Luận văn thạc sĩ phát triển hoà giải thương mại: Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam

Hòa giải thương mại là một phương thức giải quyết tranh chấp hiệu quả, dựa trên sự tự nguyện thỏa thuận giữa các… 110 trang · Foreign Trade University · 2019.

• Tác giả: Phan Thi Phuong
• Người hướng dẫn: Assoc. Nguyen Minh Hang
• Trường học: Foreign Trade University
• Chuyên ngành: Economics
• Đề tài: Commercial Mediation Development: International Experiences and Lessons for Vietnam
• Loại tài liệu: master thesis
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• STATEMENT OF ORGINAL AUTHORSHIP
• ACKNOWLEDGEMENT
• 1. CHAPTER 1: THEORETICAL FRAMEWORK
• 1.1. Overview of commercial disputes
• 1.2. Definition of commercial disputes
• 1.3. Characteristics of commercial disputes
• 1.4. The definition of commercial disputes resolution
• 1.5. Methods to solve commercial disputes
• 1.5.1. Characteristics of Negotiation
• 1.5.2. Advantages of negotiation
• 1.5.3. Disadvantage of negotiation
• 1.5.4. Characteristic of arbitration
• 1.5.5. Advantages of arbitration
• 1.5.6. Characteristic of litigation
• 1.5.7. Advantages of Litigation
• 1.5.8. Disadvantages of Litigation
• 1.6. Rationale of mediation
• 1.7. Definition and characteristic of mediation
• 1.8. Advantages of mediation
• 1.9. Disadvantages of mediation
• 1.10. Type of mediation
• 1.11. Commercial mediation process
• 1.11.1. First step - Agreement to mediate
• 1.11.2. Second step - Select mediator
• 1.11.3. Third step - Mediation conducted
• 1.11.4. Forth step - Mediation closed
• 1.12. Commercial mediation in the international organization
• 2. CHAPTER 2: INTERNATIONAL EXPERIENCE ON APPLYING MEDIATION: STUDY OF SINGAPORE AND EU (ITALY)
• 2.1. Mediation development over worldwide
• 2.1.1. On the countries’ aspect
• 2.1.2. On the worldwide aspect
• 2.2. Mediation development in Singapore
• 2.2.1. Rationale for choosing Singapore case to study
• 2.2.2. Overview of mediation development in Singapore
• 2.2.3. Legal frame work for mediation in Singapore
• 2.2.4. Support from Singapore’s Judiciary
• 2.2.5. Promotion from Singapore government
• 2.2.6. Singapore’s organizations for mediation
• 2.2.6.1. Singapore Mediation Centre (SMC)
• 2.2.6.2. Singapore International Mediation Centre (SIMC)
• 2.2.6.3. Singapore International Mediation Institute (SIMI)
• 2.3. Mediation development in EU
• 2.3.1. Rationale for choosing EU case to study
• 2.3.2. The overview and legal framework for mediation in EU
• 2.3.3. The Italian Experience — An On/Off Switch
• 2.4. Experiences from Singapore and EU (Italy)
• 3. CHAPTER 3: RECOMMENDATIONS FOR THE DEVELOPMENT OF MEDIATION IN VIETNAM
• 3.1. Vietnam’s approach on applying mediation
• 3.2. Vietnam economy review
• 3.3. Legal frame work for mediation
• 3.4. Legal issues arise when developing mediation in Vietnam
• 3.5. Recommendations for Viet Nam
• 3.5.1. Developing the commercial legal environment
• 3.5.2. Forming Working group on commercial mediation
• 3.5.3. Orientation and improve legal framework on commercial mediation
• 3.5.4. Improving the mediator’s capacity
• 3.5.5. Raising public and business ‘s awareness
• 3.5.6. For associations and enterprises
• 3.5.7. The legal affairs improvement
• 3.5.8. Improvement of information channel to the Government

