Luận văn thạc sĩ nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn tại tỉnh lạng sơn và biện pháp phòng chống compressed

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc điểm dịch tễ hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn tại Lạng Sơn, đề xuất biện pháp phòng chống hiệu quả.

• Tác giả: Đinh Thị Thu Hiền
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Quang Tính
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn tại tỉnh Lạng Sơn và biện pháp phòng chống
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu của đề tài
• Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• Ý nghĩa khoa học
• Ý nghĩa thực tiễn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.1.1. Virus gây Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản (PRRSV) ở lợn
• 1.1.2. Dịch tễ học
• 1.1.3. Triệu chứng của lợn mắc PRRS
• 1.1.4. Bệnh tích của lợn mắc PRRS
• 1.1.5. Các phương pháp chẩn đoán PRRS
• 1.1.6. Phòng bệnh
• 1.2. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 1.2.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.2.2. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.1.3. Địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Vật liệu và các thiết bị dùng trong nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.3.1. Tình hình chăn nuôi lợn của tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2012 - 6/2016
• 2.3.2. Một số đặc điểm dịch tễ bệnh PRRS ở lợn tại tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2012 - 6/2016
• 2.3.3. Triệu chứng, bệnh tích chủ yếu ở lợn mắc và chết do PRRS
• 2.3.4. Sự lưu hành virus PRRS và nguy cơ mắc bệnh ở lợn tại một số địa phương thuộc tỉnh Lạng Sơn
• 2.3.5. Biện pháp phòng chống
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.4.2. Phương pháp xác định sự lưu hành virus PRRS
• 2.4.3. Phương pháp xác định nguy cơ bệnh
• 2.4.4. Quy định xử lý khi có bệnh PRRS xảy ra
• 2.4.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Tình hình chăn nuôi lợn của tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2012 - 6/2016
• 3.2. Một số đặc điểm dịch tễ bệnh PRRS ở lợn tại tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2012 - 6/2016
• 3.2.1. Tình hình bệnh PRRS và bản đồ dịch tễ của bệnh tại Lạng Sơn năm 2012
• 3.2.2. Tình hình bệnh PRRS và bản đồ dịch tễ của bệnh tại Lạng Sơn năm 2013
• 3.2.3. Tình hình bệnh PRRS và bản đồ dịch tễ của bệnh tại tỉnh Lạng Sơn năm 2015
• 3.2.4. Tổng hợp tình hình bệnh PRRS tại Lạng Sơn từ 2012 - 6/2016
• 3.2.5. Phạm vi xảy ra và mức độ bệnh PRRS của từng năm 2012 đến 6 tháng đầu năm 2016
• 3.2.6. Tình hình bệnh PRRS theo mùa vụ trong các năm xảy ra bệnh tại Lạng Sơn từ 2012 - 6/2016
• 3.2.7. Tình hình bệnh PRRS theo từng loại lợn trong các năm xảy ra bệnh tại Lạng Sơn từ 2012 - 6/2016
• 3.3. Triệu chứng, bệnh tích chủ yếu ở lợn mắc và chết do PRRS
• 3.3.1. Triệu chứng lâm sàng chủ yếu ở lợn mắc PRRS
• 3.3.2. Bệnh tích chủ yếu ở lợn chết do PRRS
• 3.4. Sự lưu hành virus PRRS và nguy cơ mắc bệnh ở lợn tại một số địa phương thuộc tỉnh Lạng Sơn
• 3.4.1. Sự lưu hành virus PRRS và nguy cơ mắc bệnh ở lợn tại một số địa phương thuộc tỉnh Lạng Sơn năm 2015
• 3.4.2. Sự lưu hành virus PRRS và nguy cơ mắc bệnh ở lợn tại một số địa phương thuộc tỉnh Lạng Sơn năm 2016
• 3.4.3. Xác định các yếu tố nguy cơ và các yếu tố làm phát tán, lây lan dịch bệnh
• 3.4.4. Xác định tỷ lệ lưu hành PRRS ở lợn tại Lạng Sơn giai đoạn 2012 - 2016
• 3.4.5. Ảnh hưởng của các yếu tố nguy cơ đến quá trình phát sinh và lây lan dịch bệnh PRRS ở Lạng Sơn
• 3.5. Biện pháp phòng chống
• 3.5.1. Các biện pháp chống dịch
• 3.5.2. Các biện pháp phòng dịch
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu và tính cấp thiết của đề tài

Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn (PRRS) là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, gây thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi lợn toàn cầu. Bệnh do virus PRRS (PRRSV) gây ra, thuộc họ Arteriviridae, có cấu trúc ARN. PRRS xuất hiện ở mọi lứa tuổi lợn, lây lan nhanh và khó kiểm soát, đặc biệt trong điều kiện chăn nuôi công nghiệp. Tại Việt Nam, PRRS đã bùng phát từ năm 2007, gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành chăn nuôi. Lạng Sơn, một tỉnh có ngành chăn nuôi lợn phát triển, cũng không tránh khỏi ảnh hưởng của dịch bệnh này. Nghiên cứu này nhằm xác định đặc điểm dịch tễ và đề xuất biện pháp phòng chống hiệu quả tại địa phương.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu nhằm đánh giá tình hình chăn nuôi lợn tại Lạng Sơn giai đoạn 2012-2016, xác định đặc điểm dịch tễ của PRRS, tỷ lệ lợn nhiễm virus, và đề xuất các biện pháp phòng bệnh phù hợp. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho công tác phòng chống dịch bệnh, giúp người chăn nuôi hiểu rõ hơn về bệnh và có biện pháp ứng phó kịp thời.

