Năng Lực Cạnh Tranh Của Tỉnh Thái Nguyên Trong Việc Thu Hút Đầu Tư

Khám phá luận văn thạc sĩ về năng lực cạnh tranh của tỉnh Thái Nguyên trong thu hút đầu tư, phân tích các yếu tố và giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Lê Thị Thu Huyền
• Người hướng dẫn: PGS. Mai Thị Thanh Xuân
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Năng Lực Cạnh Tranh Tỉnh Thái Nguyên Trong Thu Hút Đầu Tư
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CẤP TỈNH
• 1.1. Khái niệm và các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh cấp tỉnh
• 1.1.1. Một số khái niệm cơ bản liên quan đến năng lực cạnh tranh cấp tỉnh
• 1.1.2. Vai trò của việc nâng cao năng lực cạnh tranh cấp tỉnh
• 1.1.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh cấp tỉnh
• 1.2. Tiêu chí đánh giá (chỉ số) năng lực cạnh tranh cấp tỉnh
• 1.2.1. Chi phí gia nhập thị trường
• 1.2.2. Tiếp cận đất đai và sự ổn định trong sử dụng đất
• 1.2.3. Tính minh bạch và tiếp cận thông tin
• 1.2.4. Chi phí thời gian để thực hiện các quy định của Nhà nước
• 1.2.5. Chi phí không chính thức
• 1.2.6. Tính năng động và tiên phong của lãnh đạo tỉnh
• 1.2.7. Dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp
• 1.2.8. Chất lượng đào tạo lao động
• 1.2.9. Thiết chế pháp lý
• 1.3. Kinh nghiệm nâng cao năng lực cạnh tranh cấp tỉnh trong thu hút đầu tư tại một số địa phương
• 1.3.1. Thực tiễn nâng cao năng lực cạnh tranh của một số tỉnh
• 1.3.2. Bài học kinh nghiệm rút ra cho tỉnh Thái Nguyên
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA TỈNH THÁI NGUYÊN TRONG THU HÚT ĐẦU TƯ GIAI ĐOẠN 2006 - 2012
• 2.1. Những lợi thế và bất lợi thế đối với tỉnh Thái Nguyên trong thu hút đầu tư
• 2.1.1. Những lợi thế cơ bản
• 2.1.2. Những bất lợi thế chủ yếu
• 2.2. Phân tích thực trạng năng lực cạnh tranh của tỉnh Thái Nguyên trong thu hút đầu tư
• 2.2.1. Khái quát thực trạng thu hút vốn đầu tư phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Thái Nguyên từ năm 2005 đến nay
• 2.2.2. Phân tích thực trạng năng lực cạnh tranh của tỉnh Thái Nguyên trong thu hút đầu tư trong thời gian qua
• 2.3. Đánh giá năng lực cạnh tranh của tỉnh Thái Nguyên trong việc thu hút đầu tư
• 2.3.1. Những thành tựu cơ bản
• 2.3.2. Những hạn chế chủ yếu và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH TRONG THU HÚT ĐẦU TƯ CỦA TỈNH THÁI NGUYÊN
• 3.1. Quan điểm nâng cao năng lực cạnh tranh cấp tỉnh của Thái Nguyên
• 3.1.1. Bối cảnh mới liên quan đến năng lực cạnh tranh cấp tỉnh trong thu hút đầu tư của tỉnh Thái Nguyên
• 3.1.2. Quan điểm, mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2011 – 2020
• 3.2. Một số giải pháp chủ yếu nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh Thái Nguyên trong thu hút đầu tư
• 3.2.1. Xây dựng và bảo đảm khung pháp lý thuận lợi, minh bạch
• 3.2.2. Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính
• 3.2.3. Củng cố, xây dựng bộ máy chính quyền trong sạch, vững mạnh
• 3.2.4. Phát huy tính năng động và tiên phong của lãnh đạo các cấp, các ngành
• 3.2.5. Tăng khả năng tiếp cận mặt bằng sản xuất kinh doanh và đảm bảo sự ổn định trong sử dụng đất cho doanh nghiệp và nhà đầu tư
• 3.2.6. Phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của các nhà đầu tư
• 3.2.7. Nâng cấp hệ thống kết cấu hạ tầng kĩ thuật, nhất là tại các khu, cụm công nghiệp
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Năng Lực Cạnh Tranh Tỉnh Thái Nguyên

Năng lực cạnh tranh của tỉnh Thái Nguyên trong việc thu hút đầu tư là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh phát triển kinh tế hiện nay. Tỉnh Thái Nguyên, với vị trí địa lý thuận lợi và nhiều tiềm năng phát triển, đang nỗ lực nâng cao năng lực cạnh tranh để thu hút các nguồn lực đầu tư. Việc hiểu rõ về năng lực cạnh tranh không chỉ giúp tỉnh phát triển kinh tế mà còn tạo ra môi trường đầu tư hấp dẫn cho các doanh nghiệp trong và ngoài nước.

