Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Sinh Sản và Sản Xuất Giống Nghêu Lụa Paphia undulata

Tài liệu nghiên cứu Luận án nghiên cứu đặ điể sinh học sinh sả và sả xuất giống nhân tạo nghêu lụa paphia undulata, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Vũ Trọng Đại
• Người hướng dẫn: TS. Ngô Anh Tuấn
• Trường học: Trường Đại Học Nha Trang
• Chuyên ngành: Nuôi Trồng Thủy Sản
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học và Sản Xuất Giống Nghêu Lụa Paphia undulata
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Khánh Hòa

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Nghêu Lụa Paphia undulata

Nghiên cứu về Paphia undulata đã chỉ ra rằng loài nghêu lụa này có giá trị dinh dưỡng và kinh tế cao. Chúng được khai thác chủ yếu ở các tỉnh ven biển miền Trung và Tây Nam Bộ. Tuy nhiên, sản lượng khai thác tự nhiên đang giảm sút, dẫn đến nhu cầu cấp thiết về sản xuất giống nhân tạo. Việc hiểu rõ đặc điểm sinh học của nghêu lụa là rất quan trọng để phát triển bền vững ngành nuôi trồng thủy sản.

1.1. Đặc Điểm Sinh Học Của Nghêu Lụa Paphia undulata

Nghêu lụa có cấu trúc cơ thể đặc trưng với hai mảnh vỏ. Chúng có khả năng sinh sản quanh năm, nhưng tập trung vào hai vụ chính từ tháng 4 đến tháng 5 và tháng 9 đến tháng 10. Tỷ lệ giới tính của nghêu lụa là 1:1.08, cho thấy sự cân bằng giữa đực và cái trong quần thể.

1.2. Môi Trường Sống Của Nghêu Lụa

Nghêu lụa thường sống ở các vùng nước có độ mặn từ 30-31‰, pH từ 7.5-8.5 và nhiệt độ từ 28-29°C. Những điều kiện này rất quan trọng cho sự phát triển và sinh sản của chúng.

II. Vấn Đề Trong Sản Xuất Giống Nghêu Lụa Paphia undulata

Mặc dù có nhu cầu cao về sản xuất giống nghêu, nhưng ngành này vẫn gặp nhiều thách thức. Nguồn giống tự nhiên không ổn định và thiếu chủ động trong sản xuất giống nhân tạo. Điều này dẫn đến việc sản lượng không đáp ứng đủ nhu cầu thị trường.

2.1. Thiếu Hụt Nguồn Giống

Nguồn giống nghêu lụa hiện tại chủ yếu phụ thuộc vào khai thác tự nhiên, dẫn đến tình trạng thiếu hụt và không ổn định. Việc phát triển các phương pháp sản xuất giống nhân tạo là cần thiết để đảm bảo nguồn cung.

2.2. Thách Thức Trong Kỹ Thuật Nuôi

Kỹ thuật nuôi nghêu lụa còn nhiều hạn chế, đặc biệt là trong việc duy trì tỷ lệ sống và khả năng sinh sản. Cần có nghiên cứu sâu hơn để cải thiện các phương pháp nuôi và kích thích sinh sản.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Nghêu Lụa

Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 1/2017 đến tháng 12/2019 tại Khánh Hòa, nhằm xác định các đặc điểm sinh học và kỹ thuật sản xuất giống của nghêu lụa. Các phương pháp nghiên cứu bao gồm thu mẫu, phân tích môi trường và theo dõi sự phát triển của nghêu.

3.1. Phương Pháp Thu Mẫu

Các mẫu nghêu lụa được thu thập từ nhiều địa điểm khác nhau để đảm bảo tính đại diện. Việc thu mẫu được thực hiện định kỳ để theo dõi sự phát triển và sinh sản của chúng.

3.2. Phân Tích Môi Trường Sống

Các yếu tố môi trường như độ mặn, pH và nhiệt độ được ghi nhận và phân tích để xác định điều kiện tối ưu cho sự phát triển của nghêu lụa.