1.2. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Nghiên cứu này có ý nghĩa khoa học trong việc bổ sung thông tin về PRRS tại Lạng Sơn, đồng thời cung cấp tài liệu tham khảo cho công tác phòng chống dịch. Về mặt thực tiễn, nghiên cứu giúp người chăn nuôi nhận biết và khai báo dịch bệnh kịp thời, từ đó đưa ra các biện pháp khống chế và ngăn chặn sự lây lan của dịch.

II. Tổng quan tài liệu

PRRS được ghi nhận lần đầu tiên tại Mỹ vào năm 1987, sau đó lan rộng sang châu Âu và châu Á. Bệnh do virus PRRSV gây ra, có hai nhóm chính: chủng châu Âu và chủng Bắc Mỹ. PRRSV tấn công hệ hô hấp và sinh sản của lợn, gây ra các triệu chứng như sốt, ho, thở khó, sảy thai, và tỷ lệ chết cao ở lợn con. Bệnh có tốc độ lây lan nhanh, đặc biệt trong các trang trại chăn nuôi công nghiệp. Tại Việt Nam, PRRS đã gây thiệt hại lớn từ năm 2007, với các đợt dịch bùng phát ở nhiều tỉnh thành.

2.1. Virus PRRS và đặc điểm sinh học

PRRSV là virus ARN, có vỏ bọc, kích thước 45-55nm. Virus có khả năng tồn tại lâu trong điều kiện lạnh, nhưng dễ bị tiêu diệt bởi nhiệt độ cao và các chất tẩy uế. PRRSV nhân lên trong các tế bào đại thực bào phế nang lợn, gây tổn thương nghiêm trọng đến hệ hô hấp và miễn dịch của lợn.

2.2. Dịch tễ học của PRRS

PRRS lây lan nhanh qua đường hô hấp, tiếp xúc trực tiếp, và qua các vật trung gian như dụng cụ chăn nuôi. Lợn nái mang thai có thể truyền virus cho bào thai, gây sảy thai hoặc lợn con chết yểu. Bệnh thường bùng phát mạnh vào mùa đông xuân, khi điều kiện thời tiết thuận lợi cho virus phát triển.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện tại Lạng Sơn từ năm 2012 đến 2016, với các phương pháp thu thập số liệu, xác định sự lưu hành của PRRSV, và đánh giá nguy cơ bệnh. Các mẫu huyết thanh được thu thập từ lợn tại các địa phương khác nhau để xác định tỷ lệ nhiễm virus. Nghiên cứu cũng sử dụng các phương pháp thống kê và phân tích dịch tễ để đánh giá tình hình bệnh và đề xuất biện pháp phòng chống.

3.1. Đối tượng và địa điểm nghiên cứu

Nghiên cứu tập trung vào đàn lợn tại các huyện, thành phố thuộc tỉnh Lạng Sơn. Đối tượng nghiên cứu bao gồm lợn nái, lợn con, và lợn thịt ở các độ tuổi khác nhau.

3.2. Phương pháp xác định sự lưu hành virus

Các mẫu huyết thanh được thu thập và phân tích bằng phương pháp ELISA để xác định sự hiện diện của PRRSV. Kết quả được so sánh và đánh giá theo từng năm và từng địa phương.

IV. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy PRRS đã xuất hiện và lưu hành tại Lạng Sơn từ năm 2012 đến 2016, với tỷ lệ nhiễm virus cao ở các đàn lợn. Bệnh thường bùng phát vào mùa đông xuân, gây thiệt hại lớn cho người chăn nuôi. Các biện pháp phòng chống hiện tại chưa đủ hiệu quả để kiểm soát dịch bệnh. Nghiên cứu đề xuất các biện pháp phòng bệnh như tiêm phòng, vệ sinh chuồng trại, và quản lý đàn lợn chặt chẽ hơn.

4.1. Tình hình bệnh PRRS tại Lạng Sơn

Từ năm 2012 đến 2016, PRRS đã gây thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi lợn tại Lạng Sơn, với tỷ lệ lợn mắc bệnh và chết cao. Bệnh thường xảy ra vào mùa đông xuân, khi điều kiện thời tiết thuận lợi cho virus phát triển.

4.2. Biện pháp phòng chống

Nghiên cứu đề xuất các biện pháp phòng chống như tiêm phòng định kỳ, vệ sinh chuồng trại, và quản lý đàn lợn chặt chẽ. Các biện pháp này cần được áp dụng đồng bộ và có sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương và các cơ quan chuyên môn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thống kê ngành chăn nuôi tỉnh Lạng Sơn năm 2015 ghi nhận tổng đàn lợn đạt 327.096 con với sản lượng thịt hơi xuất chuồng đạt trên 41.000 tấn, đóng vai trò kinh tế trụ cột cho hàng chục ngàn hộ nông dân vùng cao. Tuy nhiên, Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn (PRRS - Porcine Reproductive and Respiratory Syndrome), thường gọi là bệnh Tai xanh, liên tục diễn biến phức tạp và bùng phát thành các đợt dịch lớn tại Lạng Sơn trong các năm 2012, 2013 và 2015.

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu bắt nguồn từ đặc tính nguy hiểm của virus PRRS khi xâm nhập vào cơ thể lợn: chúng tấn công và tiêu diệt tới 40% đại thực bào phế nang phổi, phá hủy hệ thống miễn dịch tự nhiên và mở đường cho các bệnh truyền nhiễm kế phát nguy hiểm. Dịch bệnh bùng phát đã làm suy giảm quy mô đàn lợn toàn tỉnh từ 336.230 con năm 2013 xuống còn 324.112 con vào 6 tháng đầu năm 2016, gây tổn thất hàng chục tỷ đồng và đe dọa sinh kế bền vững của người dân.

