chương 1 của luận án, nghiên cứu sinh tiến hành tổng quan tình hình nghiên cứu ở nước ngoài và ở trong nước. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài Với tư cách là những hiện tượng xã hội tiêu cực có tính lịch sử, phổ biến và tác động xấu tới đời sống kinh tế, chính trị của tất cả các quốc gia trên thế giới, tham nhũng, trong đó có các tội phạm về tham nhũng luôn thu hút được sự quan tâm nghiên cứu của các nhà khoa học trên thế giới. Bởi vậy, ở nước ngoài có rất nhiều công trình khoa học trực tiếp hoặc gián tiếp có nghiên 11 cứu tham nhũng cũng như các tội phạm về tham nhũng đã được công bố, trong số đó có thể kể đến như: - Bài viết “Corruption, integrity and law enforcement” (Tham nhũng, sự ngay thẳng và cưỡng chế của pháp luật) của tác giả Fijnaut được công bố trong ấn phẩm của C. Trong bài viết này, Fijnaut đề cập nghiên cứu sự ngay thẳng và tham nhũng mà theo ông đang là những vấn đề được quan tâm nghiên cứu về lý luận lẫn thực tiễn trong các lĩnh vực chính trị, quản lý công, pháp luật, kinh tế và đời sống xã hội.
Những vấn đề này cũng đang thu hút được sự quan tâm của các cơ quan, tổ chức thực thi pháp luật trong cuộc chiến chống tham nhũng và vì thế sự ngay thẳng trong chính các tổ chức này theo Fijnaut luôn phải là tiêu chí cần được đặt lên hàng đầu. Bài viết tổng hợp ý kiến của 35 nhà khoa học đến từ 13 quốc gia trên thế giới vốn đề cập bàn luận một cách thấu đáo về tham nhũng, sự ngay thẳng và thực thi pháp luật và đã được giới thiệu tại Diễn đàn toàn cầu lần thứ 2 về chống tham nhũng được tổ chức tại La Hay, Hà Lan vào tháng 5/2001. Bên cạnh đó, vấn đề về các công cụ pháp lý bảo đảm sự ngay thẳng trong hệ thống thực thi pháp luật nhằm khắc phục tham nhũng cũng được bài viết đề cập nghiên cứu và nhấn mạnh. Ngoài ra, Fijnau còn đề cập nghiên cứu một số định chế đặc biệt trong công tác phòng, chống tham nhũng tại một số quốc gia, ví dụ như vai trò của Cơ quan độc lập chống tham nhũng bang New South Wales là Ủy ban độc lập chống tham nhũng (ICAC); Chương trình chống tham nhũng trong lực lượng cảnh sát thủ đô London… - Bài viết “Public Corruption” (Tham nhũng trong lĩnh vực công) do Brian Whittaker và Jordan Hicks tập hợp trong 45 Am.
825 2008 và được Ashley Kircher đăng trên tạp chí American Law Review và trang cơ sở dữ liệu Heinonline năm 2008. Trong bài viết này, các tác giả phân 12 tích một cách toàn diện các vấn đề về tội phạm tham nhũng theo pháp luật Hoa Kỳ, trong đó bao gồm đưa và nhận hối lộ; nhận tiền thưởng bất hợp pháp; nhận bồi thường trái quy định; gây ảnh hưởng đến hành vi của công chức; các hành vi hối lộ liên quan đến công việc sau khi rời khỏi nhiệm sở trong khoảng thời gian nhất định…. Các tác giả của bài viết trên đây cũng đề cập nghiên cứu các khía cạnh pháp lý liên quan đến hành vi tham nhũng như các yếu tố cấu thành hành vi tham nhũng: giá trị của của hối lộ; công chức và hoạt động công vụ; động cơ vụ lợi; các lý do được người phạm tội sử dụng để biện minh cho hành vi phạm tội của mình; các mức độ hình phạt đối với từng cấu thành tăng nặng… và các án lệ minh họa. Do đó, bài viết này cung cấp một lượng lớn các thông tin về tham nhũng trong lĩnh vực công quyền cả về lý luận và thực tiễn xét xử của hệ thống tư pháp Hoa Kỳ đối với loại tội phạm này.