Tóm tắt

I. Hòa Giải Thương Mại là gì Tổng quan Lợi ích cho DN

Hòa giải thương mại là một phương thức giải quyết tranh chấp hiệu quả, dựa trên sự tự nguyện thỏa thuận giữa các bên. Khác với trọng tài thương mại hay kiện tụng, hòa giải tập trung vào việc duy trì quan hệ hợp tác và tìm kiếm giải pháp đôi bên cùng có lợi. Phương thức này ngày càng được ưa chuộng trong thương mại quốc tế vì tính linh hoạt, bảo mật và tiết kiệm chi phí. Theo thống kê, tỷ lệ thành công của hòa giải thương mại thường rất cao, giúp các doanh nghiệp tránh được những tổn thất lớn về thời gian, tiền bạc và uy tín. Việt Nam đang nỗ lực thúc đẩy phát triển kinh tế thông qua hội nhập quốc tế sâu rộng, và việc xây dựng một hệ thống hòa giải thương mại hiệu quả là vô cùng quan trọng. Điều này sẽ tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi, thu hút đầu tư quốc tế và nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt.

1.1. Định nghĩa và bản chất của hòa giải thương mại

Hòa giải thương mại là một quy trình tự nguyện, trong đó một bên thứ ba trung lập (hòa giải viên) giúp các bên tranh chấp đạt được một thỏa thuận chung. Bản chất của hòa giải là sự hợp tác, thiện chí và tôn trọng lẫn nhau. Hòa giải viên đóng vai trò là người hỗ trợ, không có quyền quyết định thay cho các bên. Quá trình hòa giải thường diễn ra một cách linh hoạt, không bị ràng buộc bởi các quy tắc tố tụng cứng nhắc. Mục tiêu cuối cùng là tìm ra một giải pháp sáng tạo, đáp ứng được nhu cầu và lợi ích của cả hai bên.

1.2. Ưu điểm vượt trội của hòa giải so với các phương thức khác

So với trọng tài hay kiện tụng, hòa giải có nhiều ưu điểm vượt trội. Thứ nhất, chi phí thường thấp hơn đáng kể. Thứ hai, thời gian giải quyết nhanh chóng hơn. Thứ ba, quá trình hòa giải được giữ bí mật, bảo vệ uy tín của doanh nghiệp. Thứ tư, hòa giải giúp duy trì quan hệ hợp tác lâu dài giữa các bên. Cuối cùng, các bên có quyền kiểm soát hoàn toàn quá trình và kết quả hòa giải.

II. Thách Thức Phát Triển Hòa Giải Thương Mại tại Việt Nam

Mặc dù có nhiều tiềm năng, việc phát triển hòa giải thương mại tại Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Nhận thức về hòa giải trong cộng đồng doanh nghiệp còn hạn chế. Nhiều doanh nghiệp vẫn quen với việc sử dụng trọng tài hoặc kiện tụng để giải quyết tranh chấp. Cơ chế giải quyết tranh chấp bằng hòa giải chưa được hoàn thiện, thiếu các quy định cụ thể về thủ tục, tiêu chuẩn hòa giải viên và công nhận thỏa thuận hòa giải. Nguồn nhân lực hòa giải viên chuyên nghiệp còn thiếu và yếu, chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế. Văn hóa hòa giải chưa được xây dựng và lan tỏa rộng rãi trong xã hội. Để vượt qua những thách thức này, cần có sự chung tay của Chính phủ, các tổ chức xã hội và cộng đồng doanh nghiệp.

2.1. Thiếu nhận thức và hiểu biết về hòa giải thương mại

Một trong những rào cản lớn nhất là sự thiếu hiểu biết và tin tưởng vào hòa giải thương mại. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam chưa nhận thức được những lợi ích mà hòa giải mang lại, và vẫn coi đây là một phương thức giải quyết tranh chấp không chính thức, thiếu tính ràng buộc. Điều này dẫn đến việc họ ít khi lựa chọn hòa giải, ngay cả khi nó có thể là giải pháp tốt nhất cho tình huống của họ.

2.2. Khung pháp lý chưa hoàn thiện và thiếu đồng bộ

Mặc dù đã có những bước tiến nhất định, khung pháp lý cho hòa giải thương mại tại Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế. Các quy định về thủ tục hòa giải, tiêu chuẩn hòa giải viên, và đặc biệt là việc công nhận và thi hành các thỏa thuận hòa giải, còn thiếu rõ ràng và đồng bộ. Điều này tạo ra sự không chắc chắn và làm giảm tính hấp dẫn của hòa giải đối với các doanh nghiệp.

