Luận văn thạc sĩ bảo vệ thực vật nghiên cứu đặc điểm sinh học của bọ rùa đen nhỏ stethorus sp coleoptera coccinellidae và nhện nhỏ bắt mồi amblyseius sp acari phytoseiidae trên cây dưa lưới trong nhà màng tại tây ninh

Nghiên cứu đặc điểm sinh học bọ rùa đen nhỏ và nhện nhỏ bắt mồi trên cây dưa lưới tại Tây Ninh trong luận văn thạc sĩ bảo vệ thực vật.

• Tác giả: Lê Thị Câm Tú
• Người hướng dẫn: TS. Lê Khắc Hoàng
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Bảo vệ Thực vật
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Của Bọ Rùa Đen Nhỏ Stethorus Sp. (Coleoptera: Coccinellidae) Và Nhện Nhỏ Bắt Mồi Amblyseius Sp. (Acari: Phytoseiidae) Trên Cây Dưa Lưới Trong Nhà Màng Tại Tây Ninh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Giới thiệu về cây dưa lưới
• 1.2. Đặc điểm hình thái và sinh học của bọ rùa đen nhỏ Stethorus sp.
• 1.3. Một số nghiên cứu về nhện đỏ Tetranychus sp.
• 1.3.1. Sự phân bố và cây con mồi của nhện đỏ Tetranychus sp.
• 1.3.2. Triệu chứng gây hại của nhện đỏ Tetranychus sp.
• 1.3.3. Đặc điểm hình thái và sinh học của nhện đỏ Tetranychus sp.
• 1.3.4. Một số biện pháp phòng trừ nhện đỏ Tetranychus sp.
• 1.3.5. Nghiên cứu về thiên địch của nhện đỏ Tetranychus sp.
• 1.4. Một số kết quả nghiên cứu về bọ rùa đen nhỏ Stethorus sp.
• 1.4.1. Sơ lược
• 1.4.2. Thức ăn của bọ rùa đen nhỏ Stethorus sp.
• 1.5. Một số kết quả nghiên cứu về nhóm nhện nhỏ bắt môi
• 1.5.1. Vị trí phân loại và thành phần loài nhện nhỏ bắt môi
• 1.5.2. Đặc điểm hình thái và sinh học một số loài nhện nhỏ bắt môi Amblyseius sp.
• 1.5.3. Tiềm năng phát triển quần thể các loài thiên địch của nhện đỏ
• 1.6. Một số nghiên cứu về phản ứng chức năng của bọ rùa đen nhỏ Stethorus sp.
• 1.7. Một số nghiên cứu về phản ứng chức năng của nhện nhỏ bắt môi
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nội dung, địa điểm và thời gian thực hiện nghiên cứu
• 2.2. Vật liệu và dụng cụ nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp tiến hành nghiên cứu
• 2.3.1. Điều tra thành phần, diễn biến xuất hiện gây hại của sâu hại và thiên địch trên cây dưa lưới tại trang trại Đức Thành Tây Ninh
• 2.3.2. Nhân nguồn nhện đỏ
• 2.3.3. Nhân nguồn bọ rùa đen nhỏ Stethorus sp.
• 2.3.4. Nhân nguồn nhện nhỏ bắt môi Amblyseius sp.
• 2.4. Nghiên cứu đặc điểm sinh học của bọ rùa đen nhỏ Stethorus sp.
• 2.4.1. Thí nghiệm xác định thời gian phát triển các pha cơ thể và vòng đời của bọ rùa đen nhỏ Stethorus sp.
• 2.4.2. Xác định khả năng đẻ trứng và tuổi thọ của bọ rùa đen nhỏ Stethorus sp.
• 2.4.3. Thí nghiệm về phản ứng chức năng của bọ rùa đen nhỏ Stethorus sp.
• 2.5. Nghiên cứu đặc điểm sinh học của nhện nhỏ bắt môi Amblyseius sp.
• 2.5.1. Thí nghiệm xác định thời gian phát triển các pha cơ thể và vòng đời của nhện nhỏ bắt môi Amblyseius sp.
• 2.5.2. Thí nghiệm xác định khả năng đẻ trứng và tuổi thọ của nhện nhỏ bắt môi Amblyseius sp.
• 2.5.3. Thí nghiệm về phản ứng chức năng của nhện nhỏ bắt môi Amblyseius sp.
• 2.6. Phương pháp phân tích số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thành phần côn trùng gây hại và thiên địch trên dưa lưới trong nhà màng tại Trang trại Đức Thành tỉnh Tây Ninh
• 3.2. Đặc điểm sinh học của bọ rùa đen nhỏ Stethorus sp.
• 3.3. Khả năng đẻ trứng và tuổi thọ của bọ rùa đen nhỏ Stethorus sp.
• 3.4. Phản ứng chức năng của bọ rùa đen nhỏ Stethorus sp.
• 3.4.1. Phản ứng chức năng của ấu trùng bọ rùa đen nhỏ Stethorus sp.
• 3.4.2. Phản ứng chức năng của thành trùng cái bọ rùa đen nhỏ Stethorus sp.
• 3.5. Đặc điểm sinh học của nhện nhỏ bắt môi Amblyseius sp.
• 3.6. Khả năng đẻ trứng và tuổi thọ của nhện nhỏ bắt môi Amblyseius sp.
• 3.7. Phản ứng chức năng của nhện nhỏ bắt môi Amblyseius sp.
• 3.7.1. Phản ứng chức năng của nhện Amblyseius sp.
• 3.7.2. Phản ứng chức năng của nhện nhỏ bắt môi Amblyseius sp. trưởng thành cái
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Đặc điểm sinh học của bọ rùa đen nhỏ Stethorus sp