Mục tiêu cụ thể của luận văn tập trung vào việc đánh giá biến động phát triển đàn lợn giai đoạn 2012 - 2016, xác định các đặc điểm dịch tễ học đặc thù của bệnh PRRS trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn, khảo sát tỷ lệ huyết thanh dương tính với virus qua các kỹ thuật chẩn đoán chuyên sâu, đồng thời đề xuất hệ thống giải pháp phòng chống dịch bệnh đồng bộ, khả thi cho địa phương.

Nghiên cứu được triển khai trên phạm vi toàn tỉnh Lạng Sơn, tập trung sâu tại các địa bàn trọng điểm như huyện Cao Lộc, Chi Lăng, Văn Quan và thành phố Lạng Sơn trong khung thời gian từ năm 2012 đến tháng 6 năm 2016. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn to lớn, cung cấp cơ sở dữ liệu dịch tễ chuẩn xác giúp ngành thú y địa phương hạ thấp tỷ lệ chết ở lợn con từ trên 24% xuống dưới 10%, giảm thiểu thiệt hại kinh tế và bảo vệ an toàn sinh học cho đàn lợn vùng biên giới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết dịch tễ học thú y thực địa kết hợp cùng mô hình đánh giá nguy cơ sinh học phân tử theo hướng dẫn của Tổ chức Thú y Thế giới (WOAH/OIE). Nền tảng lý thuyết phân tích sâu về đặc tính của virus gây bệnh PRRS thuộc giống Arterivirus, họ Arteriviridae, bộ Nidovirales. Đây là loại virus ARN chuỗi đơn dương có màng bọc với kích thước 45 - 55 nm, bộ gen gồm 15 kilobase chứa 9 khung đọc mở (ORF1a đến ORF7).

Khung lý thuyết của luận văn tập trung vào 4 khái niệm và cơ chế bệnh lý then chốt:

1. Cơ chế ức chế miễn dịch đại thực bào: Virus tấn công đặc hiệu vào các đại thực bào phế nang phổi (PAM), làm triệt tiêu khả năng phòng vệ hô hấp của vật chủ.
2. Đa dạng di truyền và độc lực: Phân định hai dòng kiểu gen chính gồm dòng châu Âu (chủng Lelystad) và dòng Bắc Mỹ (chủng VR-2332). Nghiên cứu khẳng định các chủng gây dịch tại Việt Nam và Lạng Sơn mang độc lực cao thuộc dòng Bắc Mỹ nhánh biến thể Trung Quốc.
3. Cơ chế truyền lây đa phương thức: Sự truyền lây theo chiều dọc qua nhau thai ở giai đoạn mang thai kỳ 3 (trên 92 ngày) gây sảy thai, thai chết lưu; và truyền lây ngang qua dịch tiết, tinh dịch (bài thải virus kéo dài từ 43 đến 92 ngày), qua không khí trong bán kính 3 km hoặc qua vật trung gian cơ học.
4. Bệnh lý phức hợp hô hấp do nhiễm trùng kế phát: Tình trạng suy giảm miễn dịch do PRRS tạo điều kiện cho các vi khuẩn độc lực cao bội nhiễm như Actinobacillus pleuropneumoniae, Pasteurella multocida và Streptococcus suis.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp được kế thừa có chọn lọc từ Cục Thống kê và Chi cục Thú y tỉnh Lạng Sơn (2012 - 2016), kết hợp nguồn dữ liệu sơ cấp thu thập qua điều tra thực địa tại các trang trại, nông hộ.

Cỡ mẫu điều tra thực trạng chăn nuôi đạt 3.557 cá thể lợn tại 3 huyện trọng điểm (Cao Lộc, Chi Lăng, Văn Quan). Phương pháp chọn mẫu áp dụng là kỹ thuật lấy mẫu ngẫu nhiên chùm nhiều bậc (multistage cluster sampling), đảm bảo tính đại diện cao cho các vùng sinh thái và các quy mô chăn nuôi khác nhau của tỉnh.

Về phương pháp xét nghiệm trong phòng thí nghiệm:

• Lấy mẫu huyết thanh từ tĩnh mạch cổ lợn bằng bơm tiêm 10ml vô trùng, bảo quản lạnh nghiêm ngặt và chuyển về Trung tâm Chẩn đoán Thú y Trung ương.
• Phương pháp miễn dịch gắn men ELISA (Enzyme-Linked Immunosorbent Assay) được lựa chọn nhờ khả năng tầm soát số lượng mẫu lớn, độ nhạy cao và phát hiện được kháng thể kháng cả hai dòng virus Bắc Mỹ và châu Âu.
• Kỹ thuật sinh học phân tử RT-PCR (Reverse Transcription Polymerase Chain Reaction) được áp dụng nhằm phát hiện trực tiếp chuỗi ARN của virus trong máu và bệnh phẩm phủ tạng ở pha cấp tính với độ đặc hiệu tuyệt đối.

