Đặc điểm sinh học của ruồi đục quả Bactrocera sp trên quả bưởi da xanh tại Tiền Giang

Nghiên cứu đặc điểm sinh học của ruồi đục quả Bactrocera sp trên bưởi da xanh tại Tiền Giang, phân tích ảnh hưởng của vết thương cơ giới.

• Tác giả: Nguyen Thi Phuong Uyen
• Người hướng dẫn: TS. Le Thi Dieu Trang
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm sinh học của ruồi đục quả Bactrocera sp trên bưởi da xanh tại Tiền Giang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Giới thiệu chung về cây
• 1.2. Giới thiệu chung về bưởi Năm Roi. Đặc điểm thực vật học của cây bưởi Da Xanh
• 1.3. Yêu cầu về sinh thái của cây bưởi Da Xanh
• 1.4. Một số loài côn trùng gây hại quan trọng trên bưởi
• 1.5. Tình hình ruồi đục quả Bactrocera dorsalis và Bactrocera correcta trên thế giới
• 1.6. Thành phần, phân bố ruồi đục quả trên thế giới
• 1.7. Tình hình của ruồi đục quả ở Việt Nam. Thành phần, phân bố ruồi đục quả trong nước
• 1.8. Tác hại của ruồi đục quả ở Việt Nam
• 1.9. Tổng quan về ruồi đục quả Bactrocera dorsalis
• 1.10. Một số đặc điểm hình thái của ruồi đục quả Bactrocera dorsalis
• 1.11. Đặc điểm sinh học và phát triển của ruồi đục quả Bactrocera dorsalis
• 1.12. Tổng quan về ruồi đục quả Bactrocera correcta
• 1.13. Một số đặc điểm hình thái của ruồi đục quả Bactrocera correcta
• 1.14. Đặc điểm sinh học và phát triển của ruồi đục quả Bactrocera correcta
• 1.15. Tập tính của ruồi đục quả họ Tephritidae
• 1.16. Ảnh hưởng của nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng và thức ăn đến ruồi đục quả
• 1.17. Sự cạnh tranh trong ruồi đục quả
• 1.18. Biện pháp phòng trừ ruồi đục quả
• 1.18.1. Phòng trừ ruồi đục quả ngoài đồng
• 1.18.2. Phòng trừ ruồi đục quả sau thu hoạch
• 1.19. Khả năng chống chịu nhiệt của ruồi đục quả
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Vật liệu và phương tiện nghiên cứu
• 2.4. Khảo sát thành phần loài ruồi đục quả bằng bẫy dẫn dụ ME (Methyl eugenol) trên các vườn bưởi Da Xanh tại Tiền Giang
• 2.5. Nhân nuôi ruồi đục quả Bactrocera dorsalis và Bactrocera correcta
• 2.6. Khả năng sinh trưởng của ruồi đục quả Bactrocera dorsalis và Bactrocera correcta trên quả bưởi Da Xanh và Năm Roi ở điều kiện phòng thí nghiệm
• 2.7. Khả năng sinh trưởng của ruồi đục quả Bactrocera dorsalis và Bactrocera correcta trên quả bưởi Da Xanh ở điều kiện ngoài đồng
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thành phần, tỷ lệ xuất hiện của trưởng thành các loài ruồi đục quả giống Bactrocera trên các vườn bưởi Da Xanh tại Tiền Giang
• 3.2. Tỷ lệ xuất hiện các loài ruồi đục quả bằng bẫy dẫn dụ ME (Methyl eugenol) trên các vườn bưởi Da Xanh tại Tiền Giang
• 3.3. Khả năng sinh trưởng của ruồi đục quả Bactrocera dorsalis và Bactrocera correcta trên quả bưởi Da Xanh và Năm Roi ở điều kiện phòng thí nghiệm
• 3.3.1. Khả năng sinh trưởng của ruồi đục quả Bactrocera dorsalis trên quả bưởi Da Xanh và Năm Roi ở điều kiện phòng thí nghiệm
• 3.3.2. Khả năng sinh trưởng của ruồi đục quả Bactrocera correcta trên quả bưởi Da Xanh và Năm Roi ở điều kiện phòng thí nghiệm
• 3.4. Khả năng sinh trưởng của ruồi đục quả Bactrocera dorsalis và Bactrocera correcta trên quả bưởi Da Xanh ở điều kiện ngoài đồng
• 3.4.1. Khả năng sinh trưởng của ruồi đục quả Bactrocera dorsalis trên quả bưởi Da Xanh ở điều kiện ngoài đồng
• 3.4.2. Khả năng sinh trưởng của ruồi đục quả Bactrocera correcta trên quả bưởi Da Xanh ở điều kiện ngoài đồng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về ruồi đục quả Bactrocera sp

