Nghiên Cứu Các Tội Phạm Về Tham Nhũng Theo Pháp Luật Hình Sự Việt Nam Tại Đà Nẵng

Luận án tiến sĩ luật học phân tích các tội phạm về tham nhũng theo pháp luật hình sự việt nam từ thực tiễn thành phố đà nẵng, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng

• Tác giả: Trần Huy Đức
• Người hướng dẫn: PGS. Hồ Sỹ Sơn
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Các Tội Phạm Về Tham Nhũng Theo Pháp Luật Hình Sự Việt Nam Tại Đà Nẵng
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.2. Tình hình nghiên cứu ở trong nước
• 1.3. Đánh giá tình hình nghiên cứu và những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ LẬP PHÁP HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ CÁC TỘI PHẠM VỀ THAM NHŨNG ĐẾN TRƯỚC KHI BAN HÀNH BLHS NĂM 2015
• 2.1. Khái niệm và các dấu hiệu pháp lý của các tội phạm về tham nhũng
• 2.2. Khái quát lịch sử lập pháp hình sự Việt Nam về các tội phạm về tham nhũng đến trước khi ban hành Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017
• 3. CHƯƠNG 3: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ CÁC TỘI PHẠM VỀ THAM NHŨNG VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TẠI THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG
• 3.1. Quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về các tội phạm về tham nhũng
• 3.2. Thực tiễn áp dụng quy định pháp luật hình sự về các tội phạm về tham nhũng tại thành phố Đà Nẵng
• 4. CHƯƠNG 4: CÁC GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM ÁP DỤNG ĐÚNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ CÁC TỘI PHẠM VỀ THAM NHŨNG
• 4.1. Yêu cầu áp dụng các quy định pháp luật hình sự về các tội phạm về tham nhũng
• 4.2. Các giải pháp bảo đảm áp dụng đúng quy định pháp luật hình sự về các tội phạm về tham nhũng
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Tội Phạm Tham Nhũng Tại Đà Nẵng

Tham nhũng là một vấn nạn toàn cầu, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự ổn định và phát triển của các quốc gia. Việt Nam không nằm ngoài vòng xoáy này, với tình hình tội phạm tham nhũng diễn biến phức tạp, gây bức xúc trong dư luận và làm suy giảm lòng tin của nhân dân. Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương, giải pháp để đấu tranh phòng chống tham nhũng, coi đây là nhiệm vụ thường xuyên, quan trọng và lâu dài. Tuy nhiên, công tác này vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập, đòi hỏi phải có những nghiên cứu sâu sắc, toàn diện để đưa ra các giải pháp hiệu quả hơn. Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích thực trạng tội phạm tham nhũng tại Đà Nẵng, một thành phố năng động và phát triển, nhằm góp phần vào công cuộc phòng chống tham nhũng trên cả nước.

1.1. Tình Hình Nghiên Cứu Tội Phạm Tham Nhũng Quốc Tế

Nhiều quốc gia trên thế giới đang phải đối mặt với thách thức của sự gia tăng các hoạt động tội phạm tham nhũng và sự che giấu, tẩu tán tài sản tham nhũng với phương thức ngày càng tinh vi, phức tạp và mang tính xuyên quốc gia. Các nước đều thể hiện sự quyết tâm, đồng thuận, chung tay đối phó với những thách thức của tham nhũng trên cơ sở Công ước của Liên Hợp Quốc về chống tham nhũng. Tuy nhiên, thực tế phòng chống tham nhũng ở nhiều nước cũng gặp những khó khăn, rào cản nhất định cả về thể chế, thiết chế và hoạt động thực tiễn.

1.2. Đánh Giá Các Nghiên Cứu Về Tham Nhũng Tại Việt Nam

Ở Việt Nam, trong những năm gần đây tình hình tham nhũng nói chung và tình hình các tội phạm về tham nhũng nói riêng có những diễn biến phức tạp ở nhiều ngành, nhiều cấp, nhiều lĩnh vực và gây hậu quả xấu về nhiều mặt, làm giảm sút lòng tin của nhân dân. Đảng Cộng sản Việt Nam đã có nhiều chủ trương, giải pháp đấu tranh phòng, chống tệ nạn tham nhũng cũng như tội phạm về tham nhũng, trong đó gần đây nhất tại Đại hội XII, Đảng ta xác định: Đẩy mạnh đấu tranh PCTN, lãng phí là nhiệm vụ thường xuyên, quan trọng đồng thời là nhiệm vụ khó khăn, phức tạp, lâu dài.

II. Khái Niệm Lịch Sử Pháp Luật Hình Sự Về Tham Nhũng

Để hiểu rõ về tội phạm tham nhũng và có cơ sở pháp lý vững chắc cho việc đấu tranh phòng chống tham nhũng, cần phải làm rõ khái niệm và các dấu hiệu pháp lý của loại tội phạm này. Đồng thời, việc nghiên cứu lịch sử lập pháp hình sự Việt Nam về các tội phạm về tham nhũng cũng giúp chúng ta thấy được quá trình nhận thức và hoàn thiện pháp luật của Nhà nước ta trong lĩnh vực này. Từ đó, có thể đánh giá được những thành tựu và hạn chế của pháp luật hiện hành, cũng như đề xuất các giải pháp hoàn thiện hơn.

2.1. Dấu Hiệu Pháp Lý Của Tội Phạm Tham Nhũng

Các tội phạm về tham nhũng có những dấu hiệu pháp lý đặc trưng, phân biệt với các loại tội phạm khác. Các dấu hiệu này bao gồm: chủ thể của tội phạm (thường là người có chức vụ, quyền hạn), hành vi phạm tội (lợi dụng chức vụ, quyền hạn để chiếm đoạt tài sản, nhận hối lộ, lạm quyền...), và mục đích phạm tội (vụ lợi cá nhân hoặc cho người thân). Việc xác định chính xác các dấu hiệu này là rất quan trọng để định tội danh và quyết định hình phạt đúng pháp luật.

2.2. Lịch Sử Lập Pháp Về Tội Phạm Tham Nhũng Ở Việt Nam

Pháp luật hình sự Việt Nam về các tội phạm về tham nhũng đã trải qua một quá trình hình thành và phát triển lâu dài, gắn liền với lịch sử đấu tranh phòng chống tham nhũng của dân tộc. Từ những quy định sơ khai trong các bộ luật cổ, đến các văn bản pháp luật hiện đại, pháp luật hình sự Việt Nam ngày càng hoàn thiện, đáp ứng yêu cầu của công cuộc phòng chống tham nhũng trong tình hình mới.

