CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ ẢNH HƯỞNG CỦA MÔI TRƯỜNG KINH DOANH ĐẶC THÙ ĐẾN HOẠT ĐỘNG QUẢN TRỊ DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm, lý thuyết cơ bản. Môi trường. Khái niệm về môi trường đã được thảo luận rất nhiều và từ lâu.
Có nhiều quan niệm về môi trường như: - Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo có quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên (Điều 1, Luật Bảo Vệ Môi Trường của Việt Nam, 1993). - Theo wikipedia định nghĩa thì môi trường là một tổ hợp các yếu tố tự nhiên và xã hội bao quanh bên ngoài của một hệ thống nào đó. Chúng tác động lên hệ thống này và xác định xu hướng và tình trạng tồn tại của nó. Môi trường có thể coi là một tập hợp, trong đó hệ thống đang xem xét là một tập hợp con.
Môi trường của một hệ thống đang xem xét cần phải có tính tương tác với hệ thống đó. Nói chung, “Môi trường của một khách thể bao gồm các vật chất, điều kiện hoàn cảnh, các đối tượng khác hay các điều kiện nào đó mà chúng bao quanh khách thể này hay các hoạt động của khách thể diễn ra trong chúng”. Môi trường kinh doanh Kinh doanh là việc thực hiện liên tục một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi. Bất kỳ một sự vật hiện tượng nào cũng vận động trong một môi trường nhất định và chịu sự tác động trực tiếp từ môi trường đó, với doanh nghiệp thì môi trường tồn tại quanh nó là môi trường kinh doanh của doanh nghiệp.
Có nhiều quan điểm khác nhau về môi trường kinh doanh của doanh nghiệp tùy vào cách tiếp cận. Theo quan điểm chung nhất thì: “Môi trường kinh doanh là tổng hợp các yếu tố (tự nhiên, chính trị, tổ chức, kinh tế, xã hội và kỹ thuật….), các điều kiện khách quan và chủ quan mà doanh nghiệp chịu tác động trực tiếp hay gián tiếp trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của mình. Đó là tổng thể những điều kiện, những yếu tố bên trong và bên ngoài tác động đến doanh nghiệp nhằm đảm bảo cho doanh nghiệp hoạt động bình thường và có hiệu quả”. Môi trường kinh doanh là cơ sở để doanh nghiệp phân tích đồng bộ các tác nhân ảnh hưởng tới quá trình kinh doanh, từ đó có thể khai thác lợi thế và ngăn ngừa các rủi ro có thể xảy ra.
Hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp được thực hiện SV: Đinh Thị Thu Hương 5 Lớp: K7HQ1K1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa: Quản trị doanh nghiệp trong môi trường cụ thể, mức sinh lời phụ thuộc trước hết vào sự phân tích và am hiểu môi trường kinh doanh của các chủ doanh nghiệp Xét toàn bộ quá trình hoạt động của doanh nghiệp, ta có thể chia môi trường kinh doanh của doanh nghiệp thành hai loại chính: - Môi trường bên trong doanh nghiệp: Bao gồm những yếu tố về vật chất như cơ sở vật chất kỹ thuật, vốn, người lao động…và các yếu tố thuộc tinh thần như triết lý kinh doanh, các tập quán, thói quen, truyền thống, nghệ thuật ứng xử… - Môi trường bên ngoài doanh nghiệp: + Môi trường vĩ mô: kinh tế, chính trị, luật pháp, công nghệ…. +Môi trường kinh doanh đặc thù :bao gồm khách hàng, nhà cung ứng, đối thủ cạnh tranh, các cơ quan hữu quan. Trong đó, một trong những môi trường đặc trưng tác động trực tiếp tới doanh nghiệp là môi trường kinh doanh đặc thù. Môi trường kinh doanh đặc thù.
Môi trường trường kinh doanh đặc thù của doanh nghiệp là những yếu tố môi trường kinh doanh riêng của từng doanh nghiệp và giúp DN phân biệt với doanh nghiệp khác. Nói cách khác MTKD đặc thù là môi trường chứa đựng các tác nhân ảnh hưởng trực tiếp đến các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Nó bao gồm các cá nhân hay tổ chức ở bên ngoài doanh nghiệp mà quyền lợi của họ có liên quan gắn liền với các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Môi trường kinh doanh đặc thù là tập hợp các yếu tố, các mối quan hệ tác động trực tiếp đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, gồm 4 yếu tố chính: Khách hàng, nhà cung ứng, đối thủ cạnh tranh và các cơ quan hữu quan.
-Khách hàng: là những cá nhân hay tổ chức mua sản phẩm, dịch vụ của doanh nghiệp. Khách hàng có thể là người tiêu dùng trực tiếp hoạc cũng có thể là các trung gian phân phối như: các nhà bán buôn, bán lẻ, các đại lý… -Nhà cung cấp: là những cá nhân, tổ chức cung ứng các loại yếu tố đầu vào cho doanh nghiệp như: nguyên vật liệu, vật tư, thiết bị, vốn, lao động,…phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp được tiến hành thuận lợi và ổn định. -Đối thủ cạnh tranh :là những cá nhân hay tổ chức có khả năng thỏa mãn nhu cầu của khách hàng mục tiêu của doanh nghiệp bằng: cùng một loại sản phẩm, dịch vụ có cùng nhãn hiệu, cùng loại sản phẩm nhưng khác nhãn hiệu, các sản phẩm, dịch vụ có khả năng thay thế,… -Cơ quan hữu quan: bao gồm: Cơ quan Nhà nước, các cơ quan tổ chức địa phương, hiệp hội các ngành hàng, các cơ quan bảo vệ môi trường… Phân tích môi trường kinh doanh đặc thù có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với mỗi doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp nhận biết được đâu là yếu tố cần quan tâm, thấy SV: Đinh Thị Thu Hương 6 Lớp: K7HQ1K1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa: Quản trị doanh nghiệp được mối liên hệ chặt chẽ và cạnh tranh lẫn nhau; đâu là thuận lợi đâu là khó khăn và hạn chế cần khắc phục để thích ứng với môi trường kinh doanh. Đặc điểm của môi trường kinh doanh đặc thù: Môi trường kinh doanh đặc thù của doanh nghiệp có một số đặc điểm sau: - Môi trường kinh doanh đặc thù có tính động: MTKD đặc thù cùng các yếu tố cấu thành luôn vận động và biến đổi không ngừng, sự ảnh hưởng của nó không chỉ tác động đến một doanh nghiệp cụ thể mà còn tác động đến nhiều doanh nghiệp cùng kinh doanh một mặt hàng, một ngành hàng.