Bọ rùa đen nhỏ Stethorus sp. là một trong những loài thiên địch quan trọng trong việc kiểm soát sâu hại trên cây dưa lưới. Nghiên cứu cho thấy, bọ rùa đen nhỏ có khả năng tiêu diệt nhện đỏ Tetranychus urticae, một trong những loài gây hại phổ biến nhất trên cây dưa lưới. Theo kết quả nghiên cứu, thời gian hoàn thành vòng đời của bọ rùa đen nhỏ là khoảng 29,0 ± 3,63 ngày. Bọ rùa cái có thể đẻ đến 117 trứng và tuổi thọ trung bình trên 30 ngày. Khả năng ăn mồi của ấu trùng bọ rùa đen nhỏ rất cao, có thể tiêu diệt đến 21,8 ± 3,53 nhện đỏ mỗi ngày. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của bọ rùa đen nhỏ trong việc kiểm soát sinh học sâu hại trên cây dưa lưới.

1.1. Hành vi bắt mồi của bọ rùa đen nhỏ

Hành vi bắt mồi của bọ rùa đen nhỏ Stethorus sp. được nghiên cứu kỹ lưỡng. Trong điều kiện phòng thí nghiệm, bọ rùa đen nhỏ thể hiện khả năng bắt mồi rất hiệu quả. Chúng có thể tiêu diệt nhện đỏ non và trứng nhện đỏ với tần suất cao. Kết quả cho thấy, bọ rùa đen nhỏ có thể ăn từ 4,69 ± 0,85 đến 6,90 ± 1,35 nhện đỏ mỗi ngày. Điều này chứng tỏ rằng bọ rùa đen nhỏ không chỉ có khả năng kiểm soát sâu hại mà còn góp phần duy trì cân bằng sinh thái trong môi trường trồng dưa lưới.

II. Đặc điểm sinh học của nhện nhỏ bắt mồi Amblyseius sp

Nhện nhỏ bắt mồi Amblyseius sp. cũng là một loài thiên địch quan trọng trong việc kiểm soát nhện đỏ trên cây dưa lưới. Thời gian hoàn thành vòng đời của nhện nhỏ bắt mồi là khoảng 9,6 ± 0,67 ngày, với tuổi thọ trung bình là 23,0 ± 2,77 ngày. Nhện cái có khả năng đẻ trung bình 22,80 trứng. Khả năng ăn mồi của nhện nhỏ bắt mồi cũng rất đáng chú ý, với khả năng tiêu diệt từ 5,50 ± 0,75 đến 8,66 ± 1,37 trứng nhện đỏ mỗi ngày. Điều này cho thấy nhện nhỏ bắt mồi có vai trò quan trọng trong việc kiểm soát sâu hại trên cây dưa lưới.

2.1. Phản ứng chức năng của nhện nhỏ bắt mồi

Phản ứng chức năng của nhện nhỏ bắt mồi Amblyseius sp. được đánh giá thông qua các thí nghiệm trong điều kiện phòng thí nghiệm. Kết quả cho thấy, nhện nhỏ bắt mồi có khả năng điều chỉnh hành vi bắt mồi dựa trên mật độ của nhện đỏ. Mô hình phản ứng chức năng của nhện nhỏ bắt mồi cho thấy rằng chúng có thể điều chỉnh tần suất bắt mồi theo sự thay đổi của mật độ mồi, từ đó tối ưu hóa khả năng tiêu diệt sâu hại. Điều này cho thấy nhện nhỏ bắt mồi không chỉ là một loài thiên địch hiệu quả mà còn có khả năng thích ứng tốt với môi trường sống.

III. Tác động sinh thái và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu về bọ rùa đen nhỏ Stethorus sp. và nhện nhỏ bắt mồi Amblyseius sp. không chỉ cung cấp thông tin về đặc điểm sinh học của chúng mà còn chỉ ra tầm quan trọng của chúng trong việc kiểm soát sâu hại trên cây dưa lưới. Việc sử dụng các loài thiên địch này trong quản lý dịch hại tổng hợp có thể giúp giảm thiểu việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, từ đó bảo vệ môi trường và sức khỏe con người. Các nghiên cứu cho thấy rằng việc phóng thích bọ rùa đen nhỏ và nhện nhỏ bắt mồi vào môi trường trồng dưa lưới có thể cải thiện đáng kể năng suất và chất lượng sản phẩm.

