Nghiên Cứu Con Người Hiện Sinh Trong Truyện Ngắn Của Nguyễn Danh Lam

Chuyên khảo phân tích Con người hiện sinh trong truyện ngắn của nguyễn danh lam, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Nguyễn Tiến Thủy
• Người hướng dẫn: TS. Tạ Anh Thư
• Trường học: Trường Đại học Thủ Dầu Một
• Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
• Đề tài: Con Người Hiện Sinh Trong Truyện Ngắn Của Nguyễn Danh Lam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Bình Dương

Tóm tắt

I. Tổng quan về Nghiên cứu Con người Hiện sinh Trong Truyện Ngắn

Nghiên cứu về con người hiện sinh trong truyện ngắn của Nguyễn Danh Lam là một hướng tiếp cận đầy tiềm năng để khám phá những góc khuất trong tâm hồn và thân phận con người hiện đại. Chủ nghĩa hiện sinh, với những khái niệm cốt lõi như tự do, trách nhiệm, sự tồn tại, và ý nghĩa cuộc đời, cung cấp một lăng kính sắc bén để phân tích các tác phẩm của Nguyễn Danh Lam. Các nhân vật trong truyện ngắn của ông thường phải đối mặt với những lựa chọn khó khăn, sự cô đơn, và cảm giác vô nghĩa trong cuộc sống. Phân tích này giúp ta hiểu sâu hơn về những trăn trở của con người trong xã hội đương đại, nơi mà những giá trị truyền thống đang dần phai nhạt. Các nhà nghiên cứu như Nguyễn Tiến Thủy đã chỉ ra những ảnh hưởng của triết học hiện sinh đến các tác phẩm văn học Việt Nam đương đại. Nghiên cứu này sẽ tập trung làm rõ những biểu hiện cụ thể của chủ nghĩa hiện sinh trong thế giới nhân vật của Nguyễn Danh Lam, từ đó góp phần khẳng định vị trí của ông trong nền văn học Việt Nam.

1.1. Giới thiệu chung về Chủ nghĩa Hiện sinh và Văn học

Chủ nghĩa hiện sinh là một trào lưu triết học nhấn mạnh vai trò của sự tồn tại cá nhân, tự do ý chí, và trách nhiệm cá nhân. Trong văn học, hiện sinh trong văn học thường được thể hiện qua những nhân vật phải đối mặt với những lựa chọn khó khăn, cảm giác tha hóa, và sự tìm kiếm ý nghĩa cuộc đời. Các tác phẩm văn học hiện sinh thường khám phá những khía cạnh tối tăm của thân phận con người, như cô đơn, mất mát, và vô vọng. Văn học Việt Nam cũng không nằm ngoài ảnh hưởng của tư tưởng hiện sinh, đặc biệt là trong giai đoạn văn học đương đại, khi xã hội có nhiều biến động và con người phải đối mặt với nhiều thách thức. Nguyễn Hoài Nam khi nhận xét về nghệ thuật kết cấu truyện trong tập truyện ngắn Mưa tháng mười một nhấn mạnh về không cốt truyện lớp lang chặt chẽ, không biến cố mang giá trị thắt nút mở nút.

1.2. Nguyễn Danh Lam Tác giả Tiêu biểu của Văn học Hiện sinh

Nguyễn Danh Lam là một nhà văn đương đại được đánh giá cao về khả năng thể hiện những vấn đề hiện sinh trong tác phẩm của mình. Ông thường khai thác những đề tài hiện sinh như sự cô đơn, tha hóa, và sự tìm kiếm ý nghĩa trong một thế giới vô định. Truyện ngắn của ông thường tập trung vào những nhân vật nhỏ bé, những con người bị lãng quên trong xã hội, những người phải vật lộn với những khó khăn trong cuộc sống. Qua đó, ông thể hiện sự đồng cảm sâu sắc với thân phận con người và những trăn trở của họ. Các tác phẩm của Nguyễn Danh Lam được nhiều nhà phê bình đánh giá cao và được coi là một đóng góp quan trọng cho văn học Việt Nam đương đại.