1.1. Khái Niệm Năng Lực Cạnh Tranh Cấp Tỉnh

Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh được hiểu là khả năng của tỉnh trong việc thu hút và duy trì đầu tư, phát triển kinh tế bền vững. Các yếu tố như môi trường đầu tư, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp và cơ sở hạ tầng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực này.

1.2. Vai Trò Của Năng Lực Cạnh Tranh Trong Phát Triển Kinh Tế

Năng lực cạnh tranh không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế của tỉnh mà còn tác động đến chất lượng cuộc sống của người dân. Một tỉnh có năng lực cạnh tranh cao sẽ thu hút được nhiều đầu tư, tạo ra việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân.

II. Thách Thức Trong Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Tỉnh Thái Nguyên

Mặc dù có nhiều tiềm năng, tỉnh Thái Nguyên vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh. Những vấn đề như cơ sở hạ tầng chưa phát triển đồng bộ, chính sách đầu tư chưa đủ hấp dẫn và nguồn nhân lực còn hạn chế là những rào cản lớn.

2.1. Cơ Sở Hạ Tầng Chưa Đáp Ứng Nhu Cầu

Cơ sở hạ tầng giao thông, điện, nước và viễn thông tại Thái Nguyên còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng thu hút đầu tư. Việc cải thiện hạ tầng là cần thiết để tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp hoạt động.

2.2. Chính Sách Đầu Tư Chưa Hấp Dẫn

Chính sách đầu tư của tỉnh cần được cải cách để trở nên hấp dẫn hơn đối với các nhà đầu tư. Việc đơn giản hóa thủ tục hành chính và tăng cường minh bạch trong các quy định sẽ giúp thu hút nhiều hơn các nguồn vốn đầu tư.

III. Phương Pháp Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Tỉnh Thái Nguyên

Để nâng cao năng lực cạnh tranh, tỉnh Thái Nguyên cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các giải pháp như cải cách thủ tục hành chính, phát triển nguồn nhân lực và nâng cấp cơ sở hạ tầng là rất quan trọng.

3.1. Cải Cách Thủ Tục Hành Chính

Cải cách thủ tục hành chính sẽ giúp giảm thiểu thời gian và chi phí cho doanh nghiệp. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý sẽ tạo ra sự minh bạch và thuận lợi hơn cho các nhà đầu tư.

3.2. Phát Triển Nguồn Nhân Lực Chất Lượng

Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh. Tỉnh cần hợp tác với các trường đại học và tổ chức đào tạo để cung cấp nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của thị trường.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Năng Lực Cạnh Tranh Tỉnh Thái Nguyên

Thực tiễn cho thấy, việc nâng cao năng lực cạnh tranh đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho tỉnh Thái Nguyên. Sự gia tăng đầu tư từ các doanh nghiệp trong và ngoài nước là minh chứng rõ ràng cho những nỗ lực này.

4.1. Kết Quả Đầu Tư Tăng Trưởng

Trong những năm qua, tỉnh Thái Nguyên đã thu hút được nhiều dự án đầu tư lớn, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghiệp và dịch vụ. Điều này không chỉ tạo ra việc làm mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

4.2. Cải Thiện Chất Lượng Cuộc Sống

Sự gia tăng đầu tư đã góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân. Các dự án đầu tư không chỉ tạo ra việc làm mà còn nâng cao cơ sở hạ tầng và dịch vụ công cộng.

V. Kết Luận Về Năng Lực Cạnh Tranh Tỉnh Thái Nguyên

Năng lực cạnh tranh của tỉnh Thái Nguyên trong việc thu hút đầu tư là một yếu tố quyết định cho sự phát triển kinh tế bền vững. Tỉnh cần tiếp tục cải cách và nâng cao năng lực cạnh tranh để thu hút nhiều hơn các nguồn lực đầu tư trong tương lai.

