Chương 1: Tổng quan về việc áp dụng C/O hưởng thuế quan ưu đãi. - Chương 2: Thực trạng áp dụng C/O hưởng thuế quan ưu đãi và nguyên nhân dẫn đến những hạn chế trong việc áp dụng C/O tại Việt Nam. - Chương 3: Kinh nghiệm áp dụng C/O tại các quốc gia trên thế giới và giải pháp nâng cao tỷ lệ áp dụng C/O hưởng thuế quan tại Việt Nam. 12 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VIỆC ÁP DỤNG GIẤY CHỨNG NHẬN XUẤT XỨ HÀNG HÓA HƢỞNG THUẾ QUAN ƢU ĐÃI 1.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIẤY CHỨNG NHẬN XUẤT XỨ HÀNG HÓA 1. Khái niệm về giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa Theo khoản 1 điều 3 nghị định 31/2018/ NĐ-CP quy định chi tiết luật quản lý ngoại thương về xuất xứ hàng hóa: “ Xuất xứ hàng hóa là nước, nhóm nước hoặc vùng lãnh thổ nơi sản xuất ra toàn bộ hàng hóa hoặc nơi thực hiện công đoạn chế biến cơ bản cuối cùng đối với hàng hóa trong trường hợp có nhiều nước, nhóm nước hoặc vùng lãnh thổ tham gia vào quá trình sản xuất hàng hóa đó ”. Hay xuất xứ hàng hóa là quốc gia mà tại đó hàng hóa được tạo ra hay quốc gia được thừa nhận tạo ra hàng hóa. Theo điểm 2, mục I, phần những quy định chung của thông tư liên tịch của Bộ Thương Mại và Tổng cục Hải Quan số 09/2000/TTLT-BTM- TCHQ ngày 17/04/2000: “Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu (Certificate of origin, dưới đây gọi tắt là C/O) quy định tại Thông tư liên tịch này là chứng từ do cơ quan hay tổ chức có thẩm quyền cấp xác nhận xuất xứ của một lô hàng xuất khẩu hay nhập khẩu”.
Hay giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) là một chứng từ trong bộ chứng từ hàng hoá ghi "nước xuất xứ" của hàng hoá được khai trong C/O do người xuất khẩu khai báo, ký và được chứng thực bởi cơ quan có thẩm quyền cấp C/O của nước người xuất khẩu. Nước xuất xứ của hàng hoá là nơi hàng hoá được thu hoạch, khai thác, đánh bắt, sản xuất, chế tạo, gia công chủ yếu ở đó (Theo giáo trình chính sách và nghiệp vụ hải quan, Khoa kinh doanh quốc tế, 2018). Vai trò của giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa Việc quy định xuất xứ có vai trò rất quan trọng trong hoạt động ngoại thương. uXuất xứ hàng hoá có liên quan đến việc tính thuế quan nhập khẩu, cụ thể là đến việc vận dụng mức thuế (thuế ưu đãi, hoặc thuế thông thường hay thuế trả đũa), đến những thủ tục hải quan (nếu hàng từ nước anh em đến thủ tục có thể đơn giản, nếu hàng từ nước thù địch đến có thể bị kiểm tra, khám xét kỹ càng hơn).
Chính sách thương mại của các quốc gia và thoả thuận thương mại khu vực đôi khi có sự phân biệt. Việc xác định được xuất xứ hàng hoá giúp có thể phân biệt được đâu là hàng nhập khẩu được 13 hưởng ưu đãi để áp dụng chế độ ưu đãi theo các thoả thuận thương mại đặc biệt và đâu là hàng không được hưởng ưu đãi. Do vậy, giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa có vai trò vô cùng quan trọng với việc hưởng thuế quan ưu đãi và hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu. Cụ thể: Đối với nhà xuất khẩu: - C/O là căn cứ chứng từ để chứng minh nước xuất xứ của hàng hóa là phù hợp với thoả thuận trong hợp đồng.
