Chương 1. TONG QUAN LÝ THUYET VÀ NGHIÊN CỨU THỰC NGHIEM VE ANH HUONG CUA CÁC YEU TO Vi MO DEN CHỈ SO GIA CHUNG KHOAN 1. THỊ TRUONG CHUNG KHOAN VIET NAM VA CHI SO GIÁ CHUNG KHOAN 1. Thi trường chứng khoán 1.
Khai niệm Thị trường chứng khoán (TTCK) là một tập hợp bao gồm những người mua và người bán cô phiếu (hay chứng khoán), thứ đại diện cho quyền sở hữu của họ đối với một doanh nghiệp; chúng có thể bao gồm các cô phiếu được niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán đại chúng, hoặc những cô phiếu được giao dịch một cách không công khai, ví dụ như cổ phan của một công ty tư nhân được bán cho các nhà đầu tư thông qua các nền tảng gọi vốn cộng đồng. Những khoản đầu tư trên thị trường chứng khoán hầu hết được thực hiện thông qua môi giới chứng khoán và nền tảng giao dịch điện tử. Xét về khía cạnh kinh tế học hiện đại, TTCK là địa điểm diễn ra các nghiệp vụ mua bán chứng khoán trung và dài hạn. Các giao dịch này diễn ra trên thị trường sơ cấp, khi người mua mua chứng khoán trực tiếp từ tổ chức phát hành và trên thị trường thứ cấp, khi các chứng khoán đã được phát hành trước đó trên TTCK ở thị trường sơ cấp.
Như vậy, về hình thức, TTCK chỉ đơn giản là một địa điểm nơi các chứng khoán được trao đổi, mua bán và chuyển nhượng, từ đó thay đôi người nắm giữ chứng khoán. Tại Việt Nam, theo Khoản 14 Điều 4 Luật Chứng khoán quy định: “Hoạt động về chứng khoán và thị trường chứng khoán bao gồm các hoạt động chào bán, niêm yết, giao dịch, kinh doanh, đầu tư chứng khoán, cung cấp dịch vụ về chứng khoán, công bố thông tin, quản trị công ty đại chúng và các hoạt động khác được quy định tại Luật này.” 11181005 - Nguyễn Trung Đức 4 Chuyên đề thực tập chuyên ngành Toán Kinh tế 1. Phân loại thị trường chứng khoán Phân loại theo sự luân chuyển nguồn vốn Thị trường sơ cấp (Primary Market) là thị trường mua bán các chứng khoán mới phát hành, còn được gọi là thị trường cấp một hoặc thị trường phát hành. Thông thường, trên một san giao dich, đó là nơi các công ty, chính phủ và các nhóm khác tìm kiếm nguồn tài chính thông qua chứng khoán dựa trên nợ hoặc dựa trên vốn chủ sở hữu.
Thị trường sơ cấp được tạo điều kiện thuận lợi bởi các nhóm bảo lãnh phát hành bao gồm các ngân hàng đầu tư đặt mức giá khởi điểm cho một chứng khoán nhất định và giám sát việc bán nó cho các nhà đầu tư. Ta có thể hình dung một cách đơn giản răng, trên thị trường sơ cấp, phần lớn số tiền thu được từ việc bán chứng khoán sẽ được chuyền lại cho công ty phát hành. Ngược lại, chứng khoán từ chủ thé phát hành, thông qua tô chức bảo lãnh, được phân phối đến tay của nhiều nhà đầu tư. Thị trường thứ cấp (Secondary Market) là nơi giao dich các chứng khoán đã được phát hành trên thị trường trường sơ cấp.
Thị trường thứ cấp còn được gọi là thị trường hậu mãi, nơi mà các công ty có thể giao dịch chứng khoán của họ. Thị trường thứ cấp cho phép các nhà đầu tư mua và bán cô phiếu một cách tự do ma không cần sự can thiệp của công ty phát hành, định giá cổ phiếu dựa trên hiệu suất trong các giao dịch này. Do đó, việc bán cô phiếu giữa người mua và người bán cô phiếu tạo ra thu nhập. Thị trường thứ cấp là nơi giao dịch nhộn nhịp của nhiều loại chứng khoán.
