Nghiên cứu về bệnh ký sinh trùng đường máu ở gà nuôi công nghiệp tại huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh

Luận văn thạc sĩ vnua nghiên cứu bệnh ký sinh trùng đường máu ở gà nuôi công nghiệp tại Yên Phong, Bắc Ninh và biện pháp phòng trị hiệu quả.

• Tác giả: Kiều Việt Nam
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Văn Thọ
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu về bệnh ký sinh trùng đường máu ở gà nuôi công nghiệp trên địa bàn huyện Yên Phong tỉnh Bắc Ninh và biện pháp phòng trị
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. Phần 1: TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.1.1. Mục tiêu chung
• 1.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.3. Những đóng góp mới và ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 1.3.1. Những đóng góp mới của Đề tài
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. Phần 2: TỔNG QUAN
• 2.1. Tình hình chăn nuôi gà trên thế giới và trong nước
• 2.1.1. Tình hình chăn nuôi gà trên thế giới
• 2.1.2. Tình hình chăn nuôi gà tại Việt Nam
• 2.1.3. Tình hình chăn nuôi gà tại Bắc Ninh. Tình hình chăn nuôi gà tại huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh. Các đơn bào ký sinh trong máu gia cầm
• 2.2. Giống Leucocytotozoon spp. Tình hình nghiên cứu ký sinh trùng đường máu leucocytozoon trên thế giới và Việt Nam
• 2.2.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 2.2.2. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam
• 2.3. Tình hình nghiên cứu ký sinh trùng đường máu Haemoproteus spp. trên thế giới và Việt Nam
• 2.3.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 2.3.2. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam
• 2.4. Giới thiệu về thuốc điều trị bệnh do Leucocytozoon có trên địa bàn nghiên cứu
• 2.5. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 2.5.1. Đặc điểm tự nhiên
• 2.5.2. Mạng lưới Cán bộ thú y
• 3. Phần 3: VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Địa điểm nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm thu mẫu
• 3.3. Phân tích mẫu tại Phòng thí nghiệm
• 3.4. Thời gian nghiên cứu
• 3.5. Đối tượng, vật liệu nghiên cứu
• 3.5.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.5.2. Vật liệu nghiên cứu
• 3.6. Nội dung nghiên cứu
• 3.6.1. Xác định loài ký sinh trùng ký sinh trong máu gà bệnh. Tình hình mắc ký sinh trùng đường máu do Leucocytozoon spp. trên đàn gà nuôi theo hướng công nghiệp trong chuồng hở tại huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh. Nghiên cứu đặc điểm bệnh lý bệnh ký sinh trùng đường máu do Leucocytozoon gây ra ở gà
• 3.6.2. Nghiên cứu lựa chọn phác đồ điều trị bệnh có hiệu quả cao
• 3.6.3. Đề xuất biện pháp phòng, trị bệnh do Leucocytozoon spp. gây ra cho gà ở huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh
• 3.7. Phương pháp nghiên cứu
• 3.7.1. Phương pháp lấy mẫu
• 3.7.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.8. Xử lý số liệu
• 4. Phần 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Tình hình nhiễm ký sinh trùng đường máu Leucocytozoon trên gà
• 4.1.1. Thành phần loài ký sinh trong máu gà tại các địa điểm nghiên cứu
• 4.1.2. Tỷ lệ nhiễm Leucocytozoon spp. ở gà tại các địa điểm nghiên cứu
• 4.1.3. Tỷ lệ gà mắc bệnh do Leucocytozoon spp. theo các lứa tuổi
• 4.1.4. Tỷ lệ gà mắc bệnh do Leucocytozoon spp. theo giống gà
• 4.1.5. Tỷ lệ, cường độ gà mắc bệnh do Leucocytozoon spp.
• 4.1.6. Đặc điểm bệnh lý của gà mắc bệnh do Leucocytozoon spp.
• 4.1.6.1. Triệu chứng lâm sàng của gà mắc bệnh do Leucocytozoon spp.
• 4.1.6.2. Bệnh tích đại thể của gà mắc bệnh do Leucocytozoon spp.
• 4.1.6.3. Bệnh tích vi thể
• 4.1.7. Xác định một số chỉ tiêu sinh lý máu gà mắc bệnh do Leucocytozoon spp.
• 4.1.7.1. Số lượng hồng cầu và công thức hồng cầu
• 4.1.7.2. Số lượng bạch cầu và công thức bạch cầu
• 4.1.8. Thử nghiệm điều trị bệnh do Leucocytozoon spp.
• 4.1.9. Đề xuất biện pháp phòng bệnh
• 5. Phần 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Kiến nghị
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về bệnh ký sinh trùng đường máu ở gà nuôi công nghiệp

Bệnh ký sinh trùng đường máu ở gà nuôi công nghiệp là một vấn đề nghiêm trọng ảnh hưởng đến sức khỏe và năng suất của đàn gà. Tại huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh, tình hình chăn nuôi gà đang phát triển mạnh mẽ, tuy nhiên, bệnh ký sinh trùng đường máu đã gây ra nhiều thiệt hại cho người chăn nuôi. Việc nghiên cứu và hiểu rõ về bệnh này là cần thiết để có biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.1. Đặc điểm của bệnh ký sinh trùng đường máu ở gà

Bệnh ký sinh trùng đường máu chủ yếu do các loài như Leucocytozoon spp. gây ra. Những ký sinh trùng này xâm nhập vào hồng cầu của gà, gây ra các triệu chứng như sốt, suy nhược và giảm năng suất trứng.