Khi trong hợp đồng mua bán ngoại thương quy định rõ ràng và cụ thể nước xuất khẩu của sản phẩm, thì C/O là chứng từ giúp người xuất khẩu thuận lợi hơn trong việc chứng minh với người nhập khẩu rằng hàng hoá mà mình cung cấp là đúng về nước xuất xứ như đã thoả thuận trong hợp đồng mua bán ngoại thương. Ví dụ: một công ty xuất khẩu của Việt Nam ký hợp đồng bán gạo cho một công ty của Philippin và trong hợp đồng quy định gạo phải có xuất xứ Việt Nam. Khi giao hàng công ty của Việt Nam xuất trình C/O của lô hàng để chứng minh rằng mình đã giao đúng đối tượng của hợp đồng về mặt xuất xứ. - C/O có tác dụng nói lên phẩm chất của hàng hoá, bảo đảm chất lượng hàng hoá xuất khẩu, đặc biệt là đối với hàng nông, lâm, thổ sản mà tên của nó gắn liền với tên địa danh, nơi sản xuất và các sản phẩm của các nhà sản xuất nổi tiếng thế giới.
Khi phẩm chất của hàng hoá là đối tượng của hợp đồng mua bán ngoại thương gắn liền với tên địa danh, nơi sản xuất hay tên người sản xuất thì C/O thường ghi cụ thể tên địa danh, nơi sản xuất hay tên người sản xuất. Ví dụ: ở Việt Nam cà phê Đắc Lắc được đánh giá là có chất lượng và hương vị tốt nhất so với cà phê được thu hoạch ở những nơi khác hay lạc nhân miền Bắc là có chất lượng tốt nhất. Trên thị trường thế giới cà phê Braxin là có chất lượng tốt, nói đến máy tính IBM, ôtô TOYOTA, xe máy HONDA là nói đến những hàng hoá có phẩm chất, chất lượng cao. - C/O là một chứng từ thiết yếu trong bộ chứng từ thanh toán để được thanh toán tiền hàng khi áp dụng phương thức thanh toán tín dụng chứng từ.
Khi trong hợp đồng quy định phương thức thanh toán là bằng thư tín dụng (L/C) và bộ chứng từ thanh toán bao gồm cả C/O thì người nhập khẩu chỉ nhận được tiền hàng khi C/O được xuất trình cùng với các chứng từ quan trọng khác. Thiếu C/O sẽ 14 làm cho bộ chứng từ thanh toán mất tính phù hợp về bề ngoài theo quy định của L/C và sẽ không được ngân hàng chấp nhận thanh toán. Như vậy C/O là một chứng từ không thể thiếu được trong bộ chứng từ thanh toán khi thanh toán bằng phương thức tín dụng chứng từ. - Là cơ sở để tăng khả năng cạnh tranh của hàng hoá và đàm phán tăng giá hàng hoá hoặc giá gia công của nhà xuất khẩu.
Các doanh nghiệp xuất khẩu ở những nước được hưởng ưu đãi thường sử dụng C/O làm phương tiện cạnh tranh với các nước khác không được hưởng ưu đãi cho cùng một loại mặt hàng có phẩm chất và giá cả tương đương. Tác dụng của C/O càng lớn hơn khi mặt hàng xuất khẩu thuộc danh mục hàng hoá được miễn thuế hoàn toàn, bởi khi đó nhà xuất khẩu có điều kiện để đàm phán nâng giá lên cao hơn. Nếu hàng hoá của nước xuất khẩu nằm trong danh mục ưu đãi của các nước nhập khẩu theo GSP (General System of Preferences) hay CEPT (Common Effective Preferential Tariff) thì C/O mẫu ( form) A hay form D chứng minh hàng hoá đáp ứng đúng tiêu chuẩn xuất xứ là căn cứ để lô hàng được hưởng ưu đãi thuế quan và khả năng cạnh tranh của hàng hoá được nâng lên so với những hàng hoá cùng loại có phẩm chất và giá cả tương đương nhưng không có C/O form A hay form D. Đồng thời form A hay form D là cơ sở để nhà sản xuất đàm phán nâng giá hàng, giá gia công của mình mà không làm mất tính cạnh tranh của hàng hoá đặc biệt khi hàng hoá có uy tín cao trên thị trường.
