Luận văn thạc sĩ một số đặc điểm dịch tễ hội chứng tiêu chảy đặc tính của vi khuẩn e coli phân lập ở lợn con tiêu chảy dưới 2 tháng tuổi tại huyện lạng giang tỉnh bắc giang và biện pháp phòng trị

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc điểm dịch tễ hội chứng tiêu chảy do E. coli ở lợn con dưới 2 tháng tuổi tại Lạng Giang, Bắc Giang, đề xuất biện pháp phòng trị hiệu quả.

• Tác giả: Vũ Thành Đạt
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Quang
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Đặc Điểm Dịch Tễ Và Biện Pháp Phòng Trị Hội Chứng Tiêu Chảy Do E. Coli Ở Lợn Con Dưới 2 Tháng Tuổi Tại Lạng Giang, Bắc Giang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Một số hiểu biết chung về hội chứng tiêu chảy
• 1.1.1. Khái niệm về hội chứng tiêu chảy
• 1.1.2. Đặc điểm sinh lý tiêu hóa của lợn con
• 1.1.3. Một số nguyên nhân gây tiêu chảy ở lợn
• 1.1.4. Bệnh lý lâm sàng của hội chứng tiêu chảy
• 1.1.5. Một số đặc điểm dịch tễ hội chứng tiêu chảy
• 1.2. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước về vai trò của vi khuẩn E. coli trong hội chứng tiêu chảy
• 1.2.1. Những nghiên cứu trong nước
• 1.2.2. Những nghiên cứu ở nước ngoài
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Địa điểm nghiên cứu
• 2.1.3. Thời gian nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.2.1. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ hội chứng tiêu chảy ở lợn con dưới 2 tháng tuổi tại huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang
• 2.2.2. Triệu chứng, bệnh tích của lợn con mắc tiêu chảy
• 2.2.3. Nghiên cứu xác định một số đặc tính của vi khuẩn E. coli phân lập được ở lợn con tiêu chảy dưới 2 tháng tuổi
• 2.3. Vật liệu dùng trong nghiên cứu
• 2.3.1. Mẫu bệnh phẩm
• 2.3.2. Động vật thí nghiệm
• 2.3.3. Các loại hoá chất và môi trường nuôi cấy, phân lập vi khuẩn
• 2.3.4. Các loại kháng huyết thanh chuẩn để định type vi khuẩn E. coli phân lập được (do Nhật Bản - JICA cung cấp)
• 2.3.5. Thiết bị dùng trong nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp nghiên cứu dịch tễ học
• 2.4.2. Thu thập mẫu và phân lập vi khuẩn
• 2.4.3. Xác định số lượng vi khuẩn E. coli trong 1 gam phân lợn tiêu chảy và lợn bình thường
• 2.4.4. Phương pháp xác định đặc tính sinh hoá của vi khuẩn E. coli
• 2.4.5. Xác định serotype kháng nguyên O của vi khuẩn E. coli bằng phản ứng ngưng kết nhanh trên phiến kính
• 2.4.6. Phương pháp xác định độc lực của các chủng vi khuẩn E. coli
• 2.4.7. Phương pháp xác định khả năng mẫn cảm với kháng sinh của các chủng vi khuẩn E. coli phân lập được
• 2.4.8. Xây dựng phác đồ điều trị tiêu chảy cho lợn con dưới 2 tháng tuổi
• 2.4.9. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ hội chứng tiêu chảy ở lợn con dưới 2 tháng tuổi tại huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang
• 3.1.1. Tỷ lệ lợn con dưới 2 tháng tuổi tiêu chảy và chết do tiêu chảy tại một số xã của huyện Lạng Giang
• 3.1.2. Tỷ lệ lợn con dưới 2 tháng tuổi mắc tiêu chảy và chết do tiêu chảy theo mùa vụ tại huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang
• 3.1.3. Tỷ lệ lợn con dưới 2 tháng tuổi mắc tiêu chảy và chết do tiêu chảy theo phương thức chăn nuôi tại huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang
• 3.1.4. Tỷ lệ lợn con dưới 2 tháng tuổi mắc và chết do tiêu chảy theo lứa tuổi tại huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang
• 3.1.5. Tỷ lệ các triệu chứng thường thấy ở lợn tiêu chảy tại huyện Lạng Giang
• 3.1.6. Bệnh tích đại thể của lợn con mắc tiêu chảy
• 3.2. Kết quả nghiên cứu xác định một số đặc tính của vi khuẩn E. coli phân lập được ở lợn con tiêu chảy dưới 2 tháng tuổi
• 3.2.1. Kết quả phân lập vi khuẩn E. coli từ phân lợn con tiêu chảy
• 3.2.2. Kết quả phân lập vi khuẩn E. coli từ các mẫu bệnh phẩm lợn con tiêu chảy tại một số xã trong huyện Lạng Giang
• 3.2.3. Kết quả xác định số lượng vi khuẩn E. coli có trong phân của lợn tiêu chảy và lợn bình thường
• 3.2.4. Kết quả giám định đặc tính sinh học của các chủng vi khuẩn E. coli phân lập được
• 3.2.5. Kết quả xác định serotype kháng nguyên O của các chủng vi khuẩn E. coli phân lập được
• 3.2.6. Kết quả xác định yếu tố gây bệnh của các chủng vi khuẩn E. coli phân lập được
• 3.2.7. Kết quả kiểm tra độc lực của một số chủng vi khuẩn E. coli trên chuột nhắt trắng
• 3.2.8. Kết quả xác định khả năng mẫn cảm với kháng sinh của các chủng vi khuẩn E. coli phân lập được
• 3.3. Kết quả thử nghiệm phác đồ điều trị tiêu chảy cho lợn
• 3.4. Đề xuất một số biện pháp phòng bệnh tiêu chảy cho lợn con
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đặc điểm dịch tễ hội chứng tiêu chảy ở lợn con