Lý do lựa chọn các phương pháp phân tích thống kê là nhằm xác định chính xác mối tương quan dịch tễ: sử dụng phần mềm Excel và Minitab để tính toán tỷ số nguy cơ tương đối (Relative Risk - RR) và kiểm định Chi bình phương (χ2) với ngưỡng ý nghĩa thống kê p < 0,05. Timeline nghiên cứu thực địa và xét nghiệm diễn ra từ tháng 7/2015 đến tháng 8/2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích cơ cấu đàn lợn Lạng Sơn qua 5 năm cho thấy đàn lợn thịt và lợn con luôn chiếm tỷ trọng áp đảo trên 91% (năm 2012 chiếm 91,71%; năm 2015 đạt 92,30% với 301.998 con), đàn lợn nái chiếm từ 7,64% đến 8,53% và lợn đực giống chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ từ 0,06% đến 0,09% (187 con năm 2015).

Khảo sát thực tế trên 3.557 cá thể lợn chỉ ra rằng giống lợn lai chiếm đa số tuyệt đối với 62,83% (2.235 con); lợn nội địa phương chiếm 35,14% (1.250 con) và lợn ngoại thuần chỉ chiếm 2,03% (72 con). Trong cơ cấu 287 lợn nái khảo sát, lợn lai chiếm 62,37%, lợn nội chiếm 35,89% và lợn ngoại chiếm 1,74%.

Đặc điểm dịch tễ phân bố theo lứa tuổi và mùa vụ thể hiện rõ sự chênh lệch:

• Tỷ lệ mắc bệnh theo nhóm lợn cao nhất ở lợn thịt (50,01%) và lợn sữa (38,29%), trong khi lợn nái chiếm 11,47% và lợn đực giống chỉ chiếm 0,21%.
• Mùa vụ phát bệnh tập trung chủ yếu vào vụ Đông - Xuân, với nguy cơ mắc bệnh cao gấp 2,07 lần so với vụ Hè - Thu (p < 0,001).
• Bệnh tích đại thể khi mổ khám lợn chết tập trung nghiêm trọng nhất tại phổi: 100% lợn chết do bệnh đều có biểu hiện viêm kẽ phổi, xuất huyết, nhục hóa đông đặc chuyển màu đỏ xám loang lổ như đá granito, cắt miếng phổi thả vào nước thấy chìm hoàn toàn.
• Nhiễm khuẩn kế phát: Kết quả phân lập vi khuẩn từ lợn mắc PRRS cho thấy vi khuẩn Actinobacillus pleuropneumoniae xuất hiện với tỷ lệ cao nhất đạt 63,33%, tiếp sau là Pasteurella multocida và Streptococcus suis, đóng vai trò nguyên nhân trực tiếp làm tăng tỷ lệ tử vong.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu được trực quan hóa rõ nét thông qua hệ thống đồ thị biến động tổng đàn (Hình 3.1) và biểu đồ phân bố cơ cấu giống (Hình 3.2), cùng hệ thống bản đồ dịch tễ GIS hàng năm thể hiện trực tiếp sự lan tràn của các ổ dịch qua từng huyện thị. Cách trình bày dạng bản đồ không gian và biểu đồ cột giúp các nhà quản lý nhận diện ngay các ổ dịch nóng tại các địa bàn giáp ranh.

So sánh với các nghiên cứu tại Thái Nguyên của tác giả Bùi Văn Tú và tại Bắc Ninh của tác giả Nguyễn Hùng Cường, diễn biến dịch PRRS tại Lạng Sơn có tính chất khốc liệt tương đồng về mặt bệnh lý lâm sàng nhưng phức tạp hơn về mặt dịch tễ học địa hình. Phương thức chăn nuôi nhỏ lẻ, phân tán tại Lạng Sơn chiếm trên 80% tổng đàn, mật độ chuồng nuôi không đảm bảo khiến tỷ lệ mắc bệnh ở các đàn nuôi mật độ cao lên tới 48,55%, cao hơn gấp 8,8 lần so với các cơ sở nuôi đúng mật độ tiêu chuẩn (chỉ 5,46%).

Nguyên nhân chính dẫn đến dịch bệnh dai dẳng tại địa phương là do tập quán chăn nuôi thả rông còn tồn tại ở vùng sâu, việc kiểm soát nguồn giống nhập khẩu tiểu ngạch qua biên giới gặp nhiều khó khăn, kết hợp với tỷ lệ khai báo dịch bệnh của người dân còn rất thấp (nhiều xã dưới 40% hộ khai báo kịp thời khi có lợn ốm). Điều này giải thích vì sao virus PRRS nhánh biến thể độc lực cao có điều kiện lưu hành ngầm và liên tục bùng phát trở lại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thiết lập hệ thống giám sát dịch tễ chủ động và tiêm phòng vắc xin bao phủ:

• Động từ hành động: Triển khai tiêm phòng bắt buộc vắc xin nhược độc PRRS chủng biến thể Bắc Mỹ cho toàn bộ đàn lợn nái và lợn thịt tại các vùng có nguy cơ cao.
• Target metric: Đạt tỷ lệ bao phủ miễn dịch tối thiểu 85% tổng đàn lợn toàn tỉnh.
• Timeline: Định kỳ tổ chức 2 đợt tiêm phòng chính vào tháng 3 - 4 và tháng 9 - 10 hàng năm.
• Chủ thể thực hiện: Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh Lạng Sơn chủ trì, phối hợp với Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp các huyện, thành phố.