IV. Kỹ Thuật Sản Xuất Giống Nghêu Lụa Paphia undulata

Kỹ thuật sản xuất giống nghêu lụa đã được nghiên cứu và phát triển với nhiều phương pháp khác nhau. Việc sử dụng vi tảo như thức ăn cho nghêu lụa là rất quan trọng để đạt được tỷ lệ sống cao và khả năng sinh sản tốt.

4.1. Kỹ Thuật Nuôi Vỗ Thành Thục

Việc nuôi vỗ nghêu lụa cần sử dụng các loại vi tảo như Chlorella sp. galbana để đảm bảo dinh dưỡng và tỷ lệ sống cao. Điều kiện chiếu sáng cũng cần được điều chỉnh để tối ưu hóa quá trình sinh sản.

4.2. Kích Thích Sinh Sản

Có nhiều phương pháp kích thích sinh sản như sốc nhiệt và chiếu đèn tia cực tím. Trong đó, phương pháp sốc nhiệt cho hiệu quả sinh sản tốt nhất, giúp tăng cường khả năng sinh sản của nghêu lụa.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Từ Nghiên Cứu Nghêu Lụa

Kết quả nghiên cứu đã giúp xây dựng quy trình kỹ thuật sản xuất giống nghêu lụa tại Khánh Hòa. Quy trình này đã được áp dụng thực tế và cho ra sản lượng giống ổn định, đáp ứng nhu cầu thị trường.

5.1. Quy Trình Kỹ Thuật Sản Xuất Giống

Quy trình sản xuất giống nghêu lụa bao gồm các bước từ nuôi vỗ, kích thích sinh sản đến ương nuôi ấu trùng. Mỗi bước đều được tối ưu hóa để đạt hiệu quả cao nhất.

5.2. Kết Quả Sản Xuất Giống

Trong nghiên cứu, đã sản xuất được 17,37 triệu con giống nghêu lụa với tỷ lệ sống trung bình 4,6%. Điều này cho thấy tiềm năng lớn trong việc phát triển ngành sản xuất giống nghêu lụa.

VI. Kết Luận và Tương Lai Của Nghiên Cứu Nghêu Lụa

Nghiên cứu về Paphia undulata đã mở ra hướng đi mới cho ngành nuôi trồng thủy sản tại Việt Nam. Việc phát triển sản xuất giống nhân tạo không chỉ giúp bảo tồn nguồn gen mà còn đáp ứng nhu cầu thị trường.

6.1. Tương Lai Của Ngành Sản Xuất Giống

Ngành sản xuất giống nghêu lụa cần tiếp tục được nghiên cứu và phát triển để nâng cao hiệu quả và tính bền vững. Cần có sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng và nhà khoa học.

6.2. Đề Xuất Nghiên Cứu Tiếp Theo

Cần thực hiện các nghiên cứu sâu hơn về đặc điểm sinh học và kỹ thuật nuôi để tối ưu hóa quy trình sản xuất giống. Việc áp dụng công nghệ mới cũng là một hướng đi cần thiết.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 - TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1.1 Tình hình nghiên cứu đặc điểm sinh học giống nghêu Paphia 1.1 Vị trí phân loại và hình thái cấu tạo Theo Habe và Sadao (1966), vị trí phân loại của nghêu lụa như sau: Ngành: Mollusca Lớp: Bivalvia Bộ: Veneroida Họ: Veneridae Giống: Paphia (Röding, 1798) Loài: Paphia undulata (Born, 1780) Hình 1. 1: Nghêu lụa Paphia undulata (Born, 1780) Đặc điểm hình thái cấu tạo của các loài thuộc giống nghêu Paphia được mô tả bởi Purchon (1977), Quayle và Newkirk (1989): nghêu có hai vỏ dày, chắc chắn, có dạng thon dài, dính chặt vào nhau bằng một bản lề và góc vỏ có các răng khớp rất khít. undulata có hai vỏ thon dài, chắc chắn và đồng dạng với nhau. Đỉnh vỏ hơi nhô cao và ngả về phía sau, mặt lưng vỏ lõm vào theo hướng nhô lên của đỉnh vỏ.