II. Vấn đề Thách thức Hiểu Nhân vật Hiện sinh Nguyễn Danh Lam

Việc nghiên cứu con người hiện sinh trong truyện ngắn của Nguyễn Danh Lam không phải là một nhiệm vụ dễ dàng. Một trong những thách thức lớn nhất là làm thế nào để giải mã những tâm lý nhân vật phức tạp và đa chiều của ông. Các nhân vật của Nguyễn Danh Lam thường không hành động theo những logic thông thường, mà bị chi phối bởi những cảm xúc, suy tư, và ám ảnh sâu kín. Bên cạnh đó, việc phân tích tư tưởng hiện sinh trong tác phẩm của ông cũng đòi hỏi một kiến thức vững chắc về triết học hiện sinh và khả năng áp dụng nó một cách linh hoạt vào việc giải thích văn học. Một khó khăn khác là làm thế nào để tránh những diễn giải chủ quan và phiến diện, mà phải dựa trên những bằng chứng cụ thể từ văn bản gốc. Cuối cùng, làm thế nào để đánh giá đúng mức giá trị của những đóng góp của Nguyễn Danh Lam cho văn học Việt Nam trong bối cảnh văn học đương đại đang có nhiều biến đổi và cạnh tranh. Theo Lê Thị Kim Liên đứt gãy nhân sinh, những con người cô đơn, lạc loài trong thế giới loài người mênh mông, vô tận. Họ sống chới với, lạc điệu nhau giữa cuộc đời. Mọi sự hàn gắn đều trở nên vô nghĩa.

2.1. Giải mã Tâm lý Nhân vật Cô đơn và Mất phương hướng

Các nhân vật trong truyện ngắn của Nguyễn Danh Lam thường phải đối mặt với cảm giác cô đơn và mất phương hướng trong cuộc sống. Họ cảm thấy bị tha hóa khỏi xã hội, gia đình, và thậm chí là chính bản thân mình. Những nhân vật này thường trải qua những khủng hoảng tinh thần, những suy tư vô nghĩa, và những hành động khó hiểu. Việc giải mã tâm lý nhân vật này đòi hỏi sự nhạy cảm và khả năng thấu hiểu những góc khuất trong bản chất con người. Cần phải phân tích kỹ lưỡng những chi tiết về hành động, lời nói, và suy nghĩ của nhân vật để có thể hiểu được động cơ và ý nghĩa của chúng.

2.2. Vận dụng Triết học Hiện sinh Tự do và Trách nhiệm

Chủ nghĩa hiện sinh nhấn mạnh rằng con người là tự do và phải chịu trách nhiệm cho những lựa chọn của mình. Trong truyện ngắn của Nguyễn Danh Lam, các nhân vật thường phải đối mặt với những tình huống mà họ phải đưa ra những quyết định quan trọng, những quyết định có thể thay đổi cuộc đời họ. Việc phân tích những lựa chọn này dưới góc độ triết học hiện sinh có thể giúp ta hiểu được ý nghĩa của tự do và trách nhiệm trong cuộc sống con người. Cần phải xem xét những yếu tố ảnh hưởng đến quyết định của nhân vật, những hệ quả của quyết định đó, và những bài học mà nhân vật rút ra được từ trải nghiệm của mình.