5.1. Định Hướng Tương Lai

Trong tương lai, tỉnh Thái Nguyên cần xác định rõ các mục tiêu và chiến lược để nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc tập trung vào phát triển bền vững và cải thiện môi trường đầu tư sẽ là ưu tiên hàng đầu.

5.2. Khuyến Nghị Chính Sách

Tỉnh cần xây dựng các chính sách ưu đãi đầu tư hấp dẫn hơn, đồng thời cải thiện cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực để tạo ra môi trường đầu tư thuận lợi cho các doanh nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thái Nguyên giữ vị thế cửa ngõ giao lưu kinh tế - văn hóa trọng yếu giữa vùng trung du miền núi phía Bắc với vùng đồng bằng Bắc Bộ, sở hữu diện tích tự nhiên 3.541 km2 cùng quy mô dân số trên 1 triệu người. Trong giai đoạn 2006 - 2012, tỉnh duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân ấn tượng từ 9% đến 10%/năm. Mặc dù sở hữu tiềm năng công nghiệp phong phú và tài nguyên khoáng sản đa dạng, hiệu quả huy động vốn đầu tư phục vụ chuyển dịch cơ cấu kinh tế của địa phương vẫn chưa tương xứng với tiềm năng nội tại. Vấn đề cốt lõi đặt ra là sự phân hóa về chất lượng điều hành kinh tế và tính cạnh tranh của môi trường kinh doanh so với các tỉnh lân cận trong khu vực.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung làm rõ thực trạng năng lực cạnh tranh cấp tỉnh của Thái Nguyên trong thu hút đầu tư, nhận diện các rào cản hành chính - thể chế và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao vị thế địa phương giai đoạn 2011 - 2020. Phạm vi nghiên cứu bao quát không gian kinh tế tỉnh Thái Nguyên trong mối quan hệ so sánh đa chiều với các địa phương tiêu biểu như Bắc Ninh, Vĩnh Phúc và Đà Nẵng từ năm 2006 đến năm 2012. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học để cải thiện các chỉ số đo lường hiệu quả quản trị công, tạo bước đột phá trong thu hút nguồn vốn tư nhân và dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu phát triển kinh tế bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết Lợi thế cạnh tranh của Michael Porter với mô hình Kim cương, phân tích sự tương tác giữa các yếu tố sản xuất, điều kiện nhu cầu, các ngành công nghiệp hỗ trợ cùng cấu trúc chiến lược doanh nghiệp dưới sự điều phối của chính quyền cấp tỉnh. Bên cạnh đó, luận văn tích hợp lý thuyết cạnh tranh động và đổi mới sáng tạo của Joseph Schumpeter cùng các nguyên lý kinh tế chính trị của Karl Marx về phân công lao động xã hội và luân chuyển tư bản.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm:

1. Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh: Khả năng của chính quyền địa phương trong việc kiến tạo môi trường kinh doanh thuận lợi nhằm thu hút các nguồn lực đầu tư và tối ưu hóa hiệu quả kinh tế - xã hội.
2. Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh: Bộ chỉ số định lượng gồm 9 trụ cột thành phần do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cùng Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ phối hợp phát triển.
3. Chi phí không chính thức: Các khoản chi phí ngoài quy định mà doanh nghiệp phải chi trả để giải quyết thủ tục hành chính.
4. Tính minh bạch: Mức độ công khai, khả năng tiếp cận các văn bản pháp lý, quy hoạch và sự nhất quán trong thực thi chính sách.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chuẩn hóa từ báo cáo điều tra chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh thường niên giai đoạn 2006 - 2012 của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, phối hợp với số liệu thống kê kinh tế - xã hội từ Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên và Cục Thống kê. Cỡ mẫu khảo sát của bộ chỉ số tham chiếu bao quát từ 42 tỉnh thành năm 2005 lên 63 tỉnh thành trong giai đoạn 2007 - 2012, tập hợp ý kiến đánh giá từ hơn 7.000 doanh nghiệp dân doanh trên toàn quốc mỗi năm.

Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cho các ngành nghề, quy mô vốn và loại hình doanh nghiệp. Việc lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả, phân tích tổng hợp và so sánh chuỗi thời gian kết hợp so sánh chéo giúp phản ánh khách quan mức độ biến động của từng chỉ số thành phần, từ đó chỉ rõ các nút thắt thể chế mà chính quyền địa phương cần tập trung xử lý.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, Thái Nguyên sở hữu lợi thế nền tảng vượt trội về nguồn nhân lực và tài nguyên công nghiệp nhưng chưa chuyển hóa thành công thành ưu thế cạnh tranh vượt bậc. Lực lượng trong độ tuổi lao động năm 2012 đạt 566.475 người, chiếm 53% tổng dân số, với tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 40% nhờ hệ thống gồm 7 trường đại học thành viên Đại học Thái Nguyên và hơn 20 trường cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp. Tỉnh sở hữu nguồn khoáng sản phong phú với trữ lượng than đá khoảng 90 triệu tấn, than mỡ trên 15 triệu tấn và titan khoảng 18 triệu tấn, tạo tiền đề vững chắc cho công nghiệp nặng.

Thứ hai, điểm số và thứ hạng năng lực cạnh tranh của Thái Nguyên trong giai đoạn 2006 - 2012 diễn biến thiếu ổn định và chủ yếu nằm ở nhóm trung bình khá của cả nước. Tồn tại sự chênh lệch lớn giữa các chỉ số thành phần, trong đó chỉ số chi phí thời gian và tính minh bạch đạt kết quả tương đối tích cực, nhưng chỉ số tiếp cận đất đai và chi phí không chính thức vẫn là rào cản nghiêm trọng.

Thứ ba, công tác quy hoạch mặt bằng và giải phóng mặt bằng còn nhiều hạn chế, dẫn đến kéo dài thời gian bàn giao đất dự án. Chi phí bồi thường tăng cao cùng với sự phân hóa phát triển giữa vùng đô thị trung tâm và các huyện miền núi như Định Hóa, Võ Nhai làm suy giảm sức hút đối với các nhà đầu tư chiến lược quy mô lớn.

Thảo luận kết quả

Thực trạng phân tán điểm số chỉ số năng lực cạnh tranh bắt nguồn từ sự thiếu đồng bộ trong phối hợp liên ngành và năng lực thực thi công vụ tại cấp cơ sở. Khi so sánh với các địa phương lân cận, Bắc Ninh đã bứt phá ngoạn mục lên vị trí thứ 2/63 tỉnh thành vào năm 2011 nhờ mô hình Tổ công tác tháo gỡ khó khăn doanh nghiệp và sổ tay hướng dẫn đầu tư điện tử. Tương tự, Đà Nẵng duy trì vị thế dẫn đầu nhiều năm liền, thu hút 164 dự án đầu tư nước ngoài với tổng vốn 2,62 tỷ USD (vốn thực hiện đạt 1,29 tỷ USD, tương đương 49,2%) nhờ triệt để áp dụng cơ chế một cửa liên thông.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa hiệu quả qua biểu đồ đường thể hiện quỹ đạo điểm số tổng hợp của Thái Nguyên qua các năm, kết hợp bảng ma trận so sánh 9 chỉ số thành phần với mức trung bình của vùng trung du miền núi phía Bắc và nhóm tỉnh dẫn đầu. Qua đó, nghiên cứu khẳng định chính sách ưu đãi tài chính đơn thuần không tạo nên lợi thế bền vững bằng việc cải cách thực chất các thủ tục hành chính và nâng cao tính minh bạch công quyền.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và cắt giảm chi phí gia nhập thị trường: Ủy ban nhân dân tỉnh cùng Sở Kế hoạch và Đầu tư triển khai triệt để cơ chế một cửa liên thông hiện đại, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ đăng ký kinh doanh và chấp thuận đầu tư xuống dưới 5 ngày làm việc, phấn đấu nâng điểm chỉ số gia nhập thị trường lên trên 8,0 điểm trong giai đoạn 2013 - 2015.

2. Tối ưu hóa quy hoạch sử dụng đất và đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng: Sở Tài nguyên và Môi trường phối hợp Ban Quản lý các Khu công nghiệp công khai 100% bản đồ quy hoạch đất đai trên cổng thông tin điện tử, xây dựng quỹ đất sạch sẵn sàng tiếp nhận dự án, giảm 30% thời gian thực hiện thủ tục thẩm định và giao đất cho nhà đầu tư trước năm 2016.

3. Nâng cao chất lượng đào tạo và cung ứng nguồn nhân lực kỹ thuật cao: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì liên kết giữa Đại học Thái Nguyên, các trường dạy nghề với doanh nghiệp trên địa bàn, nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo từ 40% lên trên 55% vào năm 2020, đáp ứng chính xác nhu cầu nhân lực công nghệ cao.

