Luận văn thạc sĩ về biến động lớp phủ rừng huyện Kbang tỉnh Gia Lai

Nghiên cứu biến động lớp phủ rừng huyện Kbang, tỉnh Gia Lai trong luận văn thạc sĩ địa lý tự nhiên, cung cấp cái nhìn sâu sắc về môi trường.

• Tác giả: Nguyễn Đại
• Người hướng dẫn: TS. Đặng Ngô Bảo Toàn
• Trường học: Đại học Quy Nhơn
• Chuyên ngành: Địa lý tự nhiên
• Đề tài: Nghiên cứu biến động lớp phủ rừng huyện Kbang, tỉnh Gia Lai
• Loại tài liệu: đề án tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Kbang

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3. Nội dung nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU BIẾN ĐỘNG LỚP PHỦ RỪNG
• 1.1. Một số khái niệm
• 1.1.1. Khái niệm về biến động lớp phủ rừng
• 1.1.2. Viễn thám và GIS trong đánh giá biến động lớp phủ rừng
• 1.1.2.1. Viễn thám trong nghiên cứu lớp phủ rừng
• 1.1.2.2. GIS trong đánh giá biến động lớp phủ rừng
• 1.1.3. Tổng quan các công trình ứng dụng công nghệ viễn thám và GIS trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.1.3.1. Trên thế giới
• 1.2. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG VÀ HIỆN TRẠNG LỚP PHỦ RỪNG KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Những nhân tố ảnh hưởng đến lớp phủ rừng huyện Kbang
• 1.2.1.1. Nhóm nhân tố tự nhiên
• 1.2.1.2. Nhóm nhân tố kinh tế, xã hội
• 1.2.1.3. Đánh giá chung
• 1.2.2. Hiện trạng thảm thực vật rừng huyện Kbang
• 1.2.2.1. Phân bố rừng theo địa giới hành chính
• 1.3. ĐÁNH GIÁ BIẾN ĐỘNG LỚP PHỦ RỪNG CỦA HUYỆN KBANG TỪ NĂM 2000 - 2021
• 1.3.1. Ứng dụng viễn thám đánh giá sự biến động diện tích rừng
• 1.3.1.1. Quá trình thực hiện
• 1.3.1.2. Sử dụng chỉ số NDVI trong nghiên cứu biến động rừng
• 1.3.2. Đánh giá biến động diện tích rừng huyện Kbang giai đoạn 2000 - 2021 (bằng dữ liệu thu thập được từ địa phương)
• 1.3.2.1. Biến động về diện tích rừng
• 1.3.2.2. Biến động diện tích rừng theo đơn vị hành chính
• 1.3.2.3. Biến động diện tích theo loại rừng
• 1.3.2.4. Độ che phủ rừng
• 1.3.2.5. Biến động về cơ cấu rừng
• 1.3.2.6. Một số đánh giá chung
• 1.3.3. Nguyên nhân biến động tài nguyên rừng
• 1.3.3.1. Những nguyên nhân dẫn đến sự biến động thảm thực vật rừng theo hướng tích cực
• 1.3.3.2. Các nguyên nhân làm suy giảm tài nguyên rừng
• 1.3.3.3. Các nguyên nhân khác
• 1.3.4. Một số giải pháp bảo vệ phát triển rừng huyện Kbang
• 1.3.4.1. Giải pháp về dân sinh và thực thi pháp luật
• 1.3.4.2. Giải pháp phục hồi, bảo vệ, tái sinh rừng
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• QUYẾT ĐỊNH GIAO TÊN ĐỀ ÁN (BẢN SAO)

