Đặt vấn đề Cây xanh có vai trò vô cùng to lớn trong cuộc sống của chúng ta. Từ xa xưa đến nay, cuộc sống của loài người luôn gắn bó và không thể tách rời khỏi thiên nhiên. Thế nên, bất kể ai khi đứng trước các yếu tố tạo nên thiên nhiên (nước, cỏ cây hoa lá, núi non…) đều cảm thấy tâm hồn nhẹ nhàng và thư thái, như tìm được chốn yên bình sau khoảng thời gian ồn ào vội vã của cuộc sống. Cây xanh là để bảo vệ môi trường và cải thiện không gian sống quanh ta, ngoài các biện pháp giảm thiểu nguồn ô nhiễm thì việc trồng và bảo vệ cây xanh có vai trò vô cùng quan trọng.
Bởi trước hết, hệ thống cây xanh có tác dụng cải thiện khí hậu vì chúng có khả năng ngăn chặn và lọc bức xạ mặt trời, ngăn chặn quá trình bốc hơi nước, giữ độ ẩm đất và độ ẩm không khí, kiểm soát gió và lưu thông gió. Cây xanh có tác dụng bảo vệ môi trường: hút khí CO2 và cung cấp O2, ngăn giữ các chất khí bụi độc hại. Để phục vụ cho việc tạo cảnh quan, công tác giống đóng một vai trò không thể thiếu được trong trồng rừng, nhằm tái tạo, giúp cho sản xuất nghề rừng được lâu dài sớm phát huy công dụng phòng hộ vào bảo vệ môi trường 6. Giống là một khâu quan trọng của rừng thâm canh, không có giống được cải thiện theo mục tiêu kinh tế thì không thể đưa năng suất rừng lên cao 7 .
Những loài cây sau khi đã được chọn lọc, khảo nghiệm thì việc lựa chọn phương pháp nhân giống cực kỳ quan trọng trong việc duy trì những tình trạng tốt của loài cây. Có rất nhiều cách tạo giống bằng nhiều phương pháp khác nhau như nuôi cấ y mô t ế bào trong môi trường nhân tạo, nhân giống sinh dưỡng… Trong đó nhân giống bằng hom là một trong những công cụ có hiệu quả nhất. n 2 Tùng la hán (Podocarpus macrophyllus) là loài cây có nguồn gốc ở Trung Quốc, Nhật Bản, cây được nhập về Việt Nam và ngày càng phát triển rộng khắp.Tùng la hán là cây than mộc, có thể chịu hạn tốt, thích nhiệt độ nóng ẩm (nhiệt độ thích hợp cho cây sinh trưởng và phát triển tốt là trong khoảng từ 18-25oC). Tuy nhiên Tùng la hán là loài cây chịu lạnh kém.
Cây có chiều cao trung bình từ 7-10m, tối đa là 20m, cành nhánh nhiều, tán lá rộng. Cây được trồng nhiều ở khuôn viên cây cảnh và có ý nghĩa rất lớn về mặt môi trường sinh thái ở những nơi công cộng vì vậy việc nghiên cứu nhân giống cho cây Tùng La Hán bằng phương pháp nào để cây sinh trưởng nhanh là việc làm cần thiết. Giâm hom phương pháp duy trì được tính trạng của cây mẹ. Giâm hom là phương pháp dùng một đoạn ngon, thân hoặc rễ để tạo ra cây mới, gọi là cây hom.