4. Tăng cường tính minh bạch và phát huy tính năng động của bộ máy lãnh đạo: Ủy ban nhân dân tỉnh thiết lập kênh đối thoại định kỳ tối thiểu 2 lần/năm với cộng đồng doanh nghiệp, công khai minh bạch mọi chính sách hỗ trợ và xử lý nghiêm các hành vi sách nhiễu nhằm giảm thiểu chi phí không chính thức cho khu vực kinh tế tư nhân từ nay đến năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách cấp tỉnh: Cung cấp góc nhìn toàn diện và khung giải pháp thực tiễn giúp Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên cùng các tỉnh trung du miền núi phía Bắc xây dựng kế hoạch hành động cải thiện môi trường kinh doanh và nâng hạng chỉ số năng lực cạnh tranh.

2. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong nước cùng các tập đoàn quốc tế: Hỗ trợ nắm bắt bức tranh toàn cảnh về tiềm năng kinh tế, trữ lượng tài nguyên, nguồn nhân lực 566.475 lao động cùng các chính sách ưu đãi để đưa ra quyết định phân bổ dòng vốn chuẩn xác.

3. Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên sau đại học khối ngành Kinh tế: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo học thuật giá trị về ứng dụng mô hình Kim cương của Michael Porter trong phân tích kinh tế địa phương và kinh tế chính trị thực nghiệm.

4. Các tổ chức xúc tiến thương mại và hiệp hội doanh nghiệp: Cung cấp dữ liệu thực chứng để xây dựng các chương trình kết nối đầu tư, hỗ trợ hội viên tiếp cận thị trường và tham gia phản biện chính sách kinh tế địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Chỉ số PCI đóng vai trò như thế nào trong việc đánh giá năng lực cạnh tranh của tỉnh Thái Nguyên?

Chỉ số PCI đóng vai trò là công cụ định lượng chuẩn hóa đo lường chất lượng điều hành kinh tế thông qua 9 lĩnh vực then chốt. Công cụ này loại trừ các lợi thế tự nhiên ban đầu để phản ánh chính xác nỗ lực cải cách hành chính và mức độ hài lòng của cộng đồng doanh nghiệp dân doanh đối với chính quyền tỉnh.

2. Lợi thế cốt lõi của Thái Nguyên trong thu hút nguồn vốn đầu tư giai đoạn 2006 - 2012 là gì?

Lợi thế lớn nhất của tỉnh là vị trí cửa ngõ tiếp giáp Hà Nội, nguồn nhân lực dồi dào với 566.475 người trong độ tuổi lao động, quy tụ 7 trường đại học lớn và nguồn tài nguyên phong phú gồm than đá 90 triệu tấn cùng titan 18 triệu tấn.

3. Đâu là rào cản lớn nhất ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường đầu tư tại địa phương?

Rào cản lớn nhất nằm ở công tác đền bù giải phóng mặt bằng phức tạp, hệ thống kết cấu hạ tầng kỹ thuật tại các cụm công nghiệp chưa hoàn chỉnh và gánh nặng chi phí không chính thức phát sinh trong quá trình giải quyết thủ tục đất đai.

4. Thái Nguyên có thể tiếp thu bài học kinh nghiệm gì từ các tỉnh lân cận như Bắc Ninh và Vĩnh Phúc?

Thái Nguyên cần học hỏi mô hình Tổ công tác hỗ trợ doanh nghiệp của Bắc Ninh (từng đạt thứ hạng 2/63 toàn quốc năm 2011) và tinh thần đồng hành cùng doanh nghiệp của Vĩnh Phúc nhằm đơn giản hóa quy trình cấp phép và chuẩn hóa hồ sơ một cửa liên thông.

5. Định hướng nâng cao năng lực cạnh tranh của Thái Nguyên đến năm 2020 đặt trọng tâm vào lĩnh vực nào?

