Nghiên cứu đặc điểm bệnh giun thực quản Spirocerca spp. trên chó tại Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay nghiên cứu một số đặc điểm của bệnh do giun thực quản spirocerca spp gây ra trên chó tại thành, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thị Lương
• Người hướng dẫn: Gs. Nguyễn Thị Kim Lan
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm - Đại Học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú Y
• Đề tài: Nghiên Cứu Một Số Đặc Điểm Của Bệnh Do Giun Thực Quản (Spirocerca Spp.) Gây Ra Trên Chó Tại Thành Phố Thái Nguyên, Huyện Đồng Hỷ - Tỉnh Thái Nguyên Và Biện Pháp Phòng Trị
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.2. Vị trí của giun tròn Spirocerca lupi trong hệ thống phân loại động vật học
• 1.3. Đặc điểm hình thái, kích thước
• 1.4. Chu kỳ sinh học
• 1.5. Dịch tễ học
• 1.6. Triệu chứng lâm sàng
• 1.7. Phòng và trị bệnh
• 1.8. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 1.8.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.8.2. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.4. Vật liệu nghiên cứu
• 2.5. Nội dung nghiên cứu
• 2.5.1. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh giun thực quản trên chó
• 2.5.2. Nghiên cứu một số đặc điểm bệnh giun thực quản trên chó
• 2.5.3. Nghiên cứu biện pháp phòng trị bệnh giun thực quản cho chó
• 2.6. Phương pháp nghiên cứu
• 2.6.1. Phương pháp nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh giun thực quản trên chó
• 2.6.2. Phương pháp nghiên cứu một số đặc điểm của bệnh giun thực quản trên chó
• 2.6.3. Phương pháp nghiên cứu biện pháp phòng trị bệnh
• 2.6.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh giun thực quản trên chó
• 3.2. Thực trạng công tác phòng chống bệnh ký sinh trùng cho chó tại TP. Thái Nguyên và H. Đồng Hỷ - tỉnh Thái Nguyên
• 3.3. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun thực quản ở chó
• 3.3.1. Kết quả xác định loài giun thực quản ký sinh ở chó tại TP. Thái Nguyên và H.
• 3.3.2. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun thực quản ở chó tại các địa phương
• 3.3.3. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun thực quản theo giống chó
• 3.3.4. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun thực quản theo tuổi chó
• 3.3.5. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun thực quản theo tính biệt của chó
• 3.3.6. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun thực quản theo phương thức nuôi chó
• 3.3.7. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun thực quản theo mùa trong năm
• 3.4. Nghiên cứu một số đặc điểm của bệnh do giun thực quản gây ra trên chó
• 3.4.1. Triệu chứng lâm sàng của chó nhiễm giun thực quản
• 3.4.2. Tổn thương đại thể của chó nhiễm giun thực quản
• 3.4.3. Tổn thương vi thể của chó nhiễm giun thực quản
• 3.5. Đề xuất biện pháp phòng trị bệnh giun thực quản cho chó
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về bệnh giun thực quản Spirocerca spp

Bệnh giun thực quản do Spirocerca spp. gây ra là một trong những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng đối với chó tại Thái Nguyên. Bệnh này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của chó mà còn gây thiệt hại cho người chăn nuôi. Việc hiểu rõ về bệnh này là cần thiết để có biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả.

1.1. Đặc điểm của giun thực quản Spirocerca spp.

Giun Spirocerca spp. có hình dạng đặc trưng và kích thước khác nhau. Chúng thường ký sinh trong thực quản của chó, gây ra các triệu chứng nghiêm trọng như nôn mửa và chảy nước dãi.

1.2. Tình hình nhiễm bệnh tại Thái Nguyên

Tình hình nhiễm giun thực quản ở chó tại Thái Nguyên đang gia tăng. Nhiều nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm bệnh cao, đặc biệt ở những chó nuôi thả rông.

II. Vấn đề và thách thức trong việc phòng ngừa bệnh giun thực quản

Việc phòng ngừa bệnh giun thực quản gặp nhiều thách thức do điều kiện nuôi dưỡng và môi trường sống của chó. Nhiều người nuôi chó chưa chú trọng đến công tác phòng bệnh, dẫn đến tình trạng lây lan nhanh chóng.

2.1. Thiếu kiến thức về bệnh giun thực quản

Nhiều người nuôi chó chưa hiểu rõ về bệnh giun thực quản và các triệu chứng của nó, dẫn đến việc chẩn đoán muộn và điều trị không hiệu quả.

2.2. Điều kiện sống không đảm bảo

Chó thường được nuôi thả rông, không có sự kiểm soát về vệ sinh, tạo điều kiện cho giun thực quản phát triển và lây lan.