- Cuốn sách “Corruption and misuse of public office” (Tham nhũng và vi phạm của cơ quan công quyền) của các tác giả Colin Nicholls QC, Timothy Daniel, Alan Bacarese, and John Hatchard do Nhà xuất bản Oxford University Press xuất bản năm 2011. Trong cuốn sách này, các tác giả nghiên cứu về thực tiễn tham nhũng và các quy định pháp luật liên quan đến tham nhũng cũng như các hành vi lạm quyền của cơ quan công quyền vốn đang ngày càng gia tăng về tính phức tạp của hành vi lạm dụng quyền lực công trong thi hành công vụ như đưa và nhận hối lộ, xung đột lợi ích, lạm quyền, lợi dụng chức vụ quyền hạn… Bên cạnh việc phân tích một cách chi tiết và cụ thể khía cạnh pháp lý của tham nhũng, các tác giả của cuốn sách cũng đi sâu phân tích những bước tiến vượt bậc trong khoa học pháp lý liên quan đến quy định về hành vi tham nhũng, hình phạt được quy định trong pháp luật của nhiều nước, chẳng hạn như trong Luật Tham nhũng năm 2010 của Vương quốc Anh; Luật về hành vi tham nhũng ở nước ngoài của Mỹ; Công ước Liên Hợp quốc về chống tham nhũng. 13 - Cuốn sách “Corruption offences” (Tội phạm về tham nhũng) của Lenny Roth, được giới thiệu trên phiên bản điện tử của NSW Parliamentary Research Service (Cơ quan nghiên cứu Nghị viện của bang New South Wales – Liên bang Úc), 11/2013. Cuốn sách đề cập nghiên cứu các dạng tội phạm tham nhũng và hành vi tham nhũng theo pháp luật hình sự bang New South Wales- Liên bang Úc bao gồm: vi phạm các quy định về hành vi nơi công sở, lừa dối trong công vụ, đưa và nhận hối lộ dưới dạng vật chất và tinh thần, gian dối trong bầu cử, cản trở hoạt động tư pháp.
Bên cạnh đó, Lenny Roth cũng tổng hợp và phân tích các quan điểm của Tòa án trong việc xác định các hành vi tham nhũng thông qua các án lệ nhằm cụ thể hóa quy định của luật thành văn. Chẳng hạn, Tòa phúc thẩm New South Wales tổng kết rằng, tội phạm tham nhũng ảnh hưởng trực tiếp đến sự liêm chính và trung thực của công chức thông qua hành vi của công chức trong việc thực hiện chức năng công quyền. Về cơ bản, tội phạm này thể hiện sự dàn xếp giữa người nắm giữ quyền lực và kẻ mà người đó cho hưởng lợi từ hành vi tham nhũng. Qua thực tế xét xử, tòa phúc thẩm Victoria đã tập hợp đặc điểm của hành vi lợi dụng chức vụ quyền hạn nơi công sở bao gồm: (i) người phạm tội là công chức; (ii) hành vi phạm tội thuộc thẩm quyền hoặc liên quan đến thẩm quyền của người đó; (iii) thể hiện ý chí trong việc thực hiện trái với công vụ, có thể là hành động hoặc không hành động phạm tội, chẳng hạn như lơ là hoặc không thực thi chức trách; (iv) không có lý do hoặc sự biện minh hợp lý; (v) việc thực hiện hành vi trái với công vụ là nghiêm trọng và đáng chịu TNHS tương ứng với trách nhiệm của công sở và công chức; tầm quan trọng của đối tượng mà người đó phải phục vụ và tính chất, mức độ của hành vi.