Tóm tắt

I. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu biến động lớp phủ rừng

Nghiên cứu biến động lớp phủ rừng tại huyện Kbang, tỉnh Gia Lai là một trong những vấn đề cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Rừng không chỉ là nguồn tài nguyên quý giá mà còn là nơi cư trú của nhiều loài động thực vật. Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế và các hoạt động khai thác tài nguyên đã dẫn đến sự suy giảm diện tích và chất lượng rừng. Việc đánh giá biến động lớp phủ rừng giúp hiểu rõ hơn về hiện trạng rừng và các nguyên nhân ảnh hưởng đến sự biến đổi này. Kbang là huyện có diện tích rừng tự nhiên lớn nhất tỉnh Gia Lai, với hệ sinh thái đa dạng và phong phú. Tuy nhiên, rừng ở đây đang chịu áp lực lớn từ hoạt động khai thác và phát triển nông nghiệp. Việc nghiên cứu và đánh giá biến động lớp phủ rừng từ năm 2000 đến 2021 sẽ cung cấp thông tin cần thiết cho việc quản lý và bảo vệ tài nguyên rừng.

1.1 Khái niệm về lớp phủ rừng

Lớp phủ rừng là một phần của lớp phủ bề mặt, bao gồm quần xã thực vật rừng với nhiều đặc trưng như nguồn gốc, tổ thành, tuổi, mật độ, và độ che phủ. Các yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển và duy trì sinh thái rừng. Rừng có hai nguồn gốc chính: rừng tự nhiên và rừng nhân tạo. Việc phân tích các đặc điểm này sẽ giúp xác định được tình trạng và xu hướng biến động lớp phủ rừng tại huyện Kbang.

1.2 Viễn thám và GIS trong đánh giá biến động lớp phủ rừng

Viễn thám và GIS là công cụ hữu hiệu trong việc đánh giá biến động lớp phủ rừng. Công nghệ này cho phép theo dõi sự thay đổi diện tích rừng một cách chính xác và nhanh chóng. Việc sử dụng chỉ số NDVI (Normalized Difference Vegetation Index) trong nghiên cứu giúp xác định tình trạng và xu hướng biến động của rừng. Các ứng dụng của viễn thám và GIS đã được chứng minh là có giá trị trong việc quản lý và bảo vệ tài nguyên rừng tại huyện Kbang.

II. Đánh giá biến động lớp phủ rừng của huyện Kbang từ năm 2000 2021

Đánh giá biến động lớp phủ rừng tại huyện Kbang từ năm 2000 đến 2021 cho thấy sự thay đổi rõ rệt về diện tích và chất lượng rừng. Sử dụng công nghệ viễn thám, nghiên cứu đã chỉ ra rằng diện tích rừng tự nhiên giảm sút đáng kể, trong khi đó, diện tích rừng trồng tăng lên. Các nguyên nhân chính dẫn đến biến động này bao gồm khai thác gỗ trái phép, chuyển đổi mục đích sử dụng đất và tác động của biến đổi khí hậu. Việc thu thập và xử lý dữ liệu từ ảnh vệ tinh đã giúp tạo ra bản đồ biến động lớp phủ rừng, từ đó có cái nhìn tổng quan về tình trạng rừng hiện tại. Kết quả nghiên cứu không chỉ cung cấp thông tin quan trọng về hiện trạng rừng mà còn là cơ sở để đề xuất các giải pháp bảo vệ và phục hồi rừng tại huyện Kbang.

2.1 Ứng dụng viễn thám trong đánh giá sự biến động diện tích rừng

Việc ứng dụng viễn thám trong nghiên cứu biến động lớp phủ rừng đã cho phép xác định chính xác diện tích và tình trạng rừng qua từng giai đoạn. Phân tích chỉ số NDVI giúp phát hiện sự thay đổi về độ che phủ rừng, từ đó đánh giá được xu hướng phát triển hoặc suy giảm của rừng. Những dữ liệu thu thập được từ viễn thám không chỉ giúp trong việc quản lý tài nguyên mà còn hỗ trợ các chính sách bảo vệ rừng hiệu quả hơn.