2.3. Nguồn nhân lực hòa giải viên còn hạn chế về số lượng và chất lượng

Số lượng hòa giải viên chuyên nghiệp, có đủ kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm để giải quyết các tranh chấp thương mại phức tạp, còn rất hạn chế. Hơn nữa, chưa có một hệ thống đào tạo và chứng nhận hòa giải viên đạt chuẩn quốc tế, đảm bảo chất lượng dịch vụ hòa giải. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả của quá trình hòa giải và sự tin tưởng của các bên.

III. Kinh Nghiệm Quốc Tế về Phát Triển Hòa Giải Thương Mại

Nhiều quốc gia trên thế giới đã thành công trong việc phát triển hòa giải thương mại, và có những bài học kinh nghiệm quý giá cho Việt Nam. Singapore là một điển hình, với hệ thống pháp luật và chính sách hỗ trợ hòa giải mạnh mẽ, đội ngũ hòa giải viên chuyên nghiệp và văn hóa hòa giải được lan tỏa rộng rãi. Liên minh châu Âu (EU) cũng đã có những nỗ lực đáng kể trong việc thúc đẩy hòa giải, thông qua việc ban hành các chỉ thị và khuyến nghị, hỗ trợ đào tạo hòa giải viên và nâng cao nhận thức về hòa giải. Hợp tác quốc tế và học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia khác là một yếu tố quan trọng để phát triển hòa giải thương mại tại Việt Nam.

3.1. Mô hình thành công của Singapore trong thúc đẩy hòa giải

Singapore đã xây dựng một hệ sinh thái hòa giải hoàn chỉnh, bao gồm: khung pháp lý rõ ràng và hiệu quả, các tổ chức hòa giải uy tín (SMC, SIMC), đội ngũ hòa giải viên chuyên nghiệp (SIMI), sự hỗ trợ mạnh mẽ từ Chính phủ và Tòa án, và một văn hóa hòa giải được lan tỏa rộng rãi trong xã hội. Singapore cũng là một trong những quốc gia đầu tiên ký kết Công ước Singapore về thi hành các thỏa thuận hòa giải.

3.2. Bài học từ Liên minh châu Âu EU về phát triển hòa giải

EU đã ban hành các chỉ thị và khuyến nghị nhằm thúc đẩy hòa giải trong các lĩnh vực khác nhau, bao gồm cả thương mại. EU cũng hỗ trợ các quốc gia thành viên trong việc đào tạo hòa giải viên, nâng cao nhận thức về hòa giải, và xây dựng các cơ chế giải quyết tranh chấp thân thiện với hòa giải.

3.3. Phân tích kinh nghiệm từ Italy và ứng dụng

Italy đã từng thử nghiệm mô hình hòa giải bắt buộc nhưng không thành công do nhiều yếu tố, bao gồm: sự phản đối từ giới luật sư, thiếu sự chuẩn bị kỹ lưỡng, và thiếu sự tin tưởng vào hòa giải. Tuy nhiên, Italy vẫn có những bài học kinh nghiệm quý giá về việc xây dựng hệ thống hòa giải hiệu quả, đặc biệt là trong việc đào tạo hòa giải viên và nâng cao nhận thức về hòa giải.

IV. Giải Pháp Phát Triển Hòa Giải Thương Mại tại Việt Nam

Để phát triển hòa giải thương mại tại Việt Nam, cần có một chiến lược toàn diện, bao gồm: Hoàn thiện khung pháp lý, Nâng cao nhận thức và đào tạo nhân lực, Xây dựng các tổ chức hòa giải chuyên nghiệp, Thúc đẩy hợp tác quốc tế. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Chính phủ, các tổ chức xã hội, cộng đồng doanh nghiệp và các chuyên gia pháp lý để xây dựng một hệ thống hòa giải thương mại hiệu quả, góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

4.1. Hoàn thiện khung pháp lý về hòa giải thương mại

Cần ban hành một luật riêng về hòa giải thương mại, quy định chi tiết về thủ tục hòa giải, tiêu chuẩn hòa giải viên, công nhận và thi hành thỏa thuận hòa giải. Luật này cần phù hợp với các thông lệ quốc tế và đáp ứng được nhu cầu thực tế của Việt Nam. Đồng thời, cần sửa đổi các văn bản pháp luật liên quan để đảm bảo sự đồng bộ và nhất quán.