Ngoài ra, hình phạt đối với tội phạm tham nhũng của bang NSW cũng được tác giả cuốn sách so sánh với pháp luật của một số bang khác như Victoria, Tasmania, Queenland và Luật chống tham nhũng của Vương quốc Anh. 14 - Cuốn sách “Corruption: economic analysis and international law” (Tham nhũng: phân tích khía cạnh kinh tế và luật quốc tế), của Borlini & Leonardo S do Nhà xuất bản Edward Elgar Publishing Ltd xuất bản năm 2014. Cuốn sách gồm 17 chương, được chia làm 2 phần, theo đó trong Phần 1, Borlini & Leonardo S phân tích những vấn đề về quản trị, tài chính trong mối quan hệ với vấn đề tham nhũng và trong Phần 2, các tác giả phân tích tham nhũng dưới góc độ pháp lý, bao gồm sự hình thành các quan điểm về tham nhũng trong các điều ước quốc tế, hình sự hóa đối với hành vi tham nhũng, hình phạt và trách nhiệm của pháp nhân đối với hành vi tham nhũng và sự xung đột giữa giải quyết tội phạm tham nhũng với thẩm quyền tài phán quốc gia. Đối với các điều ước quốc tế, việc hình sự hóa đối với hành vi tham nhũng bắt đầu từ quan điểm của các quốc gia thành viên đối với hành vi tham nhũng chủ động và hành vi tham nhũng bị động, từ đó, các quốc gia thành viên thống nhất chủ thể của hành vi tham nhũng có thể bao gồm bất kỳ các cá nhân, tổ chức nào có hành vi hứa hẹn, giao nhận của hối lộ và phòng chống tham nhũng là nhiệm vụ của tất cả các quốc gia thành viên.
Về TNHS của pháp nhân đối với hành vi tham nhũng, theo các tác giả cuốn sách, cần quy định TNHS đối với pháp nhân vì pháp nhân có nhiều tiềm lực kinh tế và sẵn sàng sử dụng của hối lộ để đạt được mục đích, không bị ràng buộc bởi quy chuẩn đạo đức cá nhân, không bị ảnh hưởng của danh tiếng, lương tâm và các yếu tố đạo đức khác. Từ đó, các tác giả cuốn sách phác họa mô hình TNHS pháp nhân đối với hành vi tham nhũng, cụ thể như: trách nhiệm đối với hành vi của đội ngũ vận hành hoạt động của pháp nhân ở các cấp độ; trách nhiệm đối với việc định hướng hành vi của thành viên pháp nhân để tránh những tiêu cực và trách nhiệm hình thành các thủ tục, qua đó hình thành văn hóa trong tổ chức của pháp nhân để tránh thực hiện các hành vi tham nhũng. 15 - Cuốn sách “Canada's Corruption Of Foreign Public Officials Act And Secret Commissions Offense” (Đạo luật của Canada về tham nhũng của công chức nước ngoài và hành vi phạm tội tham nhũng), trích dẫn: 29 Am. Cuốn sách phân tích các quy định của pháp luật Canada về tham nhũng đối với công chức nước ngoài, bao gồm: định nghĩa về việc đưa hối lộ, thẩm quyền tài phán của Tòa án Canada, cấu thành tội phạm và hình phạt.
Đạo luật này quy định: “Bất kỳ người nào thực hiện nhận lợi ích trong bất kỹ lĩnh vực nào, trực tiếp hoặc gián tiếp đưa, biếu, tặng, hoặc đồng ý đưa, biếu, tặng một khoản tiền, một phần quà, một sự ủng hộ hoặc lợi ích nào đó cho công chức nước ngoài hoặc cho một người nào đó liên quan đến lợi ích đối với công chức nước ngoài như xem xét cho một hành động hoặc sự sơ suất của các công chức trong kết nối với việc thực hiện nhiệm vụ hoặc chức năng của công chức hoặc làm ảnh hưởng đến chức năng, nhiệm vụ của tổ chức nơi công chức công tác thì bị coi là tội phạm tham nhũng”. Tòa án Canada có thẩm quyền tài phán đối với hành vi hối lộ của một công chức nước ngoài được xác lập tại Canada.