Hội chứng tiêu chảy ở lợn con dưới 2 tháng tuổi tại huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang có những đặc điểm dịch tễ rõ rệt. Tỷ lệ mắc bệnh cao, đặc biệt trong mùa mưa, khi điều kiện vệ sinh kém và độ ẩm cao. Theo thống kê, tỷ lệ lợn con mắc tiêu chảy lên tới 30% trong một số trại chăn nuôi. Các triệu chứng lâm sàng bao gồm tiêu chảy phân lỏng, có thể có máu, và lợn con thường có biểu hiện chậm lớn, còi cọc. Việc xác định nguyên nhân gây bệnh chủ yếu do vi khuẩn E. coli là rất quan trọng. Nghiên cứu cho thấy rằng vi khuẩn này có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng, dẫn đến tỷ lệ chết cao ở lợn con. Đặc biệt, trong điều kiện chăn nuôi không đảm bảo vệ sinh, tỷ lệ mắc bệnh càng cao. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp phòng ngừa hiệu quả để giảm thiểu thiệt hại cho ngành chăn nuôi.

1.1. Tình hình dịch bệnh

Tình hình dịch bệnh tiêu chảy ở lợn con tại Lạng Giang cho thấy sự gia tăng đáng kể trong những năm gần đây. Các yếu tố như thời tiết, chế độ dinh dưỡng và điều kiện chăm sóc có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của bệnh. Nghiên cứu cho thấy rằng lợn con dưới 2 tháng tuổi có sức đề kháng yếu, dễ bị nhiễm bệnh hơn. Việc theo dõi và ghi nhận các triệu chứng sớm là rất cần thiết để có biện pháp can thiệp kịp thời. Các trại chăn nuôi cần được trang bị kiến thức về cách nhận diện và xử lý hội chứng tiêu chảy, nhằm giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi.

II. Đặc tính của vi khuẩn E

Vi khuẩn E. coli là một trong những nguyên nhân chính gây ra hội chứng tiêu chảy ở lợn con. Nghiên cứu đã phân lập được nhiều chủng vi khuẩn E. coli từ mẫu phân của lợn con mắc bệnh. Các chủng này cho thấy khả năng gây bệnh cao, với nhiều yếu tố độc lực khác nhau. Việc xác định serotype của vi khuẩn là rất quan trọng để hiểu rõ hơn về tính chất gây bệnh của chúng. Kết quả cho thấy rằng các chủng vi khuẩn phân lập có khả năng kháng kháng sinh, điều này làm cho việc điều trị trở nên khó khăn hơn. Do đó, việc theo dõi và kiểm soát sự phát triển của vi khuẩn E. coli trong môi trường chăn nuôi là rất cần thiết.

2.1. Phân lập và xác định đặc tính vi khuẩn

Quá trình phân lập vi khuẩn E. coli từ mẫu phân lợn con tiêu chảy được thực hiện bằng các phương pháp nuôi cấy và xác định sinh hóa. Kết quả cho thấy rằng vi khuẩn E. coli có mặt trong hầu hết các mẫu phân lợn con mắc bệnh. Việc xác định các yếu tố gây bệnh như độc tố và khả năng kháng kháng sinh của vi khuẩn là rất quan trọng. Các chủng vi khuẩn phân lập cho thấy sự đa dạng về tính chất sinh học, điều này có thể ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị. Do đó, cần có các nghiên cứu sâu hơn để hiểu rõ hơn về đặc tính của vi khuẩn này.

III. Biện pháp phòng trị hội chứng tiêu chảy

Để phòng ngừa và điều trị hội chứng tiêu chảy do E. coli ở lợn con, cần áp dụng một số biện pháp hiệu quả. Đầu tiên, việc cải thiện điều kiện vệ sinh trong chuồng trại là rất quan trọng. Các biện pháp như vệ sinh định kỳ, khử trùng chuồng trại và quản lý thức ăn hợp lý sẽ giúp giảm thiểu nguy cơ nhiễm bệnh. Thứ hai, việc tiêm phòng cho lợn mẹ và lợn con cũng cần được thực hiện để tăng cường sức đề kháng. Cuối cùng, việc theo dõi sức khỏe của lợn con thường xuyên sẽ giúp phát hiện sớm các triệu chứng bệnh, từ đó có biện pháp can thiệp kịp thời.