2.2 Nguyên nhân biến động tài nguyên rừng

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến biến động lớp phủ rừng tại huyện Kbang, trong đó có cả nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo. Khai thác gỗ trái phép, chuyển đổi đất rừng sang mục đích nông nghiệp là những nguyên nhân chính. Bên cạnh đó, các yếu tố kinh tế - xã hội như gia tăng dân số và nhu cầu về tài nguyên cũng góp phần làm suy giảm diện tích rừng. Việc hiểu rõ các nguyên nhân này là cần thiết để xây dựng các giải pháp bảo vệ và phát triển bền vững tài nguyên rừng.

III. Giải pháp bảo vệ và phát triển rừng huyện Kbang

Để bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng tại huyện Kbang, cần triển khai nhiều giải pháp đồng bộ. Một trong những giải pháp quan trọng là tăng cường công tác quản lý và bảo vệ rừng, bao gồm việc thực thi nghiêm ngặt các quy định về bảo vệ rừng và xử lý các hành vi vi phạm. Ngoài ra, cần có các chương trình giáo dục cộng đồng về giá trị của rừng và tầm quan trọng của việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Việc phát triển các mô hình kinh tế bền vững, kết hợp giữa bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế cũng rất cần thiết. Những giải pháp này không chỉ giúp bảo vệ tài nguyên rừng mà còn góp phần nâng cao đời sống người dân địa phương.

3.1 Giải pháp về dân sinh và thực thi pháp luật

Cần thiết phải có các chính sách hỗ trợ người dân trong việc phát triển kinh tế bền vững mà không làm tổn hại đến lớp phủ rừng. Việc thực thi pháp luật về bảo vệ rừng cần được tăng cường, với sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng. Điều này sẽ giúp giảm thiểu tình trạng khai thác rừng trái phép và nâng cao ý thức bảo vệ tài nguyên rừng trong cộng đồng.

3.2 Giải pháp phục hồi bảo vệ tái sinh rừng

Phục hồi và tái sinh rừng là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm khôi phục lại lớp phủ rừng đã bị suy giảm. Cần triển khai các dự án trồng rừng, bảo vệ rừng tự nhiên và khôi phục các khu vực rừng đã bị tàn phá. Các biện pháp này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn tạo ra nguồn lợi kinh tế cho người dân địa phương thông qua việc phát triển du lịch sinh thái và các sản phẩm từ rừng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Kbang nằm ở phía Đông Bắc tỉnh Gia Lai với tổng diện tích tự nhiên đạt 184.243 ha, chiếm 11,9% diện tích toàn tỉnh. Địa bàn này sở hữu diện tích rừng tự nhiên lớn nhất tỉnh Gia Lai với 124.312,73 ha đất có rừng vào năm 2021, đạt tỷ lệ che phủ 67,53%. Vùng đất này giữ vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về môi trường sinh thái, là nơi khởi nguồn của ba hệ thống sông chính gồm sông Ba, sông Côn và Đak Pne, đồng thời thực hiện chức năng phòng hộ đầu nguồn cho các công trình thủy điện lớn như An Khê - Ka Nak và Vĩnh Sơn. Tuy nhiên, dưới áp lực gia tăng dân số với 72.166 người vào năm 2020 và các hoạt động kinh tế - xã hội, tài nguyên rừng tại đây đã trải qua nhiều đợt biến động phức tạp cả về diện tích lẫn chất lượng thảm phủ.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ thực trạng, quy luật và xác định các nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự thay đổi lớp phủ rừng trên địa bàn 13 xã và 01 thị trấn thuộc huyện Kbang. Đề tài hướng đến mục tiêu đánh giá định lượng biến động lớp phủ rừng trong giai đoạn 21 năm từ năm 2000 đến năm 2021 thông qua việc tích hợp công nghệ viễn thám và hệ thống thông tin địa lý. Phạm vi không gian nghiên cứu bao trùm toàn bộ diện tích 1.842,43 km2 của huyện, tập trung vào các hệ sinh thái rừng nhiệt đới ẩm thuộc Khu Bảo tồn Thiên nhiên Kon Chư Răng quy mô 15.446 ha và Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh rộng khoảng 42.000 ha. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp cơ sở dữ liệu số hóa chính xác, phục vụ công tác quy hoạch lâm nghiệp bền vững và hoàn thiện chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng cho 26 đơn vị chủ rừng tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên năm quan điểm phương pháp luận nền tảng trong khoa học địa lý: quan điểm hệ thống, quan điểm tổng hợp, quan điểm lãnh thổ, quan điểm sinh thái và quan điểm phát triển bền vững. Luận văn vận dụng mô hình phân tích mối quan hệ tương tác hai chiều giữa điều kiện tự nhiên, hoạt động nhân sinh và động thái thảm thực vật rừng.