Nghiên cứu sinh học của ruồi đục quả (Bactrocera sp) trên bưởi Da Xanh tại Tiền Giang là một vấn đề quan trọng trong lĩnh vực nông nghiệp. Ruồi đục quả là một trong những côn trùng gây hại nghiêm trọng nhất đối với cây ăn trái, đặc biệt là bưởi. Nghiên cứu này nhằm xác định thành phần loài và đặc điểm sinh học của các loài ruồi đục quả, từ đó đưa ra các biện pháp quản lý hiệu quả. Kết quả cho thấy, ba loài ruồi đục quả chính được ghi nhận là Bactrocera dorsalis, Bactrocera correcta và Bactrocera umbrosa. Trong đó, B. dorsalis và B. correcta là hai loài chủ yếu gây hại trên bưởi Da Xanh.

1.1. Tình hình ruồi đục quả tại Tiền Giang

Tại Tiền Giang, bưởi Da Xanh là một trong những loại cây ăn trái chủ lực. Tuy nhiên, sự xuất hiện của ruồi đục quả đã gây ra thiệt hại lớn cho sản lượng và chất lượng quả. Nghiên cứu cho thấy, tỷ lệ xuất hiện của các loài ruồi đục quả trên bưởi Da Xanh là rất cao, đặc biệt trong mùa vụ thu hoạch. Việc xác định chính xác thành phần loài và mức độ gây hại của chúng là cần thiết để có những biện pháp phòng trừ hiệu quả.

II. Đặc điểm sinh học của Bactrocera sp

Đặc điểm sinh học của Bactrocera sp là một yếu tố quan trọng trong việc quản lý và phòng trừ. Nghiên cứu cho thấy, Bactrocera dorsalis có khả năng đẻ trứng nhiều nhất trên bưởi Da Xanh, với trung bình 167,5 trứng mỗi lần đẻ. Thời gian nở trứng chủ yếu trong 4 ngày, và ấu trùng chỉ phát triển trên quả đã bị châm lỗ tới phần thịt. Điều này cho thấy, việc kiểm soát sự phát triển của ấu trùng là rất quan trọng để bảo vệ cây trồng.

2.1. Thời gian sống và khả năng sinh sản

Thời gian sống của trưởng thành ruồi đục quả B. dorsalis là khoảng 87,8 ngày đối với con cái và 91,1 ngày đối với con đực. Trong điều kiện phòng thí nghiệm, thời gian trước khi đẻ trứng của B. correcta là 18,8 ngày. Điều này cho thấy, việc nắm bắt được thời gian sống và khả năng sinh sản của các loài ruồi đục quả sẽ giúp nông dân có những biện pháp phòng ngừa kịp thời.

III. Biện pháp phòng ngừa và quản lý

Để giảm thiểu thiệt hại do ruồi đục quả gây ra, cần áp dụng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Sử dụng bẫy dẫn dụ như ME (Methyl eugenol) là một trong những phương pháp hữu hiệu để thu hút và tiêu diệt ruồi trưởng thành. Ngoài ra, việc áp dụng các biện pháp canh tác như cắt tỉa, vệ sinh vườn cũng rất quan trọng. Các biện pháp này không chỉ giúp giảm thiểu sự xuất hiện của côn trùng gây hại mà còn bảo vệ sức khỏe của cây trồng.

3.1. Phương pháp phòng ngừa

Các biện pháp phòng ngừa bao gồm việc sử dụng bẫy dẫn dụ, phun thuốc bảo vệ thực vật và thực hiện các biện pháp canh tác hợp lý. Việc kết hợp nhiều phương pháp sẽ giúp nâng cao hiệu quả phòng trừ và bảo vệ cây trồng một cách bền vững. Nông dân cần được đào tạo về các biện pháp này để có thể áp dụng hiệu quả trong thực tiễn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Tiền Giang là một trong những vùng trọng điểm trồng bưởi Da Xanh, loại quả có giá trị xuất khẩu cao sang các thị trường khó tính như EU và Mỹ. Theo Cục Bảo vệ Thực vật, đến giữa năm 2020, Việt Nam đã cấp hơn 22 mã số vùng trồng với diện tích trên 284 ha bưởi đủ điều kiện xuất khẩu. Tuy nhiên, sự xuất hiện của ruồi đục quả thuộc giống Bactrocera, đặc biệt là hai loài Bactrocera dorsalis và Bactrocera correcta, đã gây ra những thiệt hại đáng kể cho năng suất và chất lượng quả. Tỷ lệ quả bị nhiễm ruồi đục quả có thể lên đến 94% tại một số địa phương, làm giảm giá trị thương phẩm và ảnh hưởng đến công tác kiểm dịch xuất khẩu.