3.1. Các biện pháp phòng ngừa

Các biện pháp phòng ngừa hội chứng tiêu chảy bao gồm việc duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý cho lợn con, đảm bảo cung cấp đủ vitamin và khoáng chất. Ngoài ra, việc tạo môi trường sống thoải mái, giảm thiểu stress cho lợn con cũng rất quan trọng. Các nghiên cứu cho thấy rằng lợn con được chăm sóc tốt có khả năng chống lại bệnh tật cao hơn. Việc giáo dục người chăn nuôi về các biện pháp phòng ngừa và điều trị cũng cần được chú trọng để nâng cao hiệu quả chăn nuôi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành chăn nuôi lợn tại tỉnh Bắc Giang giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp địa phương. Riêng tại huyện Lạng Giang, số liệu thống kê ghi nhận tổng đàn lợn đạt 211.396 con, trong đó đàn lợn nái sinh sản chiếm 50.960 con cùng hơn 60 trang trại chăn nuôi tập trung quy mô lớn. Mặc dù đạt tốc độ tăng trưởng ấn tượng, ngành chăn nuôi địa phương phải đối mặt với tổn thất nặng nề từ hội chứng tiêu chảy ở lợn con dưới 2 tháng tuổi. Khảo sát thực địa cho thấy tỷ lệ mắc tiêu chảy trung bình ở lợn con lên tới 27,94% và tỷ lệ tử vong chiếm 15,53% trong tổng số lợn mắc bệnh, gây thiệt hại nghiêm trọng về kinh tế và làm suy giảm chất lượng giống vật nuôi.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn tập trung vào việc giải quyết nguyên nhân nhiễm khuẩn đường ruột do vi khuẩn Escherichia coli gây ra trên đàn lợn non. Mục tiêu cụ thể của đề tài gồm ba nội dung then chốt: xác định đặc điểm dịch tễ học của hội chứng tiêu chảy theo mùa vụ, lứa tuổi và phương thức chăn nuôi; phân lập, giám định đặc tính sinh hóa, xác định serotype kháng nguyên O, yếu tố độc lực và mức độ mẫn cảm kháng sinh của các chủng E. coli; từ đó xây dựng phác đồ điều trị thực nghiệm đạt hiệu quả cao tại cơ sở.

Nghiên cứu được triển khai trên phạm vi 4 xã trọng điểm thuộc huyện Lạng Giang trong khung thời gian 12 tháng từ tháng 8 năm 2016 đến tháng 8 năm 2017. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học chuẩn xác, giúp giảm tỷ lệ tiêu chảy từ mức 27,94% xuống ngưỡng an toàn, hạn chế tỷ lệ tử vong 15,53%, cắt giảm chi phí dùng thuốc thú y không đúng cách và nâng cao năng suất đàn lợn sinh sản.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng mô hình tương tác dịch tễ học kinh điển Cơ thể - Mầm bệnh - Môi trường của tác giả Nguyễn Như Thanh. Theo lý thuyết này, trạng thái bệnh lý tiêu chảy phát sinh khi điều kiện ngoại cảnh bất lợi làm suy giảm sức đề kháng của vật chủ, tạo cơ hội cho vi sinh vật tăng sinh độc lực. Nghiên cứu kết hợp lý thuyết sinh lý học tiêu hóa gia súc non của tác giả Cù Xuân Dần, chỉ rõ lợn con dưới 30 ngày tuổi thiếu acid chlohydric tự do trong dịch vị, dẫn đến việc không hoạt hóa được men pepsin để tiêu hóa sữa mẹ hoàn toàn, tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn có hại bùng phát.

Nghiên cứu làm sáng tỏ ba khái niệm học thuật cốt lõi:

1. Hội chứng tiêu chảy: Tình trạng rối loạn chức năng tiêu hóa với tần suất bài tiết từ 5 đến 6 lần mỗi ngày và hàm lượng nước trong phân vượt quá 75%.
2. Độc lực vi khuẩn Escherichia coli: Khả năng bám dính vào niêm mạc ruột nhờ kháng nguyên fimbriae (K88, K99) và sinh độc tố đường ruột enterotoxin làm tăng tiết dịch ruột cấp tính.
3. Tính đề kháng kháng sinh: Hiện tượng vi khuẩn biến đổi di truyền để vô hiệu hóa tác dụng kìm khuẩn hoặc diệt khuẩn của các hoạt chất kháng sinh thông dụng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu dịch tễ học điều tra thực địa kết hợp dữ liệu xét nghiệm vi sinh vật học tại phòng kiểm nghiệm đạt chuẩn của Công ty Cổ phần Thuốc thú y Đức Hạnh Marphavet.

Phương pháp chọn mẫu áp dụng kỹ thuật lấy mẫu chùm nhiều bậc ngẫu nhiên. Cỡ mẫu điều tra bao phủ toàn bộ đàn lợn con tại 12 thôn thuộc 4 xã đại diện (Đào Mỹ, Tân Dĩnh, Tân Thanh, Quang Thịnh). Phương pháp chọn mẫu này đảm bảo tính đại diện cao cho các tiểu vùng sinh thái và các mô hình chăn nuôi từ nông hộ đến trang trại công nghiệp.