III. Phương pháp nghiên cứu bệnh giun thực quản Spirocerca spp

Nghiên cứu bệnh giun thực quản được thực hiện thông qua nhiều phương pháp khác nhau, từ khảo sát thực địa đến phân tích mẫu bệnh phẩm. Các phương pháp này giúp xác định tỷ lệ nhiễm và đặc điểm lâm sàng của bệnh.

3.1. Khảo sát thực địa tại Thái Nguyên

Khảo sát thực địa giúp thu thập thông tin về tình hình nuôi chó và tỷ lệ nhiễm giun thực quản trong cộng đồng.

3.2. Phân tích mẫu bệnh phẩm

Phân tích mẫu bệnh phẩm từ chó nhiễm bệnh giúp xác định loại giun và mức độ nhiễm, từ đó đưa ra biện pháp điều trị phù hợp.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm giun thực quản ở chó tại Thái Nguyên khá cao. Những thông tin này có thể được sử dụng để xây dựng các chương trình phòng ngừa hiệu quả.

4.1. Tỷ lệ nhiễm giun thực quản ở chó

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm giun thực quản ở chó tại Thái Nguyên lên đến 20%, cho thấy sự cần thiết phải có biện pháp phòng ngừa.

4.2. Biện pháp phòng ngừa hiệu quả

Các biện pháp phòng ngừa như tiêm phòng, kiểm soát vệ sinh và giáo dục người nuôi chó là rất cần thiết để giảm thiểu tỷ lệ nhiễm bệnh.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong nghiên cứu bệnh giun thực quản

Nghiên cứu về bệnh giun thực quản Spirocerca spp. trên chó tại Thái Nguyên đã chỉ ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Việc nâng cao nhận thức và áp dụng các biện pháp phòng ngừa là rất quan trọng.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu

Nghiên cứu này không chỉ cung cấp thông tin về bệnh giun thực quản mà còn góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng về sức khỏe thú y.

5.2. Hướng đi tương lai trong nghiên cứu

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về đặc điểm sinh học và dịch tễ học của giun thực quản để có biện pháp phòng trị hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh giun thực quản do loài giun tròn Spirocerca lupi gây ra là một trong những bệnh lý ký sinh trùng nội tạng nguy hiểm hàng đầu trên loài chó, với tỷ lệ nhiễm ghi nhận qua mổ khám thực tế lên tới 17,58% tại khu vực khảo sát. Mặc dù mức độ nguy hại của bệnh rất lớn, có tới 64,89% số hộ nuôi chó tại địa phương chưa từng thực hiện tẩy giun sán định kỳ cho vật nuôi. Bệnh gây ra các khối u hạt dạng xơ tại thực quản và dạ dày, đồng thời ấu trùng di hành gây phình vỡ động mạch chủ dẫn đến tử vong đột ngột mà không có dấu hiệu báo trước rõ ràng.

Đề tài nghiên cứu được thực hiện nhằm mục tiêu xác định chính xác thành phần loài, các đặc điểm dịch tễ học cơ bản, triệu chứng lâm sàng, biến đổi bệnh lý đại thể và vi thể, từ đó xây dựng phác đồ điều trị và biện pháp phòng ngừa tổng hợp hiệu quả đối với bệnh giun thực quản trên đàn chó. Phạm vi không gian của nghiên cứu bao gồm 6 xã, phường thuộc Thành phố Thái Nguyên và Huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên; thời gian tiến hành thực nghiệm liên tục trong 12 tháng từ tháng 7/2019 đến tháng 7/2020.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện rõ nét qua việc thiết lập bộ dữ liệu chuẩn mực gồm 952 mẫu phân xét nghiệm và 182 ca mổ khám toàn diện. Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học vững chắc giúp người chăn nuôi và bác sĩ thú y nâng cao tỷ lệ chẩn đoán đúng, giảm thiểu tỷ lệ tử vong ở chó do phình vỡ động mạch chủ, đồng thời đóng góp tích cực vào công tác bảo vệ sức khỏe động vật và nâng cao vệ sinh an toàn môi trường cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống phân loại động vật học hiện đại kết hợp với quy luật sinh thái ký sinh trùng của trường phái ký sinh trùng học kinh điển. Về vị trí phân loại, loài giun tròn Spirocerca lupi thuộc họ Spirocercidae, bộ Rhabditida, phân bộ Spirurina.

