HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM KHOA CÔNG NGHỆ SINH HỌC ------------------------------ KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐỀ TÀI: “NGHIÊN CỨU CẢM ỨNG VÀ NUÔI CẤY RỄ BẤT ĐỊNH CỦA CÂY HÀ THỦ Ô ĐỎ (Polygonnum multiflorum Thunb)” Giáo viên hướng dẫn : TS. Nông Thị Huệ Bộ môn : CNSH Thực vật Sinh viên thực hiện : Nguyễn Thị Nhung Lớp : K62 - CNSHB Mã sinh viên : 620525 HÀ NỘI 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan khóa luận tốt nghiệp: “Nghiên cứu cảm ứng và nuôi cấy rễ bất định của cây Hà Thủ Ô đỏ(Polygonnum multiflorum Thunb)của tôi trong thời gian qua với những số liệu và kết quả nghiên cứu là trung thực, không sao chép bất kỳ nguồn nào khác. Ngoài ra, trong bài báo cáo có sử dụng một số nguồn tài liệu tham khảo đã được trích dẫn nguồn và chú thích rõ ràng. Hà Nội, ngày tháng năm 2022 Sinh viên Nguyễn Thị Nhung i LỜI CẢM ƠN Khóa luận tốt nghiệp với Đề tài “Nghiên cứu cảm ứng và nuôi cấy rễ bất định của cây Hà Thủ Ô đỏ (Polygonnum multiflorum Thunb)” là kết quả của quá trình cố gắng không ngừng nghỉ của bản thân và được sự giúp đỡ tận tình, động viên khích lệ của thầy cô, bạn bè và người thân.
Qua đây, em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến những người đã giúp đỡ em trong thời gian làm đề tài khóa luận vừa qua. Em xin trân trọng gửi đến cô Nông Thị Huệ- Người đã trực tiếp tận tình hướng dẫn cũng như cung cấp tài liệu, thông tin khoa học cần thiết cho bài luận này lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất. Xin cảm ơn lãnh đạo, ban giám hiệu cùng toàn thể các thầy cô giáo trường Học viện Nông Nghiệp Việt Nam khoa Công Nghệ Sinh Học và bộ môn thực vật đã tạo điều kiện cho em hoàn thành tốt khóa luận của mình. Cuối cùng, em xin cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè đã luôn bên cạnh, ủng hộ, động viên.
Em xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2022 Sinh viên thực hiện Nguyễn Thị Nhung ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC.iii DANH MỤC BẢNG. v DANH MỤC HÌNH. vi DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT.
Mục đích và yêu cầu đề tài. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn.
TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Giới thiệu về cây Hà thủ ô đỏ .2 Hệ thống phân loại thực vật .3 Đặc điểm thực vật học .4 Thành phần của Hà Thủ Ô .7 Khai thác và sử dụng .9 Kỹ thuật trồng và chăm sóc.10 Những lưu ý khi sử dụng Hà Thủ Ô đỏ. Một số nghiên cứu về cảm ứng và nhân nuôi sinh khối rễ một số loài dược liệu. Trên thế giới.
Tại Việt Nam. Một số nghiên cứu về chiết suất và phân tích các hoạt chất, tính chất trên cây Hà Thủ Ô đỏ. VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng, vật liệu, địa điểm và thời gian nghiên cứu.
Phương pháp nghiên cứu. Các chỉ tiêu theo dõi. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN .1 Nghiên cứu cảm ứng rễ bất định cây Hà Thủ Ô đỏ .1 Nghiên cứu ảnh hưởng của IAA đến khả năng rạo rễ bất định của cây Hà Thủ Ô đỏ .2 Nghiên cứu ảnh hưởng của α-NAA đến khả năng rạo rễ bất định của cây Hà Thủ Ô đỏ .3 Nghiên cứu ảnh hưởng của IBA đến khả năng rạo rễ bất định của cây Hà Thủ Ô đỏ .4 Ảnh hưởng của điều kiện chiếu sáng đến khả năng hình thành rễ bất định. Bước đầu nghiên cứu ảnh hưởng của một số yếu tố đến sự tăng trưởng rễ bất định của cây Hà Thủ Ô đỏ.