2. Nâng cấp quy trình vệ sinh phòng dịch và an toàn sinh học chuồng trại:

• Động từ hành động: Thực hiện tiêu độc khử trùng định kỳ bằng vôi bột và hóa chất chuyên dụng (Iodine, Benkocid), chuyển đổi phương thức chăn nuôi sang mô hình "cùng vào - cùng ra" (all-in/all-out) và kiểm soát nghiêm ngặt mật độ nuôi.
• Target metric: Giảm 70% nguy cơ lây nhiễm chéo giữa các lứa nuôi và triệt tiêu mầm bệnh tồn lưu trong chuồng trại.
• Timeline: Áp dụng thường xuyên, liên tục 52 tuần/năm tại 100% cơ sở chăn nuôi.
• Chủ thể thực hiện: Các hộ gia đình, chủ trang trại, gia trại chăn nuôi lợn trên địa bàn tỉnh.

3. Siết chặt kiểm dịch vận chuyển động vật và kiểm soát biên giới:

• Động từ hành động: Tăng cường kiểm tra 100% phương tiện vận chuyển lợn ra vào tỉnh, lập chốt chặn liên ngành tại các đường mòn, lối mở biên giới để ngăn chặn triệt để việc buôn bán lợn giống không rõ nguồn gốc.
• Target metric: 100% lợn giống lưu thông trên thị trường phải có chứng nhận kiểm dịch và âm tính với virus PRRS.
• Timeline: Trực chiến kiểm soát 24/7 trong suốt giai đoạn 2016 - 2020.
• Chủ thể thực hiện: Đội Quản lý thị trường, Bộ đội Biên phòng và lực lượng Thú y kiểm dịch đầu mối giao thông.

4. Hoàn thiện cơ chế hỗ trợ tài chính và ứng phó khẩn cấp khi xảy ra ổ dịch:

• Động từ hành động: Hướng dẫn người dân khai báo dịch nhanh chóng, thực hiện hỗ trợ kinh phí tiêu hủy lợn bệnh kịp thời theo Quyết định số 719/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và Nghị định số 33/2005/NĐ-CP.
• Target metric: Rút ngắn thời gian xác minh và xử lý triệt để ổ dịch trong vòng 24 - 48 giờ sau khi phát hiện ca bệnh đầu tiên.
• Timeline: Hoàn thành rà soát và chi trả hỗ trợ trong vòng 15 ngày kể từ khi tiêu hủy.
• Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân cấp xã, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cấp huyện và Sở Tài chính tỉnh Lạng Sơn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý thú y và hoạch định chính sách nông nghiệp:

• Lợi ích: Nắm bắt bản đồ dịch tễ chi tiết và quy luật bùng phát bệnh Tai xanh theo vùng địa lý tại Lạng Sơn.
• Use case: Ứng dụng để xây dựng kế hoạch phòng chống dịch bệnh gia súc hàng năm, khoanh vùng ổ dịch nguy cơ cao và phân bổ nguồn lực vắc xin dự phòng hiệu quả.

2. Chủ trang trại và hộ chăn nuôi lợn tại khu vực miền núi phía Bắc:

• Lợi ích: Hiểu rõ các triệu chứng lâm sàng điển hình (sốt cao, sảy thai, tai xanh) và nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn để chủ động phòng ngừa.
• Use case: Thiết kế lại mật độ chuồng nuôi đạt chuẩn, áp dụng quy trình cách ly lợn mới mua tối thiểu 21 ngày và thực hiện tiêm phòng đúng phác đồ.

3. Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên sau đại học chuyên ngành Thú y / Chăn nuôi:

• Lợi ích: Tiếp cận phương pháp luận nghiên cứu dịch tễ học thực địa kết hợp kỹ thuật chẩn đoán phòng thí nghiệm chuẩn xác (ELISA, RT-PCR).
• Use case: Sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các đề tài nghiên cứu chuyên sâu về virus học, biến chủng PRRSV dòng Bắc Mỹ và phân tích nguy cơ sinh học trong thú y.

4. Doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh thuốc thú y và vắc xin sinh phẩm:

• Lợi ích: Nắm bắt số liệu thực tế về cơ cấu đàn (62,83% lợn lai) và tỷ lệ nhiễm khuẩn kế phát (63,33% Actinobacillus pleuropneumoniae).
• Use case: Phát triển và cung ứng các dòng vắc xin nhược độc phù hợp với chủng virus thực địa, xây dựng phác đồ kháng sinh đặc trị vi khuẩn kế phát hiệu quả cao cho thị trường vùng cao.

Câu hỏi thường gặp

Bệnh Tai xanh (PRRS) ở lợn có lây sang người hoặc các gia súc khác không?

Virus PRRS có tính đặc hiệu loài rất cao, chỉ gây bệnh trên loài lợn (lợn nhà và lợn rừng), hoàn toàn không lây nhiễm sang người hoặc các loài gia súc khác như trâu, bò, dê. Tuy nhiên, khi lợn mắc PRRS, hệ miễn dịch bị phá hủy tới 40% đại thực bào, rất dễ bội nhiễm vi khuẩn liên cầu lợn (Streptococcus suis) - một tác nhân nguy hiểm có thể lây sang người qua tiếp xúc và gây tử vong.

Triệu chứng lâm sàng điển hình nhất để nhận biết sớm bệnh PRRS là gì?

Ở lợn nái, dấu hiệu rõ nhất là sốt cao 40 - 42°C, sảy thai hàng loạt ở giai đoạn chửa kỳ cuối (sau 92 ngày), đẻ non, thai chết lưu và viêm tử cung. Ở lợn con và lợn thịt, bệnh biểu hiện qua tình trạng ủ rũ, khó thở thể bụng, mí mắt sưng húp có dử nâu, da vùng tai và bẹn ửng đỏ rồi chuyển sang tím tái (ứ huyết), kèm theo tỷ lệ chết cao từ 24% đến 38%.

Tại sao điều trị bằng kháng sinh đơn thuần không thể chữa khỏi bệnh PRRS?