Quy trình phân tích vi sinh vật học gồm: phân lập trên môi trường thạch chọn lọc MacConkey, thạch máu và DHL; giám định sinh hóa qua phản ứng Indol, VP, lên men đường; định type huyết thanh kháng nguyên O bằng kháng huyết thanh chuẩn JICA Nhật Bản; thử độc lực trên chuột nhắt trắng trọng lượng 18 đến 20 gam với liều tiêm 0,2 ml canh trùng xoang phúc mạc; và thử nghiệm kháng sinh đồ theo chuẩn NCCLS 1999. Toàn bộ dữ liệu được thu thập trong 12 tháng (từ tháng 8/2016 đến tháng 8/2017) và xử lý bằng các thuật toán thống kê sinh học trên phần mềm Excel 2013 nhằm đảm bảo độ tin cậy khoa học cao nhất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát dịch tễ học diện rộng ghi nhận tỷ lệ lợn con dưới 2 tháng tuổi mắc tiêu chảy trung bình là 27,94%, với tỷ lệ chết do tiêu chảy chiếm 15,53%. Tỷ lệ mắc và chết có sự phân hóa rõ rệt theo từng địa bàn: xã Tân Dĩnh có tỷ lệ mắc cao nhất đạt 34,09% và tỷ lệ chết 17,06%, trong khi xã Quang Thịnh có tỷ lệ mắc thấp nhất ở mức 24,89% và tỷ lệ chết 14,76%.

Xét theo lứa tuổi, bệnh tập trung cao nhất ở giai đoạn lợn sơ sinh từ 1 đến 21 ngày tuổi (tỷ lệ mắc trên 30%) và giảm dần xuống dưới 20% khi lợn đạt 45 đến 60 ngày tuổi. Về mặt vi sinh vật học, 100% mẫu phân lợn tiêu chảy đều phân lập được vi khuẩn E. coli với mật độ dao động từ 10^7 đến 10^9 CFU trong 1 gam phân, cao gấp hàng nghìn lần so với lợn khỏe mạnh. Kiểm tra độc lực trên động vật thí nghiệm cho thấy 100% các chủng E. coli mang yếu tố gây bệnh làm chuột nhắt trắng chết trong vòng 24 đến 48 giờ sau khi gây nhiễm.

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch về tỷ lệ mắc bệnh giữa các xã bắt nguồn trực tiếp từ phương thức chăn nuôi và điều kiện vệ sinh thú y. Tại xã Tân Dĩnh, tập quán chăn nuôi nông hộ nhỏ lẻ chiếm đa số, chuồng trại ẩm thấp làm gia tăng áp lực mầm bệnh. Ngược lại, xã Quang Thịnh có mật độ trang trại khép kín cao hơn, giúp kiểm soát dịch tễ tốt hơn.

Dữ liệu nghiên cứu này có thể được trình bày trực quan thông qua biểu đồ cột kép so sánh tỷ lệ mắc và tỷ lệ chết giữa 4 xã, kết hợp với bảng số liệu tổng hợp về mật độ vi khuẩn E. coli theo từng nhóm ngày tuổi. Kết quả tỷ lệ mắc 27,94% hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu của tác giả Lê Văn Dương tại Bắc Giang (30,73%) và Hoàng Văn Tuấn tại Thanh Hóa (31,7%), nhưng cao hơn nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Kim Lan tại Thái Nguyên (13,9%). Điều này phản ánh tính đặc thù của dịch tễ học theo vùng sinh thái và quy mô đàn.

Thử nghiệm kháng sinh đồ chỉ ra rằng các chủng E. coli phân lập tại huyện Lạng Giang đã kháng trên 80% với các kháng sinh truyền thống như Tetracyclin, Ampicillin và Streptomycin, nhưng vẫn mẫn cảm cao (từ 85% đến 95%) với Ceftiofur, Apramycin và Amikacin. Phát hiện này giải thích lý do nhiều nông hộ tự điều trị bằng kháng sinh thông thường nhưng không mang lại hiệu quả, đồng thời định hướng chính xác việc lựa chọn thuốc đặc trị.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm kiểm soát triệt để hội chứng tiêu chảy ở lợn con, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ:

1. Kiểm soát môi trường chuồng nuôi và nhiệt độ úm: Duy trì nhiệt độ chuồng úm cho lợn con sơ sinh ở mức 30 đến 37 độ C trong 7 ngày đầu, sau đó giảm dần nhưng không dưới 28 độ C. Thực hiện tiêu độc khử trùng chuồng trại định kỳ 2 lần mỗi tuần bằng vôi bột hoặc dung dịch sát trùng chuyên dụng. Target metric: Giảm tỷ lệ mắc tiêu chảy do lạnh và ẩm xuống dưới 10%. Timeline: Thực hiện thường xuyên quanh năm. Chủ thể: Chủ hộ chăn nuôi và kỹ thuật viên trang trại.

2. Nâng cao sức đề kháng thụ động và bổ sung vi chất: Tiêm bổ sung sắt Dextran với liều 7 đến 10 mg một con mỗi ngày vào ngày tuổi thứ 3 sau khi sinh, kết hợp cho lợn con uống kháng thể E. coli dạng bột hoặc lòng đỏ trứng gà trong 24 giờ đầu. Target metric: Giảm tỷ lệ chết ở lợn sơ sinh xuống dưới 5%. Timeline: Áp dụng cho 100% lứa lợn đẻ mới trong vòng 6 tháng. Chủ thể: Người nuôi phối hợp với nhân viên thú y cơ sở.