Nghiên cứu ảnh hưởng của chất điều tiết sinh trưởng α-NAA đến khả năng tăng sinh khối rễ bất định của cây Hà Thủ Ô đỏ. Nghiên cứu ảnh hưởng của nền môi trường nuôi cấy đến khả năng tăng sinh khối rễ bất định của cây Hà Thủ Ô đỏ sau 8 tuần. Nghiên cứu ảnh hưởng của một số phương thức nuôi cấy đến khả năng tăng sinh khối rễ bất định. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.
36 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 39 iv DANH MỤC BẢNG Bảng 4. Ảnh hưởng của IAA lên khả năng hình thành rễ bất định ở mẫu lá cây Hà Thủ Ô đỏ sau 8 tuần. Ảnh hưởng của IAA lên khả năng hình thành rễ bất định ở mẫu cuống lá cây Hà Thủ Ô đỏ sau 8 tuần.
Ảnh hưởng của α-NAA đến sự hình thành rễ bất định ở mẫu lá cây Hà Thủ Ô đỏ sau 8 tuần. Ảnh hưởng của α-NAA đến sự hình thành rễ bất định ở mẫu cuống lá cây Hà Thủ Ô đỏ sau 8 tuần. Ảnh hưởng của IBA đến sự hình thành rễ bất định ở mẫu lá cây Hà Thủ Ô đỏ sau 8 tuần. Ảnh hưởng của IBA đến sự hình thành rễ bất định ở mẫu cuống lá cây Hà Thủ Ô đỏ sau 8 tuần.
Ảnh hưởng của điều kiện chiếu sáng đến khả năng hình thành rễ bất định ở cây Hà Thủ Ô đỏ sau 8 tuần. Ảnh hưởng của α-NAA đến khả năng tăng sinh khối rễ bất định của cây Hà Thủ Ô đỏ sau 8 tuần. Ảnh hưởng của nền môi trường nuôi cấy đến khả năng tăng sinh khối rễ bất định của cây Hà Thủ Ô đỏ sau 8 tuần. Ảnh hưởng của một số phương thức nuôi cấy đến khả năng tăng sinh khối rễ bất định sau 8 tuần.
33 v DANH MỤC HÌNH Hình 4.1a Sự hình thành rễ bất định từ mẫu lá Hà Thủ Ô đỏ trên môi trường bổ sung IAA sau 8 tuần nuôi cấy .1b Sự hình thành rễ bất định từ mẫu cuống lá Hà Thủ Ô đỏ trên môi trường bổ sung IAA sau 8 tuần nuôi cấy .2a Sự hình thành rễ bất định từ mẫu lá Hà Thủ Ô đỏ trên môi trường bổ sung α-NAA sau 8 tuần nuôi cấy .2b Sự hình thành rễ bất định từ mẫu cuống lá Hà Thủ Ô đỏ trên môi trường bổ sung α-NAA sau 8 tuần nuôi cấy .3a Sự hình thành rễ bất định từ mẫu lá Hà Thủ Ô đỏ trên môi trường bổ sung IBA sau 8 tuần nuôi cấy .3b Sự hình thành rễ bất định từ mẫu cuống Hà Thủ Ô đỏ trên môi trường bổ sung IBA sau 8 tuần nuôi cấy. Sự hình thành rễ bất định từ nguồn mẫu lá hà Thủ Ô đỏ trên môi trường có điều kiện chiếu sáng khác nhau sau 8 tuần.6 Sự nhân sinh khối rễ bất định từ rễ Hà Thủ Ô đỏ trên môi trường bổ sung α-NAA sau 8 tuần nuôi cấy .7 Sự nhân sinh khối rễ bất định từ rễ Hà Thủ Ô đỏ trên nền môi trường khác nhau sau 8 tuần nuôi cấy.8 Sự nhân sinh khối rễ bất định từ rễ Hà Thủ Ô đỏ trên các phương thức nuôi cấy khác nhau sau 8 tuần nuôi cấy. 33 vi DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT MS Môi trường Murashige and Skoog B5 Môi trường Gamborg α-NAA α-naphthaleneacetic acid IBA Indole – 3 butyric acid IAA β-indol-acetic acid ĐC Đối chứng CT Công thức TN Thí nghiệm LSD 0,05 Độ lệch tiêu chuẩn mức ý nghĩa 5% CV Sai số thí nghiệm TB Trung bình CS Cộng sự NĐ Nồng độ vii TÓM TẮT Hà Thủ Ô là loài cây được rất nhiều nhà nghiên cứu quan tâm và đánh giá cao vì là loài cây dược liệu có giá trị kinh tế cao. Các nghiên cứu in vitro về Hà Thủ Ô đạt được nhiều thành tựu và có nhiều hướng đi mới.
