Nghiên cứu bảo quản hạt giống cây Chò chỉ, Dã trầm và Re hương

Nghiên cứu xác định thời kỳ chín và khả năng bảo quản hạt chò nâu, dó trầm và re hương, góp phần bảo tồn và phát triển nguồn gen quý.

• Tác giả: Nguyễn Việt Anh
• Người hướng dẫn: GS. Lê Đình Khải
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên cứu bảo quản hạt giống cây Chò chỉ, Dã trầm và Re hương
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ khoa học lâm nghiệp
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hà Tây

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỐI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Trên thế giới

Tóm tắt

I. Tổng quan về Nghiên cứu Bảo quản Hạt giống Cây Gỗ Quý

Nghiên cứu bảo quản hạt giống đóng vai trò then chốt trong việc bảo tồn nguồn gen và phát triển lâm nghiệp bền vững. Đặc biệt, đối với các loài cây gỗ quý như Chò chỉ, Dã trầm và Re hương, việc bảo quản hạt giống hiệu quả là vô cùng quan trọng. Các phương pháp nhân giống sinh dưỡng như chiết, ghép, giâm hom, nuôi cấy mô phân sinh đã được áp dụng, nhưng nhân giống từ hạt vẫn là chủ yếu đối với nhiều loài cây rừng. Nghiên cứu này tập trung vào xác định thời kỳ quả chín và khả năng bảo quản hạt cho các loài cây thuộc nhóm khó bảo quản, nhằm thực hiện phương thức chế biến và bảo quản phù hợp. Dự án trồng mới 5 triệu hecta rừng giai đoạn 1998-2010, trong đó có 3 triệu hecta là rừng trồng mới, đòi hỏi phải có giống, vì thế thu hái, chế biến và bảo quản hạt giống có ý nghĩa hết sức quan trọng trong việc hoàn thành dự án này.

1.1. Tầm quan trọng của Bảo tồn Nguồn Gen Cây Gỗ Quý

Bảo tồn nguồn gen cây gỗ quý là yếu tố then chốt để duy trì đa dạng sinh học và đảm bảo nguồn cung cấp gỗ bền vững trong tương lai. Việc nghiên cứu và áp dụng các phương pháp bảo quản hạt giống hiệu quả giúp bảo tồn các đặc tính di truyền quý giá của các loài cây này. Theo Trần Đình Lý (1993), ở Việt Nam có khoảng 2500 chi với 11.000 loài cây trồng. Có ít nhất 800 loài trong 6 họ là đại diện cho loại hạt khó bảo quản và trung tính là: họ Dầu, họ Dẻ, họ Re, họ Ngọc Lan, họ Thầu dầu, họ Xoan.

1.2. Giới thiệu về Cây Chò chỉ Dã trầm và Re hương

Chò chỉ, Dã trầm và Re hương là những loài cây có giá trị kinh tế và sinh thái cao, được sử dụng rộng rãi trong các chương trình trồng rừng. Trong đó, Chò chỉ và Re hương là các loài cây gỗ lớn, còn Dã trầm là loài cây đặc sản có giá trị kinh tế cao. Trầm hương Việt Nam đã được ưa chuộng ở nhiều nước trên thế giới và được coi là món hàng đặc biệt quý hiếm với giá rất đắt. Vì thế nghiên cứu khả năng bảo quản hạt giống nhằm kéo dài tuổi thọ của chúng là rất cần thiết.

II. Thách thức trong Bảo quản Hạt giống Cây Lâm nghiệp

Việc bảo quản hạt giống cây lâm nghiệp, đặc biệt là các loài thuộc nhóm khó bảo quản (recalcitrant), đối mặt với nhiều thách thức. Các yếu tố như thời vụ quả chín, chu kỳ sai quả, khả năng nảy mầm và điều kiện bảo quản ảnh hưởng lớn đến chất lượng hạt giống. Hạt của những loài khó bảo quản thường chứa độ ẩm cao khi chín (>25%) và có thời gian bảo quản ngắn, nhanh mất sức nảy mầm dù được bảo quản dưới bất kỳ điều kiện thích hợp nào. Do thiếu thiết bị bảo quản và thiếu hiểu biết cần thiết về sinh học hạt giống nên thời gian bảo quản trong thực tế cho hạt các loài cây khó bảo quản tối đa cũng chỉ được 2 - 6 tháng.