Vỏ nghêu lụa trơn nhẵn, mặt ngoài màu nâu nhạt, mặt trong màu trắng ngà. Phía trên vỏ có các đường vân sinh trưởng song song với nhau, uốn cong theo mép vỏ với tâm là đỉnh vỏ. Tầng xà cừ trên vỏ có những đường vân màu nâu đen bao phủ và nối với nhau như hình mạng lưới. Mặt trong của vỏ có màu trắng và hai vỏ được 4 nối với nhau bởi bản lề có cấu tạo bằng chất sừng (Chanrachkij, 2013).

Theo Chen và ctv. (2003) nghêu lụa có hình dạng cấu tạo ngoài dạng ovan dẹp, với kích thước chiều dài vỏ gấp 2,9 lần chiều cao và gấp 1,7 lần chiều rộng. Về đặc điểm hình thái cấu tạo trong, các loài nghêu có hai tấm màng áo nằm sát vỏ dính nhau ở phần lưng bao phủ toàn bộ nội tạng. Màng áo mỏng ở phần giữa, xung quanh mép màng áo dày và có các cơ bám vào mặt trong của vỏ, các sợi cơ xếp song song với nhau và hướng thẳng với mép vỏ.

Hai màng áo ở phần sau phía dưới cơ khép vỏ sau dính lại với nhau và kéo dài tạo thành ống hút và thoát nước, hai ống này có cơ bám vào vỏ hình bán nguyệt. Giữa hai màng áo có xoang trống là xoang màng áo (Trương Quốc Phú, 1999). Theo Nguyễn Chính (1996), các loài nghêu có hệ hô hấp gồm hai đôi mang dạng tấm. Mỗi bên gồm hai tấm, mỗi tấm gồm nhiều sợi tơ kết hợp lại với nhau bằng một màng mỏng có nhiều nếp gấp tạo nên những rãnh chạy song song với các tơ mang.

Mang của nghêu thuộc dạng mang thật, có phần ngọn của lá mang ngoài dính vào màng áo và phần ngọn của lá mang trong dính vào nội tạng. Các nếp gấp phần đầu (gần miệng) nhỏ và mỏng hơn ở phần sau. Hệ tiêu hóa ở nghêu bao gồm các cơ quan xúc biện, miệng, thực quản, dạ dày, ruột và hậu môn. Xúc biện ở nghêu gồm hai đôi tương ứng với hai lá mang, các lá xúc biện nằm xung quanh miệng và đầu các lá mang.

Miệng ở nghêu có cấu tạo rất đơn giản, chỉ là một lỗ mở của ống tiêu hoá, vị trí của miệng nằm giữa hai cơ kéo chân trước, phía trên của cơ khép vỏ trước. Dạ dày nghêu có dạng hình túi, vách mỏng và có nhiều nếp gấp nằm trong khối gan tuỵ màu nâu đen. Đoạn ruột tiếp theo dạ dày tương đối to hơn đoạn ruột sau, ruột cuộn lại phía dưới dạ dày sau đó chạy ngang qua gốc chân và vòng trên mặt lưng, xuyên qua tâm thất cuối cùng đổ ra hậu môn nằm ở mặt lưng của cơ khép vỏ sau. Hệ tuần hoàn của nghêu gồm có tim ở mặt lưng, phía dưới đỉnh vỏ.

Tim gồm một tâm thất và hai tâm nhĩ được bao bọc bởi màng xoang bao tim. Màng xoang bao tim mỏng trong suốt, có thể nhìn thấy bên trong. Máu của nghêu không màu. Hệ bài tiết của nghêu gồm một đôi thận có màu vàng nhạt nằm đối xứng nhau ở hai bên khối nội tạng phía dưới xoang bao tim (Trương Quốc Phú, 1999).2 Đặc điểm phân bố và môi trường sống Trên thế giới, nghêu lụa có phân bố rộng từ Biển Đỏ tới Úc và Nhật Bản (Abbott và Dance, 1986).