2.3. Phân Biệt Tội Tham Nhũng Với Các Tội Khác

Việc phân biệt các tội phạm về tham nhũng với một số tội phạm khác như tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, tội xâm phạm sở hữu là rất quan trọng để tránh nhầm lẫn và áp dụng pháp luật không chính xác. Cần phải dựa vào các dấu hiệu pháp lý đặc trưng của tội phạm tham nhũng để phân biệt, như chủ thể, hành vi, mục đích phạm tội.

III. Thực Trạng Áp Dụng Pháp Luật Hình Sự Về Tham Nhũng

Việc áp dụng pháp luật hình sự về các tội phạm về tham nhũng tại Đà Nẵng trong thời gian qua đã đạt được những kết quả nhất định, góp phần vào công tác phòng chống tham nhũng trên địa bàn thành phố. Tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế, bất cập trong quá trình áp dụng, như việc định tội danh chưa chính xác, quyết định hình phạt chưa tương xứng với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, tỷ lệ thu hồi tài sản tham nhũng còn thấp. Cần phải phân tích, đánh giá thực trạng này để tìm ra nguyên nhân và đề xuất các giải pháp khắc phục.

3.1. Quy Định Pháp Luật Hiện Hành Về Tội Tham Nhũng

BLHS năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017 đã có những quy định cụ thể về các tội phạm về tham nhũng, bao gồm các yếu tố cấu thành tội phạm, khung hình phạt, và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Việc nắm vững các quy định này là rất quan trọng để áp dụng pháp luật một cách chính xác và hiệu quả.

3.2. Thống Kê Các Vụ Án Tham Nhũng Tại Đà Nẵng

Thống kê các vụ án xét xử các tội phạm về tham nhũng tại thành phố Đà Nẵng trong giai đoạn 2007-2017 cho thấy tình hình tội phạm tham nhũng trên địa bàn thành phố có những diễn biến phức tạp, với nhiều vụ án nghiêm trọng, gây thiệt hại lớn cho Nhà nước và nhân dân. Cần phải phân tích các số liệu thống kê này để đánh giá đúng thực trạng và đưa ra các giải pháp phù hợp.

3.3. Đánh Giá Việc Định Tội Danh Và Quyết Định Hình Phạt

Việc định tội danh và quyết định hình phạt đối với các tội phạm về tham nhũng tại Đà Nẵng trong thời gian qua còn nhiều bất cập, như việc áp dụng các điều luật chưa chính xác, bỏ lọt tội phạm, hoặc quyết định hình phạt quá nhẹ, không đủ sức răn đe. Cần phải đánh giá một cách khách quan, toàn diện để tìm ra nguyên nhân và đề xuất các giải pháp khắc phục.

IV. Giải Pháp Bảo Đảm Áp Dụng Đúng Pháp Luật Về Tham Nhũng

Để nâng cao hiệu quả công tác phòng chống tham nhũng và bảo đảm áp dụng đúng pháp luật hình sự về các tội phạm về tham nhũng, cần phải có những giải pháp đồng bộ, toàn diện, bao gồm cả giải pháp về pháp luật, giải pháp về tổ chức, và giải pháp về tuyên truyền, giáo dục. Các giải pháp này phải phù hợp với tình hình thực tế của Đà Nẵng và đáp ứng yêu cầu của công cuộc cải cách tư pháp.

4.1. Hoàn Thiện Pháp Luật Hình Sự Về Tội Tham Nhũng

Cần phải rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định của BLHS về các tội phạm về tham nhũng để đảm bảo tính minh bạch, rõ ràng, khả thi, và phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế. Đặc biệt, cần phải quy định cụ thể hơn về các hành vi tham nhũng, các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, và các biện pháp thu hồi tài sản tham nhũng.

4.2. Nâng Cao Năng Lực Của Cơ Quan Điều Tra Xét Xử

Cần phải tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho cán bộ cơ quan điều tra tội phạm tham nhũng, kiểm sát viên, thẩm phán để họ có đủ năng lực, phẩm chất để phát hiện, điều tra, truy tố, xét xử các tội phạm về tham nhũng một cách chính xác, khách quan, và công bằng.

4.3. Tăng Cường Kiểm Tra Giám Sát Hoạt Động Tư Pháp

Cần phải tăng cường công tác kiểm tra, giám sát hoạt động tư pháp, đặc biệt là hoạt động điều tra, truy tố, xét xử các tội phạm về tham nhũng, để kịp thời phát hiện, ngăn chặn, và xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm pháp luật của cán bộ tư pháp, đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật và bảo vệ quyền lợi của Nhà nước và công dân.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Kết Quả Nghiên Cứu Về Tham Nhũng

Nghiên cứu này không chỉ có ý nghĩa về mặt lý luận mà còn có giá trị ứng dụng thực tiễn cao. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các cơ quan nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội, và các cơ sở đào tạo luật trong công tác phòng chống tham nhũng và giảng dạy, học tập về pháp luật hình sự. Đồng thời, kết quả nghiên cứu cũng có thể được sử dụng để xây dựng các chính sách, pháp luật về phòng chống tham nhũng trong tương lai.

5.1. Đề Xuất Sửa Đổi Bổ Sung Luật Phòng Chống Tham Nhũng

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, luận án đề xuất một số kiến nghị cụ thể về việc sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tham nhũng để nâng cao hiệu quả công tác phòng chống tham nhũng trong tình hình mới. Các kiến nghị này tập trung vào việc hoàn thiện cơ chế phát hiện, xử lý hành vi tham nhũng, bảo vệ người tố cáo tham nhũng, và thu hồi tài sản tham nhũng.

5.2. Xây Dựng Cơ Chế Phối Hợp Giữa Các Cơ Quan

Để nâng cao hiệu quả công tác phòng chống tham nhũng, cần phải xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội, và các cơ quan truyền thông. Cơ chế này phải đảm bảo sự phối hợp đồng bộ, nhịp nhàng trong việc phát hiện, điều tra, truy tố, xét xử các tội phạm về tham nhũng, cũng như trong việc tuyên truyền, giáo dục về phòng chống tham nhũng.