2.1. Ảnh hưởng của Độ ẩm và Nhiệt độ đến Hạt giống

Độ ẩm và nhiệt độ là hai yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến tuổi thọ của hạt giống trong quá trình bảo quản. Độ ẩm cao có thể thúc đẩy sự phát triển của nấm mốc và vi sinh vật gây hại, trong khi nhiệt độ cao làm tăng tốc độ hô hấp của hạt, dẫn đến tiêu hao chất dự trữ và giảm khả năng nảy mầm. Hạt recalcitrant một số loài cây nhiệt đới bị chết nhanh nếu nhiệt độ và độ ẩm hạ xuống quá thấp. Sự nhạy cảm đối với tác hại của nhiệt độ trên 00C chính là vấn đề khó khăn trong bảo quản hạt ưa ẩm, những hạt ít khi giữ được sức sống lâu hơn mấy tuần hoặc mấy tháng.

2.2. Khó khăn trong Bảo quản Hạt giống Nhóm Recalcitrant

Hạt thuộc nhóm recalcitrant rất khó bảo quản do đặc tính sinh học đặc biệt của chúng. Chúng không thể chịu được quá trình làm khô và bảo quản ở nhiệt độ thấp như các loại hạt thông thường. Điều này đòi hỏi các phương pháp bảo quản đặc biệt để duy trì sức sống của hạt trong thời gian dài hơn. Thêm vào đó, đa số loài cây thuộc họ Dầu (Dipterocarpaceae) ra hoa quả theo chu kỳ vài ba năm, nhưng vẫn chưa có khả năng bảo quản hạt từ năm được mùa đến năm sau.

III. Phương pháp Bảo quản Hạt giống Chò chỉ Dã trầm Re hương

Để bảo quản hạt giống Chò chỉ, Dã trầm và Re hương hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp phù hợp với đặc tính sinh học của từng loài. Các phương pháp này bao gồm kiểm soát độ ẩm, nhiệt độ, ánh sáng và sử dụng các vật liệu bảo quản thích hợp. Cần chú ý đến độ chín của hạt, mức độ tổn thương, tình trạng sinh lý và tình trạng sâu bệnh để đảm bảo chất lượng hạt giống. Muốn duy trì sức sống của hạt giống được lâu dài thì điều cơ bản là khống chế được các yếu tố ngoại cảnh ảnh hưởng đến quá trình hô hấp, sao cho hạt tiêu hao chất dự trữ ít nhất trong thời gian dài nhất, nghĩa là tạo ra môi trường buộc hạt phải kéo dài thời gian ngủ cưỡng bức với cường độ hô hấp giảm tới mức tối thiểu.

3.1. Kiểm soát Độ ẩm và Nhiệt độ Bảo quản Hạt giống

Việc kiểm soát độ ẩm và nhiệt độ là yếu tố then chốt trong bảo quản hạt giống. Đối với hạt ưa khô, sự hỏng hạt được kiểm tra bởi mức độ hô hấp. Bất kỳ biện pháp nào làm giảm hô hấp mà không làm tổn hại hạt đều có tác dụng kéo dài tuổi thọ của hạt trong bảo quản. Đối với những hạt ưa ẩm thì mức độ an toàn tối thiểu của nồng độ ôxi, độ ẩm của hạt và nhiệt độ, nghĩa là của hô hấp, đều cao hơn nhiều so với hạt ưa khô, nhưng khi các yếu tố ấy được giữ ở trên ngưỡng an toàn tối thiểu đối với mỗi loài thì có vẻ như là tuổi thọ của hạt sẽ được kéo dài nếu như những yếu tố trên được giữ ở mức càng gần với ngưỡng an toàn tối thiểu càng tốt để tránh tốc độ hô hấp quá cao.