3.1. Chiến lược quản lý dịch hại tổng hợp

Việc áp dụng các loài thiên địch như bọ rùa đen nhỏ và nhện nhỏ bắt mồi trong quản lý dịch hại tổng hợp là một chiến lược hiệu quả. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng sự kết hợp giữa các biện pháp sinh học và hóa học có thể mang lại hiệu quả cao trong việc kiểm soát sâu hại. Điều này không chỉ giúp bảo vệ cây trồng mà còn góp phần duy trì sự đa dạng sinh học trong hệ sinh thái nông nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dưa lưới (Cucumis melo L.) là loại cây trồng có giá trị kinh tế cao, được trồng phổ biến tại nhiều tỉnh phía Nam Việt Nam như Tây Ninh, Đồng Nai, Bình Dương, Vũng Tàu và TP. Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, năng suất và chất lượng dưa lưới đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi các loài côn trùng gây hại, trong đó nhện đỏ Tetranychus urticae là tác nhân chính với tần suất xuất hiện trên 75% trong các nhà màng trồng dưa lưới tại Tây Ninh. Việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật lâu dài đã dẫn đến hiện tượng kháng thuốc của nhện đỏ, làm giảm hiệu quả phòng trừ. Do đó, nghiên cứu các đặc điểm sinh học và khả năng kiểm soát của các loài thiên địch tự nhiên như bọ rùa đen nhỏ Stethorus sp. và nhện nhỏ bắt mồi Amblyseius sp. trở nên cấp thiết nhằm phát triển các biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp bền vững.

Mục tiêu nghiên cứu là khảo sát thành phần sâu hại và thiên địch trên cây dưa lưới trong nhà màng tại Trang trại Đức Thành, Tây Ninh, đồng thời xác định đặc điểm sinh học và khả năng kiểm soát nhện đỏ của hai loài thiên địch nói trên. Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 10/2020 đến tháng 4/2021, tập trung điều tra sâu hại và thiên địch từ tháng 12/2020 đến tháng 2/2021. Kết quả nghiên cứu góp phần làm rõ vai trò của các thiên địch trong kiểm soát nhện đỏ, từ đó đề xuất các giải pháp phòng trừ sinh học hiệu quả, giảm thiểu sử dụng thuốc hóa học, nâng cao năng suất và chất lượng dưa lưới trong nhà màng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sinh thái về quan hệ giữa sâu hại và thiên địch trong hệ sinh thái nhà màng. Hai mô hình chính được áp dụng là:

• Mô hình phản ứng chức năng của Holling (1959): mô tả mối quan hệ giữa mật độ con mồi và khả năng ăn mồi của thiên địch, giúp đánh giá hiệu quả kiểm soát sinh học của các loài thiên địch.

• Lý thuyết quản lý dịch hại tổng hợp (IPM): nhấn mạnh việc sử dụng các biện pháp sinh học, trong đó thiên địch đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát quần thể sâu hại, giảm thiểu tác động tiêu cực của thuốc hóa học.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Nhện đỏ Tetranychus urticae: loài sâu hại chính trên dưa lưới, có khả năng gây hại nghiêm trọng qua việc chích hút mô lá, làm giảm quang hợp và năng suất cây trồng.

• Bọ rùa đen nhỏ Stethorus sp.: thiên địch quan trọng, có khả năng ăn tất cả các giai đoạn phát triển của nhện đỏ, đặc biệt ấu trùng tuổi 4 có khả năng ăn đến 21,8 ± 3,53 con nhện đỏ trưởng thành/ngày.

• Nhện nhỏ bắt mồi Amblyseius sp.: thiên địch phổ biến, có khả năng ăn trứng và nhện non của nhện đỏ với mức tiêu thụ từ 5,50 ± 0,75 đến 8,66 ± 1,37 trứng/ngày và 4,69 ± 0,85 đến 6,90 ± 1,35 nhện non/ngày.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành tại Trang trại Đức Thành, Tây Ninh, trong khoảng thời gian từ tháng 10/2020 đến tháng 4/2021. Phương pháp nghiên cứu bao gồm:

• Điều tra thành phần sâu hại và thiên địch: chọn 2 nhà màng trồng dưa lưới không sử dụng thuốc hóa học, diện tích mỗi nhà màng trên 200 m². Điều tra định kỳ 7 ngày/lần, thu thập mẫu bằng vợt và ống hút côn trùng, quan sát dưới kính hiển vi soi nổi. Mỗi lần điều tra lấy mẫu tại 5 điểm trên 2 đường chéo, mỗi điểm 4 cây, mỗi cây 3 lá.

• Nhân nguồn và nuôi cấy: thu mẫu nhện đỏ, bọ rùa đen nhỏ Stethorus sp. và nhện nhỏ bắt mồi Amblyseius sp. từ nhà màng, nuôi trong phòng thí nghiệm với điều kiện nhiệt độ 28 ± 2°C, độ ẩm 65 ± 5%, chiếu sáng 12 giờ/ngày.