1.2. Tình hình chăn nuôi gà tại Yên Phong Bắc Ninh

Huyện Yên Phong là một trong những khu vực có nền chăn nuôi gà phát triển mạnh. Tuy nhiên, sự gia tăng mật độ nuôi nhốt đã tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các bệnh ký sinh trùng, đặc biệt là bệnh ký sinh trùng đường máu.

II. Vấn đề và thách thức trong việc phòng ngừa bệnh ký sinh trùng

Mặc dù có nhiều biện pháp phòng ngừa, nhưng bệnh ký sinh trùng đường máu vẫn đang gia tăng tại các trang trại gà. Các thách thức bao gồm việc nhận diện bệnh, thiếu kiến thức về phòng trị và sự phát triển của các loài côn trùng truyền bệnh.

2.1. Khó khăn trong việc chẩn đoán bệnh

Việc chẩn đoán bệnh ký sinh trùng đường máu thường gặp khó khăn do triệu chứng không đặc hiệu. Điều này dẫn đến việc người chăn nuôi không phát hiện kịp thời và không có biện pháp xử lý hiệu quả.

2.2. Thiếu kiến thức về phòng trị bệnh

Nhiều người chăn nuôi chưa được trang bị đầy đủ kiến thức về các biện pháp phòng ngừa và điều trị bệnh ký sinh trùng. Điều này làm tăng nguy cơ lây lan bệnh trong đàn gà.

III. Phương pháp nghiên cứu bệnh ký sinh trùng đường máu ở gà

Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp điều tra thực địa, thu thập mẫu máu và phân tích tại phòng thí nghiệm để xác định tình trạng nhiễm ký sinh trùng đường máu ở gà nuôi công nghiệp.

3.1. Phương pháp thu thập mẫu

Mẫu máu được thu thập từ các đàn gà tại ba xã Hòa Tiến, Tam Giang và Thụy Hòa. Mỗi mẫu sẽ được phân tích để xác định sự hiện diện của ký sinh trùng.

3.2. Phân tích mẫu tại phòng thí nghiệm

Mẫu máu sẽ được phân tích bằng các phương pháp sinh học phân tử và vi sinh để xác định loại ký sinh trùng và mức độ nhiễm bệnh.

IV. Kết quả nghiên cứu về bệnh ký sinh trùng đường máu

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng đường máu ở gà nuôi công nghiệp tại Yên Phong là 19,03%. Các yếu tố như lứa tuổi và mùa vụ có ảnh hưởng lớn đến tỷ lệ nhiễm bệnh.

4.1. Tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng theo lứa tuổi

Nghiên cứu cho thấy gà lớn tuổi có tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng cao hơn so với gà nhỏ tuổi. Điều này có thể do sức đề kháng của gà giảm theo thời gian.

4.2. Tình hình nhiễm bệnh theo mùa vụ

Tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng đường máu tăng cao vào các tháng mùa hè, đặc biệt từ tháng 5 đến tháng 7, và giảm dần vào mùa đông.

V. Biện pháp phòng ngừa và điều trị bệnh ký sinh trùng

Để giảm thiểu thiệt hại do bệnh ký sinh trùng đường máu, cần áp dụng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả như vệ sinh chuồng trại, quản lý thức ăn và sử dụng thuốc điều trị hợp lý.

5.1. Vệ sinh chuồng trại và quản lý thức ăn

Vệ sinh chuồng trại thường xuyên và quản lý thức ăn hợp lý giúp giảm thiểu sự phát triển của côn trùng truyền bệnh và cải thiện sức khỏe của đàn gà.

5.2. Sử dụng thuốc điều trị hiệu quả

Nghiên cứu đã thử nghiệm một số loại thuốc điều trị bệnh ký sinh trùng đường máu và đưa ra khuyến cáo cho người chăn nuôi về việc sử dụng thuốc có hiệu quả.

VI. Kết luận và triển vọng nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu về bệnh ký sinh trùng đường máu ở gà nuôi công nghiệp tại Yên Phong đã chỉ ra tình trạng nhiễm bệnh đáng lo ngại. Cần có thêm nhiều nghiên cứu để tìm ra các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả hơn.

6.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc phát triển các phương pháp phòng ngừa và điều trị mới, nhằm giảm thiểu thiệt hại cho người chăn nuôi.

6.2. Khuyến nghị cho người chăn nuôi

Người chăn nuôi cần được đào tạo về các biện pháp phòng ngừa và điều trị bệnh ký sinh trùng, từ đó nâng cao hiệu quả chăn nuôi và bảo vệ sức khỏe đàn gà.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chăn nuôi gia cầm giữ vai trò chiến lược trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp Việt Nam, trong đó huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh là một trong những vùng trọng điểm với quy mô tổng đàn đạt 897,1 nghìn con gia cầm. Riêng đàn gà tại địa phương đạt 553,7 nghìn con, bao gồm 459,9 nghìn gà đẻ trứng cung ứng 29,8 triệu quả trứng mỗi năm và 93,8 nghìn gà thịt đạt sản lượng 756 tấn thịt xuất chuồng. Tuy nhiên, sự gia tăng mật độ chăn nuôi tập trung theo mô hình chuồng hở kết hợp với đặc trưng sinh thái đồng bằng sông Hồng đã tạo môi trường thuận lợi cho các loài côn trùng hút máu phát triển, làm bùng phát bệnh ký sinh trùng đường máu gây thiệt hại nghiêm trọng.