3.2. Sử dụng Vật liệu Bảo quản và Xử lý Hạt giống

Việc lựa chọn vật liệu bảo quản và phương pháp xử lý hạt giống phù hợp cũng đóng vai trò quan trọng. Các vật liệu như túi PE, hộp giấy, cát ẩm có thể được sử dụng để bảo quản hạt giống. Ngoài ra, việc xử lý hạt giống bằng các chất bảo vệ thực vật có thể giúp ngăn ngừa sự phát triển của nấm mốc và sâu bệnh. Cần cố gắng sử dụng ít nhất thời gian, nhiệt độ thấp nhất, tốc độ máy móc chậm nhất có thể trong quá trình chuẩn bị hạt cho bảo quản.

IV. Ứng dụng Thực tiễn và Kết quả Nghiên cứu Bảo quản

Nghiên cứu bảo quản hạt giống Chò chỉ, Dã trầm và Re hương đã mang lại những kết quả quan trọng, góp phần vào việc bảo tồn nguồn gen và phát triển lâm nghiệp bền vững. Các kết quả này cung cấp thông tin chi tiết về thời kỳ quả chín, khả năng bảo quản hạt giống và các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng hạt giống. Nhờ đó, các nhà lâm nghiệp có thể áp dụng các phương pháp bảo quản hiệu quả hơn, đảm bảo nguồn cung cấp hạt giống chất lượng cao cho các chương trình trồng rừng. Nhờ chủ động khống chế các yếu tố nhiệt ẩm và xác định độ chín thích hợp mà hạt recalcitrant của nhiều loài cây ở các nước nhiệt đới như Sến mủ (Shorea roxburghii), Dầu đồng (Dipterocarpus tubercalatus), Dầu rái (D.alatus), Dầu lông (D.intricatus), Sao hải nam (Hopea hainamensis), Săng đá (H. đến nay đã có thể bảo quản được một đến vài năm.

4.1. Đánh giá Chất lượng Hạt giống Sau Bảo quản

Việc đánh giá chất lượng hạt giống sau quá trình bảo quản là rất quan trọng để đảm bảo hiệu quả của phương pháp bảo quản. Các chỉ tiêu đánh giá bao gồm tỷ lệ nảy mầm, sức sống của cây con và khả năng chống chịu sâu bệnh. Những thử nghiệm nảy mầm, có thể cần phải xử lý phá ngủ trước, cần được tiến hành trên mẫu của mỗi lô hạt trước khi bảo quản để xác định xem hạt có thể bảo quản được bao lâu. Tuổi thọ của hạt tương quan với tỷ lệ nảy mầm ban đầu.

4.2. Tỷ lệ Nảy mầm và Sức sống của Hạt giống

Tỷ lệ nảy mầm và sức sống của hạt giống là hai chỉ tiêu quan trọng để đánh giá chất lượng hạt giống sau bảo quản. Tỷ lệ nảy mầm cao cho thấy hạt giống vẫn còn khả năng phát triển thành cây con khỏe mạnh, trong khi sức sống của cây con thể hiện khả năng chống chịu của cây trước các điều kiện bất lợi của môi trường. Cần phải nói rằng tỷ lệ sống ban đầu và khả năng nảy mầm thường là kết quả tác động của các yếu tố như : Độ chín của hạt, tổn thương cơ giới, nấm bệnh và côn trùng.