• Thí nghiệm đặc điểm sinh học: xác định thời gian phát triển các pha cơ thể, vòng đời, khả năng đẻ trứng và tuổi thọ của Stethorus sp. và Amblyseius sp. trên vật môi là nhện đỏ T. urticae.

• Thí nghiệm phản ứng chức năng: đánh giá khả năng ăn mồi của ấu trùng tuổi 4 và thành trùng cái Stethorus sp., cũng như nhện nhỏ bắt mồi Amblyseius sp. tuổi 2 và trưởng thành cái, theo các nghiệm thức với mật độ nhện đỏ khác nhau.

• Phân tích số liệu: sử dụng phần mềm Microsoft Excel 2010 và SAS 9 để phân tích thống kê ANOVA, trắc nghiệm phân hạng Duncan với mức ý nghĩa α = 0,05.

Cỡ mẫu cho các thí nghiệm là 10-30 cá thể/lần lặp lại, với 10-30 lần lặp lại tùy theo từng thí nghiệm nhằm đảm bảo độ tin cậy và tính đại diện.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thành phần sâu hại và thiên địch trên dưa lưới trong nhà màng

   • Ba loài sâu hại phổ biến gồm bọ phan trắng Bemisia sp., bọ trĩ Thrips palmi Karny và nhện đỏ Tetranychus urticae với tần suất xuất hiện trên 75%.
   • Ba loài thiên địch được ghi nhận là bọ xít mắt to Geocoris sp., bọ rùa đen nhỏ Stethorus sp. và nhện nhỏ bắt mồi Amblyseius sp., với tần suất xuất hiện dưới 25%.

2. Đặc điểm sinh học của bọ rùa đen nhỏ Stethorus sp.

   • Thời gian hoàn thành vòng đời trung bình 29,0 ± 3,63 ngày.
   • Thành trùng cái có thể đẻ đến 117 trứng, tuổi thọ trên 30 ngày.
   • Ấu trùng tuổi 4 có khả năng ăn đến 21,8 ± 3,53 con nhện đỏ trưởng thành/ngày.

3. Đặc điểm sinh học của nhện nhỏ bắt mồi Amblyseius sp.

   • Thời gian hoàn thành vòng đời trung bình 9,6 ± 0,67 ngày.
   • Tuổi thọ trung bình của thành trùng cái là 23,0 ± 2,77 ngày, mỗi con cái đẻ trung bình 22,8 trứng.
   • Khả năng ăn mồi trên vật môi là trứng và nhện non của nhện đỏ lần lượt là 5,50 ± 0,75 - 8,66 ± 1,37 trứng/ngày và 4,69 ± 0,85 - 6,90 ± 1,35 nhện non/ngày.

4. Phản ứng chức năng của thiên địch

   • Khả năng ăn mồi của Stethorus sp. tăng theo mật độ nhện đỏ, phù hợp với mô hình phản ứng chức năng dạng III của Holling.
   • Amblyseius sp. cũng thể hiện khả năng ăn mồi hiệu quả, đặc biệt ở giai đoạn trưởng thành cái và tuổi 2, với mức tiêu thụ ổn định qua các nghiệm thức mật độ nhện đỏ khác nhau.

Thảo luận kết quả

Kết quả điều tra thành phần sâu hại và thiên địch phù hợp với các nghiên cứu trước đây cho thấy nhện đỏ Tetranychus urticae là loài gây hại chính trên dưa lưới trong nhà màng, đồng thời bọ rùa đen nhỏ Stethorus sp. và nhện nhỏ bắt mồi Amblyseius sp. là hai loài thiên địch quan trọng có tiềm năng kiểm soát hiệu quả nhện đỏ. Thời gian vòng đời và khả năng sinh sản của Stethorus sp. và Amblyseius sp. tương đối ngắn, phù hợp với điều kiện nhiệt độ và độ ẩm tại Tây Ninh, giúp chúng có thể duy trì quần thể ổn định và kiểm soát nhện đỏ kịp thời.

Khả năng ăn mồi của ấu trùng tuổi 4 Stethorus sp. cao hơn nhiều so với Amblyseius sp., đặc biệt trong việc tiêu thụ nhện đỏ trưởng thành, cho thấy Stethorus sp. có vai trò quan trọng trong việc giảm nhanh mật độ nhện đỏ khi quần thể tăng cao. Ngược lại, Amblyseius sp. có khả năng ăn trứng và nhện non hiệu quả, góp phần ngăn chặn sự phát triển của nhện đỏ từ giai đoạn đầu.