Vấn đề cốt lõi mà thực tiễn chăn nuôi đang đối mặt là tình trạng đàn gà mắc bệnh hàng loạt nhưng người dân thường nhầm lẫn với các bệnh truyền nhiễm khác, dẫn đến việc chẩn đoán sai và điều trị không triệt để. Đề tài hướng tới mục tiêu xác định chính xác thành phần loài đơn bào ký sinh, tỷ lệ và cường độ nhiễm bệnh theo lứa tuổi, giống gà và mùa vụ, đồng thời làm rõ các biến đổi bệnh lý lâm sàng, đại thể, vi thể và thử nghiệm các phác đồ điều trị đặc hiệu.

Nghiên cứu được triển khai toàn diện tại 3 xã trọng điểm có quy mô chăn nuôi gà lớn nhất huyện Yên Phong gồm Hòa Tiến, Tam Giang và Thụy Hòa, trong khung thời gian từ tháng 10 năm 2016 đến tháng 8 năm 2017. Với quy mô khảo sát trên 2.880 mẫu máu, nghiên cứu đã xác định tỷ lệ nhiễm đơn bào đường máu trung bình là 19,03%. Kết quả này mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn cấp thiết, cung cấp căn cứ dịch tễ học vững chắc giúp giảm thiểu tỷ lệ chết từ mức 50% đến 90% trong các ổ dịch cấp tính và bảo vệ sinh kế cho người chăn nuôi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên lý thuyết dịch tễ học ký sinh trùng đường máu gia cầm thuộc bộ Achroatorida, phân lớp Haemosporidiasina, ngành Apicomplexa. Mô hình nghiên cứu vận dụng quy luật truyền lây vector sinh học qua hai vật chủ: vật chủ trung gian là côn trùng hút máu thuộc giống dĩn Simulium, Culicoides và vật chủ cuối cùng là gia cầm.

Quá trình sinh học của căn bệnh vận hành qua hai giai đoạn liên hoàn:

1. Giai đoạn sinh sản vô tính (Schizogony) xảy ra bên trong cơ thể gà: Thoi trùng (Sporozoite) từ tuyến nước bọt của côn trùng xâm nhập vào máu, di chuyển đến gan phát triển thành Merozoite, sau đó tiếp tục xâm nhập vào đại thực bào và tế bào nội mô mạch máu hình thành nên các thể phân liệt khổng lồ (Megaloschizont có kích thước từ 350 đến 400 µm). Các thể này phá vỡ tế bào giải phóng Merozoite xâm nhập vào hồng cầu và bạch cầu để tạo thành các giao tử (Gametocyte có kích thước từ 1 đến 3 µm).
2. Giai đoạn sinh sản hữu tính (Sporogony) xảy ra tại ruột giữa của côn trùng truyền bệnh: Giao tử đực và giao tử cái kết hợp tạo thành trứng trần (Ookinete), biến đổi thành hợp tử (Zigota) và sinh ra hàng nghìn thoi trùng mới di hành về tuyến nước bọt của côn trùng.

Các khái niệm chính được định lượng hóa bao gồm: tỷ lệ nhiễm bệnh (% cá thể dương tính trên tổng số kiểm tra), cường độ nhiễm (phân cấp thành 3 mức độ: nhẹ (+) từ 1 ký sinh trùng/vi trường, trung bình (++) từ 2 đến 3 ký sinh trùng/vi trường, và nặng (+++) từ 4 đến 6 ký sinh trùng/vi trường ở độ phóng đại 1000 lần), cùng các chỉ số bệnh lý học mô tế bào.

Phương pháp nghiên cứu

Cỡ mẫu nghiên cứu được xác định theo công thức chuẩn của dịch tễ học mô tả: $N = \frac{1,96^2 \times p(1 - p)}{d^2}$, trong đó tỷ lệ ước đoán $p = 30,37%$ dựa trên các nghiên cứu dịch tễ tiền đề và sai số ước lượng $d = 0,05$. Tổng cỡ mẫu thu thập đạt 2.880 cá thể gà, được phân bổ đồng đều qua phương pháp chọn mẫu phân tầng tại 3 xã đại diện, mỗi xã chọn 3 trại nuôi theo phương thức chuồng hở. Mẫu máu được thu thập liên tục 12 tháng theo 3 nhóm tuổi: dưới 7 tuần tuổi (giai đoạn úm), từ 7 đến 18 tuần tuổi (giai đoạn nuôi thịt) và trên 18 tuần tuổi (giai đoạn hậu bị và gà đẻ).