Luận văn tập trung nghiên cứu đặc điểm sinh học của ruồi đục quả Bactrocera sp. trên quả bưởi Da Xanh có và không có vết thương cơ giới tại tỉnh Tiền Giang trong giai đoạn từ tháng 3/2022 đến tháng 1/2023. Mục tiêu chính là xác định thành phần loài ruồi đục quả bằng bẫy dẫn dụ methyl eugenol (ME), đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển của B. correcta và B. dorsalis trên quả bưởi Da Xanh và bưởi Năm Roi trong điều kiện phòng thí nghiệm và ngoài đồng. Nghiên cứu nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc quản lý dịch hại và định hướng kiểm dịch thực vật trong xuất khẩu bưởi.

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc giảm thiểu thiệt hại do ruồi đục quả gây ra, nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường xuất khẩu. Các chỉ số như số lượng trứng trung bình, tỷ lệ nở trứng, tỷ lệ ấu trùng sống và số lượng trưởng thành vũ hóa được sử dụng làm metrics đánh giá hiệu quả sinh học của ruồi trên các loại quả khảo sát.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về sinh học côn trùng và sinh thái học dịch hại, tập trung vào đặc điểm phát triển vòng đời của ruồi đục quả Bactrocera sp. Hai mô hình nghiên cứu chính được áp dụng là:

• Mô hình sinh trưởng và phát triển côn trùng: nghiên cứu các giai đoạn trứng, ấu trùng, nhộng và trưởng thành, thời gian phát triển từng pha, khả năng đẻ trứng và tuổi thọ trưởng thành.
• Mô hình tương tác giữa dịch hại và vật chủ: đánh giá ảnh hưởng của vết thương cơ giới trên quả bưởi đến khả năng đẻ trứng, phát triển ấu trùng và tỷ lệ vũ hóa của ruồi.

Các khái niệm chính bao gồm: thành phần loài ruồi đục quả, vòng đời ruồi, tỷ lệ nở trứng, tỷ lệ ấu trùng sống, khả năng vũ hóa, và ảnh hưởng của điều kiện môi trường (nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng) đến sinh trưởng ruồi.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ các thí nghiệm thực địa và phòng thí nghiệm tại Trung tâm Bảo vệ Thực vật Phía Nam và các vườn bưởi Da Xanh tỉnh Tiền Giang trong khoảng thời gian từ tháng 3/2022 đến tháng 1/2023. Cỡ mẫu gồm hàng trăm quả bưởi Da Xanh và bưởi Năm Roi được chọn đồng đều về kích thước, không bị sâu bệnh và có độ chín đồng nhất.

Phương pháp chọn mẫu là ngẫu nhiên có kiểm soát, đảm bảo các quả khảo sát có và không có vết thương cơ giới để so sánh. Ruồi đục quả được thu thập bằng bẫy dẫn dụ methyl eugenol (ME) để xác định thành phần loài và mật độ quần thể.

Phân tích dữ liệu sử dụng các chỉ số sinh học như số trứng trung bình/con cái, tỷ lệ nở trứng, tỷ lệ ấu trùng sống, số lượng trưởng thành vũ hóa trên mỗi quả, thời gian vòng đời và tuổi thọ trưởng thành. Các phép so sánh tỷ lệ và trung bình được thực hiện để đánh giá sự khác biệt giữa các điều kiện thí nghiệm.

Timeline nghiên cứu gồm ba giai đoạn chính: khảo sát thành phần loài ruồi (tháng 3-5/2022), thí nghiệm sinh học trong phòng thí nghiệm (tháng 6-10/2022), và khảo nghiệm ngoài đồng (tháng 11/2022 - 1/2023).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thành phần loài ruồi đục quả tại Tiền Giang: Qua bẫy ME, ba loài ruồi được xác định gồm Bactrocera dorsalis, Bactrocera correcta và Bactrocera umbrosa. Trong đó, B. dorsalis và B. correcta chiếm tỷ lệ xuất hiện chủ yếu, lần lượt khoảng 78% và 18%, còn B. umbrosa xuất hiện rất ít.