PRRS là bệnh do virus ARN gây ra nên các loại thuốc kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng tiêu diệt mầm bệnh nguyên phát. Kháng sinh chỉ có vai trò kiểm soát các vi khuẩn bội nhiễm kế phát như Actinobacillus pleuropneumoniae (chiếm 63,33% trường hợp). Để can thiệp hiệu quả, bắt buộc phải kết hợp nâng cao sức đề kháng bằng Vitamin C liều cao, thuốc trợ tim, hạ sốt và thực hiện tiêu độc chuồng trại triệt để.

Yếu tố thời tiết và mùa vụ tác động như thế nào đến sự phát tán của dịch bệnh tại Lạng Sơn?

Dịch PRRS tại Lạng Sơn bùng phát mạnh mẽ nhất vào mùa Đông - Xuân với nguy cơ mắc bệnh cao gấp 2,07 lần so với mùa Hè - Thu. Nhiệt độ giá rét vùng cao làm suy giảm sức đề kháng của lợn, kết hợp với độ ẩm không khí cao tạo môi trường lý tưởng cho virus tồn tại kéo dài ngoài tự nhiên và phát tán theo gió trong bán kính lên tới 3 km giữa các trang trại.

Hộ chăn nuôi có lợn phải tiêu hủy do dịch PRRS được hỗ trợ tài chính như thế nào?

Theo quy định tại Quyết định số 719/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và Nghị định số 33/2005/NĐ-CP, người chăn nuôi có lợn mắc bệnh buộc phải tiêu hủy được Nhà nước hỗ trợ kinh phí trực tiếp trên mỗi kilôgam lợn hơi. Người chăn nuôi cần chủ động khai báo ngay với cán bộ thú y xã hoặc chính quyền địa phương trong vòng 24 giờ kể từ khi phát hiện lợn ốm để được kiểm tra, lập biên bản xác nhận và hoàn tất hồ sơ nhận hỗ trợ.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện thực trạng đàn lợn tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2012 - 2016, xác lập cơ cấu đàn với 92,30% lợn thịt/lợn con, giống lợn lai chiếm ưu thế 62,83% và nhận diện mô hình nuôi nhỏ lẻ là nguồn lây lan chính.
• Làm sáng tỏ quy luật dịch tễ học của PRRS với đỉnh dịch tập trung vào vụ Đông - Xuân (nguy cơ cao gấp 2,07 lần), lợn thịt và lợn con chịu tỷ lệ mắc bệnh cao nhất lần lượt là 50,01% và 38,29%.
• Chứng minh cơ chế bệnh sinh nguy hiểm thông qua tổn thương 100% phổi kẽ đặc trưng và xác định vi khuẩn kế phát Actinobacillus pleuropneumoniae (63,33%) là nguyên nhân trực tiếp làm tăng tỷ lệ tử vong.
• Ứng dụng thành công phương pháp chẩn đoán huyết thanh học ELISA và sinh học phân tử RT-PCR trong việc giám sát sự lưu hành của chủng virus PRRS độc lực cao dòng Bắc Mỹ tại thực địa.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp kỹ thuật và chính sách quản lý khả thi, kết hợp chặt chẽ giữa tiêm phòng vắc xin, an toàn sinh học chuồng trại và kiểm dịch biên giới 24/7.

Đóng góp quan trọng nhất của luận văn là đã cung cấp bộ cơ sở dữ liệu dịch tễ học thực chứng đầu tiên và hoàn chỉnh nhất về bệnh Tai xanh tại tỉnh Lạng Sơn, lấp đầy khoảng trống dữ liệu khoa học của địa phương. Trong giai đoạn tiếp theo, ngành nông nghiệp cần nhanh chóng thể chế hóa các đề xuất của luận văn vào chương trình giám sát dịch bệnh thường niên 2016 - 2020.

Các cơ sở chăn nuôi và hộ gia đình hãy chủ động liên hệ ngay với cơ quan thú y địa phương để được hướng dẫn tiêm phòng vắc xin đầy đủ và áp dụng nghiêm ngặt quy trình an toàn sinh học, bảo vệ vững chắc đàn lợn trước nguy cơ dịch bệnh Tai xanh!

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu của đề tài. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài.

Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn. TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Cơ sở khoa học của đề tài.

Virus gây Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản (PRRSV) ở lợn. Dịch tễ học. Triệu chứng của lợn mắc PRRS. Bệnh tích của lợn mắc PRRS.

Các phương pháp chẩn đoán PRRS. Phòng bệnh. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước. Tình hình nghiên cứu trong nước.

Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài. ĐỐI TƢỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Thời gian nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Vật liệu và các thiết bị dung trong nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.

Tình hình chăn nuôi lợn của tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2012 - 6/2016. Một số đặc điểm dịch tễ bệnh PRRS ở lợn tại tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2012 - 6/2016. Triệu chứng, bệnh tích chủ yếu ở lợn mắc và chết do PRRS. Sự lưu hành virus PRRS và nguy cơ mắc bệnh ở lợn tại một số địa phương thuộc tỉnh Lạng Sơn.

Biện pháp phòng chống. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập số liệu. Phương pháp xác định sự lưu hành virus PRRS.

Phương pháp xác định nguy cơ bệnh. Quy định xử lý khi có bệnh PRRS xảy ra. Phương pháp xứ lý số liệu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN.