3. Áp dụng quy trình tiêm phòng vaccine cho đàn lợn mẹ: Tiêm vaccine E. coli đa giá phòng bệnh phân trắng cho lợn nái mang thai mũi 1 trước khi đẻ 21 ngày và tiêm nhắc lại mũi 2 trước khi đẻ 7 ngày để truyền kháng thể chất lượng cao qua sữa đầu. Target metric: Đạt tỷ lệ bảo hộ miễn dịch trên 90% đàn lợn con theo mẹ. Timeline: Triển khai ngay trong chu kỳ sinh sản tiếp theo. Chủ thể: Trạm Thú y huyện phối hợp các hộ nuôi nái.

4. Điều trị trúng đích theo phác đồ kháng sinh đồ kết hợp bù điện giải: Khi phát hiện lợn tiêu chảy, ngưng sử dụng kháng sinh bị kháng; sử dụng ngay kháng sinh có độ mẫn cảm cao như Ceftiofur hoặc Apramycin kết hợp tiêm truyền dung dịch bù nước, điện giải glucose và bổ sung men vi sinh probiotic. Target metric: Nâng tỷ lệ điều trị khỏi bệnh lên trên 92%. Timeline: Áp dụng ngay khi phát hiện ca bệnh. Chủ thể: Bác sĩ thú y trực tiếp điều trị.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Chủ trang trại và nông hộ chăn nuôi lợn nái: Tài liệu cung cấp giải pháp thực tế về kỹ thuật úm ấm, quy trình tiêm sắt và phác đồ dùng thuốc chuẩn xác, giúp bà con trực tiếp kéo giảm tỷ lệ lợn con tử vong 15,53% và tiết kiệm 30% chi phí mua thuốc thú y không phù hợp.

2. Cán bộ và bác sĩ thú y cơ sở tại các địa phương: Nắm bắt bức tranh dịch tễ học và bảng kết quả kháng sinh đồ thực nghiệm (với các hoạt chất có độ nhạy cao như Ceftiofur, Apramycin), từ đó xây dựng phác đồ điều trị hiệu quả cho trên 60 trang trại và các hộ nuôi tại địa bàn phụ trách.

3. Học viên cao học và sinh viên ngành Chăn nuôi - Thú y: Luận văn là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu dịch tễ học mô tả, kỹ thuật lấy mẫu chùm nhiều bậc, quy trình phân lập vi khuẩn đường ruột và cách bố trí thí nghiệm kiểm tra độc lực trên động vật sống.

4. Doanh nghiệp sản xuất thuốc thú y và chế phẩm sinh học: Khai thác cơ sở dữ liệu về tính kháng kháng sinh và đặc tính serotype của vi khuẩn E. coli tại miền Bắc để nghiên cứu, phát triển các dòng sản phẩm autovaccine, kháng thể đặc hiệu và men vi sinh thay thế kháng sinh.

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ chế chính khiến vi khuẩn E. coli gây tiêu chảy nặng ở lợn con là gì? Vi khuẩn E. coli xâm nhập khi đường tiêu hóa của lợn non thiếu acid chlohydric tự do. Vi khuẩn sử dụng fimbriae bám vào lông nhung ruột non và tiết độc tố enterotoxin, kích thích tế bào niêm mạc tăng tiết dịch ồ ạt khiến hàm lượng nước trong phân vượt 75%, gây mất nước cấp tính và kiệt sức.

2. Tỷ lệ mắc và tỷ lệ chết do tiêu chảy ở lợn con tại huyện Lạng Giang ở mức nào? Khảo sát thực địa trên 4 xã thuộc huyện Lạng Giang cho thấy tỷ lệ lợn con dưới 2 tháng tuổi mắc tiêu chảy trung bình là 27,94%, và tỷ lệ chết do tiêu chảy chiếm 15,53%. Trong đó, xã Tân Dĩnh ghi nhận tỷ lệ mắc cao nhất đạt 34,09% do phương thức chăn nuôi nông hộ còn hạn chế về vệ sinh.

3. Tại sao việc điều trị tiêu chảy bằng các loại kháng sinh thông thường tại địa phương thường thất bại? Các chủng vi khuẩn E. coli phân lập tại Lạng Giang đã đề kháng trên 80% đối với các loại thuốc thông dụng như Tetracyclin, Ampicillin và Streptomycin. Việc người chăn nuôi tự ý dùng thuốc kéo dài không theo kháng sinh đồ làm tăng hiện tượng nhờn thuốc, khiến việc điều trị thất bại và tỷ lệ chết tăng cao.

4. Nhóm kháng sinh nào được chứng minh có hiệu quả điều trị cao nhất trong nghiên cứu? Kết quả thử nghiệm kháng sinh đồ theo tiêu chuẩn NCCLS khẳng định các chủng E. coli phân lập mẫn cảm rất cao (trên 85%) với Ceftiofur, Apramycin và Amikacin. Phác đồ kết hợp Ceftiofur với dung dịch bù nước điện giải và men vi sinh giúp nâng tỷ lệ điều trị khỏi bệnh lên trên 90% sau 3 đến 5 ngày.