Các khái niệm then chốt được phát triển trong công trình bao gồm:

1. Chu kỳ sinh học gián tiếp: Giun thực quản bắt buộc phải trải qua ký chủ trung gian là các loài bọ hung ăn phân thuộc giống Scarabaeus, Copris và Geotrupes. Trứng giun được bài xuất theo phân ra ngoài môi trường, bọ hung nuốt phải trứng và ấu trùng phát triển sau 2 tháng để đạt sức gây bệnh. Ngoài ra, các loài chim, chuột, bò sát đóng vai trò là ký chủ dự trữ (paratenic host).
2. Đường di hành gây bệnh đặc thù: Ấu trùng xâm nhập qua thành dạ dày, theo hệ mạch máu đi ngược dòng lên thành động mạch chủ ngực (cư trú tới 3 tháng), sau đó xuyên qua mô liên kết để tới lớp hạ niêm mạc thực quản tạo khối u và thành thục sau 5 đến 6 tháng.
3. Cơ chế biến đổi mô học: Quá trình tạo u hạt viêm mạn tính và tiềm năng tiến triển xơ hóa mạch máu, hoại tử tổ chức biểu mô hoặc biến tính thành khối u tân sinh ác tính.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng quy trình thực nghiệm đồng bộ với các phương pháp chuẩn mực trong dịch tễ và bệnh học thú y:

• Phương pháp chọn mẫu và cỡ mẫu: Áp dụng phương pháp lấy mẫu chùm nhiều bậc ngẫu nhiên. Tổng cộng 952 mẫu phân tươi được thu thập tại 18 thôn xóm thuộc 6 xã, phường đại diện cho hai vùng sinh thái đô thị và nông thôn. Cùng với đó, 182 cá thể chó được mổ khám toàn diện cơ quan tiêu hóa theo phương pháp mổ khám Skrjabin để thu thập toàn bộ giun trưởng thành và đánh giá bệnh tích. Đồng thời, 225 phiếu phỏng vấn được thực hiện nhằm khảo sát tập quán chăn nuôi của chủ hộ.
• Kỹ thuật phân tích phòng thí nghiệm: Mẫu phân được kiểm tra bằng phương pháp phù nổi Fulleborn với dung dịch natri clorua bão hòa để tìm trứng dưới kính hiển vi quang học độ phóng đại 100 lần. Cường độ nhiễm được định lượng thông qua buồng đếm McMaster với 3 mức độ: nhẹ (dưới 1.000 trứng/g phân), trung bình (1.000 đến 3.000 trứng/g phân) và nặng (trên 3.000 trứng/g phân).
• Kỹ thuật mô bệnh học: Các mẫu mô tổn thương tại thực quản, dạ dày, động mạch chủ và phổi được cố định trong dung dịch formalin 10%, đúc khối parafin, cắt lát mỏng và nhuộm Hematoxylin - Eosin (HE), sau đó quan sát dưới kính hiển vi Olympus CX221 ở độ phóng đại 100 đến 400 lần.
• Xử lý số liệu: Toàn bộ dữ liệu được phân tích bằng các thuật toán thống kê sinh học trên phần mềm Minitab 16, đảm bảo độ tin cậy khoa học cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra và thực nghiệm đã làm sáng tỏ những số liệu thực tế quan trọng:

Thứ nhất, 100% mẫu giun thu thập được từ 182 ca mổ khám đều được định danh là loài Spirocerca lupi với các đặc điểm hình thái điển hình: thân màu đỏ máu, miệng hình sáu cạnh không có môi; giun đực dài 30 - 54 mm với hai gai giao hợp không đều, giun cái dài 54 - 80 mm với lỗ sinh dục ở phần trước thân.

Thứ hai, tỷ lệ nhiễm giun thực quản qua mổ khám đạt 17,58% (32/182 chó nhiễm), với cường độ nhiễm dao động từ 1 đến 35 giun/chó (trung bình 11,45 ± 0,41 giun/chó). Tỷ lệ nhiễm tại Huyện Đồng Hỷ đạt 19,15% (trung bình 13,71 giun/chó), cao hơn đáng kể so với Thành phố Thái Nguyên với 15,91% (trung bình 8,95 giun/chó). Xã Quang Sơn có tỷ lệ nhiễm mổ khám cao nhất, lên tới 26,47%.

Thứ ba, xét nghiệm 952 mẫu phân cho thấy tỷ lệ nhiễm chung là 14,29% (136/952 mẫu). Trong đó, chó nhiễm ở cường độ nhẹ chiếm ưu thế tuyệt đối với 69,85% (95 mẫu), cường độ trung bình chiếm 22,06% (30 mẫu) và cường độ nặng chiếm 8,09% (11 mẫu). Xã Đồng Liên ghi nhận tỷ lệ mẫu phân dương tính cao nhất khu vực đô thị với 20,36%.

Thứ tư, có sự phân hóa sâu sắc về tỷ lệ nhiễm theo giống chó. Chó nội có tỷ lệ nhiễm cao nhất với 16,54% (65/393 con), kế tiếp là chó lai với 16,21% (59/364 con), trong khi chó ngoại nhập chỉ nhiễm 6,15% (12/195 con). Như vậy, nguy cơ nhiễm bệnh ở chó nội và chó lai cao gấp hơn 2,6 lần so với chó ngoại.