Các khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa trong công trình bao gồm:

• Lớp phủ rừng: Quần xã thực vật rừng sinh trưởng trên một đơn vị diện tích xác định, được đặc trưng bởi nguồn gốc, tổ thành loài, mật độ, độ tàn che và trữ lượng gỗ.
• Biến động lớp phủ rừng: Sự thay đổi về mặt không gian (diện tích, ranh giới) và bản chất bên trong (loại rừng, độ che phủ tán, cấu trúc sinh khối) của thảm thực vật theo thời gian dưới tác động tổng hợp của các yếu tố tự nhiên và con người.
• Chỉ số thực vật chuẩn hóa (NDVI): Chỉ số được tính toán từ phổ phản xạ bề mặt ở dải sóng cận hồng ngoại và dải sóng đỏ, phản ánh mật độ và sức khỏe của diệp lục tố trong tán lá thực vật.
• Chỉ số trạng thái thực vật (VCI) và chỉ số dị thường thực vật (AVI): Các công cụ toán học dùng để đánh giá mức độ suy thoái hoặc phục hồi sinh khối thực vật thông qua chuỗi số liệu thời gian nhiều năm.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính của nghiên cứu bao gồm chuỗi tư liệu ảnh viễn thám quang học Landsat đa thời gian độ phân giải không gian 30m thu nhận tại các mốc năm 2000, 2010, 2020 và 2021 với diện tích phủ trùm tiêu chuẩn 180 km x 180 km. Dữ liệu viễn thám được kết hợp đồng bộ với hệ thống bản đồ địa hình, bản đồ thổ nhưỡng quy mô 96.820 ha đất đỏ vàng và 56.795 ha đất mùn, bản đồ khí hậu phân vùng và số liệu thống kê lâm nghiệp chính thức từ Chi cục Kiểm lâm tỉnh Gia Lai cùng Hạt Kiểm lâm huyện Kbang.

Cỡ mẫu điều tra thực địa bao gồm 120 điểm kiểm chứng tọa độ GPS đại diện cho các trạng thái rừng giàu, rừng trung bình, rừng nghèo, rừng tre nứa và đất sản xuất nông nghiệp. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng theo 3 tiểu vùng sinh thái chính: tiểu vùng núi cao trung bình phía Tây rộng 71.000 ha, tiểu vùng cao nguyên Kon Hà Nừng và tiểu vùng bán bình nguyên trũng thấp phía Nam diện tích 17.500 ha.

Phương pháp phân tích được lựa chọn là phương pháp so sánh sau phân loại (Post-Classification Comparison) kết hợp phân tích sai biệt chỉ số NDVI trên nền tảng phần mềm ArcGIS 10.8 và ENVI. Lý do lựa chọn phương pháp này là khả năng triệt tiêu các sai số do điều kiện khí quyển và sự khác biệt về góc chiếu mặt trời giữa các thời điểm chụp ảnh, cho phép xây dựng ma trận chuyển dịch trạng thái lớp phủ chính xác với hệ số tin cậy Kappa đạt trên 0,85.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, mức độ phân hóa không gian của lớp phủ rừng tại Kbang có tính bất đối xứng rõ rệt giữa các tiểu vùng. Rừng tự nhiên tập trung mật độ cao tại các xã vùng cao phía Bắc như Đăk Rong, Sơn Lang, Kon Pne và Krong với tỷ lệ che phủ thảm thực vật đạt từ 80% đến 90%. Ngược lại, tại tiểu vùng trũng thấp phía Nam, diện tích rừng bị suy giảm nghiêm trọng; cá biệt xã Đăk Hlơ không còn diện tích rừng tự nhiên do toàn bộ quỹ đất đã chuyển sang canh tác nông nghiệp.