Phân loại theo phương thức hoạt động thị trường * Thị trường tập trung — Sở giao dịch TTCK tập trung là thị trường ở đó việc giao dịch mua bán chứng khoán được thực hiện tại một địa điểm tập trung gọi là sàn giao dịch. Đặc điểm của TTCK tập trung: « TTCK tập trung có địa điểm giao dịch cố định. e Cac chứng khoán được giao dịch tại TTCK tập trung phải thỏa mãn những điều kiện nhất định và hoàn tất thủ tục niêm yết, thường là chứng khoán của những công ty lớn, có danh tiếng, đã qua thử thách của thị trường. « Phuong thức giao dịch chủ yếu là đấu giá hoặc ghép lệnh dé hình thành giá cả cạnh tranh tốt nhất trong các phiên giao dịch.
11181005 - Nguyễn Trung Đức 5 Chuyên đề thực tập chuyên ngành Toán Kinh tế Thành viên giao dịch có giới hạn, thường chi bao gồm những tô chức và hoặc cá nhân có đủ điều kiện, đã được cơ quan quản lý nhà nước về lĩnh vực chứng khoán và TTCK cấp phép thành viên. Nhà nước quản lý thị trường thông qua các pháp luật chuyên ngành về Chứng khoán và TTCK. * Thi trường phi tập trung (còn gọi là thị trường OTC — Over The Counter) Thị trường OTC là thị trường ở đó việc giao dịch mua bán chứng khoán không diễn ra tại một địa điểm tập trung mà thông qua hệ thống máy vi tính và điện thoại kết nối giữa các thành viên của thị trường. Đặc điểm của TTCK OTC: TTCK OTC không có địa điểm giao dịch cố định.
Các giao dịch được tiễn hành qua mạng lưới các CTCK phân tán trên khắp quốc Chứng khoán giao dịch trên thị trường OTC là những chứng khoán chưa được niêm yết trên bất kỳ thị trường tập trung nào và thường bao gồm các chứng khoán có tiêu chuan thấp hơn chứng khoán được niêm yết trên thị trường tập trung — chứng khoán của các công ty vừa và nhỏ. Giá chứng khoán trên thị trường OTC được xác định chủ yếu theo phương thức thỏa thuận. Nhà nước quản lý đối với thị trường OTC thông qua các pháp luật chuyên ngành về Chứng khoán và TTCK. Phân loại theo hàng hóa trên thị trường Thị trường chứng khoán cũng có thê được phân thành các thị trường: thị trường cô phiếu, thị trường trái phiếu, thị trường các công cụ chứng khoán phái sinh.
Thị trường cô phiếu: là thị trường giao dich và mua bán các loại cổ phiếu, bao gồm cô phiếu thường, cô phiếu ưu đãi. Thị trường trái phiếu: là thị trường giao dịch và mua bán các loại trái phiếu đã được phát hành, các trái phiếu này bao gồm các trái phiếu công ty, trái phiếu đô thị và trái phiếu chính phủ. Thị trường các công cụ chứng khoán phái sinh: là thị trường phát hành và mua đi bán lại các chứng từ tài chính khác như quyền mua cô phiếu, chứng quyên, hợp đồng quyền chon,. 11181005 - Nguyễn Trung Đức 6 Chuyên đề thực tập chuyên ngành Toán Kinh tế 1.