4.2. Nâng cao nhận thức và đào tạo nguồn nhân lực hòa giải

Cần tăng cường tuyên truyền, phổ biến về hòa giải thương mại trên các phương tiện truyền thông, tổ chức các hội thảo, khóa đào tạo để nâng cao nhận thức cho doanh nghiệp và cộng đồng. Đồng thời, cần xây dựng một hệ thống đào tạo và chứng nhận hòa giải viên đạt chuẩn quốc tế, thu hút các chuyên gia pháp lý có kinh nghiệm tham gia vào đội ngũ hòa giải viên.

4.3. Phát triển các tổ chức hòa giải chuyên nghiệp

Cần khuyến khích thành lập các trung tâm hòa giải thương mại chuyên nghiệp, cung cấp dịch vụ hòa giải chất lượng cao cho doanh nghiệp. Các trung tâm hòa giải này cần có đội ngũ hòa giải viên giàu kinh nghiệm, cơ sở vật chất hiện đại và quy trình làm việc chuyên nghiệp.

V. Ứng Dụng Hòa Giải Thương Mại Kết Quả Nghiên Cứu Thực Tế

Các nghiên cứu cho thấy hòa giải thương mại mang lại hiệu quả kinh tế cao cho doanh nghiệp. Giảm chi phí, thời gian, tăng cường hợp tác. Các doanh nghiệp Việt Nam có thể áp dụng kinh nghiệm quốc tế để xây dựng quy trình hòa giải hiệu quả.

5.1. Phân tích các vụ việc hòa giải thành công tại Việt Nam

Phân tích các yếu tố then chốt dẫn đến thành công, như sự chuyên nghiệp của hòa giải viên, thiện chí của các bên, và một quy trình hòa giải hiệu quả.

5.2. So sánh chi phí và thời gian hòa giải so với trọng tài và tòa án

Chứng minh tính hiệu quả về mặt kinh tế của hòa giải, đặc biệt là trong các tranh chấp phức tạp.

VI. Tương Lai Hòa Giải Thương Mại Xu Hướng Cơ Hội cho VN

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, hòa giải thương mại sẽ ngày càng trở nên quan trọng. Việt Nam có nhiều cơ hội để phát triển hòa giải thương mại và trở thành một trung tâm hòa giải uy tín trong khu vực. Tuy nhiên, để tận dụng được những cơ hội này, cần có sự chủ động, sáng tạo và quyết tâm cao từ tất cả các bên liên quan.

6.1. Xu hướng phát triển hòa giải thương mại trên thế giới

Sự gia tăng của hòa giải trực tuyến (online mediation), hòa giải đa văn hóa, và hòa giải trong các lĩnh vực chuyên biệt.

6.2. Cơ hội cho Việt Nam trong việc trở thành trung tâm hòa giải khu vực

Vị trí địa lý thuận lợi, nền kinh tế đang phát triển, và sự quan tâm của Chính phủ là những yếu tố tạo nên lợi thế cạnh tranh cho Việt Nam.

6.3. Các bước đi cụ thể để Việt Nam tận dụng cơ hội phát triển

Tăng cường hợp tác quốc tế, xây dựng thương hiệu quốc gia cho dịch vụ hòa giải, và thu hút các chuyên gia hòa giải hàng đầu thế giới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) hay Hiệp định Thương mại Tự do giữa Việt Nam và Liên minh Châu Âu (EVFTA) đã mở ra cơ hội kinh doanh xuyên biên giới to lớn, đồng thời kéo theo sự gia tăng nhanh chóng của các tranh chấp thương mại phức tạp. Sự kiện 46 quốc gia cùng 1.600 đại biểu từ 70 quốc gia tham gia ký kết Công ước Singapore về Hoà giải vào ngày 07/08/2019 đã đánh dấu bước chuyển mình lịch sử của phương thức hoà giải thương mại quốc tế.