V. Kết luận và Hướng Nghiên cứu Bảo quản Hạt giống Tương lai

Nghiên cứu bảo quản hạt giống Chò chỉ, Dã trầm và Re hương đã đạt được những thành tựu đáng kể, tuy nhiên vẫn còn nhiều vấn đề cần được tiếp tục nghiên cứu. Trong tương lai, cần tập trung vào việc phát triển các phương pháp bảo quản tiên tiến hơn, phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác quốc tế để trao đổi kinh nghiệm và công nghệ trong lĩnh vực bảo quản hạt giống. Đối với những hạt khó bảo quản độ ẩm là yếu tố quan trọng nhất quyết định tuổi thọ của hạt. Độ ẩm giảm sẽ làm cho hô hấp của hạt giảm và do đó làm chậm lại quá trình hoá già của hạt và kéo dài tuổi thọ.

5.1. Phát triển Phương pháp Bảo quản Hạt giống Tiên tiến

Việc phát triển các phương pháp bảo quản hạt giống tiên tiến là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả bảo quản và kéo dài thời gian bảo quản. Các phương pháp này có thể bao gồm sử dụng công nghệ cryopreservation (bảo quản lạnh sâu), bảo quản trong môi trường kiểm soát và sử dụng các chất bảo vệ tự nhiên. Nhiệt độ cũng như độ ẩm có tương quan nghịch với tuổi thọ của hạt, nhiệt độ càng thấp thì hô hấp càng giảm và do đó tuổi thọ của hạt trong bảo quản càng cao.

5.2. Hợp tác Quốc tế và Chia sẻ Kinh nghiệm

Hợp tác quốc tế và chia sẻ kinh nghiệm trong lĩnh vực bảo quản hạt giống là rất quan trọng để nâng cao năng lực nghiên cứu và ứng dụng. Việc trao đổi thông tin, công nghệ và nguồn gen với các nước có kinh nghiệm trong lĩnh vực này sẽ giúp Việt Nam phát triển các phương pháp bảo quản hạt giống hiệu quả hơn. Việc chọn nhiệt độ bảo quản tuỳ thuộc vào loài cây và thời hạn cần bảo quản. Nhiệt độ bảo quản càng thấp thì giá thành bảo quản càng cao và nhiệt độ âm có thể là không cần thiết nếu chỉ cần bảo quản trong một hoặc hai năm cho những chương trình trồng rừng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o bé n«ng nghiÖp vµ ph¸t triÓn n«ng th«n Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp ----***---- NguyÔn ViÖt Anh x¸c ®Þnh thêi kú qu¶ chÝn vµ kh¶ n¨ng b¶o qu¶n h¹t Chß n©u (Dipterocarpus retusus Blume), Dã TrÇm (Aquilaria crassna Pierre ex Lecomte) vµ Re h­¬ng (Cinnamomum parthenoxylum Meisn) Chuyªn ngµnh l©m häc LuËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Hµ T©y, 2006 c Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o bé n«ng nghiÖp vµ ph¸t triÓn n«ng th«n Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp ----***---- NguyÔn ViÖt Anh x¸c ®Þnh thêi kú qu¶ chÝn vµ kh¶ n¨ng b¶o qu¶n h¹t Chß n©u (Dipterocarpus retusus Blume), Dã TrÇm (Aquilaria crassna Pierre ex Lecomte) vµ Re h­¬ng (Cinnamomum parthenoxylum Meisn) Chuyªn ngµnh l©m häc M· sè: 60.60 LuËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Ng­êi h­íng dÉn: GS. Lª §×nh Kh¶ Hµ T©y, 2006 c 1 më ®Çu Trong dù ¸n trång míi 5 triÖu hecta rõng thêi kú 1998-2010, cã 3 triÖu hecta lµ rõng trång míi. Muèn trång rõng ph¶i cã gièng, v× thÕ thu h¸i, chÕ biÕn vµ b¶o qu¶n h¹t gièng cã ý nghÜa hÕt søc quan träng trong viÖc hoµn thµnh dù ¸n nµy. B¶o qu¶n h¹t gièng còng ®ãng vai trß quan träng trong viÖc b¶o tån nguån gen c©y rõng.