Trọng tâm phát triển giai đoạn đến năm 2020 là hoàn thiện hạ tầng các khu công nghiệp tập trung, nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo lên trên 55% và số hóa quy trình cung cấp dịch vụ công nhằm thu hút dòng vốn chế biến sâu và công nghệ cao.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về năng lực cạnh tranh cấp tỉnh và khung đánh giá 9 chỉ số thành phần PCI.
• Phân tích chi tiết tiềm năng kinh tế và thực trạng điều hành của tỉnh Thái Nguyên trên diện tích 3.541 km2 giai đoạn 2006 - 2012.
• Nhận diện chính xác điểm nghẽn về hạ tầng kết nối, thủ tục tiếp cận đất đai và chi phí không chính thức của doanh nghiệp.
• Đúc kết các bài học kinh nghiệm giá trị từ các địa phương dẫn đầu như Bắc Ninh, Vĩnh Phúc và Đà Nẵng.
• Xác lập hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá có tính khả thi cao nhằm tái cơ cấu môi trường kinh doanh định hướng đến năm 2020.

Đóng góp khoa học cốt lõi của công trình là giải quyết triệt để khoảng trống lý luận và thực tiễn về mối quan hệ giữa năng lực điều hành kinh tế với sức hút dòng vốn đầu tư tại địa bàn trung du miền núi. Để tối ưu hóa tiềm năng phát triển, chính quyền tỉnh và các nhà hoạch định chính sách cần khẩn trương áp dụng đồng bộ các giải pháp cải cách thể chế, nâng cấp hạ tầng và đẩy mạnh đối thoại doanh nghiệp ngay từ hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về năng lực cạnh tranh cấp tỉnh Chương 2: Thực trạng năng lực cạnh tranh của tỉnh Thái Nguyên trong thu hút đầu tư giai đoạn 2006 - 2012 Chương 3: Quan điểm và giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh trong thu hút đầu tư của tỉnh Thái Nguyên. 7 Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CẤP TỈNH 1. Khái niệm và các nhân tố ảnh hƣởng đến năng lực cạnh tranh cấp tỉnh 1. Một số khái niệm cơ bản liên quan đến năng lực cạnh tranh cấp tỉnh 1.

Cạnh tranh Cạnh tranh là một khái niệm được sử dụng rộng rãi, đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế. Đã có rất nhiều học giả nghiên cứu về cạnh tranh và năng lực cạnh tranh. Có thể chia lý thuyết cạnh tranh và NLCT thành hai trường phái chủ yếu: Trường phái cổ điển và Trường phái hiện đại. Trường phái cổ điển, đại diện tiêu biểu là A.Smit, với tư tưởng cạnh tranh và tư do kinh tế đã hướng vào mục tiêu phản đối sự can thiệp của Nhà nước.

Theo Adam Smith, cạnh tranh, đặc biệt là tự do cạnh tranh có thể phối hợp một cách nhịp nhàng các hoạt động kinh tế và có lợi cho xã hội. Trong đó, cạnh tranh khơi dậy nỗ lực của con người như nâng cao năng lực lao động, điều tiết các yếu tố sản xuất hợp lý, phát triển kĩ thuật… và làm cho của cải quốc gia tăng lên. Bổ sung quan điểm trên, John Stuart Mill đề cao quyền tự do kinh doanh và phản đối sự can thiệp của chính phủ đối với cá nhân. Còn theo Karl Marx, cạnh tranh trước hết phải dựa trên phân công lao động xã hội và chủ thể lợi ích đa nguyên.

Trong đó, cạnh tranh giữa những người sản xuất diễn ra trên ba bình diện: cạnh tranh giá thành thông qua nâng cao năng suất lao động giữa các nhà tư bản nhằm thu hút được giá trị thặng dư siêu ngạch; cạnh tranh chất lượng thông qua nâng cao giá 8 trị sử dụng của hàng hóa; cạnh tranh giữa các ngành thông qua khả năng luân chuyển tư bản để từ đó các nhà tư bản chia nhau giá trị thặng dư. Trường phái hiện đại, tiêu biểu là lý luận sáng tạo và cạnh tranh ở trạng thái động của J.Schumpeter, diễn giải về NLCT đối với những nền kinh tế dựa vào thông tin và tri thức. Các hình thức kết hợp các yếu tố cạnh tranh trong quá trình cạnh tranh phải tận dụng những tiến bộ và sáng tạo công nghệ, nhấn mạnh vai trò của công ty, tài năng của doanh nhân được thừa nhận và cần tạo môi trường hoạt động để họ phát huy tính sáng tạo, thể hiện tài năng. Lý thuyết sáng tạo của J.Schumpeter chỉ ra sáng tạo trên ba bình diện: Sáng tạo công nghệ và sử dụng kỹ thuật mới; Sáng tạo thể chế khai thác thị trường và kiểm soát nguồn cung cấp nguyên liệu mới; Sáng tạo quản lý, áp dụng hình thức tổ chức và quản lý DN mới.