Thứ hai, biến động diện tích rừng giai đoạn 2000 - 2021 diễn ra theo hai xu hướng trái ngược qua từng mốc thời gian. Trong giai đoạn 2000 - 2010, diện tích rừng tự nhiên có trữ lượng giàu và trung bình giảm khoảng 8.500 ha do áp lực khai thác gỗ và chuyển đổi sang đất trồng cây công nghiệp. Giai đoạn 2011 - 2021, nhờ chính sách đóng cửa rừng tự nhiên và giao khoán bảo vệ, tốc độ suy giảm diện tích chậm lại rõ rệt; tổng diện tích đất có rừng phục hồi và ổn định ở mức 124.312,73 ha vào năm 2021, nâng tỷ lệ đất lâm nghiệp lên 70,8% diện tích toàn huyện.

Thứ ba, cơ cấu loại rừng có sự dịch chuyển mạnh từ rừng tự nhiên nguyên sinh sang rừng trồng và rừng phục hồi sau nương rẫy. Diện tích rừng trồng sản xuất tăng trưởng trên 250% trong vòng 21 năm, từ khoảng 3.200 ha năm 2000 lên hơn 11.500 ha vào năm 2021.

Thứ tư, hiệu quả thực thi lâm luật có bước chuyển biến tích cực. Số vụ vi phạm quy định về quản lý bảo vệ rừng và khai thác lâm sản trái phép giảm mạnh từ mức trung bình hơn 180 vụ/năm trong giai đoạn 2000 - 2005 xuống còn dưới 45 vụ/năm trong giai đoạn 2018 - 2021; khối lượng gỗ lậu bị tịch thu giảm hơn 65% trên toàn địa bàn.

Thảo luận kết quả

Các kết quả phân tích chỉ số NDVI và chồng xếp bản đồ chuyên đề chứng minh rằng các biến động tiêu cực của lớp phủ rừng trong giai đoạn đầu bắt nguồn chủ yếu từ phương thức canh tác nương rẫy truyền thống của đồng bào Bahnar (chiếm 39,17% dân số toàn huyện) và tình trạng di dân tự do sau năm 1975. Bên cạnh đó, việc xây dựng các công trình hạ tầng như 90 km tuyến đường Trường Sơn Đông và các lòng hồ thủy điện đã trực tiếp chuyển đổi một phần diện tích đất lâm nghiệp.

Khi so sánh với các nghiên cứu tại vùng Tây Nguyên, tốc độ phục hồi lớp phủ rừng tại Kbang trong 10 năm qua đạt mức khả quan hơn mức bình quân khu vực nhờ địa phương quản lý hiệu quả hai vùng lõi bảo tồn nghiêm ngặt là Khu Bảo tồn Thiên nhiên Kon Chư Răng và Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh. Dữ liệu nghiên cứu được trực quan hóa sinh động thông qua hệ thống bản đồ phân loại ảnh vệ tinh 4 thời kỳ và biểu đồ hình cột so sánh tốc độ biến động diện tích theo từng đơn vị hành chính xã, giúp các nhà quản lý nhận diện chính xác các điểm nóng suy thoái rừng tại Đăk Rong và Sơ Pai để kịp thời khoanh vùng bảo vệ.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, nâng cấp hệ thống giám sát tài nguyên rừng theo thời gian thực. Cần triển khai ứng dụng công nghệ viễn thám độ phân giải cao kết hợp thiết bị bay không người lái (UAV) với tần suất quét 5 ngày/lần. Mục tiêu cụ thể là phát hiện sớm 95% các điểm biến động mất rừng mới phát sinh, hoàn thành lắp đặt hệ thống cảnh báo cháy rừng tự động cho 26 chủ rừng trên địa bàn huyện Kbang trước quý II năm 2025 do Hạt Kiểm lâm huyện chủ trì thực hiện.

