法学、法律条文注释学等诸多学科。而依据法学家何谨华之观点，在 中华法系中“法学”之概念则主要包含有“律学”以及“刑名之学”等概 念。前者的关注点主要在于法哲学与行政法学范畴。而对于后者则主要在 于对刑法条文的解释工作和逻辑分析推理工作。 依据辞海中对“法律”的规定，其主要指一种宪法性法律文件以 及普通法法律文件。现代汉语词典中对其概念的界定，则为一种对国家 立法机关颁布与制定的行为准则。而法学概念，则是指除法律以外的以 研究国家法或法学科为主要内容的一种科学。但是目前，出版的包括法 哲学、法律解释学、法律文化学、法理学、比较法学、法律思维学等学 科在内的研究专著中，所使用的均为“法律语言”这一词汇。甚至于会 出现“法律”与“法学”等词汇交替使用的现象。 法律与语言二者之间关系的研究不仅仅要对二者之间的书面文本 关系予以研究，更应对不同时期的法律语言予以研究，进而研究不同法 律语言所包含诠释的思想观念以及特点原则。同时也应当针对其背后所 诠释的政治、经济、文化等方面因素与语言现象予以关注。 因此，对于法律与语言二者之间关系的研究而言，单纯以法律语言 来阐述相应的法律概念无疑严谨性不足。所谓的“法律语言”在客观层面 应当包括有广义的“法学语言”以及狭义的“法律语言”。前者主要从理 论上去研究法律语言。狭义的法律语言则多指立法性文件中所使用的语言 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 表述，例如对权利的设定，以及对义务的规定。对于二者之间关系，可以总 结为一种道与器之间的关系。 法律语言如从广义角度对其予以理解，则其应当包含有两方面内 容。即“法律”与“法学”两个层次语言。但是对于上述两种概念的提 出，其仅为一种相对通俗的概念，十分欠缺合理性与科学性。 法学学科在学科范畴内所提出的“法学”概念，在概念外延范畴 层面明显要大于“法律”。因此法学语言，从概念上应当包含有两方面 含义。其一为对法律问题等进行论述、表达或诠释的法理性语言。其二 则为法律法规所运用的表述性语言。 因此狭义的法律语言，其概指国家立法机关或司法机关所制定的 规则或规则体系过程中所使用的相应语言。同时在国际范畴内，国家与 国家之间、国家与国际组织之间所订立的正式条约文字，司法程序中所 使用的语言，均可以被界定为法律语言。 综上所述，法律语言仅仅法律制度构建或运行过程中所使用的语言。 其在概念与外延范畴上，应当认定其归属于法学语言的一个分支。法学 语言在法学眼睛中，亦或是在司法实践过程中所使用的涉及到法律问题 的语言，均可以被界定为法学语言。客观而言，法学与法律两种语言之 间所存在的差异与不同是十分广泛的，不同语言类别之下的含义也不近 相同，绝非只言片语所能够予以阐述清晰。因此本文的研究仅局限于法 律文书、法律条文等相关法律文书中所使用的法律语言。 1.3 既往法律语言与现行法律语言 基于研究可操作性的现实考量，在明确法律语言之概念后，无疑 需要将其进一步细分为“既往”与“现代”法律语言两种类别，以便助 力于研究范畴的进一步缩减。 法律语言自身具有鲜明的时代特征。对于不同法律语言的划分标 准，时代特征是其核心判定要素。例如古代法律语言、现代法律语言二 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 者之间，即以时代特征为区分。相应法律语言，也往往以时代特征为其 命名特征。同时法律语言也必然在其形成发展过程中包含有一定时期范 畴内的社会意识形态因素与特定法律因素。例如中国在文革时期，法律 语言中就出现了诸如反革命罪、流氓罪的法律语言。但是伴随着时代的 发展与进步，上述法律语言又进入了消亡。 同时基于法律的时效性，构成法律的语言文字也往往会对社会生活 中所出现的新现象做出反映。例如在中国腐败犯罪较为猖獗的客观背景下， 诸如“职务犯罪”等新的刑法罪名开始出现。在社会车辆保有量极大提升 的客观背景下，“醉驾”等全新法律语言开始出现。甚至于包括 “利用 影响力受贿罪”、“以危险方式危害公共安全罪”、“网络犯罪”、“洗 钱”等相应法律语言，已经成为了中国社会所经常性使用的法律语言。 因此，在法律语言的创造与发展进程中，研究人员必须紧紧关注社 会经济发展的客观样态。