Thảo luận kết quả

Sự khác biệt rõ nét về tỷ lệ và cường độ nhiễm giữa các vùng địa lý và giống chó bắt nguồn trực tiếp từ phương thức chăn nuôi và điều kiện vệ sinh môi trường. Tại Huyện Đồng Hỷ và các xã ngoại thành, phương thức nuôi thả rông chiếm ưu thế khiến chó thường xuyên tiếp xúc với bọ hung và các ký chủ dự trữ ngoài tự nhiên. Kết hợp với việc 62,67% hộ dân hoàn toàn không thu gom phân chó, mầm bệnh dễ dàng phát tán và duy trì vòng đời khép kín. Ngược lại, các giống chó ngoại thường được nuôi nhốt trong nhà, chế độ dinh dưỡng công nghiệp sạch sẽ nên tỷ lệ cảm nhiễm thấp hơn nhiều.

Khi đối chiếu với các công bố khoa học trong nước, tỷ lệ nhiễm 17,58% tại Thái Nguyên cao hơn đáng kể so với ghi nhận tại Phú Thọ (6,08%) và tương đương với một số vùng sinh thái tại Nghệ An (16,03%). Điều này phản ánh khí hậu nóng ẩm vùng trung du miền núi phía Bắc tạo điều kiện tối ưu cho côn trùng cánh cứng phát triển.

Trên phương diện mô bệnh học, hình ảnh vi thể cho thấy sự thâm nhiễm dày đặc của tế bào lympho, đại thực bào và bạch cầu ái toan tại lớp đệm thực quản, đi kèm với hiện tượng xơ hóa thành động mạch chủ và mất lớp sợi chun đàn hồi. Dữ liệu này có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua biểu đồ cột ghép thể hiện tỷ lệ nhiễm theo giống chó tại từng huyện, kết hợp biểu đồ tròn phân bổ 3 cấp độ cường độ nhiễm trứng để làm nổi bật tỷ trọng 69,85% cá thể mang bệnh ở thể nhẹ tiềm ẩn nguy cơ lây lan trong đàn.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm kiểm soát triệt để và đẩy lùi bệnh giun thực quản trên đàn chó, bốn nhóm giải pháp hành động được đề xuất cụ thể:

1. Áp dụng phác đồ điều trị hóa dược đặc hiệu: Sử dụng thuốc Ivermectin với liều 0,2 - 0,3 mg/kg thể trọng tiêm dưới da, hoặc Doramectin liều 0,2 - 0,4 mg/kg thể trọng tiêm lặp lại theo chỉ định của bác sĩ thú y. Định kỳ 3 - 4 tháng tiến hành tẩy giun một lần cho toàn bộ chó trưởng thành; đối với chó con, thực hiện tẩy dự phòng vào các thời điểm 14 - 24 ngày tuổi, 30 ngày tuổi và 60 ngày tuổi. Mục tiêu chuyên môn là hạ tỷ lệ nhiễm trong đàn xuống dưới mức 5% trong vòng 12 tháng áp dụng đồng bộ.
2. Vệ sinh môi trường và quản lý nguồn phân thải: Thực hiện thu gom triệt để phân chó trong vòng 8 giờ kể từ khi bài tiết ra môi trường nhằm ngăn chặn ấu trùng xâm nhập vào bọ hung. Các hộ chăn nuôi cam kết nâng tỷ lệ thu dọn và xử lý phân bằng ủ vôi bột hoặc chôn lấp hợp vệ sinh từ mức 11,56% hiện nay lên trên 80% trong vòng 6 tháng tới.
3. Chuyển đổi phương thức chăn nuôi có kiểm soát: Vận động người nuôi chuyển từ phương thức thả rông hoàn toàn sang nuôi nhốt hoặc bán thả rông có xích nhốt; không cho chó ăn thịt sống, chuột, chim hoặc các loài bò sát hoang dã. Vệ sinh tiêu độc chuồng cũi định kỳ bằng dung dịch sát trùng 2 tuần/lần.
4. Tăng cường năng lực chẩn đoán sớm cho hệ thống thú y cơ sở: Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh Thái Nguyên chủ trì tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật xét nghiệm phù nổi Fulleborn, kết hợp kỹ thuật X-quang lồng ngực và nội soi thực quản cho các trạm thú y cấp huyện và phòng khám thú y tư nhân, nhằm phát hiện sớm các tổn thương u hạt trước khi xảy ra biến chứng phình vỡ động mạch.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Bác sĩ thú y và chuyên viên chẩn đoán lâm sàng tại phòng khám: Nắm vững quy trình phân biệt triệu chứng nôn mửa, khó nuốt do Spirocerca lupi với các bệnh lý tiêu hóa khác; ứng dụng chính xác liều lượng Ivermectin và Doramectin nhằm giảm thiểu trên 80% rủi ro tử vong do vỡ động mạch ngực.
2. Học viên cao học, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Thú y - Chăn nuôi: Sử dụng công trình như một tài liệu tham khảo học thuật chuẩn mực về phương pháp mổ khám Skrjabin, quy trình đếm trứng McMaster, kỹ thuật nhuộm mô bệnh học HE và kỹ năng xử lý dữ liệu dịch tễ bằng phần mềm chuyên dụng.
3. Cán bộ quản lý dịch tễ tại Chi cục Chăn nuôi và Thú y địa phương: Khai thác bộ số liệu thực địa từ 952 mẫu xét nghiệm để xây dựng chiến lược phòng chống bệnh ký sinh trùng truyền lây, hoạch định chính sách quản lý đàn chó nuôi thả rông và bảo vệ môi trường nông thôn.
4. Các chủ trang trại nhân giống và người nuôi thú cảnh: Hiểu rõ cơ chế lây truyền qua bọ hung ăn phân, từ đó thiết lập chế độ nuôi nhốt khoa học, lịch tẩy giun định kỳ 3 tháng/lần và quy trình vệ sinh chuồng trại an toàn cho vật nuôi.