Dữ liệu phản ứng chức năng được trình bày qua các biểu đồ thể hiện mối quan hệ giữa mật độ con mồi và số lượng con mồi bị ăn, minh họa rõ hiệu quả kiểm soát của từng loài thiên địch. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả này khẳng định tiềm năng ứng dụng của Stethorus sp. và Amblyseius sp. trong chương trình quản lý dịch hại tổng hợp tại Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Phóng thích bọ rùa đen nhỏ Stethorus sp. và nhện nhỏ bắt mồi Amblyseius sp. trong nhà màng

   • Thực hiện phóng thích định kỳ theo chu kỳ sinh trưởng của dưa lưới, ưu tiên giai đoạn đầu mùa vụ để kiểm soát nhện đỏ kịp thời.
   • Mục tiêu giảm mật độ nhện đỏ dưới ngưỡng gây hại 10 con/cây trong vòng 2 tháng đầu trồng.
   • Chủ thể thực hiện: nông dân, kỹ thuật viên bảo vệ thực vật.

2. Xây dựng mô hình nuôi và nhân giống thiên địch tại địa phương

   • Phát triển quy trình nhân giống Stethorus sp. và Amblyseius sp. phù hợp với điều kiện khí hậu Tây Ninh.
   • Mục tiêu cung cấp nguồn thiên địch ổn định, giảm chi phí nhập khẩu.
   • Chủ thể thực hiện: các trung tâm nghiên cứu, doanh nghiệp sản xuất sinh học.

3. Tuyên truyền, đào tạo kỹ thuật sử dụng thiên địch trong quản lý dịch hại tổng hợp (IPM)

   • Tổ chức các lớp tập huấn cho nông dân về nhận biết, bảo tồn và sử dụng thiên địch hiệu quả.
   • Mục tiêu nâng cao nhận thức, giảm sử dụng thuốc hóa học không hợp lý trong 1-2 năm tới.
   • Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp, các tổ chức khuyến nông.

4. Theo dõi và đánh giá hiệu quả kiểm soát nhện đỏ bằng thiên địch

   • Thiết lập hệ thống giám sát mật độ nhện đỏ và thiên địch trong nhà màng.
   • Mục tiêu đánh giá hiệu quả thực tế, điều chỉnh biện pháp quản lý phù hợp.
   • Chủ thể thực hiện: các viện nghiên cứu, phòng bảo vệ thực vật địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nông dân trồng dưa lưới trong nhà màng

   • Lợi ích: Nắm bắt kiến thức về sâu hại và thiên địch, áp dụng biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp hiệu quả, giảm chi phí thuốc bảo vệ thực vật.

2. Kỹ thuật viên và cán bộ khuyến nông

   • Lợi ích: Cung cấp cơ sở khoa học để tư vấn, hướng dẫn nông dân sử dụng thiên địch trong phòng trừ nhện đỏ, nâng cao hiệu quả sản xuất.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Bảo vệ thực vật

   • Lợi ích: Tham khảo dữ liệu chi tiết về đặc điểm sinh học, phản ứng chức năng của Stethorus sp. và Amblyseius sp., làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo.

4. Doanh nghiệp sản xuất sinh học và thuốc bảo vệ thực vật sinh học

   • Lợi ích: Phát triển sản phẩm thiên địch nhân tạo, mở rộng thị trường sinh học, góp phần phát triển nông nghiệp bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Bọ rùa đen nhỏ Stethorus sp. có thể kiểm soát nhện đỏ hiệu quả đến mức nào?

   • Ấu trùng tuổi 4 của Stethorus sp. có khả năng ăn đến 21,8 ± 3,53 con nhện đỏ trưởng thành/ngày, giúp giảm nhanh mật độ nhện đỏ khi mật số cao.

2. Nhện nhỏ bắt mồi Amblyseius sp. ăn những giai đoạn nào của nhện đỏ?

   • Amblyseius sp. chủ yếu ăn trứng và nhện non của nhện đỏ với mức tiêu thụ từ 5,50 ± 0,75 đến 8,66 ± 1,37 trứng/ngày và 4,69 ± 0,85 đến 6,90 ± 1,35 nhện non/ngày.

3. Điều kiện nuôi cấy thiên địch trong phòng thí nghiệm là gì?

   • Nhiệt độ 28 ± 2°C, độ ẩm 65 ± 5%, chiếu sáng 12 giờ/ngày, sử dụng lá dưa lưới có các giai đoạn phát triển của nhện đỏ làm vật môi.

4. Tại sao cần sử dụng thiên địch thay vì thuốc hóa học?

   • Thuốc hóa học lâu dài gây kháng thuốc ở nhện đỏ, ảnh hưởng môi trường và sức khỏe người dùng. Thiên địch giúp kiểm soát bền vững, giảm thiểu tác động tiêu cực.