Kết quả của giâm hom phụ thuộc vào nhiều yếu tố trong quá trình như cách chăm sóc,…ngoài ra, nó còn phụ thuộc rất nhiều vào các yếu tố như: điều kiện ngoại cảnh, nhân tố nội tại, chất kích thích, giá thể,… Nhưng việc sử dụng loại thuốc nào, nồng độ bao nhiêu thích hợp với khả năng ra rễ của cây lại là một vấn đề cần được nghiên cứu. Xuất phát từ vấn đề trên tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu ảnh hƣởng của chất kích thích sinh trƣởng NAA (1-Naphthalene Acetic Acid) đến sự hình thành cây hom Tùng La Hán (Podocarpus macrophyllus) tại vƣờn ƣơm trƣờng Đại học Nông Lâm Thái Nguyên” 1. Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu mức độ ảnh hưởng của chất kích thích ra rễ NAA đến khả năng hình thành hom cây Tùng La Hán góp phần tạo cây giống phục vụ cho trồng cây làm đẹp cảnh quan, cải thiện môi trường sống. Mục tiêu nghiên cứu Xác định được nồng độ chất kích thích ra rễ NAA phù hợp cho khả năng ra rễ, ra chồi của cây Tùng la hán, từ đó tìm ra nồng độ thích hợp nhất cho giâm hom cây Tùng la hán.
Ý nghĩa của đề tài - Trong học tập, nghiên cứu khoa học. + Giúp cho sinh viên có điều kiện vận dụng các kiến thức đã học vào thực tế sản xuất, nâng cao trình độ chuyên môn. + Kết quả của đề tài nghiên cứu làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo trong nghiên cứu, nhân giống loài cây Tùng La Hán. + Thông qua quá trình thực hiện đề tài, sinh viên có điều kiện học hỏi những kiến thức thực tiễn nâng cao kiến thức và kỹ năng cho bản thân để thực hiện tốt công tác sau này.
- Trong thực tế Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở thực tiễn cho công tác nhân giống loài cây Tùng La Hán bằng hom trên địa bàn Thái nguyên và một số nơi có điều kiện tương tự. n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.1 Cơ sở khoa học của giâm hom Đối với thực vật nói chung, cây Tùng la hán nói riêng, để duy trì nòi giống của mình chúng đều phải thông qua cơ quan sinh sản, hoặc chúng có khả năng tái sinh từ các bộ phận của các cơ quan sinh dưỡng như: lá, chồi, thân, rễ.Nếu đưa các bộ phận của chúng vào môi trường thích hợp nó sẽ phát triển thành rễ, mầm và hình thành cây con. Phương pháp giâm hom Tùng la hán là sử dụng một bộ phận gồm đoạn thân lá (cơ quan dinh dưỡng) để tái sinh ra cây mới. Ý nghĩa của nhân giống bằ ng hom.
- Nhân giống hom là phương pháp truyền đạt các biến dị di truyền của cây mẹ cho cây hom. - Nhân giống hom là phương thức lưu giữ được ưu thế lai cho đời F1. - Nhân giống hom làm rút ngắn chu kỳ sinh sản, rút ngắn thời gian thực hiện chương trình cải thiện giống cây rừng. - Nhân giống hom là một phát triển nhân nhanh các loại quý hiếm đang bị khai thác cạn kiệt, là phương pháp phát triển bảo tồn nguồn gen cây rừng.
- Nhân giống hom là phương thức nhân giống bổ sung cho các loại cây khó thu hái và bảo quản hạt. Các loại hom được dùng trong nhân giống: Các loại hom được dùng trong nhân giống ở cây rừng có thể là thân cây non, cành, lá, rễ… - Hom thân và hom cành là hom được cắt từ một phần của thân cây non, từ chồi vượt hoặc cành non của cây. Một số loài như tre, luồng… hom giâm có thể là một đoạn thân, một đoạn thân có gốc, đoạn cành hoặc đoạn gốc n 5 cành sát thân. Hom của các loài thân gỗ đều được lấy từ thân cây non hoặc cành non của cây.
Các loại cành giâm thường là cành non, cành hóa gỗ yếu, cành nửa hóa gỗ, cành hóa gỗ. - Hom rễ là loại hom được cắt từ rễ cây. Mốt số loại cây có thể dùng rễ để giâm hom như Xoan, Long não, Lê, Hồng. Ngoài ra ở một số loài thực vật người ta có thể giâm hom từ lá (Thu hải đường, Sống đời) hoặc từ củ ( Khoai lang…) [3].