III. Giải pháp Phân tích Chủ đề và Nghệ thuật Truyện Ngắn

Để giải quyết những thách thức trong việc nghiên cứu con người hiện sinh trong truyện ngắn của Nguyễn Danh Lam, cần áp dụng một phương pháp phân tích toàn diện, kết hợp giữa việc khám phá chủ đề và phân tích nghệ thuật. Đầu tiên, cần xác định những chủ đề chính mà Nguyễn Danh Lam thường đề cập đến trong tác phẩm của mình, như sự cô đơn, tha hóa, mất mát, vô nghĩa, và sự tìm kiếm ý nghĩa cuộc đời. Sau đó, cần phân tích những thủ pháp nghệ thuật mà ông sử dụng để thể hiện những chủ đề này, như cách xây dựng nhân vật, cốt truyện, không gian, thời gian, và giọng điệu. Đồng thời, cần so sánh và đối chiếu những tác phẩm của Nguyễn Danh Lam với những tác phẩm khác cùng chủ đề để thấy được sự độc đáo và sáng tạo của ông. Cuối cùng, cần đánh giá những giá trị nhân văn và xã hội mà tác phẩm của Nguyễn Danh Lam mang lại. Hoài Nam nhận xét rằng : *Không cốt truyện lớp lang chặt chẽ, không biến cố mang giá trị thắt nút mở nút, không nhân vật được khắc họa diện mạo và tính cách hoàn chỉnh, tác giả dẫn người đọc theo chiều dọc văn bản, tìm kiếm một cái gì đó, để rồi cuối cùng cái tìm đ...'

3.1. Khám phá Chủ đề Hiện sinh Ý nghĩa và Giá trị

Chủ đề hiện sinh trong truyện ngắn của Nguyễn Danh Lam thường xoay quanh những câu hỏi về ý nghĩa cuộc đời, sự tồn tại, và thân phận con người. Các nhân vật của ông thường phải vật lộn với những khó khăn trong cuộc sống, đối mặt với những thử thách và nghịch cảnh. Việc khám phá những chủ đề này có thể giúp ta hiểu được những giá trị nhân văn và xã hội mà tác phẩm của Nguyễn Danh Lam mang lại. Cần phải xem xét những thông điệp mà tác giả muốn gửi gắm đến người đọc, những bài học mà người đọc có thể rút ra được từ những câu chuyện của ông.

3.2. Phân tích Nghệ thuật Xây dựng Nhân vật và Cốt truyện

Nghệ thuật xây dựng nhân vật và cốt truyện là một yếu tố quan trọng trong việc thể hiện chủ đề hiện sinh trong truyện ngắn của Nguyễn Danh Lam. Các nhân vật của ông thường được xây dựng một cách chi tiết và tỉ mỉ, với những đặc điểm riêng biệt về tâm lý, hành động, và lời nói. Cốt truyện thường không theo một trình tự tuyến tính, mà có thể bị gián đoạn, đứt gãy, hoặc xoay quanh những sự kiện bất ngờ. Việc phân tích những thủ pháp nghệ thuật này có thể giúp ta hiểu được cách mà Nguyễn Danh Lam tạo ra hiệu ứng thẩm mỹ và truyền tải thông điệp của mình.

IV. Ứng dụng Giá trị Nhân văn trong Truyện Ngắn Nguyễn Danh Lam

Truyện ngắn của Nguyễn Danh Lam, dù mang đậm tư tưởng hiện sinh, vẫn chứa đựng những giá trị nhân văn sâu sắc. Ông không chỉ tập trung vào những khía cạnh tiêu cực của thân phận con người, mà còn thể hiện sự đồng cảm và hy vọng. Các nhân vật của ông, dù phải đối mặt với nhiều khó khăn và thử thách, vẫn luôn cố gắng tìm kiếm ý nghĩa cuộc đời và hướng đến những giá trị tốt đẹp. Việc nghiên cứu con người hiện sinh trong tác phẩm của ông có thể giúp ta hiểu rõ hơn về những giá trị nhân văn và xã hội mà văn học mang lại. Thêm vào đó Nguyễn Danh Lam mong muốn viết được chút gì để nghĩ. Điều đó góp phần thể hiện quan niệm sáng tác của nhà văn và cùng nhờ quan niệm đó mà ông đã mang đến cho đời nhiều sản phẩm tinh thần giá trị.