HiÖn nay chóng ta ®· ¸p dông ph­¬ng ph¸p nh©n gièng sinh d­ìng nh­ chiÕt, ghÐp, gi©m hom, nu«i cÊy m« ph©n sinh ®Ó nh©n gièng, nh­ng ®èi víi nhiÒu loµi c©y rõng th× viÖc nh©n gièng phôc vô trång rõng vÉn chñ yÕu lµ tõ c©y h¹t. ViÖc nh©n gièng tõ h¹t cho nhiÒu loµi c©y còng gÆp nhiÒu khã kh¨n, v× cßn phô thuéc vµo nhiÒu yÕu tè nh­ thêi vô qu¶ chÝn, chu kú sai qu¶, kh¶ n¨ng n¶y mÇm, kh¶ n¨ng b¶o qu¶n ®Ó ®¶m b¶o chÊt l­îng h¹t gièng tèt, ®Æc biÖt lµ ®èi víi c¸c lo¹i h¹t thuéc nhãm khã b¶o qu¶n (recalcitrant) mµ thùc chÊt lµ nhãm h¹t ­a Èm. V× thÕ nghiªn cøu x¸c ®Þnh thêi kú qu¶ chÝn vµ kh¶ n¨ng b¶o qu¶n cho mét sè loµi c©y thuéc nhãm nµy nh­ Chß n©u (Dipterocarpus retusus), Dã trÇm (Aquilaria crassna) vµ Re h­¬ng (Cinnamomum parthenoxylum) lµ mét b­íc ®i trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ph­¬ng thøc chÕ biÕn vµ b¶o qu¶n cho nhãm h¹t nµy. Chß n©u, Dã trÇm vµ Re h­¬ng lµ nh÷ng loµi c©y ®ang ®­îc dïng trong c¸c ch­¬ng tr×nh trång rõng.

Trong ®ã Chß n©u vµ Re h­¬ng lµ c¸c loµi c©y gç lín. Dã trÇm lµ loµi c©y ®Æc s¶n cã gi¸ trÞ kinh tÕ cao. TrÇm h­¬ng ViÖt Nam ®· ®­îc ­a chuéng ë nhiÒu n­íc trªn thÕ giíi. TrÇm h­¬ng ®­îc coi lµ mãn hµng ®Æc biÖt quÝ hiÕm víi gi¸ rÊt ®¾t.

V× thÕ nghiªn cøu kh¶ n¨ng b¶o qu¶n nh»m kÐo dµi tuæi thä cña chóng lµ rÊt cÇn thiÕt N¨m 1995, C«ng ty gièng L©m nghiÖp Trung ­¬ng ®· xuÊt b¶n cuèn "Sæ tay kü thuËt h¹t gièng vµ gieo ­¬m mét sè loµi c©y rõng" trong ®ã ®· giíi thiÖu mét sè kü thuËt c¬ b¶n vÒ thêi kú thu h¸i vµ ph­¬ng thøc cÊt tr÷ b¶o c 2 qu¶n cho mét sè loµi c©y, tuy vËy ®©y chØ lµ nh÷ng kü thuËt gi¶n ®¬n dùa trªn kinh nghiÖm cÊt tr÷ b¶o qu¶n trong thêi gian tr­íc ®©y. MÆt kh¸c do thiÕu thiÕt bÞ b¶o qu¶n vµ thiÕu hiÓu biÕt cÇn thiÕt vÒ sinh häc h¹t gièng nªn thêi gian b¶o qu¶n trong thùc tÕ cho h¹t c¸c loµi c©y khã b¶o qu¶n tèi ®a còng chØ ®­îc 2 - 6 th¸ng Nhê sù hç trî vÒ kü thuËt còng nh­ trang thiÕt bÞ cña dù ¸n Danida, C«ng ty Gièng l©m nghiÖp trung ­¬ng ®· cã nghiªn cøu b­íc ®Çu vÒ b¶o qu¶n cho mét sè loµi c©y h¹t ­a Èm khã b¶o qu¶n. §©y lµ nghiªn cøu mµ häc viªn lµ ng­êi thùc hiÖn tõ ®Çu, ®Æc biÖt lµ c¸c loµi Chß n©u, Dã trÇm vµ Re h­¬ng. §Ò tµi: "X¸c ®Þnh thêi kú qu¶ chÝn vµ kh¶ n¨ng b¶o qu¶n h¹t Chß n©u, Dã trÇm vµ Re h­¬ng ", ®­îc ®Æt ra nh»m x¸c ®Þnh thêi kú thu h¸i h¹t thÝch hîp vµ c¸c nh©n tè ¶nh h­ëng ®Õn kh¶ n¨ng cÊt tr÷ cña h¹t gièng cho ba loµi c©y trªn.