Từ đó nó cũng giúp cho nhà xuất khẩu tăng được thị phần của sản phẩm đó trên thị trường. Ví dụ: một công ty xuất khẩu thuỷ sản của Việt Nam ký hợp đồng xuất khẩu tôm đông lạnh thuộc nhóm HS (Harmonized System) 0306 sang Pháp. Việt Nam nằm trong danh mục các nước được hưởng ưu đãi thuế quan phổ cập của EU trong đó có Pháp. Sản phẩm tôm đông lạnh có mã HS 0306 thuộc danh mục các hàng hoá được hưởng ưu đãi theo chế độ GSP của EU.
Do đó C/O form A đáp ứng quy định GSP của EU cấp cho lô hàng là căn cứ để sản phẩm được hưởng mức thuế suất ưu đãi GSP 3,5% (giảm 65% so với thuế suất ưu đãi MFN là 10%). Với các điều kiện khác như nhau, so với sản phẩm có xuất xứ từ các nước khác không được hưởng ưu đãi, tôm đông lạnh Việt Nam sẽ có khả năng cạnh tranh hơn. Đối với nhà nhập khẩu : 15 - C/O là cơ sở xác định xuất xứ phù hợp của sản phẩm. Khi vấn đề nước xuất xứ của sản phẩm nhập khẩu có ý nghĩa quan trọng đối với người nhập khẩu, có liên quan đến mục đích, ý chí mua hàng của người nhập khẩu thì C/O là cơ sở để người nhập khẩu chắc chắn rằng sản phẩm có xuất xứ từ nước mà mình mong muốn.
Ví dụ, khi người nhập khẩu ký một hợp đồng ghi rõ mua lạc nhân Việt Nam với một công ty xuất nhập khẩu của Việt Nam, có nghĩa là mục đích của nhà nhập khẩu là mua lạc nhân của Việt Nam chứ không phải là của một nước nào khác. C/O Việt Nam cấp cho lô hàng này là cơ sở để nhà nhập khẩu chắc chắn rằng xuất xứ lạc nhân là Việt Nam. - C/O là căn cứ để làm thủ tục nhập khẩu: Khi có quy định của cơ quan hải quan về việc xuất trình C/O để làm thủ tục nhập khẩu thì C/O phù hợp phải được xuất trình. Thiếu C/O theo quy định sẽ có thể dẫn đến những thiệt thòi hoặc những rắc rối cho người nhập khẩu mà đáng lẽ có thể tránh được.
Ví dụ:không được làm thủ tục nhập khẩu hay sản phẩm sẽ phải chịu một mức thuế suất cao nhất như quy định của hải quan Việt Nam. Trên thực tế, sản phẩm đó có thể được giảm hay miễn thuế. - Là căn cứ để người nhập khẩu được hưởng miễn thuế, giảm thuế nhập khẩu, giảm chi phí nhập khẩu, tăng lợi nhuận kinh doanh : Khi nước nhập khẩu tham gia vào các điều ước quốc tế hoặc nước xuất khẩu nằm trong danh mục được hưởng chế độ ưu đãi thuế quan phổ cập GSPcủa nước nhập khẩu thì C/O phù hợp là căn cứ để nhà nhập khẩu được hưởng miễn hay giảm thuế nhập khẩu. Những ưu đãi này làm giảm chi phí nhập khẩu và tạo điều kiện tăng lợi nhuận cho nhà nhập khẩu.
Trong chế độ ưu đãi của hầu hết các nước cho hưởng GSP mức ưu đãi phổ biến đối với đa số sản phẩm được hưởng ưu đãi là giảm 50% mức thuế theo chế độ tối huệ quốc (MFN). Ví dụ, C/O mẫu A là căn cứ để người nhập khẩu được hưởng mức thuế ưu đãi GSP, tức là giảm thuế nhập khẩu, giảm chi phí nhập khẩu, tăng lợi nhuận kinh doanh.