法律语言即便相同的词语在表达，在不同时代背 景下其所代表的含义也完全不同。例如从古代法角度来看，刑所代表的客 观含义是国家法律。但是在当今时代含义下，基于刑事立法所确立的罪行 法定原则，刑的含义已经转换为了一种具体的刑罚措施。同时对于法律事 实的描述、表达以及传递而言，也必须在时代特征的限制下进行。但是值 得注意的是，任何法律语言的继承必须适应于当前法律制度体系，并符合 社会意识形态的客观要求。否则必将危害到国家社会经济秩序的稳定和谐 发展。法律的制定机关也必须充分考虑到社会现实情况，及时对法律予以 修订完善，对法律语言予以更换调整。例如在上世纪，中国证券领域违法 犯罪现象猖獗严重。在遏制犯罪的过程中，相关立法采取了“内幕交易” 等非法律语言表述形式，并将其纳入到刑事立法之中。 通常情况而言，选取特定的法律语言作为实践研究之对象，能够 助力于对法律语言特定与规律的掌握。但本文的研究范畴则仅仅局限于 现代汉语法律语言的范畴之内，以助力于研究实用性的提升。 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 法律文书特点 法律文书概指司法人员、律师等主体在处理诉讼业务或非讼业务 时所使用的文书。其范围可以具体界分为两种，即规范与非规范性两种 文书。前者主要指包括法院、检察院、公正机关、仲裁机构等主体出具 的各类法律文书，同时也包括有律师等主体出具的相应正规法律文书， 均可以被界定为规范性法律文书。而在此范围之外，则均可以被界定为 是非规范性法律文书。 同时，从广义角度来看，一切涉及法律问题或法律事务的文书， 均可以被界定为法律文书。对于其而言，又可以具体界分为两种类别： 其一，从效力层面来看，具有普遍约束力的法律文书。此类文书以法律 法规、司法解释为构成主体。其二，即从约束力角度分析，并不具有普 遍约束力的法律文书。 而如果从狭义角度来看，法律文书在出具主体层面应当符合有一 定的限制。 所谓狭义的法律文书，主要指包括法院、检察院、公正机关、仲裁 机构等主体出具的各类非规范性法律文书，同时也包括有律师等主体出具 的相应非规范性法律文书，对于此类法律文书而言，也具有法律效力与法 律意义，但是其适用对象则相对局限。即其仅能够适用于特定的对象。 同时对于法律文书而言，任何类别的法律文书均具有其专属作用， 但同时其也具有与一般法律文书相类似的特征。其特征主要表现为以下 方面： (一)合法性 法律文书的使用在不同诉讼阶段的适用，可以具体地反应诉讼阶 段的进程。因此诉讼文书的使用必须严格遵照法律程序的要求进行，并 依据程序法制定。以刑事案件为例，从案件的立案到最终审查起诉，全 部流程必须严格依据程序法的要求制定相应的法律文书，换言之，诉讼 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 的任何环节均必须提供相应的文书来保障诉讼活动的正常进行。因此法 律文书的撰写与出具必须符合合法性特征，按照程序法等相关法律法规 的规定予以撰写出具。 其次，法律文书的撰写与出具必须符合立法所要求的时限要求。 例如在民事诉讼中，一审上诉期为 15 天。如上诉状在此期间之后做出， 则基于上诉权的灭失，则此时上诉状的合法性也必将不复存在。 又例如在刑事诉讼程序中，对犯罪嫌疑人任何强制措施的采取均 必须设定一定的期限。以取保候审为例，其期限最长不得超过 12 个月。 监视居住，最长期限不得超过半年。而一旦超过上述期限，仍然不对规 定有强制措施适用的相关法律文书作出变更或撤销决定，则上述强制措 施或法律文书即有可能涉嫌违法。因此对于司法机关而言，必须在日常 工作生活中，依据程序法之要求，尊重并保障案件当事人、犯罪嫌疑人 之权利，满足程序法对时间所提出的设定要求。 最后，对于法律文书合法性的确立而言，其出具过程也必须遵守 一定特定的法律手续。例如在公安机关报请批捕并出具逮捕书之前，必 须经过主管机关领导同意。在出具扣押清单的过程中，也必须明确地写 明扣押物品的数量、价值，并有实际扣押执行人员签字。如果缺乏上述 法定程序，则上述法律文书不具有法律效力。 (二)固定性 法律文书的创作通常情况下均具有固定的格式体例要求。