4.1. Đồng cảm với Thân phận Con người Nỗi đau và Hy vọng

Truyện ngắn của Nguyễn Danh Lam thể hiện sự đồng cảm sâu sắc với thân phận con người, đặc biệt là những người yếu thế, bị lãng quên trong xã hội. Ông không ngần ngại phơi bày những nỗi đau, mất mát, và khó khăn mà họ phải trải qua. Tuy nhiên, ông cũng không quên thể hiện những tia hy vọng, những khát vọng vươn lên trong cuộc sống. Việc phân tích những chi tiết này có thể giúp ta cảm nhận được sự nhân ái và tình yêu thương con người của Nguyễn Danh Lam.

4.2. Tìm kiếm Ý nghĩa Cuộc đời Tự do và Trách nhiệm cá nhân

Chủ nghĩa hiện sinh nhấn mạnh rằng con người phải tự tìm kiếm ý nghĩa cuộc đời cho chính mình. Trong truyện ngắn của Nguyễn Danh Lam, các nhân vật thường phải trải qua những quá trình tự khám phá, tự nhận thức để tìm ra mục đích sống của mình. Ông khắc họa được những khó khăn , chật vật trong hành trình đó của nhân vật. Việc phân tích quá trình này có thể giúp ta hiểu được vai trò của tự do và trách nhiệm cá nhân trong việc xây dựng một cuộc sống ý nghĩa.

V. Kết luận Vị trí và Tương lai Nghiên cứu Nguyễn Danh Lam

Nghiên cứu con người hiện sinh trong truyện ngắn của Nguyễn Danh Lam không chỉ là một nhiệm vụ học thuật, mà còn là một đóng góp quan trọng cho việc hiểu rõ hơn về văn học Việt Nam đương đại. Những tác phẩm của ông không chỉ phản ánh những vấn đề hiện sinh của con người hiện đại, mà còn mang lại những giá trị nhân văn và xã hội sâu sắc. Việc tiếp tục nghiên cứu và đánh giá những đóng góp của Nguyễn Danh Lam sẽ giúp khẳng định vị trí của ông trong nền văn học nước nhà và mở ra những hướng nghiên cứu mới về văn học hiện sinh ở Việt Nam. Cựu sinh viên của Trường Đại học Mĩ thuật Thành phố Hồ Chí Minh nhưng Nguyễn Danh Lam lại có duyên với nghiệp văn và có nhiều nỗ lực trong việc tìm kiếm một hướng đi riêng cho mình.

5.1. Đánh giá những Đóng góp của Nguyễn Danh Lam cho Văn học

Nguyễn Danh Lam là một nhà văn có nhiều đóng góp quan trọng cho văn học Việt Nam đương đại. Ông đã mang đến một cái nhìn mới mẻ và sâu sắc về thân phận con người trong xã hội hiện đại. Ông cũng đã sử dụng những thủ pháp nghệ thuật độc đáo và sáng tạo để thể hiện những vấn đề hiện sinh một cách hiệu quả. Việc đánh giá đúng mức những đóng góp của Nguyễn Danh Lam sẽ giúp khẳng định vị trí của ông trong nền văn học nước nhà.

5.2. Hướng nghiên cứu mới cho Văn học Hiện sinh ở Việt Nam

Nghiên cứu con người hiện sinh trong truyện ngắn của Nguyễn Danh Lam chỉ là một bước khởi đầu cho việc khám phá văn học hiện sinh ở Việt Nam. Vẫn còn rất nhiều vấn đề cần được nghiên cứu và làm rõ, như sự ảnh hưởng của triết học hiện sinh đến văn học Việt Nam, sự khác biệt giữa văn học hiện sinh ở Việt Nam và ở các nước khác, và những giá trị nhân văn và xã hội mà văn học hiện sinh mang lại. Việc tiếp tục nghiên cứu những vấn đề này sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về văn học Việt Nam và văn học thế giới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu tác phẩm bằng những tiếng kêu xé lòng, đứt ruột: “Trăm năm trong cõi người ta, Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau. Trải qua một cuộc bể dâu, Những điều trông thấy mà đau đớn lòng”. (Nguyễn Du, Truyện Kiều) Rồi sau đó là: “Đau đớn thay phận đàn bà 16 Lời rằng bạc mệnh cũng là lời chung”. (Nguyễn Du, Truyện Kiều) Mười lăm năm sống lưu lạc của nàng Kiều với bao khổ ải nhân gian “thanh lâu hai lượt thanh y hai lần” (Nguyễn Du, Truyện Kiều) đã trở thành một bản cáo trạng lên án chế độ phong kiến đương thời, một chế độ “nhất nam viết hữu, thập nữ viết vô”, coi thường vẻ đẹp và thân phận của người phụ nữ.