- Môi trường kinh doanh đặc thù có tính đa dạng: MTKD đặc thù là sự đan xen của các yếu tố có tác động và ảnh hưởng qua lại lẫn nhau. Sự thay đổi của một yếu tố này sẽ kéo theo sự thay đổi của các yếu tố còn lại thuộc môi trường kinh doanh đặc thù. Vấn đề đặt ra cho bất kỳ một tổ chức hay một cá nhân nào khi phân tích đánh giá môi trường kinh doanh đặc thù phải xem xét trên phương diện tổng thể trong mối quan hệ giữa các yếu tố. - Môi trường kinh doanh đặc thù có tính phức tạp: Bản thân môi trường đã mang tính phức tạp.
Tính phức tạp của MTKD của DN được đặc trưng bởi một loạt các yếu tố có ảnh hưởng đến nỗ lực của doanh nghiệp. Các yếu tố thuộc môi trường kinh doanh đặc thù luôn biến đổi không ngừng, chúng ta rất khó để dự đoán chính xác được những gì mà môi trường kinh doanh tác động đến DN. Môi trường càng phức tạp thì công tác dự đoán càng gặp nhiều khó khăn và doanh nghiệp càng khó đưa ra các quyết định chính xác và hiệu quả. Môi trường kinh doanh luôn tiềm ẩn những yếu tố gây bất lợi cho doanh nghiệp.
Do đó để tìm kiếm cơ hội kinh doanh, vượt qua các thách thức, doanh nghiệp phải thường xuyên dự báo sự biến động của thị trường thông qua việc phân tích, nghiên cứu, đánh giá ảnh hưởng của các yếu tố môi trường kinh doanh đặc thù của doanh nghiệp. Sự cần thiết phải nghiên cứu môi trường kinh doanh đặc thù. Môi trường kinh doanh đặc thù tác động đến doanh nghiệp thông qua mối quan hệ giữa DN với các yếu tố môi trường kinh doanh đặc thù, nó có thể tạo ra cơ hội hoặc rủi ro cho DN. Môi trường kinh doanh đặc thù bao gồm nhiều yếu tố, các yếu tố trong ngành và các yếu tố ngoại cảnh, nó quyết định tính chất và mức độ cạnh tranh trong ngành kinh doanh đó.
Môi trường KD đặc thù bao gồm 4 yếu tố: Khách hàng, nhà cung cấp, đối thủ cạnh tranh và các cơ quan Nhà nước. Mỗi yếu tố này có tác động đến doanh nghiệp theo những cách khác nhau nhưng thống nhất nhau và tác động qua lại lẫn nhau. Nó được thể hiện ở sơ đồ dưới đây: SV: Đinh Thị Thu Hương 7 Lớp: K7HQ1K1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa: Quản trị doanh nghiệp Kinh tế Khoa hoc –công nghệ Đối thủ cạnh tranh Doanh nghiệp Khách hàng Nhà cung cấp Cơ quan Chính trị, pháp Văn hóa – Xã hội hữu quan luật Điều kiện tự nhiên Hình 1.2: Mối quan hệ giữa doanh nghiệp và các yếu tố của MTKD đặc thù Các yếu tố môi trường KD đặc thù luôn tồn tại bên cạnh DN, phát triển cùng sự phát triển của doanh nghiệp. Mỗi yếu tố luôn chứa đựng các cơ hội cũng như những thách thức cho DN, nó góp phần làm cho DN hoàn thiện hơn.
Bốn yếu tố này quan hệ biện chứng lẫn nhau và DN luôn nằm trong sự tác động qua lại giữa chúng. Sự tác động là khách quan, có thể tích cực hoặc tiêu cực, và cùng một sự việc thì ở mỗi DN lại có cách tiếp cận khác nhau. Vậy làm thế nào để DN có thể tận dụng được những lợi thế, hạn chế được tiêu cực, đồng thời đưa ra được quyết định quản trị hiệu quả? Đây chính là những băn khoăn của mỗi DN, để có thể làm được điều này DN cần phải nắm bắt rõ sự biến động của MTKD đặc thù và dự báo được những biến động của nó. Mặt khác MTKD đặc thù là cơ sở tạo sự khác biệt giữa các doanh nghiệp và môi trường kinh doanh đặc thù cũng có tính đa dạng, phức tạp.
Hơn nữa, trong tình hình nền kinh tế ngày càng phát triển thì hoạt động quản trị ngày càng được đánh giá đúng tầm quan trọng của nó, mối quan hệ qua lại giữa MTKD và công tác quản trị ngày càng được thể hiện rõ. Vì vậy nghiên cứu môi trường KD là rất cần thiết, nó giúp chúng ta nhận ra cách thức tác động tốt nhất, hiệu quả nhất tới môi trường của DN; nó cũng giúp DN hoàn thiện hơn công tác quản trị của mình.