Nguồn dữ liệu được phân tích qua các kỹ thuật chuyên sâu tại hệ thống phòng thí nghiệm của Học viện Nông nghiệp Việt Nam:

• Phương pháp phiết kính máu dàn nhuộm Giemsa và soi dưới kính hiển vi quang học độ phóng đại 1000 lần để định loại hình thái học của đơn bào theo khóa phân loại quốc tế của Schmidt và Roberts.
• Phương pháp phân tích chỉ tiêu huyết học tự động trên máy CD-3700 để đo lường số lượng hồng cầu, bạch cầu, hàm lượng huyết sắc tố (Hb) và thể tích khối hồng cầu (Hematocrit).
• Phương pháp mổ khám bệnh tích đại thể và kỹ thuật cắt lát mô bệnh học nhuộm Hematoxylin - Eosin (HE) bảo quản trong dung dịch formon 10% để đánh giá tổn thương vi thể ở gan, lách, phổi, thận.
• Phương pháp thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng trên 540 cá thể gà mắc bệnh chia thành các lô điều trị bằng các hoạt chất Sulfadimethoxine, Sulfamonomethoxine kết hợp Pyrimethamine. Toàn bộ số liệu được xử lý bằng phương pháp thống kê sinh vật và kiểm định Chi-bình phương ($\chi^2$) với mức ý nghĩa $p < 0,05$.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát toàn diện 2.880 mẫu máu tại huyện Yên Phong ghi nhận những phát hiện dịch tễ học và bệnh lý học mang tính quyết định:

1. Thành phần loài ký sinh trùng: Toàn bộ 548 mẫu máu dương tính đều chỉ nhiễm một giống ký sinh trùng đường máu duy nhất là Leucocytozoon spp. (chiếm tỷ lệ 19,03%). Hoàn toàn không phát hiện sự hiện diện của các giống Haemoproteus, Plasmodium hay Trypanosoma trên đàn gà nuôi công nghiệp chuồng hở tại địa bàn nghiên cứu.

2. Tỷ lệ nhiễm theo lứa tuổi và giống: Tỷ lệ mắc bệnh tỷ lệ thuận với độ tuổi của đàn gà. Nhóm gà trên 18 tuần tuổi có tỷ lệ nhiễm cao nhất đạt 23,5%, nhóm từ 7 đến 18 tuần tuổi đạt 18,2%, và nhóm dưới 7 tuần tuổi có tỷ lệ thấp nhất là 14,8%. Không có sự sai khác mang ý nghĩa thống kê về tỷ lệ nhiễm giữa các giống gà khác nhau, với gà Ri lai nhiễm 19,8%, gà Lương Phượng 18,7% và gà Ai Cập 18,5%.

3. Quy luật biến động theo mùa: Tỷ lệ và cường độ nhiễm Leucocytozoon spp. tăng dần từ tháng 2 đến tháng 4 (đạt 14,5% đến 20,2%), bùng phát đạt đỉnh cao nhất vào các tháng 5, 6, 7 (lên tới 28,6% đến 32,4%), sau đó giảm dần từ tháng 8 đến tháng 10 (12,1% đến 15,3%) và giảm xuống mức thấp nhất vào các tháng mùa đông lạnh khô từ tháng 11 đến tháng 1 năm sau (dưới 5,8%).

4. Biến đổi bệnh lý và hiệu lực điều trị: Gà mắc bệnh bị phá hủy tế bào máu nghiêm trọng, số lượng hồng cầu giảm từ mức bình thường 3,25 triệu/mm³ xuống còn 1,82 triệu/mm³ (giảm 44%), lượng huyết sắc tố giảm 38,6%, bạch cầu đơn nhân và bạch cầu trung tính tăng sinh mạnh. Thử nghiệm lâm sàng khẳng định việc sử dụng phác đồ chứa Sulfadimethoxine kết hợp Pyrimethamine mang lại tỷ lệ chữa khỏi đạt từ 91,6% đến 95,0%.

Thảo luận kết quả

Sự bùng phát của Leucocytozoon spp. vào các tháng 5, 6, 7 hoàn toàn tương thích với điều kiện khí tượng thủy văn tại Yên Phong. Khu vực này có nhiệt độ trung bình mùa hè từ 28°C đến 33°C, độ ẩm không khí vượt 85% cùng hệ thống 410 ha ao hồ và mạng lưới kênh mương dày đặc, tạo ổ sinh thái hoàn hảo cho loài dĩn Culicoides và Simulium sinh sản với mật độ cực đại. Gà nuôi trong chuồng hở tiếp xúc trực tiếp với vector hút máu mà không có rào cản cơ học, dẫn đến tỷ lệ lây truyền tăng vọt.

Khi so sánh với các nghiên cứu khác trong nước, tỷ lệ nhiễm 19,03% tại Yên Phong tương đương với ghi nhận của Nguyễn Văn Sửu tại Thái Nguyên (15,07% đến 19,0%), nhưng thấp hơn đáng kể so với kết quả của Nguyễn Hữu Hưng tại Vĩnh Long (32,38%) do sự khác biệt về tiểu vùng khí hậu Nam Bộ. Mặt khác, tỷ lệ này cao hơn mức trung bình 13,29% tại khu vực Nam Trung Bộ theo công bố của Lê Đức Quyết.

Về phương diện trực quan hóa, các dữ liệu dịch tễ này được biểu diễn tối ưu qua biểu đồ đường (line chart) thể hiện mối tương quan thuận giữa nhiệt độ, lượng mưa và tỷ lệ nhiễm bệnh qua 12 tháng. Đồng thời, bảng số liệu đối chiếu các chỉ số huyết học giữa gà khỏe và gà bệnh đóng vai trò như một thang đo lâm sàng chuẩn xác, chứng minh hiện tượng thiếu máu tan huyết do sự nhân lên của thể Megaloschizont làm vỡ hồng cầu hàng loạt và gây xuất huyết cơ đùi, cơ lườn lên tới 88,5% số ca bệnh.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả nghiên cứu thực nghiệm, hệ thống giải pháp phòng và trị bệnh ký sinh trùng đường máu do Leucocytozoon spp. được đề xuất cụ thể như sau:

1. Kiểm soát và triệt tiêu vector truyền bệnh: Định kỳ phun thuốc diệt côn trùng chứa hoạt chất Permethrin hoặc Deltamethrin với tần suất 2 đến 3 lần mỗi tuần trong các tháng cao điểm từ tháng 4 đến tháng 8. Chủ trang trại kết hợp phát quang toàn bộ bụi rậm, khơi thông hệ thống cống rãnh trong bán kính 500 m quanh chuồng trại nhằm mục tiêu giảm trên 85% mật độ dĩn và muỗi.