5. Người chăn nuôi cần làm gì ngay sau khi lợn con chào đời để phòng bệnh tiêu chảy? Người nuôi cần lau khô lợn con, sưởi ấm ở nhiệt độ 30 đến 37 độ C, cho bú sữa đầu ngay trong giờ đầu tiên để nhận kháng thể mẹ truyền. Đến ngày thứ 3, tiêm bổ sung 7 đến 10 mg sắt Dextran nhằm tránh thiếu máu và tăng cường sức đề kháng tự nhiên cho con vật.

Kết luận

• Đề tài đã hệ thống hóa toàn diện các đặc điểm dịch tễ của hội chứng tiêu chảy ở lợn con dưới 2 tháng tuổi tại huyện Lạng Giang với tỷ lệ mắc 27,94% và tỷ lệ chết 15,53%.
• Phân lập thành công vi khuẩn E. coli từ 100% mẫu phân bệnh phẩm, xác định mật độ vi khuẩn 10^7 đến 10^9 CFU/g phân và chứng minh độc lực gây chết 100% động vật thí nghiệm trong 24 đến 48 giờ.
• Công bố bức tranh kháng thuốc thực tế của vi khuẩn E. coli, chỉ ra mức kháng cao với Tetracyclin và xác định tính mẫn cảm vượt trội của các hoạt chất Ceftiofur, Apramycin.
• Đề xuất quy trình phòng trị dịch bệnh tổng thể, tích hợp kiểm soát nhiệt độ chuồng úm 30 đến 37 độ C, tiêm phòng vaccine nái trước đẻ và phác đồ điều trị trúng đích đạt tỷ lệ khỏi trên 92%.
• Lộ trình nhân rộng mô hình phòng trị dự kiến hoàn thành trong 6 đến 12 tháng tới tại các vùng chăn nuôi trọng điểm của tỉnh Bắc Giang.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp giải pháp khoa học thực chứng giúp kiểm soát dứt điểm hội chứng tiêu chảy lợn con, bảo vệ đàn vật nuôi và tối ưu hóa lợi nhuận cho người chăn nuôi. Các chủ trang trại, kỹ sư nông nghiệp và bác sĩ thú y hãy áp dụng ngay các phát hiện và phác đồ từ công trình nghiên cứu này để nâng cao năng suất chăn nuôi bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Một số hiểu biết chung về hội chứng tiêu chảy 1. Khái niệm về hội chứng tiêu chảy Tiêu chảy là thuật ngữ để chỉ hiện tượng đại tiện phân lỏng, được mô tả phân lỏng, nhiều nước hoặc có máu, mủ. Tiêu chảy là biểu hiện lâm sàng của quá trình bệnh lý ở đường tiêu hóa, là hiện tượng con vật đi ỉa nhanh, nhiều lần trong ngày, phân có nhiều nước do rối loạn chức năng tiêu hóa, ruột tăng cường co bóp và tiết dịch (Phạm Ngọc Thạch, 1996) [50].

Hoặc chỉ phản ánh đơn thuần sự thay đổi tạm thời của phân gia súc bình thường khi gia súc đang thích ứng với những thay đổi trong khẩu phần ăn. Tiêu chảy xảy ra ở nhiều bệnh và bản thân nó không phải là bệnh đặc thù (Arche. Tuỳ theo đặc điểm, tính chất, diễn biến bệnh, hoặc loài gia súc, hoặc nguyên nhân chính gây bệnh mà hội chứng tiêu chảy được gọi bằng tên khác nhau như bệnh xảy ra đối với gia súc non theo mẹ, gọi là bệnh lợn con ỉa phân trắng, hay bê nghé ỉa phân trắng,… còn ở gia súc sau cai sữa là chứng khó tiêu, chứng rối loạn tiêu hoá, hoặc hội chứng rối loạn tiêu hoá. Nếu xét về nguyên nhân chính gây bệnh thì có các tên gọi như bệnh Colibacillosis do vi khuẩn E.

coli gây ra, bệnh phó thương hàn lợn do vi khuẩn Salmonella choleraesuis gây ra, bệnh viêm dạ dày ruột truyền nhiễm (TGE) do Coronavirus gây ra … Thực chất tiêu chảy là một phản ứng tự vệ của cơ thể nhưng khi cơ thể tiêu chảy nhiều lần trong ngày (5 đến 6 lần trở lên) và nước trong phân từ 75% trở lên gọi là hiện tượng tiêu chảy. Tiêu chảy do nhiều nguyên nhân gây ra đồng thời nên gọi là hội chứng tiêu chảy. Cho dù do bất cứ nguyên nhân nào dẫn đến tiêu chảy thì hậu quả nghiêm trọng là mất nước, mất chất điện 4 giải và kiệt sức, những gia súc khỏi thường bị còi cọc, thiếu máu, chậm lớn. Đặc biệt khi gia súc bị tiêu chảy nặng kèm hiện tượng viêm nhiễm, tổn thương thực thể đường tiêu hóa dẫn đến gia súc có thể chết với tỷ lệ cao, gây thiệt hại lớn về kinh tế.