Thứ hai, hoàn thiện cơ chế chi trả dịch vụ môi trường rừng gắn với giảm nghèo bền vững. Đề xuất Ủy ban nhân dân tỉnh Gia Lai và Quỹ Bảo vệ Phát triển Rừng nâng định mức khoán bảo vệ rừng từ 400.000 đồng/ha/năm lên 650.000 đồng/ha/năm tại các xã vùng đệm. Chỉ tiêu giải pháp là đảm bảo 100% trong tổng số 939 hộ nghèo tại 13 xã tham gia tổ đội nhận khoán quản lý rừng, giúp tăng thu nhập bình quân của người dân thêm tối thiểu 20% trong giai đoạn 2024 - 2027.

Thứ ba, thực hiện chương trình phục hồi sinh thái và làm giàu 2.500 ha rừng nghèo kiệt. Ban Quản lý Khu Bảo tồn Thiên nhiên Kon Chư Răng và Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh cần chủ trì khoanh nuôi xúc tiến tái sinh tự nhiên kết hợp trồng bổ sung các loài cây bản địa quý hiếm như Pơmu, Trắc, Cẩm lai, Huỳnh đàn trong lộ trình 2024 - 2028, phấn đấu nâng độ tàn che trung bình của lâm phần lên trên 70%.

Thứ tư, đẩy mạnh phát triển kinh tế nông lâm kết hợp và dược liệu dưới tán rừng. Ủy ban nhân dân huyện Kbang phối hợp cùng Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn quy hoạch vùng trồng chuyên canh 1.200 ha dược liệu có giá trị kinh tế cao gồm Sa nhân, Sâm đương quy, Nấm linh chi dưới tán rừng tự nhiên trước năm 2026, tạo sinh kế ổn định lâu dài nhằm triệt tiêu hoàn toàn động cơ phá rừng làm nương rẫy.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước về lâm nghiệp và tài nguyên môi trường: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Gia Lai, Chi cục Kiểm lâm và Ủy ban nhân dân huyện Kbang sử dụng các bản đồ biến động và số liệu phân tích để xây dựng quy hoạch 3 loại rừng và đề ra phương án phòng cháy chữa cháy rừng hiệu quả.
• Ban quản lý các khu rừng đặc dụng và công ty lâm nghiệp: Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh và Khu Bảo tồn Thiên nhiên Kon Chư Răng ứng dụng mô hình giải đoán ảnh NDVI để giám sát suy thoái sinh thái và quản lý 41 loài động vật quý hiếm trong phân khu bảo vệ nghiêm ngặt.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Các nhà nghiên cứu chuyên ngành Địa lý tự nhiên, Bản đồ - Viễn thám và GIS, Quản lý tài nguyên rừng khai thác phương pháp luận so sánh sau phân loại đa thời gian và quy trình xử lý ảnh Landsat phục vụ giảng dạy và nghiên cứu học thuật.
• Các tổ chức bảo tồn thiên nhiên và phi chính phủ: Các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ đa dạng sinh học và thích ứng biến đổi khí hậu sử dụng các phát hiện của luận văn làm dữ liệu nền tảng để thiết kế các dự án tín chỉ carbon rừng và chi trả dịch vụ hệ sinh thái tại Tây Nguyên.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp tính toán chỉ số NDVI đóng vai trò gì trong việc xác định biến động lớp phủ rừng tại Kbang? Chỉ số thực vật chuẩn hóa NDVI tận dụng sự tương phản giữa khả năng hấp thụ mạnh dải sóng đỏ của chất diệp lục và độ phản xạ cao ở dải sóng cận hồng ngoại. Bằng cách so sánh sai biệt chỉ số NDVI qua 4 mốc 2000, 2010, 2020 và 2021, nghiên cứu đã bóc tách chính xác các vùng mất rừng và phục hồi rừng với độ chính xác kiểm chứng đạt trên 85%.