5. Làm thế nào để áp dụng kết quả nghiên cứu vào sản xuất thực tế?

   • Phóng thích thiên địch định kỳ trong nhà màng, kết hợp theo dõi mật độ sâu hại, đào tạo nông dân và cán bộ kỹ thuật, xây dựng mô hình nhân giống thiên địch tại địa phương.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xác định được thành phần sâu hại chính trên dưa lưới trong nhà màng tại Tây Ninh gồm bọ phan trắng, bọ trĩ và nhện đỏ với tần suất xuất hiện trên 75%.
• Bọ rùa đen nhỏ Stethorus sp. và nhện nhỏ bắt mồi Amblyseius sp. là hai loài thiên địch quan trọng, xuất hiện với tần suất dưới 25%, có khả năng kiểm soát hiệu quả nhện đỏ.
• Đặc điểm sinh học của Stethorus sp. và Amblyseius sp. phù hợp với điều kiện khí hậu Tây Ninh, vòng đời ngắn, khả năng sinh sản cao và sức ăn mồi mạnh.
• Phản ứng chức năng của hai loài thiên địch cho thấy hiệu quả kiểm soát nhện đỏ tăng theo mật độ con mồi, phù hợp với mô hình Holling dạng III.
• Đề xuất phóng thích thiên địch định kỳ, xây dựng mô hình nhân giống, đào tạo kỹ thuật và giám sát mật độ sâu hại để nâng cao hiệu quả quản lý dịch hại tổng hợp trên dưa lưới.

Next steps: Triển khai thử nghiệm phóng thích thiên địch quy mô lớn tại các nhà màng, đồng thời phát triển quy trình nhân giống và bảo quản thiên địch phù hợp với điều kiện thực tế. Kêu gọi sự phối hợp giữa nông dân, nhà nghiên cứu và các cơ quan quản lý để áp dụng rộng rãi biện pháp sinh học trong sản xuất dưa lưới.

Nông dân và kỹ thuật viên hãy áp dụng các giải pháp quản lý dịch hại tổng hợp dựa trên thiên địch để bảo vệ mùa vụ, nâng cao năng suất và phát triển nông nghiệp bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỎNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Giới thiệu về cây dưa lưới Dưa lưới (Cucumis melo L.) là loại rau ăn quả có thời gian sinh trưởng ngắn, trồng được nhiều vụ trong năm với năng suất khá cao. Nguồn gốc cây dưa lưới cũng chưa thực sự rõ ràng. Nhiều tác giả cho rằng nguồn gốc cây dưa lưới ở miền tây Châu Phi (Lim, 2012). Sau đó được truyền lan sang Châu Á, rồi du nhập đến các nước Châu Âu.

Cuối cùng nhà thám hiểm Columbus đã đưa cây trồng này đến Châu Mỹ, ở đây nó được phát trién nhanh chóng và hàng loạt các giống dua mới đã ra đời. Dưa lưới được trồng ở Anh vào thế kỷ 17 và đến thế kỷ 18 được trồng ở Châu Mỹ (Robinson và Decker Walters, 1997). Dưa lưới phát triển tốt trong điều kiện khô, nắng, nóng, không chịu rét và sương giá; chúng có khả năng chịu hạn nhưng không chịu ung. Nhiệt độ ban ngày cho cây dưa lưới phát triển là 24 — 29°C, nhiệt độ ban đêm là 16 — 24°C, nhiệt độ thấp dưới 10°C sự sinh trưởng, phát triển bị trở ngại và ngừng hoạt động (Hoàng Thị Thái Hòa, 2012).

Trong điều kiện thời tiết trời âm u ít ánh sáng, có mưa phùn thường cây dưa lưới giai đoạn 1 — 2 lá thật thường bi chết hàng loạt. Nếu là cây đã lớn có hoa quả bị đòi đục gốc và bệnh héo rũ, phan trắng phá hại, nếu không phòng trừ kịp thời có khi mắt trắng. Nhưng nếu trời âm u có ít ánh sáng mà nhiệt độ cao lại gây hiện tượng rụng nụ, rụng hoa và quả non, thậm chí gây thối quả hoặc quả có màu sắc xấu và vị nhạt, it thơm (Bộ Nông Nghiệp và Phát triển Nông thôn, 2012). Hiện nay, dưa lưới được trồng khắp nơi trên thế giới như Tây Ban Nha, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập và một số quốc gia Châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản, Việt Nam.

Tại Việt Nam dưa lưới được trồng chủ yếu tại khu vực phía Nam như: Đồng Nai, Binh Duong, Tây Ninh, Vũng Tau, Tp. Hồ Chi Minh và mới được triển khai trồng tại Tiền Giang, Bến Tre với các giống dưa lưới phổ biến như: dưa trắng Hà Nội, dưa mật Bắc Ninh, dưa vàng Hai Dương trái nhỏ. Giống dưa TaKi, TL3 đã được trồng khảo nghiệm và đánh giá là phù hợp với nhà màng cũng đã và đang trồng tại nước ta để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng cùng với khả năng chống chịu sâu bệnh tốt. Sản xuất dưa lưới ứng dụng công nghệ cao tại Việt Nam đã được khu nông nghiệp công nghệ cao Tp.

Hồ Chí Minh (AHTP) nghiên cứu thành công, sẵn sàng chuyên giao từ khâu sản xuất đến khâu bảo quản sau thu hoạch cho các đơn vị có nhu cầu. Quy trình sản xuất dưa lưới tại AHTP được tiến hành trong nhà màng. Dưa lưới được trồng trên nền giá thé phối trộn giữa xơ dừa, phân hữu cơ và tro trâu. Sản xuất dưa lưới tại AHTP đã sử dụng hệ thống tưới nước nhỏ giọt, kết hợp tưới phân bón đã cho thấy hiệu quả cao, giảm được công lao động.