Đặc điểm sinh lý tiêu hóa của lợn con *Đặc điểm tiêu hóa của lợn con Ở gia súc non sau khi sinh ra, chức năng của các cơ quan trong cơ thể nhất là cơ quan tiêu hóa chưa hoàn chỉnh, nồng độ HCl và các men tiêu hóa chưa đảm nhiệm đầy đủ chức năng tiêu hóa, rất dễ gây rối loạn trao đổi chất, hậu quả dễ nhận biết là rối loạn tiêu hóa, gây tiêu chảy, còi cọc, thiếu máu và chậm lớn. Trong dịch vị của gia súc non chưa có đủ axit HCl tự do nên không hoạt hóa được men pepsin vì vậy không tiêu hóa hết sữa mẹ, trong khi đó sữa mẹ lại là môi trường phát triển tốt của nhiều loại vi khuẩn. Cù Xuân Dần và cs. (1996) [9] cho rằng trong dịch vị của lợn con dưới 1 tháng tuổi không có HCl tự do, vì lúc này axit tiết ra ít và nhanh chóng liên kết với dịch nhầy.

Do vậy, vi sinh vật có điều kiện phát triển và gây bệnh viêm dạ dày, viêm ruột ở lợn con. Ở lợn con có giai đoạn không có HCl trong dạ dày, đây được coi là giai đoạn thích ứng cần thiết tự nhiên. Chính nhờ sự thích ứng này, cơ thể lợn con mới có khả năng hấp thu được kháng thể miễn dịch qua sữa đầu. Trong giai đoạn này thì dịch vị lại không có hoạt tính phân giải protein mà chỉ có hoạt tính làm vón sữa đầu và sữa nên albumin và globulin được chuyển xuống ruột và thẩm thấu vào máu, nhưng khi lợn trên 15 ngày tuổi tình trạng thiếu HCl ở dạ dày không còn là sự cần thiết sinh lý bình thường nữa.

Việc tập ăn cho lợn con sớm và cai sữa sớm đã rút ngắn được giai đoạn thiếu HCl, hoạt hóa hoạt động tiết dịch, giúp tăng khả năng tạo các đáp ứng miễn dịch của cơ thể. Giai đoạn sau cai sữa sẽ là một giai đoạn khó khăn đối với lợn con khi chuyển từ sữa mẹ sang thức ăn tổng hợp (dạng rắn). Điều đó có thể 5 gây mất cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột tạo điều kiện cho vi khuẩn có hại phát triển và cũng là nguyên nhân gây ra bệnh, dẫn đến kết quả là lợn con chậm lớn và có thể chết. Ngoài ra, lợn con còn chịu nhiều tác động của lợn mẹ, sự thay đổi ngoại cảnh cũng góp phần làm tăng stress của lợn con.

* Khả năng đáp ứng miễn dịch của lợn con Là khả năng của cơ thể đáp ứng lại các kích thích của mầm bệnh khi xâm nhập vào cơ thể. Ở gia súc non, mầm bệnh có nhiều thuận lợi khi xâm nhập vào cơ thể. Trong hệ thống tiêu hóa của lợn con lượng enzym tiêu hóa và lượng HCl tiết ra còn ít nên chưa đủ để đáp ứng cho quá trình tiêu hóa, gây rối loạn trao đổi chất, tiêu hóa kém, hấp thu kém. Chính vì vậy, ở giai đoạn này mầm bệnh như Salmonella, E.

coli… dễ dàng xâm nhập vào cơ thể qua đường tiêu hóa và gây bệnh cho lợn con. Ngoài ra, ở gia súc non các yếu tố miễn dịch không đặc hiệu như bổ thể, protein liên kết, lysozym được tổng hợp còn ít, phản ứng của đại thực bào rất yếu, vì thế ở gia súc non không những chưa có kháng thể đặc hiệu mà kháng thể không đặc hiệu cũng rất yếu. Chính vì vậy lợn con bú sữa đầu là rất cần thiết để tăng sức bảo vệ cơ thể, chống lại mầm bệnh. Do cấu tạo đặc biệt của gia súc non nên tiêu chảy thường xảy ra ở giai đoạn lợn con tập ăn và cai sữa.

Bên cạnh đó còn một yếu tố quan trọng nữa là sự phát triển của hệ vi sinh vật trong đường ruột của gia súc non, việc cân bằng hệ vi sinh vật có lợi trong đường ruột như thế nào để khắc phục, hạn chế sự loạn khuẩn trong quá trình phát triển và trưởng thành của cơ thể gia súc non là rất quan trọng. Để nuôi dưỡng tốt và hạn chế được hội chứng tiêu chảy ở lợn con cần tiêm phòng cho lợn mẹ và tạo cho gia súc non điều kiện sống tốt, tránh các yếu tố bất lợi tác động vào cơ thể như chế độ ăn uống không hợp lý, khẩu phần thức ăn không đảm bảo dinh dưỡng, ăn không đúng giờ, thời tiết thay 6 đổi đột ngột, chế độ chăm sóc không thích hợp sẽ tạo điều kiện cho mầm bệnh xâm nhập vào cơ thể gây bệnh. Một số nguyên nhân gây tiêu chảy ở lợn Theo Lê Minh Chí (1995) [7], Phạm Ngọc Thạch (1996) [50] tiêu chảy là một hiện tượng bệnh lý có liên quan đến nhiều yếu tố, có yếu tố là nguyên nhân nguyên phát, có yếu tố là nguyên nhân thứ phát. Vì vậy việc phân biệt rạch ròi giữa các nguyên nhân gây tiêu chảy là rất khó khăn.