Nhưng sự xuất hiện của chủ nghĩa hiện sinh ở Việt Nam được xem là chính thức khi Pháp sang xâm lược nước ta vào những năm đầu của thế kỷ XX. Chính nhờ có sự tương đồng về hoàn cảnh, về tâm lý của nhân dân so với thời hậu chiến của Châu Âu nên hạt giống hiện sinh có nhiều cơ hội để phát triển. Chủ nghĩa hiện sinh hiện diện trên các thi đàn như thơ say của Vũ Hoàng Chương, thơ mới của Xuân Diệu. Tiếp đó, tư tưởng hiện sinh được phản ánh trong hàng loạt các tác phẩm văn học ở miền Nam, tiêu biểu là các tác phẩm của Duyên Anh, Nguyễn Thị Hoàng, Thanh Tâm Tuyền,.

Một đoạn thơ tiêu biểu mang cảm thức hiện sinh của Thanh Tâm Tuyền là: “Tôi buồn khóc như buồn nôn ngoài phố nắng thủy tinh tôi gọi tên tôi cho đỡ nhớ thanh tâm tuyền buổi chiều sao vỡ vào chuông giáo đường tôi xin một chỗ quỳ thầm kín cho đứa nhỏ linh hồn sợ chó dữ con chó đói không màu”. (Thanh Tâm Tuyền, Phục sinh) 17 Đối với Thanh Tâm Tuyền, cuộc đời con người chán lắm, buồn nôn lắm. Thi sĩ đi trên hè phố với một đứa nhỏ tội nghiệp, đứa nhỏ ấy có thể là nhược điểm của con người (một mặc cảm, một sự thất vọng, một sự tổn thương, một sự chán chường…). Đứa nhỏ ấy đi theo Thanh Tâm Tuyền hay một thanh niên nào đó trên hè phố với “buổi chiều sao vỡ vào chuông giáo đường”.

Đứa nhỏ ấy thật khổ sở. Chính vì vậy Thanh Tâm Tuyền muốn xin cho nó một chỗ quỳ để tuôn ra ngoài nỗi xót thương. Đó phải là một chỗ thật thầm kín bởi đứa nhỏ ấy muốn yên nghỉ, muốn xa lánh và trốn tránh sự giáp mặt với những buồn nôn của cuộc đời. Đó cũng có thể là cái chết.

Cái chết như một chỗ ẩn thân, một sự trở về quê hương hay một ân sủng duy nhất của con người. Sự bí ẩn của cái chết sẽ kết thúc tất cả, kết thúc sự buồn tênh lại cười hay khi vui muốn khóc. Các tác phẩm ấy dù rất hay nhưng do những đặc thù về văn hóa, lịch sử mà xã hội Việt Nam lúc bấy giờ vẫn còn dè dặt, khắt khe với các tác phẩm viết về hiện sinh. Thậm chí có nhiều người còn cho rằng “hiện sinh thường gợi đến lối sống hưởng thụ, trụy lạc, chỉ biết hôm nay và thờ ơ với tất thảy” (Thái Phan Vàng Anh, 2015).

