ĐẶT VẤN ĐỀ Du lịch thường được đánh giá là ngành kinh tế đặc biệt, bởi vì nó không chỉ mang lại lợi ích trực tiếp cho các chủ thể tham gia ngành, mà còn tạo động lực thúc đẩy phát triển các lĩnh vực khác trong xã hội. Theo số liệu thống kê của Tổ chức Du lịch thế giới (UNWTO, 2023), Du lịch quốc tế đã phục hồi 63% so với mức trước đại dịch COVID-19, khách du lịch quốc tế trong năm 2022 đạt 900 triệu lượt, tăng gấp đôi so với năm 2021, tuy nhiên vẫn thấp hơn 37% so với mức của năm 2019. Ngành du lịch được xếp hạng là một trong những ngành kinh tế năng động nhất, chiếm hơn 7,6% tổng sản phẩm quốc nội và được Liên hợp quốc công nhận là một trong 10 ngành kinh tế dẫn dắt cộng đồng đến nền kinh tế bền vững nhất năm 2013 (World Travel & Tourism Council, 2023). Điều này đã làm cho ngành du lịch trở thành nhân tố chủ chốt đối với sự tăng trưởng kinh tế - xã hội ở các quốc gia trên toàn cầu.
Ngoài ra World Travel & Tourism Council cũng dự báo ngành du lịch và lữ hành sẽ gia tăng đáng kể đóng góp GDP vào năm 2033 và đóng góp 11,6% nền kinh tế toàn cầu (Linh, 2023). Tương tự với thế giới, tại Việt Nam, du lịch được coi là một trong ba ngành kinh tế quan trọng nhất đóng góp vào GDP của cả nước, được nhà nước quan tâm đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng, ngày càng tăng trưởng và đóng góp tích cực vào nền kinh tế đất nước. Theo Báo Điện Tử VTV (2023), ngành du lịch đóng góp đến 95,91% vào mức tăng trưởng nền kinh tế của Việt Nam. Thêm vào đó, chỉ số năng lực cạnh tranh của ngành du lịch Việt Nam trong những năm gần đây tăng vọt và nằm trong số ba quốc gia tăng cao nhất trên toàn cầu (Cục Du Lịch Quốc Gia Việt Nam, 2022).
Gắn liền với du lịch, vấn đề ô nhiễm môi trường đang nhận được mối quan tâm ngày càng tăng của khách du lịch, cụ thể là đối với việc lựa chọn lưu trú tại các khách sạn chuyển đổi từ việc chú ý đến yếu tố hưởng thụ mà không quan tâm đến các tác động về môi trường sang với việc họ sẽ chú ý nhiều hơn đến tác động của môi trường (Oliveira & cộng sự, 2016). Do các khách sạn sử dụng một lượng lớn năng lượng, tài nguyên nước và không khí, phát sinh nhiều chất thải ra ngoài môi trường làm tác động xấu đến môi trường, có đến 75% ô nhiễm môi trường do các hoạt động vận hành năng lượng, nhiên liệu gây tác động tiêu cực đến môi trường (Bohdanowicz & Martinac, 2007). Và trung bình mỗi du khách lưu trú tại khách sạn sẽ có khoảng 1,2 kg rác thải/ngày/đêm (Cục kiểm soát môi trường, 2023). Với nhận thức ngày càng cao trước sự ô nhiễm về môi trường của các khách sạn nên ngày càng có nhiều du khách có xu hướng tìm kiếm các khách sạn thân thiện với môi 1 trường hay khách sạn xanh.
Theo nghiên cứu của Informal Markets (Việt Nam) và Outbox Consulting, mô hình "khách sạn xanh" đã trở thành xu thế chủ đạo đối với thị trường lưu trú và khách sạn trên toàn thế giới (Minh, 2020). Bên cạnh đó nghiên cứu của Tổ Chức Trip Advisor năm 2019 cũng chỉ ra rằng 70% du khách họ sẽ đặt phòng tại cơ sở lưu trú xanh và 34% du khách sẵn sàng chi trả thêm để chọn những khách sạn thân thiện với môi trường (Tạp Chí Môi Trường, 2022). Điều này cho thấy số lượng khách du lịch có quan tâm đối với việc bảo tồn thiên nhiên và du lịch bền vững đã và đang tăng. Chính từ áp lực xã hội đó mà các doanh nghiệp kinh doanh về lĩnh vực lưu trú sẽ phải chuyển đổi về hành vi để bắt kịp với nhịp của xu hướng phát triển mới trong thị trường khách hàng.