Dé dam bảo tỷ lệ thụ phan va năng suất cho đưa lưới, biện pháp bam ngọn va nuôi thêm ong mat đã được AHTP áp dụng.000 m’ canh tác theo mô hình AHTP cho mức lợi hơn 20.2 Côn trùng gây hại phố biến trên cây dưa lưới Theo Mark (2010), các loài gây hại chính trên dưa lưới tại Florida là bọ phan trang (Bemisia argentifolii), sâu đục quả (Diaphania nitidalis), sâu xanh hai sọc trang (Diaphania hyalinata), bọ trĩ (Thrips palmi), tuôi đục lá (Liriomyza trifolii, Liriomyza sativae) và ray mềm (Aphis gossypii, Myzus persicae, Aphis craccivora), bọ cánh cứng hai dua va nhện đỏ (Tetranychus sp. Theo Lé Thi Tuyét Hanh (2012), diéu tra thanh phan sau hai va thién dich trén dưa lưới tai Củ Chi— Tp. HCM va vùng phụ cận cho thấy thành phan sâu hại trên dưa lưới trong nhà mang tại Củ Chi Tp. HCM được ghi nhận gồm 9 loài thuộc 5 bộ côn trùng.

Thành phần thiên địch được ghi nhận gồm hai loài thuộc bộ Coleoptera. Ngoài đồng ruộng ghi nhận có 12 loài sâu hại thuộc 6 bộ côn trùng và 4 loài thiên địch thuộc bộ Coleoptera và bộ Hempitera. Trong đó, bọ trĩ Thrips palmi Karny và Frankliniella occidentalis Pergande là loài gây hại chủ yếu trong nhà màng, ngoài đồng dưa lưới chịu sự gây hại nặng bởi sâu xanh hai soc trắng Diaphania indica Saunders. Bọ trĩ gây hại nặng từ giai đoạn cây con đến ra hoa, đậu trái.

Bọ trĩ hút nhựa làm đọt và lá non xoăn lại. Mật độ cao làm cây can coi không phát triển được, đọt dưa chùn lại, lá vàng và khô, hoa rụng, không đậu trái hoặc trái không lớn. Bọ trĩ gây hại nặng làm đọt non sượng, ngóc đầu lên cao, hiện tượng này nông dân gọi là dưa “đầu lân” hay “bắn máy bay”. Bọ trĩ cũng là môi giới lan truyền virus gây bệnh khảm làm vàng và xoăn lá, cây không chết nhưng ra hoa không cho trái.

Bọ trĩ phát triển mạnh trong điều kiện thời tiết nóng và khô, có tính kháng thuốc cao. Gặp điều kiện thích hợp, bọ trĩ phát triển rất nhanh, dễ gây thành dịch, ảnh hưởng lớn đến sinh trưởng và năng suất. Vòng đời bọ trĩ tương đối ngắn, trung bình 15 — 18 ngày (Nguyễn Văn Huỳnh và Lê Thị Sen, 2013). Ray mềm (Brevicoryne brassacicae) non và trưởng thành có cơ thé rất nhỏ, hình quả quê trần trụi và mềm, màu vàng nhạt hoặc xanh đen.

Rầy mềm tập trung ở chổi non và mặt dưới lá non từ khi cây có 2 lá mầm đến khi thu hoạch, ray mềm chích hút nhựa làm cho ngọn cây chùn lại, cây sinh trưởng kém, mật độ cao có thê làm cây khô lá, ray mềm còn là môi giới truyền các bệnh do virus. Thiên địch của ray có bọ rùa, kiến, nhện (Nguyễn Văn Huỳnh và Lê Thị Sen, 2013). Bo dưa (Aulacophora similis) trưởng thành có cánh cứng màu vàng cam, con cái đẻ trứng trong đất, rơm rạ gần gốc cây. Sâu non dạng con sùng, màu trắng ngà, đầu màu nâu, chân ngực phát triển, nhộng nằm trong đất có màu nâu nhạt, bên ngoài có lớp lém tơ bao phủ.

Bọ dưa phát triển gây hại nhiều vào mùa khô, bọ trưởng thành hoạt động phá hoại vào sáng sớm và chiều tối, ban ngày trời nắng an dưới tán lá hoặc trong đất. Bọ non sống trong đất ăn rễ và căn gốc cây khi cây đã lớn, làm cây sinh trưởng kém có thé làm cây chết. Bọ trưởng thành mật độ cao có thể làm cây trụi hết lá va dot non. Khi cây dua lớn, lá có nhiều lông, bọ dưa không phá hoại nữa (Nguyễn Văn Huỳnh và Lê Thị Sen, 2013).