Chức năng và vai trò của thị trường chứng khoán Chức nang của TTCK Huy động vốn cho nền kinh tế Khi các nhà đầu tư mua chứng khoán do các công ty phát hành, số tiền nhàn rỗi của họ được đưa vào hoạt động sản xuất kinh doanh và qua đó góp phần mở rộng sản xuất xã hội. Bằng cách hỗ trợ các hoạt động đầu tư của công ty, thị trường chứng khoán đã có những tác động quan trọng đối với sự phát triển của nền kinh tế quốc dân. Thông qua thị trường chứng khoán, chính phủ và chính quyền ở các địa phương cũng huy động được các nguồn vốn cho mục đích sử dụng và đầu tư phát triển hạ tầng kinh tế, phục vụ các nhu cầu chung của xã hội. Cung cấp môi trường đầu tư cho công chúng Thị trường chứng khoán cung cấp cho công chúng một môi trường đầu tư lành mạnh với các cơ hội lựa chọn phong phú.
Các loại chứng khoán trên thị trường rất khác nhau về tính chất, thời hạn và độ rủi ro, cho phép các nhà dau tư có thé lựa chọn cho loại hàng hóa phù hợp với khả năng, mục tiêu va sở thích của mình. Chính vì vậy, thị trường chứng khoán góp phần đáng ké làm tăng mức tiết kiệm quốc gia. Phản ánh tình trạng nền kinh tế Các chỉ báo của thị trường chứng khoán phản ánh động thái của nền kinh tế một cách nhạy bén và chính xác. Giá các chứng khoán tăng lên cho thấy đầu tư đang mở rộng, nền kinh tế tăng trưởng: và ngược lại giá chứng khoán giảm sẽ cho thấy các dấu hiệu tiêu cực của nền kinh tế.
Vai trò của TTCK Huy động vốn đầu tư cho nền kinh tế Khi các nhà đầu tư mua chứng khoán do các công ty phát hành, số tiền nhàn rỗi của họ được đưa vào hoạt động sản xuất kinh doanh và qua đó góp phần mở rộng sản xuất xã hội. Bằng cách hỗ trợ các hoạt động đầu tư của công ty, TTCK đã có những tác động quan trọng đối với sự phát triển của nền kinh tế quốc dân. Thông qua TTCK, chính phủ và chính quyền ở các địa phương cũng huy động được các nguồn vốn cho mục đích sử dụng và đầu tư phát triển hạ tầng kinh tế, phục vụ các nhu câu chung của xã hội. 11181005 - Nguyễn Trung Đức 7 Chuyên đề thực tập chuyên ngành Toán Kinh tế Cung cấp môi trường đầu tư cho công chúng TTCK cung cấp cho công chúng một môi trường đầu tư lành mạnh với các cơ hội lựa chọn phong phú.
Các loại chứng khoán trên thị trường rất khác nhau về tính chất, thời hạn và độ rủi ro, cho phép các nhà đầu tư có thé lựa chọn cho loại hàng hóa phù hợp với khả năng, mục tiêu và sở thích của mình. Chính vì vậy, TTCK góp phan đáng kê làm tăng mức tiết kiệm quốc gia. Tao tính thanh khoản cho các chứng khoán Nhờ có TTCK các nha dau tư có thể chuyển đồi các chứng khoán họ sở hữu thành tiền mặt hoặc các loại chứng khoán khác khi họ muốn. Khả năng thanh khoản (khả năng chuyển đổi thành tiền mặt) là một trong những đặc tinh hấp dẫn của chứng khoán đối với người đầu tư.
Đây là yếu tố cho thấy tính linh hoạt, an toàn của vốn đầu tư. TTCK hoạt động càng năng động và có hiệu quả thì càng có khả năng nâng cao tính thanh khoản của các chứng khoán giao dịch trên thị trường. Đánh giá hoạt động của doanh nghiệp Thông qua giá chứng khoán, hoạt động của các doanh nghiệp được phản ảnh một cách tổng hợp và chính xác, giúp cho việc đánh giá và so sánh hoạt động của các doanh nghiệp được nhanh chóng và thuận tiện, từ đó cũng tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, kích thích áp dụng công nghệ mới, cải tiến sản phẩm. Tạo môi trường giúp chính phủ thực hiện chính sách vĩ mô Các chỉ báo của TTCK phản ánh động thái của nền kinh tế một cách nhạy bén và chính xác.