Tình hình chăn nuôi lợn của tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2012 - 6/2016. Một số đặc điểm dịch tễ bệnh PRRS ở lợn tại tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2012 - 6/2016. Tình hình bệnh PRRS và bản đồ dịch tễ của bệnh tại Lạng Sơn năm 2012. Tình hình bệnh PRRS và bản đồ dịch tễ của bệnh tại Lạng Sơn năm 2013.

Tình hình bệnh PRRS và bản đồ dịch tễ của bệnh tại tỉnh Lạng Sơn năm 2015. Tổng hợp tình hình bệnh PRRS tại Lạng Sơn từ 2012 - 6/2016. Phạm vi xảy ra và mức độ bệnh PRRS của từng năm 2012 đến 6 tháng đầu năm 2016. Tình hình bệnh PRRS theo mùa vụ trong các năm xảy ra bệnh tại Lạng Sơn từ 2012 - 6/2016.

Tình hình bệnh PRRS theo từng loại lợn trong các năm xảy ra bệnh tại Lạng Sơn từ 2012 - 6/2016. Triệu chứng, bệnh tích chủ yếu ở lợn mắc và chết do PRRS. Triệu chứng lâm sàng chủ yếu ở lợn mắc PRRS. Bệnh tích chủ yếu ở lợn chết do PRRS.

Sự lưu hành virus PRRS và nguy cơ mắc bệnh ở lợn tại một số địa phương thuộc tỉnh Lạng Sơn. Sự lưu hành virus PRRS và nguy cơ mắc bệnh ở lợn tại một số địa phương thuộc tỉnh Lạng Sơn năm 2015. Sự lưu hành virus PRRS và nguy cơ mắc bệnh ở lợn tại một số địa phương thuộc tỉnh Lạng Sơn năm 2016. Xác định các yếu tố nguy cơ và các yếu tố làm phát tán, lây lan dịch bệnh.

Xác định tỷ lệ lưu hành PRRS ở lợn tại Lạng Sơn giai đoạn 2012 - 2016. Ảnh hưởng của các yếu tố nguy cơ đến quá trình phát sinh và lây lan dịch bệnh PRRS ở Lạng Sơn. Biện pháp phòng chống. Các biện pháp chống dịch.

Các biện pháp phòng dịch. 78 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ. 81 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 82 vi DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT - Đến % Tỷ lệ phần trăm Cs.

Cộng sự Nxb Nhà xuất bản TP Thành phố PRRS Porcine Reproductive & Respiratory Syndrome PRRSV Porcine Reproductive & Respiratory Syndrome virus A. pleuropneumoniae Actinobacillus pleuropneumoniae P. multocida Pasteurella multocida S. suis Streptococcus suis vii DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 3.

Biến động tổng đàn lợn qua 5 năm tại tỉnh Lạng Sơn. Chủng loại lợn nuôi tại Lạng Sơn. Phương thức chăn nuôi lợn tại một số địa phương thuộc tỉnh Lạng Sơn. Quy mô đàn lợn nuôi tại một số địa phương thuộc tỉnh Lạng Sơn.

Tổng hợp tình hình bệnh PRRS tại Lạng Sơn năm 2012. Tổng hợp tình hình bệnh PRRS tại Lạng Sơn năm 2013. Tổng hợp tình hình bệnh PRRS tại Lạng Sơn năm 2015. Tổng hợp tỷ lệ lợn mắc bệnh và chết, tiêu hủy do PRRS tại Lạng Sơn từ 2012 - 6/2016.

Sự phân bố PRRS ở lợn tại các huyện, thành của tỉnh Lạng Sơn từ năm 2012 - 2016. Tỷ lệ lợn nhiễm bệnh và chết, tiêu hủy do PRRS theo mùa vụ. Biển đổi tỷ lệ mắc PRRS theo từng loại lợn. Biển đổi tỷ lệ chết và tiêu hủy do PRRS theo từng loại lợn.

Tỷ lệ lợn có biểu hiện lâm sàng trong các nhóm lợn mắc bệnh PRRS. Kết quả tổng hợp triệu chứng, bệnh tích chủ yếu ở lợn mắc và chết do PRRS. Tỷ lệ mang virus PRRS ở lợn tại một số địa phương thuộc tỉnh Lạng Sơn năm 2015. Biến động tỷ lệ mang virus PRRS theo loại lợn năm 2015.

So sánh nguy cơ mắc bệnh PRRS ở một số loại lợn. Tỷ lệ mang virus PRRS ở lợn tại một số địa phương thuộc tỉnh Lạng Sơn năm 2016. Biến động tỷ lệ mang virus PRRS theo loại lợn năm 2016. So sánh nguy cơ mắc bệnh PRRS ở một số loại lợn.

Tỷ lệ lưu hành bệnh PRRS trên 100.000 lợn tại Lạng Sơn giai đoạn 2012 - 2016. Thông kê số hộ khai báo dịch bệnh và ảnh hưởng của việc khai báo dịch đối với tình hình bệnh dịch PRRS. Một số yếu tố nguy cơ có ảnh hưởng đến tình hình bệnh PRRS ở lợn tại Lạng Sơn .74 ix DANH MỤC HÌNH Hình 3. Đồ thị về tình hình phát triển của ngành chăn nuôi lợn tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2012 – 2016.

Biểu đồ tỷ lệ các loại lợn nuôi tại tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2012 - 2016. Bản đồ phân bố bệnh PRRS ở lợn tại Lạng Sơn năm 2012. Bản đồ phân bố bệnh PRRS ở lợn tại Lạng Sơn năm 2013. Bản đồ phân bố bệnh PRRS ở lợn tại Lạng Sơn năm 2015.