Tuy nhiên với Hà Thủ Ô đỏ là một trong hai loại Hà Thủ Ô cần nên được nhân giống và bảo tồn bởi nhu cầu sử dụng ngày càng gia tăng. Cảm ứng tạo rễ và nuôi cấy sinh khối rễ bất định đã thành công trên nhiều đối tượng đặc biệt là tại loài này. Trong nghiên cứu này, ảnh hưởng của nguồn mẫu, ánh sáng, chất điều hòa sinh trưởng IAA, α-NAA, IBA và phương thức nuôi cấy, môi trường nuôi cấy khác nhau được tiến hành nhằm đánh giá khả năng cảm ứng và nhân nuôi rễ bất định của cây Hà Thủ Ô đỏ. Đặt vào đề Từ xưa đến nay, cây thuốc vẫn luôn giữ vai trò quan trọng chủ yếu trong việc duy trì sức khỏe và hạnh phúc của các cộng đồng trên toàn thế giới.
Những năm gần đây, việc sử dụng các thuốc có nguồn gốc tổng hợp hóa dược gặp nhiều bất cập và tác dụng khôn lường, ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe người bệnh. Do đó, xu hướng sử dụng các thuốc có nguồn gốc từ thảo dược tự nhiên ngày càng nhiều, không chỉ ở các nước Á Đông mà còn ở các nước phương Tây. Hà thủ ô đỏ (Polygonum multiflorum Thunb) là cây thuốc quý được sử dụng trong y học cổ truyền trong nhiều thế kỉ. Các chiết xuất từ rễ được dùng để điều trị nhiều loại bệnh khác nhau.
Theo Đông y, Hà Thủ Ô đỏ có công dụng làm đen tóc, có tác dụng bổ máu, an thần, dưỡng can, ích thận, cố tinh, nhuận tràng, chữa sốt rét. Nó là vị thuốc bổ gan thận, bổ máu, chữa đau lưng mỏi gối, uống lâu làm đen râu tóc. Theo Tây y, Hà Thủ Ô đỏ có thể điều trị suy nhược thần kinh và các bệnh về thần kinh, bổ tim, giúp sinh huyết dịch, kích thích co bóp ruột, kích thích tiêu hóa. Hiện nay, nguồn cung cấp dược liệu trong nước chủ yếu được thu hái trong tự nhiên hoặc canh tác truyền thống.
Tuy nhiên, phương pháp khai thác trong tự để lại nhiều hạn chế như gây xói mòn nguồn tài nguyên di truyền thực vật, nguồn cung không ổn định…Trong khi đó, biện pháp canh tác truyền thống là trồng cây Hà Thủ Ô đỏ cũng phải mất thời gian, công sức. Ngoài ra, việc kiểm soát các loại dịch bệnh, tồn dư của thuốc bảo vệ thực vật hoặc kim loại nặng cũng là một vấn đề khó khăn. Hàm lượng sản phẩm mục tiêu là các chất có hoạt tính sinh học phụ thuộc nhiều vào điều kiện sinh thái, trồng trọt dẫn đến không ổn định. Tất cả những điều này đều gây trở ngại trong việc khai thác nguồn dược liệu quý này.Hơn thế nữa, các nghiên cứu trên Hà Thủ Ô đỏ hiện nay chỉ mới tập trung vào việc nghiên cứu tách chiết và thu nhận các hoạt chất thứ cấp, đánh giá tác dụng dược lý, phân tích thành phần hóa học hay nhân giống vô tính in vitro.