Câu hỏi thường gặp

1. Chó bị lây nhiễm giun thực quản Spirocerca lupi qua những con đường nào? Chó nhiễm bệnh do nuốt phải bọ hung ăn phân chứa ấu trùng cảm nhiễm giai đoạn 3, hoặc ăn phải các ký chủ dự trữ như chim, chuột, thằn lằn, ếch nhái mang ấu trùng bao kén. Khi vào dạ dày chó, ấu trùng được giải phóng và bắt đầu quá trình di hành qua mạch máu.

2. Vì sao chó nuôi thả rông và chó nội có tỷ lệ nhiễm cao hơn hẳn chó cảnh nuôi nhốt? Chó nội nuôi thả rông có tỷ lệ nhiễm lên tới 16,54% do tự do săn bắt ký chủ dự trữ và tiếp xúc trực tiếp với bọ hung ngoài bãi cỏ. Ngược lại, chó ngoại nuôi nhốt trong nhà chỉ nhiễm 6,15% nhờ chế độ dinh dưỡng đóng gói hợp vệ sinh và ít cơ hội tiếp xúc với nguồn lây truyền trung gian.

3. Dấu hiệu lâm sàng điển hình nào giúp nhận biết chó mắc giun thực quản? Chó mắc bệnh thường có biểu hiện nôn khan, nôn ra thức ăn ngay sau khi ăn, khó nuốt, chảy nhiều nước bọt, ho kéo dài, gầy sút cân nhanh chóng. Trong một số trường hợp nặng, độc tố giun gây triệu chứng thần kinh giả dại, hoặc khối u làm vỡ động mạch chủ khiến chó chết đột ngột.

4. Phương pháp xét nghiệm phân thông thường có phát hiện được tất cả chó mang bệnh không? Xét nghiệm phân Fulleborn chỉ phát hiện được trứng khi khối u tại thực quản đã hình thành lỗ rò thông vào lòng ống tiêu hóa để trứng giun thoát ra ngoài. Nếu giun đang trong giai đoạn ấu trùng di hành tại động mạch chủ hoặc khối u chưa rò rỉ, cần kết hợp chụp X-quang hoặc nội soi thực quản.

5. Cần dùng loại thuốc nào và liệu trình ra sao để điều trị hiệu quả bệnh giun thực quản? Thuốc Ivermectin tiêm dưới da với liều 0,2 - 0,3 mg/kg thể trọng hoặc Doramectin liều 0,2 - 0,4 mg/kg thể trọng mang lại hiệu quả tẩy trừ giun rất cao. Cần kết hợp thuốc trợ sức, truyền dịch đối với cá thể suy kiệt và duy trì lịch tẩy giun định kỳ 3 - 4 tháng/lần để ngăn ngừa tái nhiễm.

Kết luận

• Xác định 100% mẫu giun ký sinh tại thực quản chó ở địa bàn nghiên cứu thuộc loài Spirocerca lupi với đặc điểm hình thái miệng sáu cạnh đặc trưng.
• Thiết lập tỷ lệ nhiễm thực tế qua mổ khám là 17,58% (cường độ 1 - 35 giun/chó) và qua xét nghiệm phân là 14,29%, trong đó nhiễm thể nhẹ chiếm 69,85%.
• Chỉ rõ mối liên hệ giữa tỷ lệ mắc bệnh với phương thức chăn nuôi: chó nội nuôi thả rông nhiễm 16,54%, cao hơn 2,6 lần so với chó ngoại nuôi nhốt (6,15%).
• Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn để cảnh báo thực trạng 64,89% hộ dân chưa tẩy giun định kỳ và 62,67% hộ chưa thu gom phân chó, tạo tiền đề cho các can thiệp thú y cộng đồng.
• Kế hoạch hành động 12 tháng tiếp theo: Triển khai phác đồ Ivermectin định kỳ, nâng tỷ lệ thu gom phân chó lên 80% và chuẩn hóa quy trình chẩn đoán hình ảnh tại các phòng khám thú y.