VI. Kết Luận Tương Lai Nghiên Cứu Về Tội Phạm Tham Nhũng

Nghiên cứu về các tội phạm về tham nhũng theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn thành phố Đà Nẵng là một vấn đề phức tạp và có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Luận án đã góp phần làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến tội phạm tham nhũng, đồng thời đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả công tác phòng chống tham nhũng. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu trong tương lai, như việc đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng chống tham nhũng, và việc xây dựng các mô hình phòng chống tham nhũng hiệu quả.

6.1. Đánh Giá Hiệu Quả Các Biện Pháp Phòng Chống Tham Nhũng

Cần phải có những nghiên cứu sâu sắc hơn về hiệu quả của các biện pháp phòng chống tham nhũng đã được áp dụng trong thực tế, để từ đó có thể đánh giá được những thành công, hạn chế, và rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu. Việc đánh giá này phải dựa trên các tiêu chí khách quan, khoa học, và phải có sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học, và đại diện của cộng đồng.

6.2. Xây Dựng Mô Hình Phòng Chống Tham Nhũng Hiệu Quả

Trong tương lai, cần phải tập trung nghiên cứu xây dựng các mô hình phòng chống tham nhũng hiệu quả, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội và đặc thù của từng địa phương. Các mô hình này phải dựa trên các nguyên tắc minh bạch, trách nhiệm giải trình, và sự tham gia của cộng đồng, đồng thời phải có tính khả thi và bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ luật học với đề tài "Các tội phạm về tham nhũng theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn thành phố Đà Nẵng" do nghiên cứu sinh Trần Huy Đức thực hiện tại Học viện Khoa học xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Hồ Sỹ Sơn. Công trình thuộc chuyên ngành Luật hình sự và tố tụng hình sự (mã số: 9 38 01 04), được hoàn thành và bảo vệ vào năm 2019.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Tham nhũng được xác định là trở ngại đối với sự ổn định và phát triển kinh tế - xã hội, làm suy giảm các nguồn lực quốc gia và xói mòn lòng tin của nhân dân. Trên bình diện quốc tế, các quốc gia tăng cường hợp tác xử lý tội phạm tham nhũng xuyên quốc gia trên nền tảng Công ước của Liên Hợp Quốc về chống tham nhũng (UNCAC - Việt Nam phê chuẩn ngày 03/7/2009). Tại Việt Nam, Đại hội XII của Đảng Cộng sản Việt Nam xác định đấu tranh phòng, chống tham nhũng (PCTN) là nhiệm vụ thường xuyên, quan trọng, khó khăn, phức tạp và lâu dài.

Mặc dù hệ thống thể chế và pháp luật hình sự từng bước được hoàn thiện (BLHS năm 1999 sửa đổi 2009; Luật PCTN năm 2005, 2007, 2012, 2018; Chiến lược quốc gia PCTN đến năm 2020; BLHS năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017), tình hình tội phạm tham nhũng vẫn diễn biến phức tạp. Báo cáo tổng kết 10 năm thực hiện Luật PCTN ghi nhận thiệt hại phát hiện gần 60.000 tỉ đồng và hơn 400 ha đất, nhưng tỷ lệ thu hồi chỉ đạt gần 5.000 tỉ đồng và hơn 200 ha đất; 918 người đứng đầu và cấp phó bị xử lý do thiếu trách nhiệm. Theo thống kê của Tòa án nhân dân (TAND) từ ngày 01/10/2016 đến 31/7/2017, Tòa án các cấp đã xét xử sơ thẩm 145 vụ án với 328 bị cáo về các tội danh tham nhũng; trong đó tội phạm nghiêm trọng, rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng chiếm 50% (tăng 2,3% so với cùng kỳ năm 2016), tỷ lệ hưởng án treo hoặc cải tạo không giam giữ chiếm 14,6%, và 07 bị cáo bị tuyên phạt tử hình hoặc tù chung thân. Về chỉ số cảm nhận tham nhũng (CPI) do Tổ chức Minh bạch Quốc tế (TI) công bố, năm 2017 Việt Nam xếp hạng 107/180; năm 2018 đạt 33/100 điểm, xếp hạng 117/180.

Tại thành phố Đà Nẵng — đô thị loại 1 trực thuộc Trung ương, trung tâm kinh tế - văn hóa của miền Trung - Tây Nguyên, công tác xét xử tội phạm tham nhũng đã đạt được những kết quả cụ thể, song vẫn đối mặt với nhiều phức tạp, nhất là trong lĩnh vực quản lý nhà, đất công sản. Một số vụ án bị Tòa án cấp trên sửa án hoặc bị Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) kháng nghị do bất cập trong nhận thức lý luận và áp dụng quy định pháp luật hình sự. Khoảng trống nghiên cứu đặt ra là cần một công trình khoa học phân tích chuyên biệt, toàn diện về tội phạm tham nhũng dưới góc độ luật hình sự kết hợp nghiên cứu thực tiễn định tội danh và quyết định hình phạt trên một địa bàn đô thị trọng điểm.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm sáng tỏ những vấn đề lý luận, đánh giá thực trạng quy định pháp luật hình sự Việt Nam và thực tiễn áp dụng tại thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2007 - 2017; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện pháp luật và giải pháp bảo đảm áp dụng đúng pháp luật hình sự về các tội phạm tham nhũng.

Luận án xác định 5 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Phân tích khái niệm, dấu hiệu pháp lý của các tội phạm về tham nhũng; phân biệt các tội phạm về tham nhũng với một số tội phạm khác.
2. Phân tích, đánh giá thực trạng lập pháp hình sự Việt Nam về các tội phạm về tham nhũng đến trước khi ban hành BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).
3. Phân tích nội dung các quy định của BLHS hiện hành về các tội phạm về tham nhũng.
4. Phân tích, đánh giá thực tiễn định tội danh và quyết định hình phạt đối với các tội phạm về tham nhũng tại thành phố Đà Nẵng.
5. Đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật hình sự và các giải pháp khác bảo đảm áp dụng đúng quy định pháp luật hình sự đối với các tội phạm về tham nhũng trong tình hình mới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Quan điểm khoa học; văn bản chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước; các quy định pháp luật hình sự Việt Nam và điều ước quốc tế về PCTN; thực tiễn định tội danh và quyết định hình phạt của Tòa án đối với các vụ án tham nhũng tại thành phố Đà Nẵng.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự.
  • Không gian (địa bàn): Giới hạn tại thành phố Đà Nẵng.
  • Thời gian: Giai đoạn 10 năm, từ năm 2007 đến năm 2017.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án phân loại và hệ thống hóa các tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài:

Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài

Nghiên cứu quốc tế tiếp cận tội phạm tham nhũng từ các khía cạnh liêm chính công vụ, luật học so sánh, kinh tế học và trách nhiệm pháp nhân:

• Fijnaut (2001) trong công trình “Corruption, integrity and law enforcement” tổng hợp ý kiến 35 nhà khoa học từ 13 quốc gia tại Diễn đàn toàn cầu lần thứ 2 về chống tham nhũng (La Hay), phân tích các định chế đặc thù như Ủy ban độc lập chống tham nhũng bang New South Wales (ICAC) và chương trình chống tham nhũng của cảnh sát London.
• Brian Whittaker và Jordan Hicks (2008) trong bài viết “Public Corruption” (American Law Review) phân tích các cấu thành tội phạm tham nhũng theo pháp luật Hoa Kỳ như đưa/nhận hối lộ, nhận thù lao trái quy định và các yếu tố tăng nặng.
• Colin Nicholls QC, Timothy Daniel, Alan Bacarese và John Hatchard (2011) với tác phẩm “Corruption and misuse of public office” (Oxford University Press) phân tích tội phạm chức vụ trong Luật Tham nhũng 2010 của Vương quốc Anh, Đạo luật chống tham nhũng ở nước ngoài của Hoa Kỳ (FCPA) và Công ước UNCAC.
• Lenny Roth (2013) trong “Corruption offences” (NSW Parliamentary Research Service) khảo cứu án lệ và quy định của bang New South Wales, Victoria, Queensland và Vương quốc Anh.
• Borlini và Leonardo S. (2014) trong “Corruption: economic analysis and international law” (Edward Elgar Publishing) phân tích mô hình trách nhiệm hình sự (TNHS) của pháp nhân đối với tội phạm tham nhũng.
• Nghiên cứu “Canada's Corruption Of Foreign Public Officials Act And Secret Commissions Offense” (2014) làm rõ thẩm quyền tài phán của Tòa án Canada đối với công chức nước ngoài.
• Jean-Bernard Auby, Emmanuel Breen và Thomas Perroud (2014) trong “Corruption and conflicts of interest: a comparative law approach” phân tích ranh giới giữa xung đột lợi ích và hành vi tham nhũng.
• Nghiên cứu của OECD (2015) “Liability of Legal Persons for Corruption in Eastern Europe and Central Asia” tổng hợp cơ chế xử lý TNHS của pháp nhân tại 25 quốc gia Đông Âu và Trung Á.

Tình hình nghiên cứu trong nước

Các công trình trong nước được chia thành hai nhóm chính:

• Nhóm nghiên cứu lý luận: Đề tài cấp nhà nước của Mai Quốc Bình (2009) về luận cứ khoa học xây dựng chiến lược PCTN đến năm 2020; Đề tài cấp Bộ của Trần Ngọc Liêm (2010) về vai trò của cơ quan thanh tra; Đề tài cấp Bộ của Đinh Văn Minh (2012) về quyền được thông tin của công dân; Đề tài cấp trường của Trường Đại học Luật Hà Nội (2008) về tội phạm tham nhũng có tính chiếm đoạt; Sách của Phan Xuân Sơn và Phạm Thế Lực (2012); Sách "Lý luận chung về định tội danh" của GS.TS Võ Khánh Vinh (2013); Luận án tiến sĩ của Phạm Thị Huệ (2016) về PCTN trong khu vực tư; các bài viết nghiên cứu của PGS. Trần Văn Độ (1993, 1997), GS. Hồ Trọng Ngũ (2001), TS. Lê Vương Long (2005).
• Nhóm nghiên cứu giải pháp và áp dụng pháp luật: Công trình của Nguyễn Anh Tuấn và Nguyễn Văn Chinh (2011); bình luận khoa học BLHS của PGS. Phùng Thế Vắc (2001), Viện Khoa học pháp lý - Bộ Tư pháp (2001), Đinh Văn Quế (2002); bài viết phân tích điểm mới BLHS 2015 của Đào Lệ Thu (2018), Lê Thị Hoà.

Vị trí và khoảng trống luận án giải quyết

Phần lớn các nghiên cứu trước đây chỉ giải quyết các vấn đề lý luận chung hoặc phân tích luật thực định trên phạm vi rộng. Luận án của Trần Huy Đức chọn hướng tiếp cận liên ngành giữa khoa học luật hình sự, tội phạm học và xã hội học pháp luật, gắn kết lý luận cấu thành tội phạm với thực tiễn xét xử định tội danh và quyết định hình phạt đối với 7 tội danh tham nhũng trên địa bàn cụ thể là thành phố Đà Nẵng trong giai đoạn 2007 - 2017.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và tiếp cận nghiên cứu

• Phương pháp luận: Dựa trên chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin; tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nhà nước liêm chính, chống "giặc nội xâm", quan liêu, lãng phí; quan điểm, nghị quyết của Đảng Cộng sản Việt Nam và chính sách hình sự của Nhà nước về cải cách tư pháp.
• Cách tiếp cận: Tiếp cận đa ngành và liên ngành khoa học xã hội: khoa học luật hình sự, xã hội học pháp luật hình sự, tội phạm học và luật học so sánh.

Phương pháp nghiên cứu cụ thể

Tác giả phân bổ các phương pháp nghiên cứu theo từng nội dung:

• Nghiên cứu lý luận và lịch sử (Chương 2): Phương pháp lịch sử cụ thể, phân tích, quy nạp, hệ thống hóa và so sánh pháp luật để làm rõ nội hàm khái niệm, 4 yếu tố cấu thành tội phạm tham nhũng và quá trình lập pháp hình sự Việt Nam từ năm 1945 đến trước BLHS 2015.
• Nghiên cứu thực trạng và thực tiễn áp dụng (Chương 3): Phương pháp phân tích luật viết, phương pháp thống kê tư pháp, tổng hợp tài liệu, so sánh và điều tra xã hội học nhằm đánh giá thực tiễn định tội danh và quyết định hình phạt tại TAND thành phố Đà Nẵng.
• Xây dựng giải pháp (Chương 4): Phương pháp phân tích logic, tiếp cận hệ thống và dự báo xã hội học để xây dựng hệ thống giải pháp lập pháp và thực thi.