Phạm Sỹ Lăng (2009) [33] tiêu chảy ở lợn là biểu hiện lâm sàng của nhiều tác nhân gây bệnh khác nhau như virus, vi khuẩn, ký sinh trùng, thời tiết, môi trường ngoại cảnh, độc tố. * Do môi trường ngoại cảnh Môi trường ngoại cảnh là một trong 3 yếu tố cơ bản gây bệnh dịch, mối quan hệ giữa Cơ thể - Mầm bệnh - Môi trường là nguyên nhân của sự không ổn định sức khoẻ, đưa đến phát sinh bệnh (Nguyễn Như Thanh, 2001) [53]. Môi trường ngoại cảnh bao gồm các yếu tố: nhiệt độ, ẩm độ, các điều kiện về chăm sóc nuôi dưỡng, vệ sinh chuồng trại, sự di chuyển, thức ăn, nước uống… Khi gia súc bị nhiễm lạnh kéo dài sẽ làm giảm phản ứng miễn dịch, giảm tác dụng thực bào, làm cho gia súc dễ bị nhiễm khuẩn gây bệnh (Hồ Văn Nam và cs, 1997) [35]. Khẩu phần ăn cho vật nuôi không thích hợp, trạng thái thức ăn không tốt, thức ăn kém chất lượng như mốc, thối và nhiễm các tạp chất, các vi sinh vật có hại dễ dẫn đến rối loạn tiêu hoá kèm theo viêm ruột, ỉa chảy ở gia súc (Trịnh Văn Thịnh, 1985 [57], Hồ Văn Nam và cs, 1997 [35]).

Khi gặp điều kiện ngoại cảnh không thuận lợi, thay đổi đột ngột về thức ăn, vitamin, protein, thời tiết, vận chuyển… làm giảm sức đề kháng của con vật, vi khuẩn thường trực sẽ tăng độ độc và gây bệnh (Bùi Quý Huy, 2003) [24]. 7 Như vậy nguyên nhân môi trường ngoại cảnh gây bệnh tiêu chảy không mang tính đặc hiệu mà mang tính tổng hợp. Lạnh và ẩm gây rối loạn hệ thống điều hoà trao đổi nhiệt của cơ thể lợn, dẫn đến rối loạn quá trình trao đổi chất, làm giảm sức đề kháng của cơ thể, từ đó các mầm bệnh trong đường tiêu hoá có thời cơ tăng cường độc lực và gây bệnh. * Nguyên nhân do vi sinh vật Vi sinh vật bao gồm các loại virus, vi khuẩn, nấm mốc.

chúng vừa là nguyên nhân nguyên phát, cũng vừa là nguyên nhân thứ phát gây tiêu chảy. * Tiêu chảy do vi khuẩn Trong đường tiêu hoá của gia súc có hệ vi khuẩn gọi là hệ vi khuẩn đường ruột, được chia thành 2 loại, trong đó vi khuẩn có lợi lên men phân giải các chất dinh dưỡng, giúp cho quá trình tiêu hoá được thuận lợi và vi khuẩn có hại, khi có điều kiện thì sẽ phát triển nhanh và gây bệnh cho vật chủ. Theo Lê Văn Tạo (1997) [49] cho biết họ vi khuẩn đường ruột gồm những vi khuẩn cộng sinh thường trực trong đường ruột. Những vi khuẩn này, muốn từ vi khuẩn cộng sinh trở thành gây bệnh phải có 3 điều kiện: - Trên cơ thể vật chủ có cấu trúc giúp cho vi khuẩn thực hiện được chức năng bám dính.

- Vi khuẩn phải có khả năng sản sinh các yếu tố gây bệnh, đặc biệt là sản sinh độc tố, trong đó quan trọng nhất là độc tố đường ruột Enterotoxin. - Có khả năng xâm nhập vào lớp tế bào biểu mô của niêm mạc ruột, từ đó phát triển nhân lên. Một số vi khuẩn thuộc họ vi khuẩn đường ruột là E. coli, Salmonella spp, Shigella, Klebsiella, Cl.

perfringens… là những vi khuẩn quan trọng gây ra rối loạn tiêu hoá, viêm ruột tiêu chảy ở người và nhiều loại động vật. Theo Đào Trọng Đạt và cs. (1996) [15] cho biết chiếm tỷ lệ cao nhất trong số các vi khuẩn đường ruột gây tiêu chảy là E. Cũng theo tác giả, vi khuẩn yếm khí Cl.

perfringens gây bệnh khi có điều kiện thuận lợi và khi nó trở thành vai trò chính. 8 Theo Hồ Văn Nam và cs.