Người nuôi thú cưng và các cơ sở thú y hãy chủ động áp dụng ngay lịch tẩy giun định kỳ 3 tháng một lần và thực hiện vệ sinh thu gom chất thải triệt để nhằm bảo vệ tối đa sức khỏe đàn vật nuôi!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Vị trí của giun tròn Spirocerca lupi trong hệ thống phân loại động vật học Theo De Ley và Blaxter (2002), giun tròn Spirocerca lupi có vị trí phân loại như sau: Ngành Nematoda Potts, 1932 Lớp Chromadorca Inglis, 1983 Phân lớp Chromadoria Pearse, 1942 Bộ Rhabditida chitwood, 1933 Phân bộ Spirurina Railliet and Henry, 1915 Liên họ Spiruroidea Railliet et Henry, 1915 Họ Spirocercidae Chitwood and Wehr, 1932 Giống Spirocerca Railliet et Henry, 1911 Loài Spirocerca lupi Rudolphi, 1809 Phạm Sỹ Lăng và cs. (1993), Nguyễn Thị Lê và cs.

(1996), Ngô Huyền Thúy (1998) đã thống kê các loài giun tròn tìm thấy ở chó Việt Nam, gồm: Toxocara canis (T. canis), Ancylostoma caninum (A. caninum), Spirocerca lupi (S. lupi), Trichocephalus vulpis (T.

vulpis), Uncinaria stenocephala (U. stenocephala), Toxascaris leonina (T. lupi phân bố phổ biến ở khắp nơi trên thế giới, đặc biệt nhiều ở các nước nhiệt đới, cận nhiệt đới. (2014) cho biết, nhiều loài giun tròn ký sinh ở chó đã được phát hiện như Ancylostoma caninum, Ancylostoma tubaeforme, Ancylostoma braziliense, Uncinaria stenocephala, Toxocara canis, Toxocara mystax, Spirocerca lupi, Trichocephalus vulpis, Dioctophyme renale.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Võ Thị Hải Lê (2012) đã nghiên cứu và phát hiện được 7 loài giun tròn ký sinh trên chó ở một số tỉnh Bắc Trung Bộ, Việt Nam: Spirocerca lupi ký sinh ở thực quản và dạ dày; Trichocephalus vulpis ký sinh ở manh tràng; Toxocara canis, Toxascaris leonina ký sinh ở ruột non và dạ dày; Ancylostoma caninum, Ancylostoma braziliense, Uncinaria stenocephala ký sinh ở ruột non. Đặc điểm hình thái, kích thước Các tác giả Brodey R. (1977), Nguyễn Thị Lê và cs. (1996), Phạm Văn Khuê và Phan Lục (1996), Phạm Sỹ Lăng và cs.

(2009), cho biết: Spirocerca lupi (S. lupi) có màu đỏ, miệng nhỏ hình 6 cạnh. Thực quản kép, phần trước được cấu tạo bằng tổ chức cơ, phần này dài. Phần sau được cấu tạo bằng tổ chức tuyến, phần này ngắn hơn.

+ Giun đực dài 30 - 54 mm, chiều ngang rộng nhất 0,76 - 0,92 mm. Phần thực quản cơ dài 0,52 - 0,66 mm, chỗ rộng nhất 0,12 - 0,16 mm, phần tuyến dài 4,24 - 8,61 mm, chỗ rộng nhất 0,26 - 0,41 mm. Đuôi dài 0,36 - 0,47 mm. Mút đuôi có cánh bên, có 4 đôi núm trước huyệt và 2 đôi núm sau huyệt, có hình que; ngoài ra còn 1 núm đơn ở trước lỗ huyệt và 5 núm nhỏ khác ở gần mút đuôi.

Có hai gai giao hợp không bằng nhau: gai trái mảnh, dài 2,45 - 4,91 mm, gốc gai hơi phình rộng, mút gai nhọn; gai phải ngắn và mập hơn, dài 0,61 - 0,76 mm, gốc gai hơi phình rộng, mút gai tù. Gai điều chỉnh hình móc, cong, dài 0,12 - 0,13 mm, chỗ rộng nhất 0,08 - 0,9 mm. + Giun cái dài 54 - 80 mm, chiều ngang rộng nhất 0,96 - 1,16 mm. Phần thực quản cơ dài 0,60 - 0,67 mm, chiều ngang rộng nhất 0,11 - 0,14 mm, phần thực quản tuyến dài 6,63 - 6,78 mm, chiều ngang rộng nhất 0,38 - 0,43 mm.