Nghiên cứu về cạnh tranh của Michael Porter toàn diện từ cấp độ DN, ngành cho đến quốc gia, bao trùm cả lĩnh vực sản xuất và dịch vụ. Cạnh tranh được xác định là nguồn gốc của tiến bộ kinh tế ở bất kỳ quốc gia nào và là nền tảng cho những công dân có năng suất cao. Theo ông, chỉ có các DN mới có thể tạo ra của cải chứ không phải chính phủ. Theo lý thuyết Lợi thế cạnh tranh của Michael E.

Porter1, cạnh tranh cần dựa trên lợi thế cạnh tranh, bao gồm tổ chức ngành, trình độ nhân lực, khoa học công nghệ, khả năng sáng tạo và tận dụng các cơ hội. Các chủ thể cạnh tranh dù là doanh nghiệp hay chính phủ đều phải đưa ra chiến lược cạnh tranh phù hợp, phát huy lợi thế so sánh, nâng cao năng lực cạnh tranh (xem Sơ đồ 1.Porter là giáo sư của Đại học Harvard, Mỹ, nhà nghiên cứu hàng đầu về Năng lực cạnh tranh 9 Sơ đồ 1. Mô hình Kim cƣơng của M.E Porter [45] Từ các lý thuyết về cạnh tranh n ê u t r ê n , c ó t h ể thấy cạnh tranh là một phạm trù rất rộng và mang tính lịch sử. Cạnh tranh xuất hiện và phát triển gắn liền với nền sản xuất hàng hoá.

Cạnh tranh được nâng cấp ở mức độ khái quát hơn là quá trình đổi mới và sáng tạo không ngừng. Cạnh tranh tồn tại từ cấp độ vi mô đến vĩ mô và bao trùm mọi lĩnh vực trong đời sống kinh tế - xã hội. Với nội hàm rộng lớn như vậy nên trên những giác độ nghiên cứu khác nhau đã có những khái niệm về cạnh tranh khác nhau. Luận văn này chỉ đề cập khái niệm cạnh tranh kinh tế, và nó được hiểu là “sự ganh đua giữa các chủ thể tham gia thị trường nhằm giành điều kiện thuận lợi trong sản xuất kinh doanh, tiêu thụ hàng hóa và dịch vụ để tối đa hóa lợi ích của chính họ” [11].

Trong nền kinh tế thị trường, cạnh tranh là tất yếu, nó gắn liền với sự tồn tại nhiều hình thức sở hữu khác nhau về tư liệu sản xuất. Xét về bản chất, cạnh tranh luôn được xem xét trong trạng thái động và ràng buộc trong mối quan hệ so sánh tương đối giữa các đối thủ cạnh tranh có chức năng giống nhau. Mục đích cuối cùng của các chủ thể trong quá trình cạnh tranh là tối đa hoá lợi ích. Đối với người sản xuất kinh doanh là lợi 10 nhuận, đối với một địa phương hay quốc gia là tạo việc làm và thu nhập cao hơn.

Để đạt được mục đích cơ bản cuối cùng ấy, cuộc ganh đua giữa các chủ thể phải tạo ra được những điều kiện, cơ hội tốt nhất nhằm mở rộng thị trường, hợp lý hóa sản xuất (đối với các ngành, DN) hay tăng cường thu hút đầu tư, thúc đẩy phát triển sản xuất kinh doanh (đối với các quốc gia, địa phương). Cạnh tranh bao hàm một số đặc trưng cơ bản như sau: Thứ nhất, cạnh tranh mang bản chất của mối quan hệ có cùng mục đích giữa các chủ thể với nhau, là một quá trình có sự tham gia của nhiều chủ thể và các chủ thể có cùng mục tiêu; Thứ hai, các chủ thể cạnh tranh đều phải tuân thủ những ràng buộc chung; Thứ ba, cách thức và công cụ tham gia cạnh tranh rất đa dạng; Thứ tư, cạnh tranh diễn ra ở mọi nơi, mọi lúc. Năng lực cạnh tranh Để đánh giá mức độ cạnh tranh giữa các chủ thể, người ta sử dụng nhiều thuật ngữ khác nhau, như “Năng lực cạnh tranh” (Competitiveness), “Sức cạnh tranh” (Competitive Edge), “Khả năng cạnh tranh” (Competitive Capacity), “Lợi thế cạnh tranh” (Competitive Advantage) và “Tính cạnh tranh” (Competitivity). Những thuật ngữ này được sử dụng khá phổ biến và đến nay vẫn chưa có sự thống nhất.