Tại Việt Nam, các phương thức tài phán truyền thống như toà án và trọng tài đang bộc lộ nhiều điểm nghẽn về chi phí và thời gian. Thực tế xét xử tại toà án thường kéo dài qua nhiều cấp xét xử, trong khi tố tụng trọng tài quốc tế như tại Tòa Trọng tài Quốc tế (ICC) có thể mất từ 2 đến 4 năm với chi phí tạm ứng dao động từ 300.000 đến 900.000 USD cho các vụ tranh chấp lớn. Dù Việt Nam đã ban hành Nghị định số 22/2017/NĐ-CP về hoà giải thương mại và thành lập Trung tâm Hoà giải Việt Nam (VMC) vào ngày 29/05/2018, số lượng vụ việc hoà giải trong nước còn rất khiêm tốn; thống kê giai đoạn 2007-2015 tại VIAC chỉ ghi nhận 5 vụ việc được giải quyết bằng hoà giải.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là hệ thống hóa lý luận về giải quyết tranh chấp thương mại, phân tích sâu kinh nghiệm thực tiễn từ hai nền tài phán điển hình là Singapore và Liên minh Châu Âu (trọng tâm là Cộng hòa Ý), từ đó xây dựng hệ thống kiến nghị đồng bộ nhằm phát triển thể chế hoà giải thương mại tại Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu bao quát các quy định pháp luật và số liệu thực tiễn từ cuối thế kỷ 19 đến giai đoạn 2011-2020. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng, giúp các doanh nghiệp tiết kiệm từ 40% đến 60% chi phí giải quyết xung đột, duy trì quan hệ đối tác bền vững và góp phần cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng nền tảng lý thuyết Phương thức Giải quyết Tranh chấp Thay thế (Alternative Dispute Resolution - ADR) cùng mô hình Giải quyết Tranh chấp Đa bậc (Multi-tier Dispute Resolution) để định vị vai trò của hoà giải trong hệ thống tư pháp thương mại. Khung lý thuyết phân tích 3 trường phái hoà giải chính trong khoa học pháp lý hiện đại:

• Hoà giải tạo thuận lợi (Facilitative Mediation): Mô hình truyền thống nơi hoà giải viên giữ vai trò trung gian hỗ trợ các bên tự tìm kiếm giải pháp mà không đưa ra quan điểm cá nhân.
• Hoà giải đánh giá (Evaluative Mediation): Mô hình mang tính chuyên môn cao, hoà giải viên thẩm định cơ sở pháp lý, điểm mạnh, điểm yếu của các bên và đưa ra khuyến nghị thực chất.
• Hoà giải chuyển hóa (Transformative Mediation): Mô hình tập trung vào việc trao quyền và công nhận nhu cầu của các bên để chuyển hóa mối quan hệ tranh chấp thành hợp tác xây dựng.

Nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm nền tảng: Khái niệm tranh chấp thương mại theo Luật Thương mại năm 2005 và Luật Mẫu UNCITRAL năm 2002; Khái niệm thoả thuận hoà giải; Quy trình hoà giải chuẩn hóa 4 bước (Xác lập thoả thuận hoà giải, Lựa chọn hoà giải viên, Tiến hành phiên hoà giải, Lập biên bản hoà giải thành); và Nguyên tắc quyền tự định đoạt gắn liền với tính bảo mật tuyệt đối của thông tin tranh chấp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng hệ thống dữ liệu thứ cấp quy mô lớn thu thập từ hơn 80 văn bản quy phạm pháp luật, điều ước quốc tế, cùng các báo cáo thống kê chính thức của Tòa án Tối cao Singapore, Trung tâm Hoà giải Singapore (SMC), Trung tâm Hoà giải Quốc tế Singapore (SIMC), Tòa Trọng tài Quốc tế ICC và Ngân hàng Thế giới (World Bank) trong giai đoạn 1993-2019.

Về thiết kế mẫu nghiên cứu, tác giả áp dụng phương pháp nghiên cứu điển cứu (case study) với kỹ thuật chọn mẫu có chủ đích đối với hai hệ thống pháp luật tiêu biểu trên thế giới: Hệ thống Thông luật (Common Law) đại diện bởi Singapore với cơ sở dữ liệu thực tiễn xử lý hơn 4.000 vụ hoà giải, và hệ thống Dân luật (Civil Law) đại diện bởi Cộng hòa Ý cùng các chỉ thị chung của Liên minh Châu Âu.