2. Khả năng đẻ trứng và phát triển ấu trùng trong phòng thí nghiệm: Trưởng thành cái B. dorsalis đẻ trung bình 167,5 trứng trên quả bưởi Da Xanh và 169,1 trứng trên bưởi Năm Roi khi quả được châm lỗ tới phần thịt. B. correcta đẻ ít hơn, với 107,9 trứng trên bưởi Da Xanh và 131,5 trứng trên bưởi Năm Roi. Trứng của cả hai loài nở chủ yếu trong 4 ngày sau thả.

3. Tỷ lệ sống và vũ hóa ấu trùng: Ấu trùng B. correcta trên quả bưởi nguyên và quả châm lỗ chưa tới phần thịt đều chết 100% ở giai đoạn tuổi 1. Trái lại, trên quả châm lỗ tới phần thịt, ấu trùng phát triển và vũ hóa thành trưởng thành với số lượng trung bình 36,9 con trên bưởi Da Xanh và 37,3 con trên bưởi Năm Roi. B. dorsalis có số trưởng thành trung bình cao hơn, khoảng 38 con trên bưởi Da Xanh và 39,7 con trên bưởi Năm Roi.

4. Thời gian vòng đời và tuổi thọ trưởng thành: Thời gian từ khi vũ hóa đến đẻ trứng đầu tiên của B. dorsalis là khoảng 16,5 ngày. Tuổi thọ trung bình của trưởng thành B. dorsalis là 87,8 ngày (con cái) và 91,1 ngày (con đực) trên bưởi Da Xanh. B. correcta có thời gian tiền đẻ trứng dài hơn, khoảng 18,6 ngày, và tuổi thọ trưởng thành trung bình từ 89,7 đến 92,6 ngày tùy giới tính và loại quả.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy sự khác biệt rõ rệt về khả năng sinh sản và phát triển của hai loài ruồi đục quả trên quả bưởi Da Xanh và Năm Roi, đặc biệt phụ thuộc vào tình trạng vết thương trên quả. Việc ấu trùng không thể sống trên quả nguyên vẹn hoặc chỉ có vết thương cạn cho thấy lớp vỏ quả Da Xanh có vai trò bảo vệ sinh học hiệu quả, hạn chế sự phát triển của ruồi đục quả.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, tỷ lệ đẻ trứng và số lượng trưởng thành vũ hóa của B. dorsalis và B. correcta tại Tiền Giang tương đồng với các báo cáo ở các vùng khác trong nước và quốc tế, khẳng định tính phổ biến và mức độ nguy hại của hai loài này. Việc ấu trùng chết sớm trên quả nguyên vẹn cũng giải thích tại sao một số quả bưởi bị đục trứng nhưng không bị hư hại phần thịt, góp phần làm giảm thiệt hại kinh tế.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh số trứng trung bình và tỷ lệ vũ hóa trên từng loại quả, cũng như bảng thống kê thời gian vòng đời và tuổi thọ trưởng thành để minh họa rõ ràng sự khác biệt giữa các điều kiện thí nghiệm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý vết thương cơ giới trên quả bưởi: Hạn chế tối đa các vết thương trên quả trong quá trình chăm sóc và thu hoạch nhằm giảm khả năng ruồi đẻ trứng và phát triển ấu trùng. Chủ thể thực hiện: nông dân và kỹ thuật viên canh tác, thời gian áp dụng: ngay lập tức và duy trì liên tục.

2. Sử dụng bẫy dẫn dụ methyl eugenol đồng bộ trong vườn: Triển khai bẫy ME để kiểm soát quần thể ruồi đực, giảm mật số ruồi đục quả hiệu quả. Chủ thể: Trung tâm Bảo vệ Thực vật, nông dân, thời gian: theo mùa vụ quả chín, ưu tiên từ tháng 5 đến tháng 8.

3. Áp dụng biện pháp bao quả chuyên dụng: Bao quả bằng túi giấy hoặc vật liệu phù hợp sau khi quả đậu 5-6 tuần để ngăn ngừa ruồi đẻ trứng, bảo vệ quả khỏi dịch hại. Chủ thể: nông dân, thời gian: từ giai đoạn quả non đến thu hoạch.

4. Tăng cường thu gom và xử lý quả rụng, quả bị hại: Thu gom quả rụng và quả bị ruồi đục để tiêu hủy hoặc xử lý nhằm ngăn chặn sự phát triển của ấu trùng và nhộng trong đất. Chủ thể: nông dân, cán bộ kỹ thuật, thời gian: liên tục trong suốt mùa vụ.