Nguồn dữ liệu và tư liệu

• Văn kiện Đại hội Đảng, Nghị quyết số 21/NQ-CP năm 2009.
• Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật: Sắc lệnh số 223/SL/1946, Sắc lệnh số 03/SL/1976, Pháp lệnh năm 1981, BLHS năm 1985, BLHS năm 1999 (sửa đổi 2009), BLHS năm 2015 (sửa đổi 2017), Luật PCTN các năm 2005, 2018.
• Báo cáo thống kê ngành Tòa án giai đoạn 2016 - 2017, Báo cáo tổng kết 10 năm thi hành Luật PCTN, Báo cáo chỉ số CPI của Tổ chức Minh bạch Quốc tế.
• Hồ sơ các vụ án hình sự về tham nhũng được xét xử tại hệ thống TAND thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2007 - 2017 (thể hiện qua Bảng 3.1).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương 1 phân tích các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về tội phạm tham nhũng. Tác giả chỉ ra rằng các nghiên cứu quốc tế chú trọng cơ chế bảo đảm liêm chính trong thực thi công vụ, xung đột lợi ích và trách nhiệm pháp nhân, trong khi nghiên cứu trong nước tập trung vào các biện pháp phòng ngừa hành chính và phân tích quy định thực định. Chương này xác định các yêu cầu nghiên cứu chuyên sâu về mặt luật hình sự và tố tụng hình sự, đặc biệt là lý luận định tội danh theo cấu thành cơ bản, cấu thành tăng nặng, trường hợp đồng phạm và nguyên tắc quyết định hình phạt từ thực tiễn địa phương.

Chương 2: Những vấn đề lý luận và lịch sử lập pháp hình sự Việt Nam về các tội phạm về tham nhũng đến trước khi ban hành Bộ luật Hình sự năm 2015

Chương 2 làm rõ nguồn gốc xã hội, bản chất pháp lý và lịch sử lập pháp về tội phạm tham nhũng:

• Bản chất và nguồn gốc: Tham nhũng xuất hiện cùng với sự phân chia giai cấp, sự ra đời của Nhà nước, quyền lực công và tâm lý tư lợi cá nhân. Tham nhũng là hiện tượng nguy hiểm cho xã hội, xâm phạm hoạt động đúng đắn và uy tín của bộ máy nhà nước.

• Định nghĩa tội phạm tham nhũng: Luận án đưa ra định nghĩa:

  "Các tội phạm về tham nhũng là những hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình sự do người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó thực hiện trong khi thi hành công vụ, nhiệm vụ xâm phạm hoạt động đúng đắn của các cơ quan nhà nước, các tổ chức trong xã hội; xâm phạm uy tín của cơ quan, tổ chức; xâm phạm tài sản, lợi ích của Nhà nước, của tổ chức; xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, của công dân vì động cơ vụ lợi."

• Bốn dấu hiệu pháp lý cấu thành:

  1. Khách thể: Khách thể loại là hoạt động đúng đắn và uy tín của các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội, tổ chức chính trị, doanh nghiệp nhà nước và tổ chức kinh tế; quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Khách thể trực tiếp là quan hệ xã hội cụ thể bị tội phạm trực tiếp xâm phạm.
  2. Mặt khách quan: Hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn (trực tiếp thực hiện quyền hạn làm trái công vụ hoặc lợi dụng ảnh hưởng, vị trí công tác) dưới dạng hành động hoặc không hành động. Hậu quả nguy hiểm cho xã hội bao gồm thiệt hại vật chất (thất thoát tài sản) và phi vật chất (uy tín, niềm tin). Mối quan hệ nhân quả là dấu hiệu bắt buộc đối với các tội có cấu thành vật chất.
  3. Chủ thể: Chủ thể đặc biệt — người có chức vụ, quyền hạn (do bổ nhiệm, bầu cử, hợp đồng, có lương hoặc không lương, theo Điều 352 BLHS).
  4. Mặt chủ quan: Lỗi cố ý; mục đích hoặc động cơ vụ lợi (lợi ích vật chất hoặc phi vật chất) là dấu hiệu bắt buộc.

• Lịch sử lập pháp hình sự: Khái quát quá trình quy định từ Sắc lệnh số 223/SL ngày 17/11/1946 (quy định tội hối lộ), Sắc lệnh số 03/SL ngày 15/3/1976 (tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn và hối lộ), Pháp lệnh trừng trị các tội phạm về hối lộ ngày 20/5/1981, BLHS năm 1985 đến BLHS năm 1999 (sửa đổi 2009).

Chương 3: Quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về các tội phạm về tham nhũng và thực tiễn áp dụng tại thành phố Đà Nẵng

Chương 3 phân tích 7 tội danh tham nhũng được quy định tại Mục 1 Chương XXIII BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) và thực tiễn xét xử tại Đà Nẵng:

STT	Tội danh theo BLHS 2015 (sửa đổi 2017)	Điều luật
1	Tội tham ô tài sản	Điều 353
2	Tội nhận hối lộ	Điều 354
3	Tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản	Điều 355
4	Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ	Điều 356
5	Tội lạm quyền trong khi thi hành công vụ	Điều 357
6	Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng đối với người khác để trục lợi	Điều 358
7	Tội giả mạo trong công tác	Điều 359

• Điểm mới của BLHS 2015: Mở rộng phạm vi xử lý hình sự đối với hành vi tham ô tài sản và nhận hối lộ sang khu vực ngoài nhà nước (khoản 6 Điều 353 và khoản 6 Điều 354). Quy định chi tiết các khung định lượng thiệt hại tài sản (từ dưới 2 triệu đồng kèm điều kiện đến từ 1 tỉ đồng trở lên đối với mức hình phạt cao nhất).
• Thực tiễn áp dụng tại Đà Nẵng (2007 - 2017): Phân tích các số liệu xét xử (tổng hợp tại Bảng 3.1 của luận án). Đánh giá việc định tội danh, phân hóa trách nhiệm hình sự trong các vụ án đồng phạm, quyết định hình phạt chính, hình phạt bổ sung và áp dụng các biện pháp tư pháp nhằm thu hồi tài sản tham nhũng. Phân tích nguyên nhân dẫn đến các sai sót bị cấp phúc thẩm sửa án hoặc kháng nghị.