Thêi gian thùc hiÖn ®Ò tµi tõ th¸ng 4 n¨m 2005 ®Õn th¸ng 6 n¨m 2006. TiÕn hµnh theo dâi thêi kú qu¶ chÝn ®­îc thùc hiÖn t¹i c¸c tØnh vïng trung t©m B¾c bé vµ nghiªn cøu b¶o qu¶n ®­îc tiÕn hµnh t¹i phßng kiÓm nghiÖm C«ng ty Gièng L©m nghiÖp Trung ­¬ng. c 3 Ch­¬ng 1 Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu 1.1 Trªn thÕ giíi Kh¸i qu¸t vÒ b¶o qu¶n h¹t gièng B¶o qu¶n h¹t gièng lµ sö dông c¸c ph­¬ng ph¸p kh¸c nhau ®Ó duy tr× søc sèng cña h¹t l©u dµi sau khi thu h¸i vµ chÕ biÕn. NÕu h¹t ®­îc gieo ngay sau khi thu h¸i cho môc ®Ých trång rõng th× kh«ng cÇn ph¶i b¶o qu¶n, nh­ng Ýt khi thêi kú thu h¸i tèt nhÊt l¹i trïng víi thêi kú gieo ­¬m tèt nhÊt, mµ th­êng ph¶i b¶o qu¶n h¹t trong mét thêi gian nhÊt ®inh.

C¸c lo¹i h¹t gièng th­êng ®­îc chia thµnh 3 nhãm lín lµ h¹t th«ng th­êng hay h¹t ­a kh« (oxthodox seeds), H¹t khã b¶o qu¶n hay h¹t ­a Èm (recalcitrant seeds) vµ nhãm h¹t trung gian (intermediate seeds) [8]. H¹t th«ng th­êng (oxthodox) lµ h¹t cã thÓ lµm kh« xuèng ®é Èm thÊp 5% vµ b¶o qu¶n tèt ë nhiÖt ®é thÊp hoÆc d­íi 00C trong thêi gian dµi. H¹t cña nh÷ng loµi khã b¶o qu¶n (recalcitrant) lµ h¹t chøa ®é Èm cao khi chÝn (>25%) cã thÓ lµm kh« xuèng ®é Èm 12-30% tuú theo tõng loµi. Lo¹i h¹t nµy cã thêi gian b¶o qu¶n ng¾n, nhanh mÊt søc n¶y mÇm dï ®­îc b¶o qu¶n d­íi bÊt kú ®iÒu kiÖn thÝch hîp nµo.