5. Nghiên cứu và ứng dụng biện pháp sinh học và hóa học an toàn: Khuyến khích sử dụng các biện pháp sinh học như thả ký sinh trùng và bả protein, kết hợp phun thuốc bảo vệ thực vật có thời gian cách ly phù hợp để giảm dư lượng thuốc. Chủ thể: cơ quan quản lý, nông dân, thời gian: theo kế hoạch phòng trừ dịch hại.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nông dân trồng bưởi Da Xanh và bưởi Năm Roi: Nắm bắt đặc điểm sinh học của ruồi đục quả để áp dụng các biện pháp phòng trừ hiệu quả, giảm thiệt hại và nâng cao năng suất.

2. Chuyên gia và cán bộ kỹ thuật bảo vệ thực vật: Sử dụng kết quả nghiên cứu làm cơ sở khoa học để tư vấn, hướng dẫn và triển khai các chương trình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM).

3. Doanh nghiệp xuất khẩu trái cây: Hiểu rõ về tác động của ruồi đục quả đến chất lượng và kiểm dịch sản phẩm, từ đó xây dựng quy trình xử lý và bảo quản phù hợp nhằm đáp ứng yêu cầu thị trường quốc tế.

4. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành nông nghiệp, bảo vệ thực vật: Tham khảo dữ liệu chi tiết về sinh học ruồi đục quả, phương pháp nghiên cứu và kết quả thực nghiệm để phát triển các đề tài nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

1. Ruồi đục quả Bactrocera sp. gây hại như thế nào trên quả bưởi Da Xanh?
   Ruồi cái đẻ trứng dưới vỏ quả, ấu trùng nở ra đục ăn phần thịt quả, gây thối rữa và giảm giá trị thương phẩm. Tuy nhiên, trên quả bưởi Da Xanh nguyên vẹn, ấu trùng thường chết sớm do lớp vỏ dày và có chất kháng sinh tự nhiên.

2. Tại sao vết thương cơ giới trên quả lại ảnh hưởng đến sự phát triển của ruồi đục quả?
   Vết thương tạo điều kiện cho ruồi đẻ trứng dễ dàng hơn và ấu trùng có thể phát triển trong phần thịt quả. Quả không có vết thương hoặc vết thương cạn thường không cho phép ấu trùng sống sót.

3. Methyl eugenol có vai trò gì trong quản lý ruồi đục quả?
   Methyl eugenol là chất dẫn dụ mạnh đối với ruồi đực Bactrocera dorsalis và B. correcta, được sử dụng trong bẫy để thu hút và tiêu diệt ruồi, giúp giảm mật số quần thể ruồi trong vườn.

4. Thời gian vòng đời của ruồi đục quả B. dorsalis và B. correcta là bao lâu?
   Thời gian từ trứng đến trưởng thành của B. dorsalis khoảng 16,5 ngày sau khi vũ hóa, với tuổi thọ trưởng thành trung bình từ 87 đến 91 ngày. B. correcta có thời gian tiền đẻ trứng dài hơn khoảng 18,6 ngày và tuổi thọ trưởng thành từ 89 đến 92 ngày.

5. Biện pháp phòng trừ ruồi đục quả hiệu quả nhất hiện nay là gì?
   Kết hợp các biện pháp bao gồm quản lý vết thương quả, sử dụng bẫy methyl eugenol, bao quả, thu gom quả rụng và áp dụng biện pháp sinh học, hóa học an toàn. Phối hợp đồng bộ các biện pháp này giúp kiểm soát ruồi hiệu quả và bảo vệ chất lượng quả.

Kết luận

• Xác định được ba loài ruồi đục quả chính trên bưởi Da Xanh tại Tiền Giang, trong đó B. dorsalis và B. correcta chiếm ưu thế.
• Ruồi đục quả chỉ phát triển và vũ hóa trên quả bưởi có vết thương cơ giới sâu tới phần thịt, ấu trùng không sống trên quả nguyên vẹn hoặc vết thương cạn.
• Thời gian vòng đời và khả năng đẻ trứng của B. dorsalis và B. correcta được làm rõ, cung cấp dữ liệu quan trọng cho quản lý dịch hại.
• Kết quả nghiên cứu góp phần xây dựng các biện pháp phòng trừ hiệu quả, giảm thiệt hại và nâng cao chất lượng quả bưởi xuất khẩu.
• Đề xuất các giải pháp quản lý đồng bộ, bao gồm kiểm soát vết thương quả, sử dụng bẫy dẫn dụ, bao quả và thu gom quả rụng, áp dụng trong thời gian tới để bảo vệ sản xuất bưởi Da Xanh tại Tiền Giang.