Từ sau năm 1986, với sự thay đổi về đường lối, chính sách của Đảng và sự du nhập của triết- mĩ hiện sinh, văn học đã có những sắc thái thẩm mĩ mới, khẳng định được phong cách riêng của nhà văn. Sự chuyển đổi đời sống xã hội sau chiến tranh, sự thay đổi trong tư duy nghệ thuật, sự chuyển đổi trong nhận thức về con người, về bản thể là những điều kiện hình thành cảm thức hiện sinh trong văn học. Trong nền văn xuôi Việt Nam thời kì sau đổi mới, chúng tôi nhận thấy có rất nhiều tác giả nổi lên với những ám ảnh hiện sinh như Nguyễn Huy Thiệp, Phạm Thị Hoài… (thế hệ đi trước); Nguyễn Việt Hà, Đoàn Minh Phượng, Tạ Duy Anh, Nguyễn Bình Phương, Hồ Anh Thái, Ngyễn Ngọc Tư, Nguyễn Ngọc Thuần, Vũ Đình Giang, Nguyễn Danh Lam. 18 Cảm thức hiện sinh trong văn học thời kì này chủ yếu gắn liền với những bi kịch cá nhân của con người.

Mọi phương diện trong đời sống cá nhân của con người đã được chạm tới. “Những ưu tư, trăn trở về bản thể, về thân phận con người. Mối quan hệ giữa con người với đời sống trở nên ít tương thích, thiếu hòa hợp. Không gian, thời gian hiện hữu không còn chỉ là môi trường, hoàn cảnh vốn mang tính chất nguyên nhân - kết quả hay hỗ trợ - cản trở mà trở thành “bầu khí quyển” của hữu thể, can dự trực tiếp vào thế giới hiện sinh của con người” (Thái Phan Vàng Anh, 2015) trở thành những biểu hiện chủ yếu của cảm thức hiện sinh thời kì này.

Điều đó làm cho nội dung và hình thức tác phẩm có nhiều đổi mới, có khả năng hội nhập vào dòng chảy của văn học thế giới. Sau gần ba mươi năm phát triển, văn học Việt Nam đã có một khuynh hướng hiện sinh trong bức tranh đa khuynh hướng chung của văn học những năm đầu thế kỉ XXI. Sau những bước thăng trầm, văn học hiện sinh đã có một sự trở lại đầy ấn tượng “từ việc “e dè” xuất hiện trở lại văn đàn vào cuối thế kỉ XX và “nở rộ” những năm đầu thế kỉ XXI” (Thái Phan Vàng Anh, 2015). Sự xuất hiện của tiểu thuyết, truyện ngắn hiện sinh những năm đầu thế kỉ này là điều tất yếu bởi đã từng có một dòng văn học hiện sinh ở miền Nam những năm sáu mươi, bảy mươi của thế kỉ trước, bởi các trăn trở hiện sinh chẳng bao giờ xa lạ đối với con người và các tác phẩm văn xuôi của những năm chín mươi đã ít nhiều chạm đến.

Tuy vậy, tiểu thuyết, truyện ngắn theo khuynh hướng hiện sinh những năm đầu thế kỉ XXI ít nhiều đã đem lại cảm giác “mới” do không chịu ảnh hưởng trực tiếp từ các tác giả nước ngoài, do nó vừa mang cảm quan hậu hiện đại vừa là biểu hiện của cảm quan hậu hiện đại. Thời đại thay đổi, tinh thần hiện sinh cũng thay đổi theo. Văn học Việt Nam đầu thế kỉ đã phát triển một bước mới trong việc “chăm chú vào cái tôi bí ẩn”. Trên hành trình không ngừng khám phá cái tôi, các nhà văn Việt Nam đã gặp gỡ, tiếp nhận từ triết – mĩ học hiện sinh nhiều vấn đề cơ bản như khẳng định nhân vị, thân xác và tính dục.

Tuy nhiên cùng với việc chú trọng đến phương diện hiện sinh nhân vị và hiện sinh tính dục, văn học đầu thế kỉ XXI cũng phải 19 đối mặt với các xu thế tiếp nhận khác nhau. Sẽ có những tác phẩm bị đào thải, nhưng cũng sẽ có những tác phẩm trở thành dấu mốc của quá trình chuyển đổi từ ngoại vi đến trung tâm. Đây cũng là bằng chứng cho thấy cảm thức hiện sinh trong văn học đầu thế kỉ XXI thống nhất, gặp gỡ với cảm quan hiện đại, hậu hiện đại. Hiện sinh là triết học về con người.