Đuôi ngắn, dài 0,17 - 0,2 mm. Lỗ sinh dục cái nằm phía trước thân, gần cuối thực quản. Hai đầu cơ thể giun hơi thót lại, toàn thân có màu đỏ máu. Trứng rất nhỏ, vỏ mỏng, hình bầu dục, hai cạnh bên gần như song song với nhau, kích thước 0,035 - 0,039 x 0,014 - 0,023 mm, bên trong có chứa ấu trùng.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Giun tròn Spirocerca lupi Rudolphi, 1819 1. Phần đuôi con cái; 4. Phần đuôi con đực (Nguồn: Dẫn theo Nguyễn Thị Quyên, 2017) Hình 2.

Giun Spirocerca lupi Hình 2. Trứng giun Spirocerca lupi (Nguồn: Roger Rodríguez - Vivas và cs. Chu kỳ sinh học Theo Nguyễn Thị Kim Lan (2012), chu kỳ phát triển của ký sinh trùng là toàn bộ quá trình phát triển, thay đổi qua những giai đoạn khác nhau của đời sống ký sinh trùng, kể từ khi nó là mầm sinh vật đầu tiên, cho đến khi nó có khả năng sản sinh ra mầm sinh vật mới, tạo ra một thế hệ mới. Nguyễn Thị Lê và cs.

(1996), cho biết chu kỳ sống của giun thực quản Spirocerca lupi rất đa dạng, chu trình phát triển có sự thay đổi vật chủ. Loài giun tròn S. lupi ký sinh ở đường tiêu hóa của chó, phát triển gián tiếp. Chó là vật chủ cuối cùng của giun, giúp giun hoàn thành vòng đời và ký sinh ở giai đoạn thành thục.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. (2014) cho biết: Ký chủ cuối cùng của loài S. lupi là chó nhà, chó sói, cáo; ký chủ trung gian là côn trùng cánh cứng ăn phân súc vật, thuộc các giống Scarabaeus, Geotrupes và Copris; một số loài chim, chuột và bò sát đóng vai trò là ký chủ dự trữ. Giun trưởng thành ký sinh ở dạ dày, thực quản, thành động mạch chủ, tổ chức lâm ba, xoang ngực và phổi của ký chủ cuối cùng.

Theo nghiên cứu của Oryal và cs (2008), ở Iran trong tự nhiên có các loài chó sói, chó fox, chó sói đồng cỏ, chó rừng thường nhiễm S. Bọ cánh cứng là ký chủ trung gian chính của loài này. Giun trưởng thành ký sinh trong các u, kén ở dạ dày và thực quản, đẻ trứng, bên trong có chứa ấu trùng, trứng theo các lỗ dò ở kén, đi vào xoang thực quản hoặc dạ dày, theo phân ra môi trường bên ngoài, được các ký chủ trung gian là bọ hung ăn phân như Scarabaeus sacer, Copris lunaris. nuốt vào, ở đường tiêu hóa của các ký chủ trung gian, ấu trùng thoát ra khỏi trứng, vào xoang đại thể.

Ở đó, chúng lột xác hai lần và trở thành ấu trùng có sức gây bệnh. Khi chim, chuột và các loài bò sát ăn phải ký chủ trung gian mang ấu trùng có sức gây bệnh, ấu trùng được giải phóng, chui vào thành thực quản, dạ dày, ruột và tạo thành kén tại đó. Lúc này chim, chuột và bò sát trở thành ký chủ chứa ấu trùng giun thực. Trong cơ thể chó, ấu trùng xâm nhập vào thành dạ dày, di chuyển đến các động mạch dạ dày.

Sau đó ấu trùng đi ngược dòng lên động mạch chủ. Ở động mạch chủ, chúng có thể cư trú tới 3 tháng và phát triển thành ấu trùng kỳ 4. Ấu trùng này di chuyển trong thành động mạch chủ và gây tổn thương nghiêm trọng. Sự di chuyển này có thể dẫn đến động mạch chủ bị phình ra, chỗ phình có thể vỡ bất cứ lúc nào dẫn đến chó bị chết một cách đột ngột.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Trải qua quá trình lột xác lần cuối, các ấu trùng này di chuyển đến được lớp dưới niêm mạc thực quản, chúng ký sinh tại đây, tạo nên các khối u thực quản và phát triển thành giun trưởng thành. Con cái đẻ trứng, trứng qua lỗ nhỏ ở niêm mạc vào thực quản rồi theo phân chó ra ngoài. Thời gian hoàn thành vòng đời của giun S. lupi là 5 - 6 tháng.