Nghiên cứu này mở ra hướng đi mới cho công tác kiểm dịch thực vật và quản lý ruồi đục quả, đồng thời kêu gọi các bên liên quan phối hợp triển khai các biện pháp phòng trừ nhằm phát triển bền vững ngành trồng bưởi xuất khẩu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỎNG QUAN TÀI LIỆU 1. Giới thiệu chung về cây bưởi Bưởi có nguồn gốc ở Trung Quốc, Án Độ, Đông Dương là giống cây có múi chịu khí hậu nóng âm nhất và thực tế chỉ trồng ở các vùng nhiệt đới và á nhiệt đới nóng. Cây bưởi cao, to, lá có cánh rộng, hoa to, quả to chất lượng tốt hay xấu tùy theo giống (Vũ Công Hậu, 2000). Bưởi Da Xanh và bưởi Năm Roi là hai dòng bưởi phổ biến nhất ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long và có giá trị xuất khẩu cao.

Xuất khâu bưởi tươi, đặc biệt là bưởi Da Xanh, đã được bắt đầu từ năm 2007 ở thị trưởng Đức và dần dần mở rộng sang các nước khác (Huỳnh Ngọc Thanh Tâm và ctv, 2021). Giới thiệu chung về bưởi Da Xanh Cây bưởi Da Xanh có tên khoa học là Citrus maxima Burm. Merr thuộc chi Citrus, nhóm Cam quýt, họ Rutaceae, là loại cây được trồng lâu đời và phân bố rộng khắp từ miền Bắc đến miền Nam nước ta (Thái Hà và Đặng Mai, 201 1). Giống bưởi Da Xanh chính gốc ở huyện Mỏ Cày Bắc, tỉnh Bến Tre, đã xuất hiện từ đầu thế kỷ XX.

Bưởi Da Xanh là loại bưởi rất được ưa chuộng, được trồng nhiều ở vùng đồng bằng sông Cửu Long, nhất là Bến Tre. Bưởi Da Xanh có dạng hình cầu, nặng trung bình từ 1,2 - 1,5kg/quả. Khi chín vỏ quả có màu xanh đến xanh hơi vàng; tép bưởi mau hồng đỏ, khá to, bó chặt và dé tách khỏi vách múi; nước quả khá có vi ngọt đến ngọt chua rất ngon; rất ít hạt, tỷ lệ thịt trên 55%. Phẩm chất thơm ngon với năng suất cây 11 năm tuổi là 100kg/cây.

Thich hợp cho việc xuất khâu qua tươi. Giới thiệu chung về bưởi Năm Roi Bưởi Năm Roi có tên khoa học là Citrus grandis (L.) Osbeck được ghi nhận là xuất phát từ huyện Bình Minh, tỉnh Vĩnh Long. Bưởi Năm Roi chiết nhánh lớn trồng hai năm bắt đầu cho quả, thời gian từ khi trổ hoa đến khi quả chín khoảng 8 tháng và có thé neo thêm 1 - 2 tháng, năng suất 20kg/cây, cây trưởng thành trung bình cho 53 kg/cây. Quả bưởi Năm Roi hình quả lê, cao trung bình 17,2cm và đường kính 15,lem, có khối lượng 1.241,8g khi chin vỏ quả có màu xanh vàng thấy rõ túi tinh dầu, tép bưởi có màu vàng, vỏ qua san và dày đến 19mm, nặng 516g chiếm 41,6% khối lượng quả (Lê Văn Hòa và Nguyễn Bảo Vệ, 2016).

Trái bưởi Năm Roi dễ lột tróc vỏ lụa, có nhiều múi, rất mọn nước và ngọt thanh, trái có núm, vỏ mỏng, ráo nước, phù hợp ăn tươi, chế biến, tiêu thụ nội địa và xuất khẩu (Hà Chí Trực và ctv, 2012). Bưởi Nam Roi có lá đơn, không rụng theo mùa, có màu xanh đậm, hình trứng dai 10,7 cm và rộng 6,6 cm. Cuống lá khá dài, khoảng 6,2 mm và cánh lá lớn hình trứng ngược, dài 38,6 mm và rộng 33,5mm (Tran Thé Tục và ctv, 1998). Đối với bưởi Năm Roi, thời gian từ khi ra hoa đến thu hoạch khoảng 7-8 tháng (từ trái non đến lúc thu hoạch là 162-170 ngày) tùy theo mùa vụ, tuổi cây, tình trạng sinh trưởng (Ngô Hoàng Duyệt và ctv, 2012).