Chính vì vậy, khi nghiên cứu về chủ nghĩa hiện sinh trong văn học Việt Nam, chúng ta cần chú ý đến hình tượng con người. Ở mỗi thời kì khác nhau, dưới sự tác động của các điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội khác nhau, việc xây dựng hình tượng con người cũng có sự thay đổi. Nếu con người lí tưởng của văn học trung đại là những kẻ sĩ, những tài tử giai nhân; con người lí tưởng của văn học giai đoạn 1930 – 1945 là những thanh niên trí thức hoặc những con người bé mọn thì trong giai đoạn 1945 – 1975, thực tế cách mạng đã mang lại cho người cầm bút những định hướng mới về quan niệm con người. Đối tượng thẩm mĩ chính của văn học giai đoạn này là những con người quần chúng cách mạng.

Vai trò của quần chúng nhân dân trong các cuộc cách mạng, trong thực tiễn đấu tranh dựng nước và giữ nước đã trở thành nền tảng, cơ sở nảy sinh ý thức về quan niệm con người của nền văn học mới. Trong suy nghĩ của người cầm bút, quần chúng nhân dân như một tập thể ngày càng phát triển phong phú và toàn diện hơn, trở thành nhân vật chính của văn nghệ. Từ đây, con người cao đẹp mà văn học hướng tới là con người quần chúng cách mạng, là con người của cộng đồng trong nhiệm vụ đấu tranh giải phòng dân tộc. Con người ấy mang trên mình những phẩm chất, đạo đức cách mạng.

Nền văn học mới tìm tòi, phát hiện, xây dựng, cổ vũ những vẻ đẹp của con người xuất hiện, trưởng thành trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng CNXH của toàn dân ta. Vẻ đẹp của con người trong giai đoạn này được nhìn nhận và thể hiện qua những ý thức và hành động hướng về cách mạng, về nhiệm vụ chung của họ. Vẻ đẹp ấy được biểu hiện trước hết ở sự giác ngộ, tự nguyện gánh lấy sứ mạng cách mạng, ở những nỗ lực, cố gắng cải biến thiên nhiên, xã hội và bản thân vì hạnh 20 phúc của nhân dân. Vẻ đẹp của nhân vật văn học phải gắn liền với lòng yêu nước, sự căm thù giặc, ý chí, quyết tâm chiến đấu, sẵn sàng hi sinh vì độc lập dân tộc.

Đó là ông Hai trong Làng (Kim Lân) từ con người của làng quê, ông trở thành con người của kháng chiến, của sự nghiệp chung; là anh hùng Núp trong Ðất nước đứng lên (Nguyên Ngọc); chị Út Tịch trong Người mẹ cầm súng (Nguyễn Thi); chị Sứ trong Hòn Ðất (Anh Ðức); những con người từ trẻ đến già trong Mẹ vắng nhà, Những đứa con trong gia đình (Nguyễn Thi); Khuê, Lữ trong Dấu chân người lính (Nguyễn Minh Châu). Họ đều là những con người có lòng yêu nước nồng nàn, tự nguyện, náo nức tham gia kháng chiến, vui mừng, lo lắng theo từng diễn biến của cuộc chiến, xem việc tham gia cách mạng, cầm súng đánh giặc giải phóng quê hương, thống nhất đất nước là niềm vui sướng nhất trên đời. Không chỉ xuất hiện ở thể loại văn xuôi, lần đầu tiên trong lịch sử thơ ca Việt Nam, các nhà thơ giai đoạn 1945 – 1975 đã mang tới một hình tượng nghệ thuật về con người xã hội với một số đông, tạo thành một lực lượng xã hội hùng hậu.