Chương 4: Các giải pháp bảo đảm áp dụng đúng quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về các tội phạm về tham nhũng

Chương 4 xác định các yêu cầu và đề xuất các nhóm giải pháp:

• Yêu cầu áp dụng: Bảo đảm tuân thủ nguyên tắc pháp chế XHCN; đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN; bảo đảm tính nghiêm minh và phân hóa trách nhiệm hình sự; tăng cường hiệu quả thu hồi tài sản bị chiếm đoạt.
• Các nhóm giải pháp đề xuất:
  1. Hoàn thiện quy định pháp luật hình sự: Giải thích, hướng dẫn áp dụng thống nhất các dấu hiệu định tội, định khung; hoàn thiện quy định về xử lý hành vi tham nhũng trong khu vực công và khu vực tư.
  2. Giải pháp nâng cao năng lực cơ quan tiến hành tố tụng: Tăng cường năng lực chuyên môn, phẩm chất của đội ngũ Thẩm phán, Kiểm sát viên, Điều tra viên tại địa phương.
  3. Giải pháp phối hợp liên ngành: Hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa cơ quan Thanh tra, Công an, Viện kiểm sát và Tòa án trong phát hiện, chuyển giao và xử lý tin báo, hồ sơ vụ án tham nhũng.
  4. Giải pháp về điều kiện bảo đảm: Nâng cao điều kiện cơ sở vật chất, kỹ thuật giám định tài chính, tư pháp phục vụ chứng minh tội phạm tham nhũng.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án nêu 4 đóng góp mới về mặt lý luận và thực tiễn:

1. Làm rõ tính quyết định xã hội của quy định pháp luật: Phân tích mối quan hệ giữa chính sách hình sự của Nhà nước, chủ trương của Đảng và các quy định pháp luật hình sự về tội phạm tham nhũng; chứng minh các quy định này là công cụ thể chế hóa đường lối chính trị - pháp lý.
2. Hệ thống hóa và phát triển lý luận cấu thành tội phạm: Xác định rõ nội hàm khái niệm tội phạm tham nhũng trên nền tảng tội phạm chức vụ; làm rõ 4 yếu tố cấu thành (khách thể, mặt khách quan, chủ thể, mặt chủ quan) và các tiêu chí phân biệt tội phạm tham nhũng với các tội phạm chức vụ khác và tội phạm xâm phạm sở hữu.
3. Tổng kết thực tiễn xét xử chuyên sâu tại địa bàn Đà Nẵng: Đánh giá thực trạng định tội danh và quyết định hình phạt trong 10 năm (2007 - 2017) tại TAND thành phố Đà Nẵng, chỉ ra những vướng mắc cụ thể trong xử lý các vụ án tham nhũng liên quan đến đất đai và tài sản công.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ: Xây dựng hệ thống giải pháp hoàn thiện kỹ thuật lập pháp hình sự và giải pháp nâng cao hiệu lực áp dụng pháp luật trong công tác xét xử tại Tòa án.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Phạm vi khảo sát thực tiễn của luận án giới hạn tại địa bàn thành phố Đà Nẵng và số liệu xét xử dừng ở mốc thời gian năm 2017 (trước thời điểm BLHS 2015 sửa đổi 2017 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2018).
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Khảo sát và đánh giá toàn diện thực tiễn xét xử 7 tội danh tham nhũng theo BLHS năm 2015 (sửa đổi 2017) sau nhiều năm thi hành.
  • Mở rộng phạm vi nghiên cứu so sánh thực tiễn xét xử giữa các đô thị trực thuộc Trung ương.
  • Đi sâu nghiên cứu cơ chế xử lý hành vi tham ô, nhận hối lộ trong khu vực tư và cơ chế xử lý trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại đối với tội phạm tham nhũng theo chuẩn mực quốc tế.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với công tác đào tạo, nghiên cứu: Cung cấp tài liệu tham khảo cho giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Luật hình sự và Tố tụng hình sự; hỗ trợ giảng dạy học phần Các tội phạm chức vụ.
• Đối với cơ quan tiến hành tố tụng: Cung cấp cơ sở lý luận và chỉ dẫn thực tiễn cho Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Kiểm sát viên, Điều tra viên trong việc định tội danh, đánh giá chứng cứ và cá thể hóa hình phạt đối với các vụ án tham nhũng phức tạp.
• Đối với cơ quan quản lý và lập pháp: Cung cấp luận cứ thực tiễn phục vụ công tác rà soát, giải thích áp dụng pháp luật và hoàn thiện chính sách hình sự về phòng, chống tham nhũng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa thế nào về các tội phạm về tham nhũng?
Luận án xác định các tội phạm về tham nhũng là những hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong BLHS do người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó thực hiện trong khi thi hành công vụ, nhiệm vụ; xâm phạm hoạt động đúng đắn và uy tín của các cơ quan nhà nước, tổ chức trong xã hội; xâm phạm tài sản, lợi ích của Nhà nước, tổ chức, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân vì động cơ vụ lợi.

2. BLHS năm 2015 quy định bao nhiêu tội danh tham nhũng?
BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định 7 tội danh về tham nhũng tại Mục 1 Chương XXIII (Điều 353 đến Điều 359), bao gồm: Tham ô tài sản; Nhận hối lộ; Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản; Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ; Lạm quyền trong khi thi hành công vụ; Lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng đối với người khác để trục lợi; Giả mạo trong công tác.

3. Phạm vi không gian và thời gian khảo sát thực tiễn của luận án là gì?
Luận án giới hạn phạm vi không gian nghiên cứu tại thành phố Đà Nẵng và phạm vi thời gian thu thập số liệu thực tiễn xét xử trong 10 năm, từ năm 2007 đến năm 2017.

4. Dấu hiệu bắt buộc trong mặt khách quan của các tội phạm tham nhũng là gì?
Dấu hiệu bắt buộc là hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn (trực tiếp sử dụng quyền hạn được giao hoặc lợi dụng vị trí, uy tín công tác để làm trái công vụ). Đối với các tội có cấu thành vật chất, dấu hiệu hậu quả nguy hiểm cho xã hội (thiệt hại tài sản hoặc phi vật chất) và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả là yếu tố cấu thành bắt buộc. Tội giả mạo trong công tác (Điều 359) là tội duy nhất trong nhóm không có dấu hiệu hậu quả vật chất là yếu tố bắt buộc ở cấu thành cơ bản.