Bưởi Nam Roi có hai đợi thu hoạch nhiều là vào tháng Tám và tháng Chạp âm lịch (Nguyễn Đức Cường, 2010). Màu xanh của trái chuyển màu nhạt, túi tiunh dầu trên vỏ nở, khi đúng độ chín phan dau trái lõm vào, khi chín gõ vào trái có tiếng trầm. Những chỉ số và cảm quan này có thể tham khảo xem là chỉ số thu hoạch bưởi (Ngô Hoàng Duyệt và ctv, 2012). Đặc điểm thực vật học của cây bưởi Da xanh Cây sinh trưởng tốt trên đất phù sa ngọt, đủ nước tưới quanh năm, cây có khả năng cho quả 2,0 - 2,5 năm sau khi trồng trong điều kiện chăm sóc tốt, thời gian từ khi ra hoa đến thu hoạch khoảng 7,0 - 8,0 tháng, có khả năng cho thu hoạch quanh năm nhưng tập trung nhất từ tháng 8 - 11 hàng năm, năng suất khá cao (120 - 150kg/cây/năm, đối với cây 10 năm tuổi).

Lá non có màu xanh nhạt và chuyên dần sang xanh đậm khi lá gia, mặt trên của lá có màu xanh đậm, cánh lá có hình tim ngược, mép lá có khía giống như tai bèo, phiến lá có dạng trứng ngược, phiến lá xếp chồng lên cánh lá rất đặc trưng cho giống. Phát hoa mọc thành chùm ở nách lá, hoặc tận cùng trên cành, mỗi phát hoa có thể chỉ mang một hoặc một chùm hoa, đài hoa có màu xanh vàng, cánh hoa màu trắng và có hình lòng thuyền, khi nở hoa có mùi rất thơm. Nhị đực màu vàng chiều đài bằng hoặc đài hơn so với nhụy. Tất cả các hoa đều có khả năng được thụ phan dé hình thành quả, nhưng quá trình phát triển trên mỗi chùm hoa chỉ còn lại 1 - 2 quả.

Qua có trọng lượng khá to trung bình 1,815g, dạng quả hình cau, phan tiếp giáp với cuống hình cụt, khi chin vỏ quả vẫn giữ màu xanh nhưng đôi khi ngã sang màu xanh hơi vàng, tâm quả rỗng, các tuyến tinh dầu trên bề mặt vỏ quả chín phông lên làm bề mặt vỏ nhám, trung quả bi có màu hông, day vỏ qua 17,1 sau 2 - 3 năm trồng cây bat đầu cho quả, tuy nhiên, vỏ qua thường mỏng hơn khi cây cho quả ổn định. Quả có 13,4 múi, thịt qua giòn (so với bưởi Năm Roi), tróc khỏi vách múi tốt, tép màu hồng bó chặt, ráo nước, tỷ lệ thịt qua > 60%, hương vi ngọt thanh (độ brix: 10,1%), pH = 4,6 không the, không dang, ít hạt đến không hat trong trường hợp trồng chuyên canh. Yêu cầu về sinh thái của cây bưởi Da Xanh - Dat trồng: Đất phải có tầng canh tác dày ít nhất là 0,6m và thành phần co giới nhẹ hoặc trung bình. Đất tơi xốp, thông thoáng, thoát nước tốt, hàm lượng hữu cơ cao >3%, không bị nhiễm mặn.

Cây thích hợp với pH tương đối rộng từ 4 tới 8, tối ưu nhất là đất chua nhẹ từ 5,5 tới 6,5% (Nguyễn Bảo Vệ và Lê Thanh Phong, 2004; Huỳnh Trí Đức và ctv, 2006). - Nước và 4m độ: Luong mưa cần thiết cho sự phát triển của bưởi là khoảng 1. Trong mùa nắng, cần phải tưới nước và lượng muối NaCl trong nước tưới không quá 3g/lit nước (3/oo). Cây bưởi cần nhiều nước, nhất là trong thời kỳ ra hoa và đậu quả nhưng cũng rat sợ ngập ung, 4m độ thích hợp là 70 - 80% (Huỳnh Trí Đức và ctv, 2006).

- Ánh sáng: Cây thích bóng râm không cần cường độ ánh sáng quá cao. Cường độ ánh sáng thích hợp là 10. Vì vậy, khi thành lập vườn trồng bưởi nên bố trí mật độ trồng và khoảng cách trồng hợp lý dé hạn chế quả bị nám nắng. - Nhiệt độ: Cây bưởi thuộc nhóm cây có múi có nguồn gốc nhiệt đới và á nhiệt đới nên cây không chịu được nhiệt độ quá cao hay quá thấp nhưng cây chịu nóng tốt và chịu lạnh kém (Vũ Công Hậu, 2000).