Tại Trung Quốc, nghêu lụa P. undulata phân bố ở các bãi triều ven biển nơi có chất đáy cát bùn, độ mặn dao động từ 24,0 – 36,0 ‰, thích hợp nhất là từ 30,0 – 32,0 ‰ (Chen và ctv. Theo Manalo và Campos (2010), nghêu lụa là đối tượng có giá trị kinh tế cao và được khai thác chính ở các nước khu vực Đông Nam Á như Philippines, Thái Lan và Malaysia để phục vụ cho xuất khẩu và tiêu thụ nội địa. Nghêu lụa phân bố nhiều ở các vùng triều và dưới triều với chất đáy là bùn cát ở độ sâu khoảng 30 m.

Tại Philippines, các loài nghêu P. textile có phân bố chính tại các vùng biển miền Trung và miền Nam, nơi có chất đáy là bùn cát, độ sâu 4 – 16 m (Nabuab và ctv., 2010; Argente và Estacion, 2014). Giống nghêu Paphia phân bố tại Thái Lan gồm có 3 loài: P. crassisulca, đây là các loài có giá trị kinh tế cao và là đối tượng khai thác truyền thống.

undulata là loài có trữ lượng lớn nhất, phân bố chính ở vùng biển có có các đặc điểm như sau: chất đáy là bùn cát, độ sâu 3 – 15 m, độ mặn dao động từ 22,1 – 36,5 ‰ (trung bình 31,2 ± 1,3 ‰), pH dao động 7,3 – 8,5, hàm lượng ôxy hoà tan trung bình: 5,8 ± 1,07 mg/L, tổng chất rắn lơ lửng: 8. Tuy nhiên, mật độ phân bố của nghêu lụa biến động theo thời gian và không gian, chịu ảnh hưởng của điều kiện môi trường bãi phân bố. Theo Ritnim và Meksumpun (2010) tại khu vực cửa sông Tha Chin mật độ phân bố của nghêu lụa không đều, nghêu chỉ phân bố ở khu vực xa cửa sông, dao động từ 32,0 tới 2,192 cá thể/m 2. Ở khu vực gần cửa sông, lượng sulfua trong nước ngọt từ sông đổ ra đạt giá trị 1,87 mg/g sẽ làm giảm mật độ của nghêu.

Theo Wang và ctv. amabilis có phân bố chính ở vùng biển phía Nam của Châu Á, nơi có chất đáy là cát và bùn, độ sâu tới 70 m. Đây là loài có giá trị kinh tế cao, được sản xuất giống và nuôi thương phẩm phổ biến ở Trung Quốc và Nhật Bản do chúng có cơ thịt màu đỏ tươi với hàm lượng catinoid cao. laterisulca có phân bố với trữ lượng lớn ở khu vực ven bờ phía Tây Ấn Độ, nơi có độ sâu trung bình 4,0 m, chất đáy là cát bùn (Raghavan và Gopinathan, 2008; Mohite và Mohite, 2009; Taware và Muley, 2014).

6 Ở nước ta, nghêu lụa có phân bố rộng từ các tỉnh ven biển miền Bắc (Quảng Ninh, Hải Phòng), miền Trung (Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận) tới khu vực Tây Nam Bộ như Kiên Giang, Cà Mau (Hứa Thái Tuyến và ctv. Theo kết quả nghiên cứu của Nguyễn Tác An và Nguyễn Văn Lục (1994), bãi phân bố của các loài nghêu có nền đáy là cát mịn đến cát trung có pha lẫn hàm lượng bùn lỏng và mùn bã hữu cơ (10 – 18%). Tương tự, Nguyễn Hữu Phụng (1996) cũng khẳng định các loài nghêu chỉ phân bố ở những vùng bãi triều có nền đáy là cát bùn, cát bùn pha lẫn vỏ ĐVTM, nền đáy tương đối bằng phẳng, tơi xốp với thành phần chất đáy có tỷ lệ cát 68-75%, tỷ lệ sét 21-31%, đất thịt có tỷ trọng thấp < 7%. Tại Bình Thuận, nghêu lụa phân bố chính từ Phan Rí đến Hàm Tân với độ sâu phân bố từ 5 – 24 m, chất đáy là cát, cát bùn, cát mịn và cả ở những nơi đáy cát có pha vỏ các loài động vật khác cùng mùn bã hữu cơ (Hứa Thái Tuyến và ctv.