对于其 形成，在司法实践过程中，借助于对实务经验的总结，并结合一定的创 新得以产生。格式的固定，极大的维护了法律文书的完整性与权威性， 同时也可以极大的简化制作过程。可以具体表现为以下几个方面： 1．结构定化 任何种类的法律文书都具有固定的结构或格式。通常情况下，一 般法律文书之结构可以界分为三大部分。即首部、尾部以及正文部分。 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 首部，主要由标题、案由、案源、身份等事项构成。且其组合顺 序一般是固定的。对于正文而言，则主要包括案件事实、法律理由依据 以及最终裁判决定等事项构成。这无疑是法律文书最为核心的部分。尾 部在一般主要包含时间、签名、印章、附录、注意事项等事项。 2．用语规范化 表达固定项目事项的法律语言是固定的。且这种固定不存在变通 之余地。例如在公安机关所提交的立案申请中，后附“请批准立案”法 律语言表述，即不可更改其文字内容以及文字内容。又如检察机关在拟 定公诉书的过程中，描述案件来源或案由的过程中，则必须采取如下固 定表述形式：“被害人×××因××一案，由××侦查终结，于×年× 月×移送本院，经依法审查表明” 人民法院在出具民事判决书的过程中也有相类似的固定法律语言 表述。例如在判决书结尾部分，必须对原被告双方的上诉权限权利予以 明确说明。一般会采取如下固定的表述形式“如对判决不服，可在判书 送达之日起 15 日内，向本院递交上诉状，并按对方当事人的人数提出 副本，上诉于×××人民法院” 3．事项要素化 不同类别的法律文书在对自身所需要表述的特定项目内容的表述 过程中，必须注重对规范要素的使用，避免规范要素不全现象的出现。 例如在表述公民身份的过程中，对于公民的身份事项就必须予以综合全 面的表述。诸如姓名、籍贯、民族、性别等规范性因素事项，均应当予 以综合全面的表述。为规范相应要素化事项，最高人民检察院也不断及 时对《刑事检察文书样式》予以增补、修订。 (三)强制性 法律实施最为重要的基础与保障之一即为法律文书。法律实施必 须借助于国家强制力作为实施的保障。涉及法律执行问题的相应法律文 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 书更是如此。例如公安机关所出具的逮捕书、居留证，国家强制性的保 障就更为重要。在其作出后，即赋予了公安机关可以暂时性剥夺公民自 由的权利。再如裁判文书。一旦裁判文书作出，刑事犯罪行为人即有可 能被收监、剥夺政治权利，甚至于被处以死刑。 客观而言，法律文书的强制性也具有强弱之分。以传票为例。传 票作为一种法律文书，无疑也具有强制性。例如在传票的法律语言表述中 就明确要求，被传达人必须准时按照要求到达人民法院。但是在司法实践 过程中，公民拒不履行自身义务达到义务的情形十分常见。甚至于对传票 予以拒收。同时部分被传唤人也存在不准时到庭等现象。之所以出现此种 现象，其原因无疑在于传票的强制力相对有限。但值得注意的是，法律并 非对此种情形无法予以准确应对。例如合法传唤但是仍拒不到庭的原告， 法庭可以按照撤诉处理。而对于拒不到庭的被告而言，经过多次传呼后， 法庭可以以拘传票将其拘传到庭。由此可见，传票无疑也具有一定的法律 效力。但是上述二者比较，拘传票无疑更具法律强制力。 1.3 法律文书语言特点 法律文书所使用的语言必须做到真实、准确、客观。对于事物的 阐述也必须能够真实地反映客观实际情况。因此司法工作者在法律文书 的拟定过程中就必须使用确定性用语。即便在现实情况模糊的前提条件 下，或基于委婉、礼貌等因素的现实考量，必须使用模糊性用语，也必 须尽量缩减迷糊性用语的使用数量与范围。但是值得注意的是，这并不 意味着法律文书在拟定的过程中必须要排斥模糊性语言的使用。 A、模糊词语使用要准确 模糊词语概指一种没有确定性外延或概念边界的词语。例如在表 述时间中经常性采用的“上午”、“下午”等词汇。又例如在表述地点 过程中经常采用“附近”等词语表述。法律文书的撰写工作，法律用语 对于法律事实的描述必须精准，坚决不可含糊不清，或者使用模糊性用 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.