5. Luận án sử dụng những phương pháp nghiên cứu chủ yếu nào?
Luận án sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử kết hợp với các phương pháp nghiên cứu cụ thể gồm: phương pháp lịch sử cụ thể, phân tích, tổng hợp, quy nạp, so sánh pháp luật, thống kê tư pháp và điều tra xã hội học.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Trần Huy Đức đã hệ thống hóa các vấn đề lý luận về tội phạm tham nhũng và lịch sử lập pháp hình sự Việt Nam từ năm 1945 đến trước BLHS năm 2015. Trên cơ sở phân tích quy định của BLHS năm 2015 (sửa đổi 2017) và khảo sát thực tiễn xét xử tại TAND thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2007 - 2017, tác giả chỉ ra các vướng mắc trong định tội danh và quyết định hình phạt đối với 7 tội danh tham nhũng. Công trình đề xuất hệ thống giải pháp lập pháp, tư pháp và tổ chức thực thi nhằm bảo đảm áp dụng đúng pháp luật hình sự, phục vụ hiệu quả công tác phòng ngừa và xử lý tội phạm tham nhũng trong tình hình mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 của luận án, nghiên cứu sinh tiến hành tổng quan tình hình nghiên cứu ở nước ngoài và ở trong nước. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài Với tư cách là những hiện tượng xã hội tiêu cực có tính lịch sử, phổ biến và tác động xấu tới đời sống kinh tế, chính trị của tất cả các quốc gia trên thế giới, tham nhũng, trong đó có các tội phạm về tham nhũng luôn thu hút được sự quan tâm nghiên cứu của các nhà khoa học trên thế giới. Bởi vậy, ở nước ngoài có rất nhiều công trình khoa học trực tiếp hoặc gián tiếp có nghiên 11 cứu tham nhũng cũng như các tội phạm về tham nhũng đã được công bố, trong số đó có thể kể đến như: - Bài viết “Corruption, integrity and law enforcement” (Tham nhũng, sự ngay thẳng và cưỡng chế của pháp luật) của tác giả Fijnaut được công bố trong ấn phẩm của C. Trong bài viết này, Fijnaut đề cập nghiên cứu sự ngay thẳng và tham nhũng mà theo ông đang là những vấn đề được quan tâm nghiên cứu về lý luận lẫn thực tiễn trong các lĩnh vực chính trị, quản lý công, pháp luật, kinh tế và đời sống xã hội.

Những vấn đề này cũng đang thu hút được sự quan tâm của các cơ quan, tổ chức thực thi pháp luật trong cuộc chiến chống tham nhũng và vì thế sự ngay thẳng trong chính các tổ chức này theo Fijnaut luôn phải là tiêu chí cần được đặt lên hàng đầu. Bài viết tổng hợp ý kiến của 35 nhà khoa học đến từ 13 quốc gia trên thế giới vốn đề cập bàn luận một cách thấu đáo về tham nhũng, sự ngay thẳng và thực thi pháp luật và đã được giới thiệu tại Diễn đàn toàn cầu lần thứ 2 về chống tham nhũng được tổ chức tại La Hay, Hà Lan vào tháng 5/2001. Bên cạnh đó, vấn đề về các công cụ pháp lý bảo đảm sự ngay thẳng trong hệ thống thực thi pháp luật nhằm khắc phục tham nhũng cũng được bài viết đề cập nghiên cứu và nhấn mạnh. Ngoài ra, Fijnau còn đề cập nghiên cứu một số định chế đặc biệt trong công tác phòng, chống tham nhũng tại một số quốc gia, ví dụ như vai trò của Cơ quan độc lập chống tham nhũng bang New South Wales là Ủy ban độc lập chống tham nhũng (ICAC); Chương trình chống tham nhũng trong lực lượng cảnh sát thủ đô London… - Bài viết “Public Corruption” (Tham nhũng trong lĩnh vực công) do Brian Whittaker và Jordan Hicks tập hợp trong 45 Am.

825 2008 và được Ashley Kircher đăng trên tạp chí American Law Review và trang cơ sở dữ liệu Heinonline năm 2008. Trong bài viết này, các tác giả phân 12 tích một cách toàn diện các vấn đề về tội phạm tham nhũng theo pháp luật Hoa Kỳ, trong đó bao gồm đưa và nhận hối lộ; nhận tiền thưởng bất hợp pháp; nhận bồi thường trái quy định; gây ảnh hưởng đến hành vi của công chức; các hành vi hối lộ liên quan đến công việc sau khi rời khỏi nhiệm sở trong khoảng thời gian nhất định…. Các tác giả của bài viết trên đây cũng đề cập nghiên cứu các khía cạnh pháp lý liên quan đến hành vi tham nhũng như các yếu tố cấu thành hành vi tham nhũng: giá trị của của hối lộ; công chức và hoạt động công vụ; động cơ vụ lợi; các lý do được người phạm tội sử dụng để biện minh cho hành vi phạm tội của mình; các mức độ hình phạt đối với từng cấu thành tăng nặng… và các án lệ minh họa. Do đó, bài viết này cung cấp một lượng lớn các thông tin về tham nhũng trong lĩnh vực công quyền cả về lý luận và thực tiễn xét xử của hệ thống tư pháp Hoa Kỳ đối với loại tội phạm này.

- Cuốn sách “Corruption and misuse of public office” (Tham nhũng và vi phạm của cơ quan công quyền) của các tác giả Colin Nicholls QC, Timothy Daniel, Alan Bacarese, and John Hatchard do Nhà xuất bản Oxford University Press xuất bản năm 2011. Trong cuốn sách này, các tác giả nghiên cứu về thực tiễn tham nhũng và các quy định pháp luật liên quan đến tham nhũng cũng như các hành vi lạm quyền của cơ quan công quyền vốn đang ngày càng gia tăng về tính phức tạp của hành vi lạm dụng quyền lực công trong thi hành công vụ như đưa và nhận hối lộ, xung đột lợi ích, lạm quyền, lợi dụng chức vụ quyền hạn… Bên cạnh việc phân tích một cách chi tiết và cụ thể khía cạnh pháp lý của tham nhũng, các tác giả của cuốn sách cũng đi sâu phân tích những bước tiến vượt bậc trong khoa học pháp lý liên quan đến quy định về hành vi tham nhũng, hình phạt được quy định trong pháp luật của nhiều nước, chẳng hạn như trong Luật Tham nhũng năm 2010 của Vương quốc Anh; Luật về hành vi tham nhũng ở nước ngoài của Mỹ; Công ước Liên Hợp quốc về chống tham nhũng. 13 - Cuốn sách “Corruption offences” (Tội phạm về tham nhũng) của Lenny Roth, được giới thiệu trên phiên bản điện tử của NSW Parliamentary Research Service (Cơ quan nghiên cứu Nghị viện của bang New South Wales – Liên bang Úc), 11/2013. Cuốn sách đề cập nghiên cứu các dạng tội phạm tham nhũng và hành vi tham nhũng theo pháp luật hình sự bang New South Wales- Liên bang Úc bao gồm: vi phạm các quy định về hành vi nơi công sở, lừa dối trong công vụ, đưa và nhận hối lộ dưới dạng vật chất và tinh thần, gian dối trong bầu cử, cản trở hoạt động tư pháp.