Mét nhãm h¹t kh¸c mµ ®é Èm cña h¹t cã thÓ lµm kh« xuèng ®é Èm thÊp gÇn nh­ h¹t th«ng th­êng nh­ng rÊt nh¹y c¶m khi ë nhiÖt ®é b¶o qu¶n thÊp, ®ã lµ nhãm h¹t trung gian (intermediate). H¹t mét sè loµi c©y ­a Èm «n ®íi, nhiÖt ®é t­¬ng ®èi thÊp (ngay s¸t trªn hoÆc d­íi 00C) cã t¸c dông kÐo dµi tuæi thä; nhiÖt ®é thÊp ®é Èm t­¬ng ®èi cao cã t¸c dông gi÷ cho h¹t khái chÕt sím. H¹t recalcitrant mét sè loµi c©y nhiÖt ®íi bÞ chÕt nhanh nÕu nhiÖt ®é vµ ®é Èm h¹ xuèng qu¸ thÊp. Sù nh¹y c 4 c¶m ®èi víi t¸c h¹i cña nhiÖt ®é trªn 00C chÝnh lµ vÊn ®Ò khã kh¨n trong b¶o qu¶n h¹t ­a Èm, nh÷ng h¹t Ýt khi gi÷ ®­îc søc sèng l©u h¬n mÊy tuÇn hoÆc mÊy th¸ng.

Thªm vµo ®ã, ®a sè loµi c©y thuéc hä DÇu (Dipterocarpaceae) ra hoa qu¶ theo chu kú vµi ba n¨m, nh­ng vÉn ch­a cã kh¶ n¨ng b¶o qu¶n h¹t tõ n¨m ®­îc mïa ®Õn n¨m sau [8]. H¹t gièng lµ mét c¬ thÓ sèng, gi÷a h¹t vµ m«i tr­êng bªn ngoµi lu«n cã hiÖn t­îng trao ®æi chÊt, thÓ hiÖn qua c¸c ho¹t ®éng sinh lý. Ho¹t ®éng sinh lý cña h¹t phô thuéc vµo b¶n chÊt, cÊu t¹o cña tõng lo¹i h¹t vµ chÞu ¶nh h­ëng cña m«i tr­êng b¶o qu¶n. Sù sèng cña ph«i trong h¹t biÓu hiÖn râ nhÊt vµo qu¸ tr×nh h« hÊp, tiªu hao chÊt dù tr÷ bªn trong.

V× vËy sau mét thêi gian b¶o qu¶n khèi l­îng kh« cña h¹t gi¶m dÇn, søc sèng cña h¹t còng gi¶m dÇn theo thêi gian. C¸c lo¹i h¹t kh¸c nhau cã thµnh phÇn c¸c chÊt dù tr÷ kh¸c nhau, nªn duy tr× kh¶ n¨ng sèng còng kh«ng gièng nhau. Muèn duy tr× søc sèng cña h¹t gièng ®­îc l©u dµi th× ®iÒu c¬ b¶n lµ khèng chÕ ®­îc c¸c yÕu tè ngo¹i c¶nh ¶nh h­ëng ®Õn qu¸ tr×nh h« hÊp, sao cho h¹t tiªu hao chÊt dù tr÷ Ýt nhÊt trong thêi gian dµi nhÊt, nghÜa lµ t¹o ra m«i tr­êng buéc h¹t ph¶i kÐo dµi thêi gian ngñ c­ìng bøc víi c­êng ®é h« hÊp gi¶m tíi møc tèi thiÓu. Nh÷ng yÕu tè ¶nh h­ëng ®Õn tuæi thä cña h¹t trong b¶o qu¶n lµ: - §é chÝn cña h¹t.

H¹t ®· chÝn hoµn toµn gi÷ ®­îc søc sèng l©u h¬n h¹t ch­a chÝn (Stein, 1974; Harrington, 1970). Mét sè chÊt quan träng ®èi víi tuæi thä cña h¹t cã thÓ ch­a ®­îc h×nh thµnh ë h¹t ch­a chÝn, trong ®ã cã nh÷ng chÊt g©y ngñ ë mét sè loµi, mµ sù ngñ ®«i khi liªn quan ®Õn tuæi thä cña h¹t. Trong thu h¸i h¹t sè l­îng vµ chÊt l­îng th­êng g¾n bã víi nhau. Tû lÖ h¹t tèt (khoÎ) ë c©y mÑ cao s¶n th­êng cao h¬n ë c©y mÑ Ýt qu¶.