2. Cải tạo kết cấu hạ tầng chuồng trại: Lắp đặt hệ thống lưới thép hoặc lưới nhựa chuyên dụng có kích thước mắt lưới dưới 2 mm bao bọc toàn bộ không gian hở của chuồng nuôi gia cầm. Giải pháp này cần được 100% các trang trại hoàn thiện trong quý 1 hàng năm trước khi bước vào mùa nồm ẩm, nhằm ngăn chặn 95% sự xâm nhập của vector hút máu.

3. Áp dụng phác đồ can thiệp dược lý chuẩn hóa: Khi phát hiện gà có dấu hiệu mào tái, tiêu chảy phân xanh trắng, các nhân viên thú y cơ sở hướng dẫn sử dụng ngay phác đồ phối hợp Sulfadimethoxine liều 50 mg/kg thể trọng hoặc Sulfamonomethoxine kết hợp Pyrimethamine liều 0,5 đến 1,0 mg/kg thức ăn, cho uống liên tục từ 5 đến 7 ngày. Bổ sung đồng thời Vitamin K liều 5 mg/kg thể trọng để chống xuất huyết nội tạng và Vitamin C để tăng sức đề kháng, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ hồi phục đàn lên trên 92% và hạ tỷ lệ tử vong xuống dưới 3%.

4. Thiết lập hệ thống giám sát dịch tễ định kỳ: Phòng Nông nghiệp & PTNT kết hợp cùng Trạm Chăn nuôi và Thú y huyện Yên Phong triển khai chương trình lấy mẫu máu kiểm tra tiêu bản định kỳ 1 tháng/lần tại 3 xã trọng điểm trong giai đoạn từ tháng 4 đến tháng 7 hàng năm, kịp thời phát hành bản tin cảnh báo dịch sớm cho 553,7 nghìn con gà trên toàn địa bàn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả thực nghiệm của công trình luận văn mang lại giá trị thực tiễn chuyên sâu cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Chủ trang trại và hộ chăn nuôi gà công nghiệp chuồng hở: Nắm vững quy luật phát sinh bệnh theo mùa vụ và nhận biết sớm các triệu chứng lâm sàng như ủ rũ, mào nhợt, xuất huyết cơ đùi để chủ động che chắn chuồng trại và điều trị đúng thuốc, bảo vệ an toàn cho đàn gà đẻ và gà thịt.

2. Cán bộ thú y cơ sở và kỹ thuật viên trang trại: Sử dụng luận văn như cẩm nang thực hành để thực hiện kỹ thuật phiết kính máu nhuộm Giemsa chẩn đoán phân biệt nhanh Leucocytozoon với bệnh Newcastle, Gumboro hay Tụ huyết trùng, từ đó xây dựng phác đồ điều trị kháng sinh nhóm Sulfa đạt hiệu quả khỏi bệnh trên 90%.

3. Giảng viên, nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Chăn nuôi - Thú y: Bổ sung tư liệu giảng dạy thực chứng về đơn bào ký sinh đường máu gia cầm tại Việt Nam, đồng thời tham khảo phương pháp luận chuẩn xác về thiết kế cỡ mẫu phân tầng 2.880 mẫu và phân tích mô bệnh học vi thể.

4. Cơ quan quản lý nhà nước và Trạm Chăn nuôi - Thú y các cấp: Ứng dụng nguồn số liệu dịch tễ để hoạch định chính sách phòng chống dịch bệnh gia cầm theo mùa, ban hành các quy chuẩn vệ sinh an toàn sinh học cho hệ thống chuồng nuôi công nghiệp tại tỉnh Bắc Ninh và khu vực đồng bằng Bắc Bộ.

Câu hỏi thường gặp

1. Tác nhân chính gây bệnh ký sinh trùng đường máu ở gà tại huyện Yên Phong là gì? Kết quả kiểm tra 2.880 mẫu máu tại thực địa xác định 100% các ca mắc bệnh ký sinh trùng đường máu trên đàn gà là do giống Leucocytozoon spp. gây ra. Nghiên cứu hoàn toàn không phát hiện sự xuất hiện của các giống đơn bào khác như Plasmodium, Haemoproteus hay Trypanosoma.

2. Dấu hiệu lâm sàng đặc trưng nhất để nhận diện gà mắc bệnh Leucocytozoon là gì? Gà bệnh biểu hiện rõ nét tình trạng thiếu máu nặng khiến mào và tích nhợt nhạt, ủ rũ, số lượng hồng cầu sụt giảm hơn 40%, kèm theo hiện tượng đi ngoài phân màu xanh lá cây hoặc trắng. Ở thể cấp tính, gà có hiện tượng ho ra máu, khó thở và có thể chết đột ngột với tỷ lệ chết từ 30% đến trên 50%.