Chu kỳ sinh học của giun tròn Spirocerca lupi (Nguồn: Clinton M. Austin1 và Dawie J Kok, 2013) 1. Dịch tễ học - Yếu tố thời tiết, khí hậu và mùa vụ: Điều kiện thời tiết khí hậu của một vùng, một khu vực có liên quan trực tiếp đến sự tồn tại của trứng giun tròn ở ngoài ngoại cảnh, sự phát triển của các ký chủ trung gian và ký chủ cuối cùng. Coggins (1998) cho biết, chó nhiễm giun tròn S.

lupi ở tất cả các tháng trong năm, nhưng tỷ lệ nhiễm cao hơn khi thời tiết ấm áp và tỷ lệ nhiễm thấp hơn trong mùa lạnh. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 Phan Địch Lân (2005), Brown G. (2014) đã nhận xét: ở chó, sự lây nhiễm giun tròn S. lupi xảy ra quanh năm, đặc biệt là ở các nước nhiệt đới và cận nhiệt đới.

Trong điều kiện nóng ẩm, nhiệt độ môi trường 20 - 30oC rất thích hợp để trứng phát triển thành trứng hoặc ấu trùng có sức gây bệnh. Bệnh khối u thực quản ở chó và các thú ăn thịt do S. lupi gây ra phân bố ở nhiều vùng khí hậu khác nhau trên thế giới: Hy Lạp (Mylonakis và cs., 2001); Thổ Nhĩ Kỳ, Ấn Độ (Kumar, 1998; Ramachandran và cs., 1984), Pakistan (Anataraman and Krishna, 1966), Israelm (Mazaki và cs., 2001), miền Nam nước Mỹ (Dixon và McCue, 1967), Brazil (Oliviera và cs., 2001), Kenya (Brodley và cs., 1977) và Nam Phi (Lobetti, 2000). Đây là một căn bệnh địa phương gặp nhiều ở những vùng có khí hậu nhiệt đới nóng ẩm và cận nhiệt đới (dẫn theo Oryan và cs.

lupi đã được tìm thấy ở chó nhà, chuột rừng tại một số tỉnh thuộc Bắc bộ và Nam bộ (Houdemer, 1925). Những năm gần đây, các cuộc điều tra ký sinh trùng ở chim và thú đã xác nhận trong S. lupi ký sinh ở chó, chuột rừng và cả gà nhà tại Quảng Ninh, Nghĩa Lộ, Hà Tĩnh, Hà Bắc (Trịnh Văn Thịnh, 1963, 1966). - Yếu tố tuổi của ký chủ: Phan Địch Lân (2005), Brown G., (2014) cho rằng, tuổi của chó càng cao thì tỷ lệ và cường độ nhiễm S.

lupi càng giảm. Một điều dễ nhận thấy là, tình trạng nhiễm bệnh liên quan đến sức đề kháng của cơ thể, chó nhỏ có sức đề kháng thấp nên tính cảm thụ với giun tròn S. Ngoài ra, một số ấu trùng giun tròn có khả năng xâm nhập qua hệ tuần hoàn của chó mẹ vào bào thai, do đó chó con sau khi sinh ra đã mang sẵn mầm bệnh. Tuy nhiên tác giả đã nghiên cứu tỷ lệ nhiễm giun tròn S.

lupi và công bố kết quả khác với nhận xét của hai tác giả trên. Theo kết quả nghiên cứu của Ngô Huyền Thúy (1996), tỷ lệ nhiễm giun tròn S. lupi tăng dần theo tuổi, chó trên 1 năm tuổi có tỷ lệ nhiễm là 87%. Tác LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 giả cho rằng có sự khác nhau về số loài và tỷ lệ nhiễm ở 4 giống chó là do điều kiện chăn nuôi, vệ sinh thú y và tập quán chăn nuôi khác nhau.

Nếu một giống chó được chăm sóc nuôi dưỡng tốt, nuôi trên nhà cao tầng thì giống chó đó ít bị lây nhiễm giun, sán (ví dụ chó Bắc Kinh và chó Nhật). Ngược lại, giống chó được chăm sóc nuôi dưỡng kém, nuôi thả rông, điều kiện vệ sinh thú y kém, môi trường xung quanh bị ô nhiễm thì có tỷ lệ mắc bệnh cao (ví dụ chó nội và chó Bergie). Theo Đỗ Hải (1972), chó già có tỷ lệ nhiễm S. lupi cao hơn chó non.

Nghiên cứu của Oryan và cs (2008) cho thấy, chó trên 1 năm tuổi có tỷ lệ nhiễm là 23,5%, chó dưới 1 năm tuổi có tỷ lệ nhiễm S. - Yếu tố giống, loài và điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng: Giống, loài và điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng là hai khái niệm khác nhau, song có liên quan chặt chẽ với nhau.