HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM VÕ VĂN HẢI NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM BỆNH LÝ CỦA CHÓ MẮC BỆNH VIÊM RUỘT TIÊU CHẢY DO VIRUS PARVO TYPE 2 (CPV2) GÂY RA VÀ ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC PHÂN TỬ CỦA MỘT SỐ CHỦNG CPV2 LƯU HÀNH TẠI MIỀN BẮC VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2023 HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM VÕ VĂN HẢI NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM BỆNH LÝ CỦA CHÓ MẮC BỆNH VIÊM RUỘT TIÊU CHẢY DO VIRUS PARVO TYPE 2 (CPV2) GÂY RA VÀ ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC PHÂN TỬ CỦA MỘT SỐ CHỦNG CPV2 LƯU HÀNH TẠI MIỀN BẮC VIỆT NAM Ngành: Bệnh lý học và chữa bệnh vật nuôi Mã số: 9 64 01 02 Người hướng dẫn: PGS. Bùi Trần Anh Đào PGS. Lê Văn Phan HÀ NỘI - 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc.
Hà Nội, ngày tháng năm 2023 Tác giả luận án Võ Văn Hải i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Nhân dịp hoàn thành luận án, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc PGS. Bùi Trần Anh Đào, PGS. Lê Văn Phan đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Bệnh lý thú y, Khoa Thú y - Học viện Nông nghiệp Việt Nam, Phòng thí nghiệm trọng điểm công nghệ sinh học VNUA đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức Hệ thống thú y 2Vet đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận án. Hà Nội, ngày tháng năm 2023 Tác giả luận án Võ Văn Hải ii MỤC LỤC Trang Lời cam đoan.
ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. vi Danh mục bảng. viii Danh mục hình.
ix Trích yếu luận án. xi Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu.
Mục tiêu tổng quát. Mục tiêu cụ thể. Phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.
Thời gian nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Các đóng góp mới của đề tài. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài.
Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn. Tổng quan tài liệu. Đặc điểm sinh học của vi rút parvo.
Cấu tạo chung. Vị trí xếp loại. Nguồn gốc của các chủng CPV2. Bệnh viêm ruột tiêu chảy do vi rút parvo trên chó.
Dịch tễ học. Triệu chứng lâm sàng. Phòng bệnh. Các nghiên cứu trong nước và trên thế giới.
Các nghiên cứu trong nước. Các nghiên cứu trên thế giới. Nội dung và phương pháp nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.
Nghiên cứu đặc điểm bệnh lý của chó mắc bệnh viêm ruột tiêu chảy do CPV2. Nghiên cứu đặc điểm sinh học phân tử của những chủng vi rút parvo phân lập được. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.
Phương pháp thu thập số liệu trực tiếp tại phòng khám. Phương pháp xác định chó mắc bệnh viêm ruột tiêu chảy do CPV2. Phương pháp làm các xét nghiệm huyết học và sinh hóa máu chó bị bệnh viêm ruột tiêu chảy do CPV2. Phương pháp mổ khám quan sát biến đổi bệnh lý đại thể.
Phương pháp làm tiêu bản bệnh lý vi thể. Phương pháp nhuộm hoá mô miễn dịch. Phương pháp PCR. Phương pháp điện di kiểm tra sản phẩm PCR.
Phương pháp giải trình tự gen và xây dựng cây phả hệ. Phương pháp xử lý số liệu. Kết quả và thảo luận. Kết quả nghiên cứu đặc điểm bệnh lý của CPV2 trên chó.
Tỷ lệ mắc viêm ruột tiêu chảy do CPV2 ở chó theo từng địa phương. Tỷ lệ chó mắc viêm ruột tiêu chảy do CPV2 theo lứa tuổi. Tỷ lệ chó mắc viêm ruột tiêu chảy do CPV2 theo giống. Tỷ lệ chó mắc viêm ruột tiêu chảy do CPV2 theo giới tính.
Tỷ lệ chó mắc viêm ruột tiêu chảy do CPV2 theo tình trạng tiêm chủng. Kết quả nghiên cứu một số chỉ tiêu sinh lý, sinh hóa máu ở chó mắc bệnh viêm ruột tiêu chảy do CPV2. Kết quả nghiên cứu triệu chứng lâm sàng, bệnh tích của chó mắc bệnh viêm ruột tiêu chảy do CPV2. Kết quả nghiên cứu triệu chứng lâm sàng của chó mắc bệnh viêm ruột tiêu chảy do CPV2.
Kết quả nghiên cứu bệnh tích đại thể và vi thể của chó mắc bệnh viêm ruột tiêu chảy do CPV2. Kết quả xác định sự phân bố của vi rút parvo ở một số cơ quan của chó mắc bệnh. Kết quả phân tích một số đặc tính sinh học phân tử của CPV2 gây bệnh ở chó tại một số tỉnh Miền Bắc Việt Nam. Kết quả phân tích trình tự nucleotide và acid amin của gen VP2.
Kết quả phân tích trình tự nucleotide và acid amin của bộ gen CPV2. Kết luận và kiến nghị. Đặc điểm bệnh lý của chó mắc viêm ruột tiêu chảy do CPV2. Kết quả phân tích đặc điểm sinh học phân tử của CPV2.