Nhiệt độ thích hợp nhất cho sự phát triển là 23 - 29°C. Cây ngừng sinh trưởng ở ngưỡng dưới là 13°C, ngưỡng trên là 42°C và chết ở -5°C (Nguyễn Bảo Vệ và Lê Thanh Phong, 2004). Một số loài côn trùng gây hại quan trọng trên bưởi Theo Nguyễn Thị Thu Cúc (2015) tại Việt Nam các loài côn trùng và nhện gây hại trên cây có múi rất đa dạng, với ít nhất 78 loài được phát hiện, các loài hiện diện phô biến bao gồm: sâu đục quả bưởi (Citripestis sagittiferella), sâu đục vỏ quả (Pray endocarpa Meyrick), ray chỗng cánh (Diaphorina ciri Kuwayara), bọ trĩ (Scirtothrips dorsalis Hood), sâu vẽ bùa (Phyllocnistis citrella Staintion), các loài bướm phượng (Papilio spp. Những năm gan đây một đối tượng dich hại đáng quan tâm khác là ruồi đục qua Bactrocera dorsalis và Bactrocera correcta.

Không những gay hại trực tiếp lên quả, rudi đục quả B. correcta còn là đối tượng kiểm dịch thực vật của nhiều nước nhập khẩu sản phẩm tươi từ Việt Nam, sự xuất hiện của rudi đục quả B. correcta gây trở ngại trong việc xuất khâu bưởi. Tình hình ruồi đục quả Bactrocera dorsalis va Bactrocera correcta trên thế giới 1.

Thành phần, phân bố ruồi đục quả trên thế giới Trên thế giới có khoảng 4.500 loài ruồi đục qua (Diptera: Tephritidae), trong đó có 50 loài được phân loại là loài dịch hại nguy hiểm chủ yếu đối với cây ăn quả, cây rau ăn quả và 30 loài khác được đánh giá là loài dịch hại thứ yếu (Allwood và Drew, 1997; Drew, 2001). Giống ruồi đục qua Bactrocera được ghi nhận là quan trọng ở khu vực Thái Bình Dương và đa số các loài trong giống này thuộc nhóm kiêm dịch thực vật của nhiều nước ở trên thế giới (Roger và ctv, 2012). Loài ruồi đục quả Phương Đông nằm trong giống Bactrocera, thuộc loài Bactrocera dorsalis. Loài ruồi đục quả này xuất hiện ở California, Florida vào năm 1987 và đã bị tiêu diệt, nhưng đến 1989 nó lại xuất hiện trở lại.

Loài ruồi đục quả này chưa ghi nhận có ở khu vực châu Âu. Tại châu A, loài ruồi đục qua Phương Đông B. dorsalis được ghi nhận có mặt ở Đài Loan từ năm 1912. Từ đó đến nay loài này đã mở rộng phân bố tới nhiều vùng khác nhau thuộc khu vực châu Á và Thái Bình Dương như An Độ, Paskistan, Nepan, Việt Nam, Lao, Thái Lan.

Ruồi đục quả Phương Đông là một trong năm loài ruồi đục quả quan trọng ở khu vực Đông Nam Á. Theo Drew va ctv (2002), B. dorsalis là một trong các loài gây hại lớn trong giống Bactrocera phá hoại những loài cây có quả hoang da và được trồng, là loài gây hại thứ nhì chỉ xếp sau B. dorsalis được xem là loài đặc hữu và phổ biến ở các khu vực nhiệt đới của Đông Nam A (Clarke va ctv, 2005).

Theo Roger và ctv (2007), B. dorsalis được phát hiện trên dao Tahiti vào tháng 7 năm 1996. Các chương trình diệt trừ được tiến hành từ năm 1997 đến năm 2001, nhưng không thành công. dorsalis đã gia tăng quan thể và gây hại trên 29 loại quả ky chủ khác nhau từ năm quan dao: Tahiti, Moorea, Ralatea, Tahaa và Huahine.

Qua phân tích các mẫu thu thập được cho thấy B. dorsalis đã thay thé hai loài B. kirki va trở thành loài có quan thé nhiều nhất ở các vùng ven biển. dorsalis cũng đã du nhập vào Châu Phi và kề từ khi xuất hiện lần đầu tiên ở Kenya trong năm 2003, chúng đã lan rộng gần như khắp toàn bộ khu vực cận Sahara (Lux và ctv, 2003; Goergen và ctv, 2011).

Ở châu Phi, loài này tập trung chủ yếu ở vùng đất thấp 4m- âm, rừng và vùng dat trồng trọt. Tại Hoa Ky, việc tiêu diệt loài ruôi đục quả B.