Thu h¸i tõ nh÷ng c©y mÑ sai qu¶ trong nh÷ng n¨m ®­îc mïa ch¾c sÏ cho nh÷ng h¹t cã tuæi thä cao nhÊt trong b¶o qu¶n. c 5 - Møc ®é tæn th­¬ng. Nh÷ng h¹t bÞ tæn th­¬ng trong qu¸ tr×nh t¸ch h¹t, lµm s¹ch, lo¹i bá c¸nh. th­êng bÞ chÕt rÊt nhanh.

Sù tæn th­¬ng th­êng lín ®èi víi nh÷ng h¹t cã vá máng vµ mÒm. NhiÖt ®é qu¸ cao trong qu¸ tr×nh t¸ch h¹t hay ph¬i kh« còng lµm h¹i h¹t. CÇn cè g¾ng sö dông Ýt nhÊt thêi gian, nhiÖt ®é thÊp nhÊt, tèc ®é m¸y mãc chËm nhÊt cã thÓ trong qu¸ tr×nh chuÈn bÞ h¹t cho b¶o qu¶n. - T×nh tr¹ng sinh lý.

§èi víi h¹t ­a Èm ph¶i tr¸nh gi¶m ®é Èm trong qu¸ tr×nh thu h¸i, vËn chuyÓn vµ chÕ biÕn h¹t. - T×nh tr¹ng s©u bÖnh. §èi víi nh÷ng loµi h¹t b¶o qu¶n kh« vµ l¹nh th× chÝnh ®iÒu kiÖn b¶o qu¶n sÏ ng¨n c¶n ph¸t triÓn nÊm vµ c«n trïng. Tuy nhiªn còng cÇn tr¸nh thu h¸i h¹t cã nhiÒu nÊm, c«n trïng vµ cÇn thùc hiÖn viÖc thu h¸i, vËn chuyÓn, chÕ biÕn.

cµng nhanh cµng tèt ®Ó ®¶m b¶o lµ h¹t kh«ng bÞ tæn h¹i tr­íc khi ®­a b¶o qu¶n. - Søc sèng ban ®Çu. Nh÷ng l« h¹t cã tû lÖ sèng ban ®Çu vµ thÕ n¶y mÇm cao b¶o qu¶n ®­îc l©u h¬n h¹t cã tû lÖ sèng ban ®Çu thÊp. Nh÷ng thö nghiÖm n¶y mÇm, cã thÓ cÇn ph¶i xö lý ph¸ ngñ tr­íc, cÇn ®­îc tiÕn hµnh trªn mÉu cña mçi l« h¹t tr­íc khi b¶o qu¶n ®Ó x¸c ®Þnh xem h¹t cã thÓ b¶o qu¶n ®­îc bao l©u.

Tuæi thä cña h¹t t­¬ng quan víi tû lÖ n¶y mÇm ban ®Çu. CÇn ph¶i nãi r»ng tû lÖ sèng ban ®Çu vµ kh¶ n¨ng n¶y mÇm th­êng lµ kÕt qu¶ t¸c ®éng cña c¸c yÕu tè nh­ : §é chÝn cña h¹t, tæn th­¬ng c¬ giíi, nÊm bÖnh vµ c«n trïng. - §iÒu kiÖn b¶o qu¶n cña h¹t. §èi víi h¹t ­a kh« sù háng h¹t ®­îc kiÓm tra bëi møc ®é h« hÊp.

BÊt kú biÖn ph¸p nµo lµm gi¶m h« hÊp mµ kh«ng lµm tæn h¹i h¹t ®Òu cã t¸c dông kÐo dµi tuæi thä cña h¹t trong b¶o qu¶n. §ã lµ sù kiÓm tra nång ®é «xi, kiÓm tra §é Èm vµ nhiÖt ®é.