Thành phố Cần Thơ một trung tâm kinh tế có doanh thu từ ngành lưu trú đóng góp rất cao vào tỉ trọng tăng trưởng doanh thu ngành du lịch cho toàn thành phố dựa trên chi tiêu của khách du lịch. Ngành dịch vụ lưu trú của thành phố Cần Thơ dẫn đầu về tỷ trọng đóng góp cho doanh thu ngành du lịch thành phố với tỷ lệ trung bình là 41,82% (Tạp chí du lịch, 2018). Theo số liệu từ Tổng cục thống kê (2022), tốc độ tăng trưởng doanh thu bình quân của dịch vụ lưu trú tại Cần Thơ là 122,5% cao hơn cả thành phố Hồ Chí Minh với 100,2% và Hà Nội với 92,4%. Với mục tiêu bảo vệ môi trường, đồng thời hội nhập với xu thế xanh, Cần Thơ là điểm du lịch hấp dẫn với nhiều ưu thế, điều kiện thuận lợi để du lịch phát triển và tăng trưởng không ngừng nghỉ.
Theo số liệu của Bộ văn hoá thể thao và du lịch (2022), hiện nay thành phố Cần Thơ có khoảng 600 cơ sở lưu trú với hơn 11.000 phòng, trong đó khoảng 1/3 là khách sạn từ 1-5 sao, vậy nên có thể đáp ứng nhu cầu đa dạng của các đối tượng du khách trong nước và quốc tế. Bên cạnh đó, ngành du lịch Cần Thơ đã hình thành những chiến lược với mục tiêu vừa hội nhập, vừa tạo nét riêng biệt theo xu hướng xanh, hơn hết đã có nhiều khách sạn hướng tới tiêu chuẩn xanh và xu hướng khách sạn xanh sẽ còn phát triển hơn trong tương lai (Báo Cần Thơ Online, 2022). Hiện nay, trên thế giới đã có rất nhiều nghiên cứu về tác động của nhận thức về môi trường đến hành vi có trách nhiệm với môi trường, phần lớn nghiên cứu hiện tại chủ yếu đi sâu vào việc tìm hiểu mối quan hệ giữa nhận thức về môi trường và hành vi có trách nhiệm với môi trường của cá nhân; chủ yếu điều tra hành vi của khách hàng, nhân viên hay cư dân như: Li (2018), Du & cộng sự (2018), Fu & cộng sự (2020), Arshad (2021), Kim & Stepchenkova (2019), Yang & cộng sự (2020), Bouzari (2022), Park & Levy (2014), Mallorquí & cộng sự (2018), Trang & cộng sự (2019), Munawa (2022),. Số lượng nghiên cứu tập trung vào tác động của nhận thức về môi trường đến hành vi có trách nhiệm với môi trường của các nhà quản lý khách sạn còn hạn chế, trong đó phải nói đến các nghiên cứu đã có những đóng 2 góp rất đáng kể như Chan & cộng sự (2014), Wang & cộng sự (2015), Ng & cộng sự (2018), Du & cộng sự (2018), Cao & Chen (2018) nhưng các nghiên cứu này lại chủ yếu tập trung ở các thành phố lớn của các quốc gia phát triển.