Trên thực tế, người ta vẫn có thể sử dụng các thuật ngữ “Năng lực cạnh tranh”, “Sức cạnh tranh” và “Khả năng cạnh tranh” như những từ đồng nghĩa. Năng lực cạnh tranh là khái niệm tổng hợp được xây dựng trên cơ sở kết nối và tổ hợp hệ thống nhiều yếu tố cả bên trong và bên ngoài ở các cấp quốc gia, cấp tỉnh, cấp DN với tư cách là những thực thể độc lập. Theo định nghĩa của Đại từ điển tiếng Việt, “Năng lực” là: (1) những điều kiện đủ hoặc vốn có để làm một việc gì; (2) khả năng đủ để thực hiện tốt một công 11 việc. Do vậy có thể hiểu, NLCT là khả năng giành thắng lợi hay lợi thế của chủ thể cạnh tranh (cá nhân hay tổ chức, DN hay quốc gia) trong việc thực hiện cùng mục tiêu nào đó, mục tiêu ấy chính là hiệu quả cao và phát triển bền vững [74].

Theo Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF), năng lực cạnh tranh là tập hợp các thể chế, chính sách và các yếu tố tác động đến năng suất của chủ thể tham gia cạnh tranh. Đây là nhân tố đảm bảo thu nhập hay sự bền vững, xác định tăng trưởng dài hạn của chủ thể đó [86]. Trong môi trường cạnh tranh kinh tế, từng chủ thể thể hiện vị thế của mình so với các chủ thể khác. Vị thế đó dựa trên những ưu thế nhất định, trong đó bao gồm những ưu thế về các yếu tố sản xuất cơ bản và những ưu thế do chính chủ thể đó sáng tạo ra.

Năng lực cạnh tranh phản ánh vị thế cạnh tranh, điều kiện để các chủ thể tham gia vào hoạt động cạnh tranh: Chủ thể có năng lực cạnh tranh cao sẽ có lợi thế và biết tạo ra lợi thế để thu được lợi nhuận cao hơn. Để xác định năng lực cạnh tranh của một chủ thể (Quốc gia, địa phương, doanh nghiệp…), người ta có thể chọn ra một số tiêu thức “tĩnh”, chính là các ưu thế của các chủ thể. Kế thừa những quan niệm trên, luận văn đưa ra khái niệm NLCT như sau: Năng lực cạnh tranh là khả năng tạo lập được những thuận lợi hay lợi thế của chủ thể cạnh tranh thông qua quá trình đổi mới và sáng tạo liên tục nhằm đạt được mục tiêu với hiệu quả cao và bền vững. Hiện nay, quá trình cạnh tranh nói chung đã trở thành một hệ thống gồm nhiều cấp độ, bao gồm năng lực cạnh tranh quốc gia, năng lực cạnh tranh cấp tỉnh, năng lực cạnh tranh ngành, doanh nghiệp và sản phẩm… 1.

Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh Xu hướng phi tập trung hoá đang phát triển phổ biến trong quản lý kinh tế ở nhiều nước. Phi tập trung hoá là sự phân chia quyền hạn và trách nhiệm, thẩm quyền về quản lý kinh tế của trung ương cho chính quyền 12 địa phương. Do đó, trong phạm vi một quốc gia cũng xuất hiện sự ganh đua giữa các vùng hay cấp địa phương, được gọi là cạnh tranh vùng hay địa phương mà ở Việt Nam đang tồn tại một cấp độ cạnh tranh đặc thù là cạnh tranh cấp tỉnh. Tăng trưởng và phát triển kinh tế là mục tiêu quan trọng của mọi quốc gia, mọi địa phương.

Để thực hiện mục tiêu ấy, mỗi quốc gia, địa phương sẽ có những chính sách và bước đi phù hợp với điều kiện cụ thể của mình. Tuy nhiên, bất kỳ quốc gia, địa phương nào cũng phải tìm lời giải đáp cho vấn đề nguồn lực cho đầu tư phát triển ở đâu và cách thức huy động các nguồn lực ấy như thế nào. Tạo môi trường thuận lợi để thu hút đầu tư và phát triển DN là lời giải đáp của mỗi chính phủ, chính quyền các địa phương.