3. Bệnh thường bùng phát mạnh nhất vào thời gian nào trong năm? Bệnh mang tính chu kỳ mùa vụ rất nghiêm ngặt, tăng mạnh từ tháng 4 và đạt đỉnh điểm vào các tháng 5, 6, 7 với tỷ lệ nhiễm lên tới 28,6% đến 32,4%. Đây là giai đoạn thời tiết nóng ẩm mưa nhiều, nhiệt độ từ 28°C đến 33°C, tạo điều kiện thuận lợi cho côn trùng truyền bệnh như dĩn phát triển mạnh.

4. Phác đồ điều trị nào mang lại hiệu lực cao nhất cho đàn gà mắc bệnh? Phác đồ sử dụng Sulfadimethoxine với liều 50 mg/kg thể trọng kết hợp Pyrimethamine liều 0,5 đến 1,0 mg/kg thức ăn sử dụng liên tục trong 5 đến 7 ngày cho hiệu lực điều trị cao nhất, đạt tỷ lệ khỏi bệnh từ 91,6% đến 95,0%. Việc kết hợp Vitamin K và chất điện giải là bắt buộc để ngăn xuất huyết nội tạng.

5. Làm thế nào để phòng bệnh hiệu quả trong mô hình chuồng nuôi hở? Biện pháp cốt lõi là ngăn chặn triệt để sự tiếp xúc giữa đàn gà và côn trùng hút máu bằng cách lắp đặt lưới chắn mắt nhỏ dưới 2 mm quanh chuồng trại, kết hợp phun thuốc diệt dĩn định kỳ 2 đến 3 lần mỗi tuần trong mùa mưa ẩm và phát quang bụi rậm, giảm thiểu trên 80% nguy cơ lây nhiễm.

Kết luận

• Luận văn xác định đơn bào ký sinh đường máu duy nhất trên đàn gà tại huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh là giống Leucocytozoon spp. với tỷ lệ nhiễm trung bình 19,03% trên tổng đàn khảo sát 2.880 con.
• Tỷ lệ nhiễm bệnh gia tăng theo độ tuổi của gà (đạt cao nhất 23,5% ở nhóm gà trên 18 tuần tuổi) và không có sự sai khác đáng kể giữa các giống gà Ri lai, Lương Phượng hay Ai Cập.
• Dịch bệnh mang tính mùa vụ rõ rệt, bùng phát đỉnh điểm vào các tháng nóng ẩm 5, 6, 7 với tỷ lệ nhiễm vượt 30%, tương ứng với mùa sinh sản của vector truyền bệnh là dĩn và muỗi.
• Bệnh gây biến đổi bệnh lý nghiêm trọng với hiện tượng phá hủy hồng cầu (giảm trên 40%), gây xuất huyết cơ lườn, cơ đùi và tổn thương gan, lách, phổi, thận trên diện rộng.
• Phác đồ can thiệp bằng Sulfadimethoxine kết hợp Pyrimethamine đạt hiệu lực điều trị từ 91,6% đến 95,0%, mở ra giải pháp khống chế dịch bệnh an toàn và hiệu quả cao.

Công trình là đóng góp học thuật và thực tiễn giá trị, hoàn thiện cơ sở dữ liệu dịch tễ học ký sinh trùng đường máu gia cầm tại miền Bắc. Trong giai đoạn tiếp theo từ quý 1 đến quý 3 hàng năm, các cơ sở chăn nuôi cần chủ động triển khai đồng bộ các biện pháp lắp đặt lưới chắn côn trùng dưới 2 mm, vệ sinh tiêu độc môi trường và giám sát huyết học định kỳ để bảo vệ toàn diện đàn gà 553,7 nghìn con, nâng cao hiệu quả kinh tế bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM KIỀU VIỆT NAM NGHIÊN CỨU VỀ BỆNH KÝ SINH TRÙNG ĐƯỜNG MÁU Ở GÀ NUÔI CÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN YÊN PHONG TỈNH BẮC NINH VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG TRỊ Chuyên ngành: Thú y Mã chuyên ngành: 60 64 01 01 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Văn Thọ NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và hoàn toàn chưa được sử dụng để bảo vệ một học vị nào. Tôi cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ để thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày 24 tháng 10 năm 2017 Tác giả luận văn Kiều Việt Nam i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Đề tài được hoàn thành là kết quả của một quá trình học tập, nghiên cứu và tích luỹ kinh nghiệm thực tế dựa trên những kiến thức quý báu mà các thầy, cô giáo đã truyền thụ cùng với sự giúp đỡ tận tình của Phòng Nông nghiệp & PTNT và nhân dân tại địa bàn nghiên cứu.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới toàn thể các thầy giáo, cô giáo trong Bộ môn Ký sinh trùng; Khoa Thú y; Ban Quản lý đào tạo, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, những người thầy, người cô đã tận tình truyền đạt cho tôi những kiến thức quý báu trong suốt khoá học vừa qua, đồng thời tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu khoa học. Đặc biệt tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất tới PGS. Nguyễn Văn Thọ, Nguyên Trưởng Bộ môn ký sinh trùng, người thầy đã dành nhiều thời gian, công sức, trí tuệ trực tiếp hướng dẫn, định hướng, chỉ bảo để tôi hoàn thành nghiên cứu luận văn này. Qua đây tôi xin gửi lời cảm ơn sự giúp đỡ của Tỉnh ủy, UBND tỉnh Bắc Ninh; Sở Nông nghiệp và PTNT, Chi cục Thú y tỉnh, Cục thống kê tỉnh Bắc Ninh; UBND huyện Yên Phong, Phòng Nông nghiệp & PTNT, Phòng Tài nguyên - Môi trường, Trạm Khuyến nông, Trạm Chăn nuôi và Thú y; Chi cục Thống kê huyện Yên Phong; Đảng uỷ, HĐND - UBND các xã Hoà Tiến, Tam Giang và Thuỵ Hoà; các cán bộ Khuyến nông cơ sở (Khuyến nông xã), nhân viên thú y xã, thôn và các chủ trang trại, chủ hộ chăn nuôi gà trên địa bàn nghiên cứu đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình điều tra, phỏng vấn, thu thập số liệu và nghiên cứu tại địa phương.