Theo Đỗ Chí Sỹ (2014), nghêu lụa có phân bố chính tại vùng biển Tây Cà Mau với diện tích bãi khoảng 130.000 ha và tập trung chủ yếu ở khu vực huyện U Minh, Phú Tân và Trần Văn Thời với độ sâu bãi từ 5 – 7 m, chất đáy là bùn và bùn cát. Mật độ phân bố của nghêu biến động trong năm, chịu ảnh hưởng lớn các yếu tố môi trường như: độ mặn, thành phần trầm tích đáy, chế độ dòng chảy. Vào mùa khô mật độ phân bố của nghêu cao nhưng thấp vào mùa mưa. Bên cạnh đó, các hoạt động khai thác không hợp lý cũng là nguyên nhân dẫn tới sự biến động của nguồn lợi nghêu tại đây.3 Đặc điểm dinh dưỡng Đặc điểm dinh dưỡng của nghêu lụa giống như các loài động vật hai mảnh vỏ, đã được nhiều tác giả nghiên cứu như: Purchon (1977), Quayle và Nerkirt (1989)… Theo Goldstein và Roels (1980), Riisgard (1988), Manzi và Castagna (1989), vi tảo được xác định là thức ăn phù hợp cho các giai đoạn phát triển của các loài nghêu (trích theo Brown và ctv.

Chọn được loại thức ăn thích hợp là yếu tố quan trọng góp phần nâng cao hiệu quả của quá trình sản xuất giống từ giai đoạn nuôi thành thục đàn bố mẹ tới ương nuôi ấu trùng và con giống. Mặc dù có nhiều loài tảo được sử dụng làm thức ăn cho các loài nghêu nhưng không phải tất cả đều mang lại hiệu quả tối ưu về sinh trưởng và phát triển của đối tượng nuôi. Giá trị dinh dưỡng 7 của vi tảo dùng làm thức ăn cho động vật thân mềm thể hiện qua thành phần sinh hóa và nhu cầu dinh dưỡng cụ thể của các đối trượng nuôi (Brown và ctv. undulata có hình thức bắt mồi là ăn lọc bị động nhờ vào hoạt động của các tấm mang.

Trong quá trình hô hấp, các hạt thức ăn có trong nước sẽ được đi qua mang, ở đó có các tiêm mao nằm trên tấm mang bắt lấy thức ăn nhờ vào dịch nhờn. Do phương thức bắt mồi là bị động nên nghêu không có khả năng chọn lọc theo loại thức ăn nhưng chúng có khả năng vẫn có sự chọn lựa thức ăn theo kích thước. Theo đó, những loại thức ăn có kích thước lớn bị thải ra ngoài còn những loại thức ăn có kích thước nhỏ (< 10 µm) sẽ được làm mềm và cuốn thành viên chuyển vào miệng (Quayle và Nerkirt, 1989). Kết quả nghiên cứu của Nguyễn Tác An và Nguyễn Văn Lục (1994) cho thấy, thức ăn chính của nghêu là tảo silic chiếm 65% và mùn bã hữu cơ chiếm 35%.

Bên cạnh tảo silic thì tảo giáp, tảo lam, tảo lục… cũng là nguồn thức ăn cho nghêu. Theo Nguyễn Hữu Phụng (1996), thành phần thức ăn của các loài nghêu gồm có mùn bã hữu cơ chiếm 75-90%, tảo chiếm 10-25%. Trong thành phần tảo thì tảo silic (Bacillariophyta) chiếm 90-95%, tảo giáp (Pyrrophyta) chiếm 3,3- 6,6%, tảo lam (Cyanophyta), tảo lục (Chlorophyta) và tảo vàng ánh (Chrysophyta) chiếm 0,8 – 1%.