Bên cạnh đó, Lenny Roth cũng tổng hợp và phân tích các quan điểm của Tòa án trong việc xác định các hành vi tham nhũng thông qua các án lệ nhằm cụ thể hóa quy định của luật thành văn. Chẳng hạn, Tòa phúc thẩm New South Wales tổng kết rằng, tội phạm tham nhũng ảnh hưởng trực tiếp đến sự liêm chính và trung thực của công chức thông qua hành vi của công chức trong việc thực hiện chức năng công quyền. Về cơ bản, tội phạm này thể hiện sự dàn xếp giữa người nắm giữ quyền lực và kẻ mà người đó cho hưởng lợi từ hành vi tham nhũng. Qua thực tế xét xử, tòa phúc thẩm Victoria đã tập hợp đặc điểm của hành vi lợi dụng chức vụ quyền hạn nơi công sở bao gồm: (i) người phạm tội là công chức; (ii) hành vi phạm tội thuộc thẩm quyền hoặc liên quan đến thẩm quyền của người đó; (iii) thể hiện ý chí trong việc thực hiện trái với công vụ, có thể là hành động hoặc không hành động phạm tội, chẳng hạn như lơ là hoặc không thực thi chức trách; (iv) không có lý do hoặc sự biện minh hợp lý; (v) việc thực hiện hành vi trái với công vụ là nghiêm trọng và đáng chịu TNHS tương ứng với trách nhiệm của công sở và công chức; tầm quan trọng của đối tượng mà người đó phải phục vụ và tính chất, mức độ của hành vi.

Ngoài ra, hình phạt đối với tội phạm tham nhũng của bang NSW cũng được tác giả cuốn sách so sánh với pháp luật của một số bang khác như Victoria, Tasmania, Queenland và Luật chống tham nhũng của Vương quốc Anh. 14 - Cuốn sách “Corruption: economic analysis and international law” (Tham nhũng: phân tích khía cạnh kinh tế và luật quốc tế), của Borlini & Leonardo S do Nhà xuất bản Edward Elgar Publishing Ltd xuất bản năm 2014. Cuốn sách gồm 17 chương, được chia làm 2 phần, theo đó trong Phần 1, Borlini & Leonardo S phân tích những vấn đề về quản trị, tài chính trong mối quan hệ với vấn đề tham nhũng và trong Phần 2, các tác giả phân tích tham nhũng dưới góc độ pháp lý, bao gồm sự hình thành các quan điểm về tham nhũng trong các điều ước quốc tế, hình sự hóa đối với hành vi tham nhũng, hình phạt và trách nhiệm của pháp nhân đối với hành vi tham nhũng và sự xung đột giữa giải quyết tội phạm tham nhũng với thẩm quyền tài phán quốc gia. Đối với các điều ước quốc tế, việc hình sự hóa đối với hành vi tham nhũng bắt đầu từ quan điểm của các quốc gia thành viên đối với hành vi tham nhũng chủ động và hành vi tham nhũng bị động, từ đó, các quốc gia thành viên thống nhất chủ thể của hành vi tham nhũng có thể bao gồm bất kỳ các cá nhân, tổ chức nào có hành vi hứa hẹn, giao nhận của hối lộ và phòng chống tham nhũng là nhiệm vụ của tất cả các quốc gia thành viên.

Về TNHS của pháp nhân đối với hành vi tham nhũng, theo các tác giả cuốn sách, cần quy định TNHS đối với pháp nhân vì pháp nhân có nhiều tiềm lực kinh tế và sẵn sàng sử dụng của hối lộ để đạt được mục đích, không bị ràng buộc bởi quy chuẩn đạo đức cá nhân, không bị ảnh hưởng của danh tiếng, lương tâm và các yếu tố đạo đức khác. Từ đó, các tác giả cuốn sách phác họa mô hình TNHS pháp nhân đối với hành vi tham nhũng, cụ thể như: trách nhiệm đối với hành vi của đội ngũ vận hành hoạt động của pháp nhân ở các cấp độ; trách nhiệm đối với việc định hướng hành vi của thành viên pháp nhân để tránh những tiêu cực và trách nhiệm hình thành các thủ tục, qua đó hình thành văn hóa trong tổ chức của pháp nhân để tránh thực hiện các hành vi tham nhũng. 15 - Cuốn sách “Canada's Corruption Of Foreign Public Officials Act And Secret Commissions Offense” (Đạo luật của Canada về tham nhũng của công chức nước ngoài và hành vi phạm tội tham nhũng), trích dẫn: 29 Am. Cuốn sách phân tích các quy định của pháp luật Canada về tham nhũng đối với công chức nước ngoài, bao gồm: định nghĩa về việc đưa hối lộ, thẩm quyền tài phán của Tòa án Canada, cấu thành tội phạm và hình phạt.

Đạo luật này quy định: “Bất kỳ người nào thực hiện nhận lợi ích trong bất kỹ lĩnh vực nào, trực tiếp hoặc gián tiếp đưa, biếu, tặng, hoặc đồng ý đưa, biếu, tặng một khoản tiền, một phần quà, một sự ủng hộ hoặc lợi ích nào đó cho công chức nước ngoài hoặc cho một người nào đó liên quan đến lợi ích đối với công chức nước ngoài như xem xét cho một hành động hoặc sự sơ suất của các công chức trong kết nối với việc thực hiện nhiệm vụ hoặc chức năng của công chức hoặc làm ảnh hưởng đến chức năng, nhiệm vụ của tổ chức nơi công chức công tác thì bị coi là tội phạm tham nhũng”. Tòa án Canada có thẩm quyền tài phán đối với hành vi hối lộ của một công chức nước ngoài được xác lập tại Canada.