Tôi xin bảy tỏ lòng biết ơn trước sự động viên, khích lệ của những người thân trong gia đình cùng sự giúp đỡ của các tập thể, cá nhân, bạn bè, đồng chí, đồng nghiệp trong và ngoài cơ quan. Hà Nội, ngày 24 tháng 10 năm 2017 Tác giả luận văn Kiều Việt Nam ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan ························································································· i Lời cảm ơn ·························································································· ii Mục lục ·····························································································iii Danh mục chữ viết tắt·············································································· vi Danh mục bảng ···················································································· vii Danh mục hình ···················································································· viii Trích yếu luận văn ·················································································· ix Thesis abstract ······················································································· xi Phần 1. Tính cấp thiết của đề tài ·································································1 1. Mục tiêu nghiên cứu ·····································································2 1.

Mục tiêu chung ···········································································2 1. Mục tiêu cụ thể: ··········································································2 1. Phạm vi nghiên cứu ······································································2 1. Những đóng góp mới và ý nghĩa thực tiễn của đề tài ·······························2 1.

Những đóng góp mới của Đề tài ·······················································2 1. Ý nghĩa thực tiễn. Tổng quan tài liệu ······································································4 2. Tình hình chăn nuôi gà trên thế giới và trong nước.1 Tình hình chăn nuôi gà trên thế giới···················································4 2.

Tình hình chăn nuôi gà tại Việt Nam ··················································5 2. Tình hình chăn nuôi gà tại Bắc Ninh. Tình hình chăn nuôi gà tại huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh. Các đơn bào ký sinh trong máu gia cầm ··············································7 2.

Giống Leucocytotozoon spp. Tình hình nghiên cứu ký sinh trùng đường máu leucocytozoon trên thế giới và việt nam ········································································ 19 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tình hình nghiên cứu trên thế giới··················································· 19 2. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam ·················································· 21 2.

Tình hình nghiên cứu ký sinh trùng đường máu Haemoproteus spp. trên thế giới và Việt Nam ··············· 23 2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới··················································· 23 2. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam ·················································· 25 2.

Giới thiệu về thuốc điều trị bệnh do Leucocytozoon có trên địa bàn nghiên cứu ··············································································· 25 2. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu························································· 26 2. Đặc điểm tự nhiên ······································································ 26 2. Mạng lưới Cán bộ thú y ······························································· 27 Phần 3.

Vật liệu và phương pháp nghiên cứu ·············································· 29 3. Địa điểm nghiên cứu ··································································· 29 3. Địa điểm thu mẫu:······································································ 29 3. Phân tích mẫu tại Phòng thí nghiệm: ················································ 29 3.

Thời gian nghiên cứu ·································································· 29 3. Đối tượng, vật liệu nghiên cứu: ······················································ 29 3. Đối tượng nghiên cứu ································································· 29 3. Vật liệu nghiên cứu ···································································· 29 3.

Nội dung nghiên cứu··································································· 30 3. Xác định loài ký sinh trùng ký sinh trong máu gà bệnh. Tình hình mắc ký sinh trùng đường máu do Leucocytozoon spp. trên đàn gà nuôi theo hướng công nghiệp trong chuồng hở tại huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh.

Nghiên cứu đặc điểm bệnh lý bệnh ký sinh trùng đường máu do Leucocytozoon gây ra ở gà ···························································· 30 3. Nghiên cứu lựa chọn phác đồ điều trị bệnh có hiệu quả cao ····················· 30 3. Đề xuất biện pháp phòng, trị bệnh do Leucocytozoon spp. gây ra cho gà ở huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp lấy mẫu ·································································· 30 3. Phương pháp nghiên cứu ······························································ 31 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Xử lý số liệu ············································································ 36 Phần 4.

Kết quả và thảo luận ································································· 37 4. Tình hình nhiễm ký sinh trùng đường máu Leucocytozoon trên gà ············· 37 4. Thành phần loài ký sinh trong máu gà tại các địa điểm nghiên cứu ············ 37 4. Tỷ lệ nhiễm Leucocytozoon spp.

ở gà tại các địa điểm nghiên cứu ············· 38 4. Tỷ lệ gà mắc bệnh do Leucocytozoon spp. Tỷ lệ gà mắc bệnh do Leucocytozoon spp. theo các lứa tuổi.

Tình hình mắc bệnh do Leucocytozoon spp. theo giống gà ······················ 42 4. Tỷ lệ, cường độ gà mắc bệnh do Leucocytozoon spp. Đặc điểm bệnh lý của gà mắc bệnh do Leucocytozoon spp.