Ngoài ra, cần nhấn mạnh rằng nghiên cứu được tiến hành trong bối cảnh của Việt Nam còn hạn chế. Việc nghiên cứu đối với đối tượng là các nhà quản lý cơ sở lưu trú tại Cần Thơ, Việt Nam là cần thiết, trong bối một quốc gia đang phát triển, Cần Thơ là thành phố có sự tăng trưởng vượt bậc về cả số lượng cơ sở lưu trú và tốc độ tăng trưởng doanh thu lưu trú bình quân. Bên cạnh đó khi chúng ta cần phân tích bức tranh tổng thể về các tác động (total impacts) của nhận thức đến hành vi có trách nhiệm với môi trường tại các cơ sở lưu trú thì chúng ta cần xem xét đến tác động trực tiếp (direct impact) và tác động gián tiếp (indirect impact). Bởi vì nếu chỉ nghiên cứu tác động gián tiếp (indirect impact) như trong nghiên cứu của Du & cộng sự (2018), Anastassova (2015), Ng & cộng sự (2018), Cao & Chen (2018) thì các tác giả đi trước có khả năng đã vô tình tăng mạnh tác động gián tiếp và giảm nhẹ đi tác động trực tiếp.
Nghiên cứu duy nhất tính đến thời điểm hiện nay, theo đánh giá của tác giả, có đánh giá tác động toàn diện của nhận thức về môi trường đến thực hành có trách nhiệm với môi trường tại các cơ sở lưu trú được tiến hành tại Hong Kong (của Chan & cộng sự, 2014). Các hoạt động thực hành có trách nhiệm với môi trường tại các cơ sở lưu trú ở Hong Kong và Cần Thơ sẽ có những khác biệt như: quy định và tiêu chuẩn áp dụng đối với thực hành xanh tại các cơ sở lưu trú, sự cạnh tranh trong lĩnh vực lưu trú, mức độ ô nhiễm bởi vì ở Cần Thơ chủ yếu là các cơ sở lưu trú quy mô nhỏ lẻ chưa có sự xuất hiện của các chuỗi lưu trú có uy tín được đầu tư bài bản theo tiêu chuẩn quốc tế. Chính từ sự khác biệt này có thể sẽ dẫn đến các khác biệt trong kết quả phân tích. Tuy nhiên trong trường hợp này, Chan & cộng sự (2014) đã nghiên cứu về "ý định thực hành xanh của khách sạn", bởi vì khi nếu từ ý định được chuyển đổi sang hành vi sẽ có một khoảng cách giữa xác suất có xảy ra hoặc không xảy ra.
Thêm vào đó, khi đánh giá về hành vi của cơ sở lưu trú các nghiên cứu trước sử dụng phương pháp cho phép đáp viên tự đánh giá mức độ thực hiện cam kết của đơn vị lưu trú với vấn đề được hỏi theo thang đo likert do đó kết quả thu được sẽ phụ thuộc phần lớn vào đánh giá chủ quan của đáp viên. Trong khi việc tự đánh giá đã được minh chứng rõ ràng là mọi người không đánh giá đúng năng lực hoặc hiệu suất của bản thân họ. Nhìn chung, họ có khuynh hướng đánh giá quá cao khả năng của cá nhân hoặc công ty mình do mọi người không thể đánh giá khả năng của mình chính xác hơn vì họ có ít hoặc không có hiểu biết sâu sắc về các lỗi bỏ sót của mình, mặc dù họ có thể nhận thức hoàn hảo về các giải pháp được tìm thấy (Dunning & cộng sự, 2004, Mabe & West, 1982). Việc đánh giá khách quan 3 không dựa trên tự đánh giá sẽ làm giảm bớt các sai số và giúp đánh giá chính xác hơn mức độ thực hiện các thực hành có trách nhiệm với môi trường tại các cơ sở lưu trú.
Từ những thông tin, bằng chứng nghiên cứu nêu trên, cho thấy rằng sự phát triển của ngành du lịch nói chung và chiến lược phát triển du lịch của mỗi doanh nghiệp lưu trú nói riêng không thể không đề cập đến yếu tố môi trường – một trong những tài nguyên để phát triển du lịch – cho dù qui mô phát triển du lịch ở mức độ nào; bởi vì, sự phát triển du lịch có trách nhiệm với môi trường không chỉ thể hiện một phần trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp ở khía cạnh môi trường, mà còn nhu cầu của du khách khi họ quyết định lựa chọn điểm đến du lịch.