2. Yếu tố tự nhiên nào giữ vai trò chi phối mạnh nhất đến sự phân hóa rừng huyện Kbang? Yếu tố địa hình và khí hậu phân hóa theo độ cao giữ vai trò quyết định. Địa hình núi cao trung bình từ 700m đến 1.748m ở phía Tây kết hợp lượng mưa trên 2.000 mm hình thành các dải rừng rậm nhiệt đới ẩm lá rộng thường xanh giàu trữ lượng, trong khi vùng bán bình nguyên trũng thấp dưới 500m phía Nam lại chủ yếu là rừng nghèo và đất nông nghiệp.

3. Đâu là nguyên nhân trọng yếu khiến rừng Kbang suy giảm trong giai đoạn 2000 - 2010? Nguyên nhân chủ yếu do việc chuyển đổi diện tích rừng nghèo sang đất trồng cây công nghiệp, tập quán canh tác phát đốt nương rẫy của 39,17% cư dân Bahnar và hoạt động khai thác gỗ quy mô lớn trước khi có quyết định đóng cửa rừng tự nhiên. Bên cạnh đó, các dự án thủy điện và mở đường giao thông cũng làm phân mảnh sinh cảnh rừng.

4. Quy trình xử lý và tích hợp dữ liệu viễn thám vào phần mềm GIS được tiến hành như thế nào? Dữ liệu ảnh vệ tinh Landsat sau khi hiệu chỉnh bức xạ và hình học được phân loại trạng thái lớp phủ theo chỉ số thực vật. Kết quả phân loại dạng raster được chuyển đổi sang định dạng vector trong ArcGIS 10.8 để thực hiện phép chồng xếp không gian với bản đồ ranh giới 14 xã, thị trấn, tạo ra bảng ma trận biến động diện tích chi tiết.

5. Chính sách giao khoán quản lý bảo vệ rừng đã mang lại chuyển biến gì cho địa phương? Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng cho 26 chủ rừng đã tạo nguồn tài chính bền vững cho cộng đồng dân cư thôn làng. Thu nhập từ nhận khoán giúp 939 hộ nghèo cải thiện đời sống, từ đó giảm thiểu trên 65% số vụ vi phạm lâm luật và duy trì độ che phủ rừng ở mức cao 67,53% vào năm 2021.

Kết luận

• Luận văn đã số hóa thành công diễn biến lớp phủ rừng huyện Kbang trong 21 năm qua 4 mốc thời gian 2000, 2010, 2020 và 2021 trên diện tích 184.243 ha.
• Đánh giá định lượng hiện trạng tài nguyên rừng năm 2021 với 124.312,73 ha đất có rừng, duy trì độ che phủ đạt 67,53%, khẳng định vai trò là trung tâm đa dạng sinh học hàng đầu tỉnh Gia Lai.
• Xác định rõ cơ chế chuyển dịch từ suy thoái diện tích rừng tự nhiên giai đoạn 2000 - 2010 sang giai đoạn phục hồi và mở rộng rừng trồng sản xuất giai đoạn 2011 - 2021.
• Đóng góp hệ thống cơ sở dữ liệu viễn thám chuẩn xác, hỗ trợ đắc lực cho công tác quy hoạch phát triển bền vững của 13 xã và 01 thị trấn trên địa bàn huyện.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp kỹ thuật, cơ chế chính sách và phát triển sinh kế có tính khả thi cao, gắn liền với mốc thời gian thực hiện cụ thể từ năm 2024 đến năm 2030.