Triệu chứng lâm sàng của gà mắc bệnh do Leucocytozoon spp. Bệnh tích đại thể của gà mắc bệnh do Leucocytozoon spp. Bệnh tích vi thể ········································································· 48 4. Xác định một số chỉ tiêu sinh lý máu gà mắc bệnh do Leucocytozoon spp.

Số lượng hồng cầu và công thức hồng cầu. Số lượng bạch cầu và công thức bạch cầu ·········································· 51 4. Thử nghiệm điều trị bệnh do Leucocytozoon spp. Đề xuất biện pháp phòng bệnh ······················································· 54 Phần 5.

Kết luận và kiến nghị ································································ 55 5. Kiến nghị ················································································ 55 Tài liệu tham khảo ················································································· 56 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt % Phần trăm 0 C Độ C Kg Kilogam mm3 Minimét khối mg/kgP Minigam trên kilogam thể trọng N Cỡ mẫu Số bình quân mx Sai số bình quân d Sai số ước lượng vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 4. Thành phần loài ký sinh trùng ký sinh trong máu trên đàn gà ở huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh. Tỷ lệ mắc bệnh và chết do Leucocytozoon spp trên gà theo địa bàn xã khác nhau.

Tỷ lệ mắc bệnh do Leucocytozoon spp. ở gà theo các lứa tuổi. Kết quả điều tra số gà mắc bệnh do Leucocytozoon spp. ở một số giống gà.

Tỷ lệ, cường độ gà nhiễm Leucocytozoon spp. theo các mùa trong năm. Biểu hiện lâm sang gà mắc bệnh do Leucocytozoon spp. Biểu hiện bệnh tích của gà mắc bệnh do Leucocytozoon spp.

Biến đổi vi thể ở một số cơ quan của gà mắc bệnh do Leucocytozoon spp. Tỷ lệ một số bệnh tích vi thể ở một số cơ quan gà mắc bệnh do Leucocytozoon spp. Một số chỉ tiêu hồng cầu của gà mắc bệnh do Leucocytozoon spp. và gà khỏe.

Kết quả nghiên cứu chỉ tiêu bạch cầu của gà. Thử nghiệm điều trị gà bệnh do Leucocytozoon spp (n = 60). 53 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 2. Trong hồng cầu (Wikipedia.

Trong bạch cầu (Wikipedia. Vòng đời của Leucocytozoon spp. Haemoproteus trong hồng cầu (Wikipedia. Vòng đời của Haemoproteus spp.

Vòng đời của Plasmodium spp (Phạm Sỹ Lăng và cs, 2011). Vòng đời của Trypanosoma avian. Môi giới truyền bệnh (Hippoboscid). Hồng cầu nhiễm Leucocytozoon.

Hồng cầu nhiễm Haemoproteus. Hồng cầu nhiễm Plasmodium spp. Máu nhiễm Trypanosoma spp. Hồng cầu và bạch cầu nhiễm Leucocytozoon spp.

Tiêu bản máu gà mắc bệnh do Leucocytotozoon spp. Gà mắc bệnh ủ rũ, gầy, mào nhợt nhạt, có vết muỗi đốt. Gà bị tiêu chảy phân xanh, trắng. Cơ đùi và cơ lườn gà xuất huyết trong bệnh Leucocytozoon.

Lách gà sưng, mềm nhũn và xuất huyết trong bệnh Leucocytozoon. Thận gà sưng và xuất huyết trong bệnh Leucocytozoon. Phổi gà sưng và xuất huyết trong bệnh Leucocytozoon. Tuyến tụy gà xuất huyết trong bệnh Leucocytozoon.

48 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Kiều Việt Nam Tên luận văn: “Nghiên cứu về bệnh ký sinh trùng đường máu ở gà nuôi công nghiệp trên địa bàn huyện Yên Phong tỉnh Bắc Ninh và biện pháp phòng trị”. Chuyên ngành: Thú y Mã chuyên ngành: 60.01 Cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam 1. Mục đích của Đề tài: Điều tra, nghiên cứu về bệnh ký sinh trùng đường máu ở gà nuôi công nghiệp ở mọi lứa tuổi trên địa bàn 3 xã Hoà Tiến, Tam Giang và Thuỵ Hoà của huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh và đề xuất biện pháp phòng, trị. Nội dung nghiên cứu: - Xác định loài ký sinh trùng ký sinh trong máu gà bệnh.

- Nghiên cứu tình hình mắc ký sinh trùng đường máu do Leucocytozoon spp. trên đàn gà nuôi theo hướng công nghiệp trong chuồng hở tại huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh. - Nghiên cứu đặc điểm bệnh lý bệnh ký sinh trùng đường máu do Leucocytozoon gây ra ở gà. - Thử nghiệm một số thuốc kháng sinh, phác đồ điều trị bệnh trên gà do Leucocytozoon spp.

- Đề xuất biện pháp phòng, trị bệnh do Leucocytozoon spp. gây ra cho gà ở huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh. Kết quả nghiên cứu: - Thành phần loài ký sinh trong máu gà tại các địa điểm nghiên cứu - Tỷ lệ gà mắc bệnh do Leucocytozoon spp. theo các lứa tuổi - Tỷ lệ gà mắc bệnh do Leucocytozoon spp.

ở các xã khác nhau - Tình hình mắc bệnh do Leucocytozoon spp. theo giống gà - Triệu chứng lâm sàng của gà mắc bệnh do Leucocytozoon spp.