Trong các yếu tố trên thì chất lượng hom giống ngoài phụ thuộc vào kỹ thuật nuôi hom trên cây mẹ nó còn phục thuộc rất lớn vào bản chất di truyền của từng giống. Trong thực tế, có những giống giâm hom rất đơn giản, tỷ lệ sống cao những cũng có những giống khi giâm hom rất khó ra rễ và điều này thường gặp trong quá trình chọn lọc giống Đối với những giống tốt khó giâm cành có thể khắc phục bằng cách sử dụng chất kích thích sinh trưởng để giâm cành như: IAA, IBA hoặc NAA.1 Cơ sở tế bào học Tế bào học là đơn vị cấu trúc cơ bản của cây rừng. Trong đó tế bào có đầy đủ thông tin di truyền cho tất cả quá trình phát triển của cá thể sinh vật. Đồng thời chất nguyên sinh của tế bào có kh ả năng thu nhận năng lượng và chất liệu từ môi trường để phục vụ cho quá trình sinh sản.
Như vậy có thể coi cây con được tạo bởi quá trình sinh sản sinh dưỡng chẳng qua là bản sao của cây mẹ mà thôi [3] 2.2 Cơ sở di truyền học Dựa vào các đặc tính di truyền của cây mẹ truyền cho đời con nhờ quá trình nguyên nhiễm và nguyên phân, mà ta tiến hành dùng các cành, thân để giâm hom. Các loại cây khác nhau thì đặc điểm ra rễ khác nhau, các tác giả này đã dựa vào khả năng ra rễ để chia làm 3 nhóm: n 6 Nhóm dễ ra rễ: Bao gồm các loài cây không c ần sử dụng chất kích thích vẫn có tỷ lệ ra rễ cao , nhóm này gồm 29 loài như: Đa, Sung, Tre, Nứa, Dương… Nhóm khó ra rễ: Bao gồ m các loài hầ u như không ra rễ hoă ̣c là phải dùng chất kích thích ra rễ mà vẫn cho tỷ lệ ra rễ thấp , nhóm này gồm 26 loài như chi: Mâ ̣n mơ. Ở nước ta, Bách tán cũng thuộc loài khó ra rễ. Nhóm ra rễ trung bình : Bao gồm các loài cây chỉ sử du ̣ng chấ t kích thích với nồng độ thấp cũng có thể ra rễ với tỉ lệ cao nhóm này g ồm 65 loài trong đó có các chi: Chi Thông, chi Sồi,…Tuy vậy, sự phân chia này chỉ có ý nghĩa tương đối, vì thế theo khả năng giâm hom có thể chia thực vật thành 2 nhóm chính là.
Nhóm sinh sản chủ yếu bằng hom, cành: Gồm nhiều loài cây thuô ̣c ho ̣ Dâu tằm, một số loài thuộc họ Liễu, với những loài cây này khi giâm hom không cần sử dụng thuốc hom vẫn ra rễ bình thường. Nhóm sinh sản chủ yếu bằng hạt: Khả năng ra rễ của hom giâm hạn chế bởi các mức độ khác nhau. Những loài cây dễ ra rễ như Thông đỏ, 40-50 tuổi vẫn ra rễ 80-90% [4] 2.3 Sự hình thành rễ của cây hom Rễ bất định là rễ ra ở bất kỳ bộ phận nào của cây ngoài hệ rễ của nó trong giâm hom và điều quan trọng là hình thành được rễ bất định. Có hai rễ bất định là rễ tiềm ẩn và rễ mới sinh.
- Rễ tiềm ẩn: Là rễ có nguồn gốc tự nhiên trong thân, trong cành cây nhưng chỉ phát triển khi thân hoặc cành đó tách khỏi thân cây. - Rễ mới sinh: Chỉ được hình thành khi cắt hom. * Sự hình thành rễ bất định có thể chia ra làm ba giai đoạn: - Các tế bào bị thương ở vết cắt chết đi và hình thành nên một lớp tế bào bị thối trên bề mặt, vết thương bị bao bọc bởi một lớp keo. Lớp bảo vệ này giúp mặt cắt khỏi bị thoát nước.