Biểu đồ về tỷ lệ lợn mắc bệnh và chết, tiêu hủy do PRRS tại tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2012 - 2016. Bản đồ dịch tễ tổng hợp các năm có PRRS ở lợn tại tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2012 - 2016. Biểu đồ về tỷ lệ mang virus PRRS ở lợn tại một số địa phương thuộc tỉnh Lạng Sơn năm 2015. Biểu đồ về tỷ lệ mang virus PRRS theo loại lợn năm 2015.

Biểu đồ về tỷ lệ mang virus PRRS ở lợn tại một số địa phương thuộc tỉnh Lạng Sơn năm 2016. Biểu đồ về tỷ lệ mang virus PRRS theo loại lợn năm 2016. Đồ thị về tỷ lệ lưu hành bệnh PRRS trên 100.000 lợn tại Lạng Sơn giai đoạn 2012 - 2016. Biểu đồ về tỷ lệ hộ khai báo bệnh PRRS tại Lạng Sơn trong các năm có dịch.

Tính cấp thiết của đề tài Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn (PRRS - Porcine Reproductive and Respiratory Sydrome) còn gọi là “Bệnh tai xanh” là bệnh truyền nhiễm có ảnh hưởng rất lớn đến ngành chăn nuôi lợn trên toàn thế giới (Murthy A. Bệnh do virus PRRS có cấu trúc ARN, thuộc họ Arteriviridae gây ra trên lợn. Bệnh xuất hiện ở mọi lứa tuổi của lợn với tốc độ lây lan nhanh, làm chết nhiều lợn. Bệnh có lịch sử dịch tễ học phức tạp và rất khó kiểm soát đối với những điều kiện chăn nuôi lợn công nghiệp thông thường.

Vì vậy, đây là một trong những bệnh gây ra sự tổn thất vô cùng lớn trong công nghiệp nuôi lợn không chỉ trên thế giới mà còn ở Việt Nam. Virus PRRS tấn công và diệt các đại thực bào ở phổi (40%) dẫn đến hiện tượng suy giảm sức đề kháng ở lợn, tạo điều kiện cho các virus, vi khuẩn khác gây bệnh nên thường gây thiệt hại nặng nề đối với ngành chăn nuôi lợn. Đối với lợn nái, PRRS gây hậu quả nghiêm trọng như sảy thai, đẻ non, lợn con sinh ra yếu ớt, chết non; tình trạng bệnh âm ỉ gây rối loạn sinh sản như động dục kéo dài, chậm động dục trở lại. Đối với lợn đực giống, PRRS làm giảm số lượng tinh dịch, chất lượng tinh dịch kém, ảnh hưởng đến tỷ lệ thụ thai và chất lượng đàn con (Nguyễn Bá Hiên và cs.

Hội chứng PRRS được ghi nhận đầu tiên ở Mỹ vào năm 1987 và được gọi với nhiều tên gọi khác nhau như “bệnh thần bí ở lợn”, “bệnh tai xanh ở lợn”, “hội chứng rối loạn sinh sản và hô hấp ở lợn”. Ở châu Âu nhiều vùng cũng ghi nhận dịch bệnh này như Đức (năm 1990), Hà Lan, Tây Ban Nha, Bỉ, Anh (1991), Pháp (1992). Năm 1998, bệnh được phát hiện ở các nước châu Á như: Hàn Quốc, Nhật Bản. Từ năm 2006 đến năm 2010, khu vực các nước châu Á như Trung Quốc, Việt Nam, Philippines và Thái Lan, Lào, Campuchia liên tiếp bị các đợt dịch PRRS hoành hành với chủng PRRSV độc lực cao.

Cho đến nay PRRS đã trở thành dịch bệnh lưu hành ở nhiều châu lục trên thế giới, là một trong những bệnh gây tổn thất 2 nặng nề về kinh tế cho ngành chăn nuôi ở nhiều quốc gia (dẫn theo Mai Thị Thu Hằng, 2013) [8]. (2014) [34], trong những năm gần đây bệnh PRRS đã trở thành đại dịch tại Mỹ và gây thiệt hại kinh tế ước tính hàng năm lên đến 600. Từ năm 2007 - 2013, bệnh đã bùng phát mạnh ở nhiều tỉnh thành trong cả nước. Lần đầu tiên dịch PRRS bùng phát tại nước ta ở Hải Dương vào ngày 12/3/2007, sau đó dịch lây lan nhanh và rộng khắp các tỉnh miền Bắc.

Trong năm 2007, toàn quốc có 324 xã, phường của 65 huyện, quận thuộc 18 tỉnh, thành phố có dịch. Số lợn mắc bệnh là 70.577 con (chiếm 0,26% tổng đàn, toàn quốc có 26.651 con), số lợn chết và phải tiêu huỷ là 20. Các năm tiếp theo dịch PRRS tiếp tục nổ ra ở hầu hết các tỉnh, thành trong cả nước trong đó có Lạng Sơn. Lạng Sơn là một tỉnh thuộc khu vực miền núi phía Bắc có ngành chăn nuôi khá phát triển.

Tính đến 10/2015, thống kê sơ bộ trên toàn tỉnh Lạng Sơn có 327.096 con lợn; trong đó có 301.998 lợn nái và 187 lợn đực giống. Sản lượng thịt lợn hơi xuất chuồng đạt 41. Chăn nuôi lợn phát triển đã mang lại nguồn thu nhập khá ổn định cho nhiều hộ gia đình. Những năm gần đây, dịch PRRS vẫn xảy ra trên địa bàn tỉnh, gây những thiệt hại to lớn cho người chăn nuôi.