Công trình là tài liệu tham khảo khoa học có giá trị cao cho các nhà quản lý và nghiên cứu môi trường. Hãy khai thác ngay cơ sở dữ liệu của luận văn để áp dụng vào các đề án quản lý bảo vệ rừng và quy hoạch sử dụng đất lâm nghiệp tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU BIẾN ĐỘNG LỚP PHỦ RỪNG. Một số khái niệm 1. Khái niệm về lớp phủ rừng - Lớp phủ rừng là một phần của lớp phủ bề mặt nói chung, là quần xã thực vật rừng, chủ yếu là cây rừng sinh trưởng trên một khoảnh đất đai nhất định bao gồm các đặc trưng sau: Nguồn gốc, tổ thành, tuổi, mật độ, tầng thứ, độ tàn che, độ che phủ, chiều cao bình quân, đường kính bình quân, tổng tiết diện ngang, độ dày của rừng, tăng trưởng, trữ lượng, cấp đất, diện tích, biến động… - Trong đó: Nguồn gốc của rừng là nguồn gốc phát sinh ra rừng.

Có hai nguồn gốc phát sinh ra rừng là rừng tự nhiên và rừng nhân tạo. Xuất xứ của rừng tự nhiên là từ chồi hoặc hạt, còn xuất xứ của rừng nhân tạo (rừng trong) chủ yếu là từ hạt. Tổ thành rừng là tỉ trọng của một loài cây hay nhóm loài chiếm trong lâm phần đó và được tính theo phần trăm (%). Tuổi rừng là tuổi của lâm phần, đó là tuổi bình quân của nhóm loài cây chiếm ưu thế trong lâm phần đó.

Mật độ của rừng là tổng số cây trên một đơn vị diện tích. Tầng thứ của rừng chỉ mức độ cao thấp của các tập hợp cây tạo nên lâm phần Độ tán che là tỉ số diện tích tán rừng chiếu xuống đất rừng và được tính theo %. Độ che phủ là tỉ số giữa diện tích đất có rừng trên diện tích đất tự nhiên và được tính theo %. 10 Chiều cao bình quân là chỉ tiêu, biểu thị kích thước chiều cao cây tạo nên lâm phần.

Đường kính bình quân là chỉ tiêu, biểu thị mức độ to nhỏ kích thước cây tạo nên lâm phần. Tổng tiết diện ngang là tổng diện tích các tiết diện ngang ở vị trí độ cao l,3m của tất cả các cây rừng có đường kính 6cm trở lên trên một đơn vị diện tích (thường là 1 ha). Đơn vị tính là m2/ha. Độ dầy cùa rừng là tỉ số giữa tổng tiết diện ngang của một ha trên tổng tiết diện ngang của một ha lâm phần chuẩn.

Tăng trưởng là số lượng mà nhân tố điều tra biến đổi được trong một đơn vị thời gian như: Chiều cao cây, đường kính, trữ lượng. Cấp đất là chỉ tiêu đánh giá điều kiện lập địa và sức sản xuất của lâm phần thuộc một loài cây nào đó. Diện tích: các đặc trưng trên đều phải được xác định trên một đơn vị diện tích nhất định để làm cơ sở xác định trữ lượng của rừng [1]. Biến động là mức độ biến động tài nguyên rừng trong đó có biến động về số lượng và chất lượng.

Sự biến động của rừng luôn diễn ra dưới tác động của tự nhiên và con người theo thời gian. Phân loại rừng - Trong ngành lâm nghiệp, có rất nhiều cách phân loại rừng như: Phân loại trên quan điểm sinh thái học. Phân loại theo chức năng sử dụng: rừng đặc dụng, rừng phòng hộ và rừng sản xuất. Phân loại theo trữ lượng: rừng giàu, rừng trung bình, rừng nghèo, rừng kiệt.

Phân loại theo mức độ tác động của con người: rừng tự nhiên, rừng nhân tạo. 11 Phân loại theo cấu trúc hình thái: rừng gỗ lá rộng thường xanh, rừng gỗ lá rộng rụng lá, rừng gỗ lá rộng nửa rụng lá, rừng gỗ lá kim, rừng tre nứa, rừng ngập mặn. Phân loại theo độ che phủ tán: rừng rậm (có độ che phủ tán >70%), rừng rậm trung bình (có dộ che phủ tán từ 50 -70%), rừng thưa (có độ che phủ tán từ 20 - 50%).