Theo John (2001), au trùng bọ phan trang và bọ phan trắng trưởng thành chích hút nhựa cây ở lá và những bộ phận non (chủ yếu ở lá và ngọn) làm lá bị đốm hoặc biến màu vàng. Mật độ bọ phan trắng cao gây hại nặng chỉ gân lá còn lại màu xanh dẫn đến rụng lá. Bọ phan trang hai rau ăn lá và rau ho hoa thập tự thì gân lá bac trắng, lá biến màu, giòn, đặc biệt ở vùng mép lá (Costa, 1993; Brown và Bird, 1992). Bo phan trắng B.

tabaci đã trở thành dịch hại nguy hiểm trong nông nghiệp trên thế giới, là môi giới truyền bệnh cho cây trồng hon 60 loài virus thuộc giống Germinivirus, Closterovirus, Nepovirus, Carlavirus (Limma va ctv, 2002). Các triệu chứng gây bệnh cho cay như bệnh xoăn lá, lá bi quan queo, gan lá dày lên màu vàng, lá biến vàng, vàng xam hoặc vàng loang lỗ. Cây bị xoăn lá ở giai đoạn sớm thường không cho thu quả hoặc nếu có quả thì quả nhỏ, quả khi chín thường cứng, chai quả (Nguyễn Đức Khiêm, 2005). Theo Riley (1997), ở bang Texas (Mỹ), mật độ bọ phan trang cao khoảng 3 con trưởng thành/lá đã làm giảm 10% năng suất của dưa lưới.

Nếu mật độ bọ phan trắng là 0,5 au trùng/7,6 cm? diện tích lá sẽ gây ảnh hưởng đến năng suât. Các loài nhện trong họ Tetranychidae thường là loài có tính đa thực, phân bố rộng trên toàn thé giới, nhện có thé gây hại trên hang trăm cây trồng khác nhau nhất là cây rau, cây thuộc họ bầu bí, cây thực phẩm, cây hoa và trên cả cỏ dại (Ehler và ctv, 1999). Nhện di chuyền rất nhanh và nhả tơ mỏng bao thành một lớp ở mặt dưới lá nên trong lá có mau trang do lớp da dé lại sau khi lột cùng với bụi và những tap chất khác. Cả ấu trùng và thành trùng nhện đỏ đều chích hút mô của lá cây làm cây bị mat màu xanh và có màu vàng sau cùng lá sẽ bị khô đi.

Màu vàng của lá dé nhìn thấy nhất là ở mặt dưới lá, làm giảm phẩm chất và năng suất trái.3 Một số nghiên cứu về nhện đỏ Tetranychus sp.1 Sự phân bố và cây con mỗi của nhện đỏ Tetranychus sp. Nhện đỏ thuộc bộ Acardi, họ Tetranychidae, giống Tetranychus (Saito, 2009). Các ho nhện hai cây trồng chủ yếu trên thế giới có 4 họ gồm: họ Tetranychidae, Tenuipalpidae, Eriophydae và Tarsonemidae (Meyer, 1981). Trong 4 họ trên thi họ Tetranychidae là họ gây hại phổ biến nhất.

Loài nhện đỏ Tetranychus thuộc ho Tetranychidae là đối tượng gây hại nghiêm trọng đối với cây trồng trên thé giới vì có khả năng phá hủy cây trồng nông nghiệp cao. Theo Gof (1986), nhện đỏ Tetranychus sp. tan công trên 100 loại cây trồng và cỏ dại, gây hại nghiêm trọng trên cây đậu, tiêu, cà chua, dưa chuột, đu đủ, quả lạc tiên và nhiều loại cây khác. Nhện đỏ cũng tấn công nhiều loại hoa và cây kiếng như hoa cam chướng, hoa lan, hoa hồng — phân bồ rộng trên đảo Hawaii.

Khoảng 140 loài của chi Tetranychus được ghi nhận, mô tả và nghiên cứu. Trong đó, hai loài 7. cinnabarinus là phô biên nhất, gây hại nghiêm trọng trên cây rau, cây ăn quả va cây cảnh (Mignon và Flechtmann, 2004). Ở Việt Nam, nhện đỏ Tetranychus sp.

phân bố và gây hại trên nhiều loại cây bao gồm: bông vải, sẵn, rau day, đậu đỗ, ớt, lạc, hoa hồng, dao, man (Nguyễn văn Đĩnh, 2002).2 Triệu chứng gây hại của nhện đỏ Tetranychus sp. Theo Goff (1986), ấu trùng và thành trùng của nhện đỏ Tetranychus sp. thường song và gây hại ở bề mặt dưới của lá, làm cho lá trở nên bạc trắng với những chấm nhỏ. Mang tơ của nhện đỏ Tefranychus sp.

được giăng chang chit ở bề mặt dưới lá có thé nhìn thấy được. Lá bị gây hại nặng trở nên bạc trắng và mất màu xanh, có thể bị rụng. Au trùng và thành trùng nhện đỏ Tetranychus sp. sông mặt dưới cạnh gân chính của lá bánh tẻ và lá già.

Nhện dùng kim chích cào mô lá tạo nên các vết chích nhỏ li ti không có hình dạng nhất định.