109 Danh mục các công trình đã công bố liên quan đến luận án. 111 Tài liệu tham khảo. 128 v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt & Và aa Amino acid (A xít amin) Ala Alanine Arg Arginine Asn Asparagine Asp Aspartic acid CCoV Canine corona virus CDV Canine distemper virus CPV Canine parvo virus (vi rút parvo gây bệnh trên chó) CPV2 Canine parvo virus type 2 (vi rút parvo type 2 gây bệnh trên chó) CRoV Canine rota virus Cs Cộng sự Cys Cysteine DAB Diamino benzindin (cơ chất DAB) DMEM Dulbecco’s modified Eagle’s medium (môi trường DMEM) DNA Deoxyribonucleic acid (Axit deoxyribonucleic) EDTA Ethylene Diamine Tetracetic Acid (A xít etylenediaminetetraacetic) ELISA Enzyme-Linked ImmunoSorbent Assay (phương pháp miễn dịch gắn enzyme) FFP Fresh Frozen Plasma (Huyết thanh tươi đông lạnh) Gln Glutamine Glu Glutamic acid Gly Glycine HA Haemagglutination (Phản ứng ngưng kết hồng cầu) HE Haematoxylin - Eosin (Thuốc nhuộm tiêu bản bệnh lý) His Histidine IHC Immuno Histochemistry (Hóa mô miễn dịch tổ chức) Ile Isoleucine IV Tiêm tĩnh mạch Leu Leucine Lys Lysine Met Methionine vi Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt NPO Nil per os (Phương pháp cho ăn không qua miệng) nt Nucleotide PCR Polymerase Chain Reaction (Phản ứng chuỗi polymerase) Pro Proline Phe Phenylalanine RNA Ribonucleic acid (A xít ribonucleic) RT-PCR Reverse Transcriptase Polymerase Chain Reaction (Phản ứng chuỗi trùng hợp có dùng enzym phiên mã ngược) s giây SC Tiêm dưới da Ser Serine Tyr Tyrosin Thr Threonine Trp Tryptophan Val Valine VRTC Viêm ruột tiêu chảy vii DANH MỤC BẢNG TT Tên bảng Trang 3. Thông tin mẫu bệnh phẩm được sử dụng trong nghiên cứu.
Hệ thống máy chuyển đúc mẫu tự động. Hệ thống nhuộm lần 1. Hệ thống nhuộm lần 2. Thành phần của phản ứng PCR.
Thông tin các cặp mồi sử dụng trong nghiên cứu. Tỷ lệ chó mắc viêm ruột tiêu chảy do CPV2 theo địa phương. Tỷ lệ chó mắc viêm ruột tiêu chảy do CPV2 theo lứa tuổi. Tỷ lệ chó mắc bệnh viêm ruột tiêu chảy do CPV2 theo giống.
Tỷ lệ chó mắc bệnh viêm ruột tiêu chảy do CPV2 theo giới tính. Tỷ lệ chó mắc bệnh viêm ruột tiêu chảy do CPV2 theo tình trạng tiêm vắc xin. Chỉ tiêu sinh lý máu của chó mắc viêm ruột tiêu chảy do CPV2 (n=36). Chỉ tiêu sinh hóa máu của chó mắc viêm ruột tiêu chảy do CPV2 (n=36).
Triệu chứng lâm sàng của chó mắc bệnh viêm ruột tiêu chảy do CPV2. Bệnh tích đại thể của chó mắc bệnh viêm ruột tiêu chảy do CPV2. Bệnh tích vi thể ở một số cơ quan của chó mắc viêm ruột tiêu chảy do CPV2. Kết quả phát hiện tế bào dương tính với kháng nguyên là CPV2.
Thông tin mẫu bệnh phẩm được sử dụng trong nghiên cứu. Tỷ lệ (%) tương đồng về trình tự nucleotide (nt) của gen VP2 giữa 12 chủng vi rút parvo trong nghiên cứu này với nhau và với các chủng vi rút parvo tham chiếu khác. Tỷ lệ (%) tương đồng về trình tự amino acid (aa) của gen VP2 giữa 12 chủng vi rút parvo trong nghiên cứu này với nhau và với các chủng vi rút parvo tham chiếu khác. Tỷ lệ tương đồng về trình tự nucleotide (nt) (dưới đường chéo) và amino acid (aa) (trên đường chéo) của 8 chủng CPV2 trong nghiên cứu này với các chủng CPV2 tham chiếu khác.
So sánh trình tự nt và aa của 8 chủng CPV2 trong nghiên cứu này với các chủng CPV2 tham chiếu khác. 101 viii DANH MỤC HÌNH TT Tên hình Trang 2. Mô tả quá trình tiến hoá của CPV2 ở chó. Sự phân bố của các chủng CPV2 ở chó trên thế giới.
Chó bị viêm ruột tiêu chảy do CPV2 (hình trái) và kết quả chẩn đoán bằng kit test nhanh (hình phải). Tình trạng tiêm vắc xin trên chó mắc viêm ruột tiêu chảy do vi rút parvo gây ra. Triệu chứng lâm sàng của chó mắc bệnh viêm ruột tiêu chảy do vi rút parvo. Điện di sản phẩm PCR xác định CPV2 trên gel agarose.
Một số hình ảnh bệnh tích đại thể ở hệ thống hạch bạch huyết và đường tiêu hoá của chó mắc viêm ruột tiêu chảy do CPV2. Một số hình ảnh bệnh tích đại thể ở các cơ quan khác của chó mắc viêm ruột tiêu chảy do CPV2. Tổn thương vi thể ruột của chó mắc viêm ruột tiêu chảy do CPV2. Tổn thương vi thể của chó mắc viêm ruột tiêu chảy do CPV2.
Hình ảnh kháng nguyên của vi rút CPV2 phát hiện ở các tế bào của chó mắc bệnh. Kết quả chạy điện di trên gel agarose để kiểm tra sản phẩm.