Phương pháp phân tích luật học so sánh kết hợp tổng hợp quy nạp và phân tích định lượng thống kê mô tả được lựa chọn làm phương pháp chủ đạo. Việc kết hợp này giúp đối chiếu tương quan giữa khung pháp lý Việt Nam theo Nghị định 22/2017/NĐ-CP với các chuẩn mực quốc tế, làm sáng tỏ nguyên nhân khiến thị trường hoà giải Việt Nam chưa phát triển tương xứng và tìm ra bài học thích hợp nhất trong tiến trình hoàn thiện luận văn giai đoạn 2019-2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã làm sáng tỏ 3 phát hiện mang tính then chốt về thực trạng và xu hướng phát triển hoà giải thương mại trên phạm vi quốc tế và Việt Nam:

Thứ nhất, hoà giải chứng minh tính ưu việt vượt trội về việc tối ưu hóa nguồn lực so với tố tụng tư pháp. Tại Singapore, Trung tâm Hoà giải Singapore (SMC) đã giải quyết hơn 4.000 vụ việc với tỷ lệ hoà giải thành công đạt trên 70%, trong đó hơn 90% số vụ việc được giải quyết dứt điểm chỉ trong vòng 1 ngày làm việc, giúp các bên đương sự tiết kiệm tới 80% chi phí pháp lý so với việc theo đuổi vụ kiện tại toà án.

Thứ hai, việc kết hợp linh hoạt giữa hoà giải và trọng tài tạo ra đột phá về hiệu lực thực thi. Điển hình là mô hình Trọng tài - Hoà giải - Trọng tài (Arb-Med-Arb) phối hợp giữa SIAC và SIMC. Trung tâm SIMC ghi nhận tỷ lệ hoà giải thành công đạt 85% vào năm 2017, vượt xa mức trung bình toàn cầu là 70%. Mô hình này cho phép chuyển hoá biên bản hoà giải thành phán quyết trọng tài có giá trị cưỡng chế thi hành tại hơn 160 quốc gia theo Công ước New York năm 1958.

Thứ ba, thị trường hoà giải thương mại Việt Nam bắt đầu có sự chuyển biến tích cực nhưng quy mô còn rất nhỏ bé. Kể từ khi thành lập Trung tâm VMC năm 2018, số vụ hoà giải thương mại thành công tại hệ thống VIAC đã tăng từ 5 vụ trong suốt giai đoạn 2007-2015 lên 19 vụ riêng trong năm 2019, cho thấy tiềm năng tăng trưởng to lớn nếu có cơ chế pháp lý và truyền thông phù hợp.

Thảo luận kết quả

Thành công vượt bậc của Singapore bắt nguồn từ sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách của chính phủ và sự hỗ trợ mạnh mẽ của cơ quan tư pháp. Tòa án Quốc gia Singapore hàng năm xử lý khối lượng công việc khoảng 350.000 vụ án và áp dụng quy chế xem hoà giải là điểm dừng đầu tiên (first stop) để sàng lọc và chuyển giao các tranh chấp dân sự, thương mại phù hợp. Tại Châu Âu, kinh nghiệm áp dụng cơ chế hoà giải bắt buộc tiền tố tụng của Ý (On/Off Switch) đã giúp giải quyết hiệu quả tình trạng quá tải toà án, nơi thời gian trung bình giải quyết một vụ kiện từ sơ thẩm đến phúc thẩm có thể kéo dài từ 3 đến 10 năm.

Các dữ liệu so sánh trong nghiên cứu có thể được trực quan hóa rõ nét qua ma trận so sánh 4 phương thức giải quyết tranh chấp (Thương lượng, Hoà giải, Trọng tài, Tòa án) dựa trên 6 tiêu chí cốt lõi: Mức độ bảo mật, tốc độ giải quyết, chi phí thực hiện, khả năng duy trì quan hệ đối tác, tính trung lập của bên thứ ba và khả năng cưỡng chế thi hành. Kết quả phân tích khẳng định hoà giải là giải pháp duy nhất mang lại kết cục cùng thắng (win-win), giúp bảo vệ bí mật kinh doanh và uy tín thương hiệu của doanh nghiệp trong môi trường kinh doanh toàn cầu.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bài học kinh nghiệm quốc tế, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp đột phá nhằm thúc đẩy thị trường hoà giải thương mại tại Việt Nam:

• Hoàn thiện khung khổ pháp luật và gia nhập điều ước quốc tế: Bộ Tư pháp chủ trì nghiên cứu nâng cấp Nghị định 22/2017/NĐ-CP thành Luật Hoà giải Thương mại độc lập trước năm 2025; đồng thời xây dựng đề án trình Chính phủ xem xét ký kết và phê chuẩn Công ước Singapore về Hoà giải, nhằm bảo đảm 100% thỏa thuận hoà giải thương mại quốc tế được công nhận và cho thi hành trực tiếp tại Việt Nam.
• Thành lập tổ công tác chuyên trách và chuẩn hóa đội ngũ hoà giải viên: Thành lập Nhóm công tác quốc gia về Hoà giải thương mại trong năm 2021; phối hợp với các tổ chức quốc tế như SIMI ban hành Bộ quy tắc đạo đức nghề nghiệp và chương trình đào tạo chứng chỉ hoà giải viên quốc tế, đặt mục tiêu đào tạo ít nhất 300 hoà giải viên chuyên nghiệp đạt chuẩn vào năm 2025.
• Thiết lập cơ chế chuyển giao vụ việc giữa Tòa án và các Trung tâm hoà giải ngoài toà án: Tòa án Nhân dân Tối cao ban hành nghị quyết hướng dẫn các thẩm phán thực hiện cơ chế khuyến khích hoặc bắt buộc các bên tham gia phiên hoà giải tiền tố tụng tại các trung tâm hoà giải thương mại độc lập như VMC, hướng tới mục tiêu chuyển giao tối thiểu 25% các vụ án tranh chấp kinh doanh thương mại sang kênh hoà giải trước khi thụ lý xét xử chính thức.
• Nâng cao nhận thức doanh nghiệp và phổ biến điều khoản hoà giải mẫu: Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cùng các hiệp hội doanh nghiệp đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn đưa điều khoản hoà giải mẫu vào tối thiểu 50% các hợp đồng thương mại quốc tế của doanh nghiệp xuất nhập khẩu trong giai đoạn 2021-2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung nghiên cứu mang giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Cơ quan quản lý nhà nước và lập pháp (Bộ Tư pháp, Tòa án Nhân dân Tối cao): Tài liệu cung cấp cơ sở lý luận và luận cứ thực tiễn từ Singapore và Liên minh Châu Âu để hoàn thiện chính sách pháp luật về ADR, giúp rút ngắn thời gian nghiên cứu và xây dựng thể chế từ 1 đến 2 năm.
• Đội ngũ luật sư, trọng tài viên và hoà giải viên thương mại: Cẩm nang chuyên sâu về quy trình hoà giải 4 bước, kỹ năng điều hành phiên hoà giải đánh giá và chuyển hóa, cùng cách thức áp dụng mô hình liên thông Arb-Med-Arb nhằm gia tăng tỷ lệ hoà giải thành công lên mức trên 75%.
• Lãnh đạo doanh nghiệp, giám đốc pháp chế và cố vấn pháp lý nội bộ: Nguồn tham khảo giá trị giúp doanh nghiệp tối ưu hóa hơn 60% chi phí xử lý tranh chấp, thiết kế điều khoản giải quyết bất đồng trong hợp đồng và bảo vệ bí mật kinh doanh tối đa.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành Luật Kinh tế, Thương mại Quốc tế: Nguồn học liệu tham khảo chuẩn mực với hệ thống dữ liệu so sánh phong phú, cập nhật các điều ước quốc tế mới nhất về hoà giải thương mại.

Câu hỏi thường gặp

Hoà giải thương mại khác biệt cơ bản như thế nào so với trọng tài thương mại?

Khác biệt cốt lõi nằm ở quyền ra quyết định. Trong tố tụng trọng tài, hội đồng trọng tài ban hành phán quyết có tính chất áp đặt và bắt buộc thi hành đối với các bên. Ngược lại, trong hoà giải thương mại, hoà giải viên chỉ đóng vai trò trung gian hỗ trợ; các bên hoàn toàn giữ quyền tự định đoạt và tự nguyện đạt được giải pháp thoả thuận mà không bị bất kỳ bên thứ ba nào áp đặt quyết định.

Biên bản hoà giải thành ngoài toà án tại Việt Nam có giá trị pháp lý bắt buộc thi hành không?

Theo Nghị định số 22/2017/NĐ-CP và Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015, văn bản hoà giải thành ngoài toà án có giá trị ràng buộc như một hợp đồng giữa các bên. Để được bảo đảm cưỡng chế thi hành như một bản án của toà án, các bên có thể nộp đơn yêu cầu toà án có thẩm quyền ra quyết định công nhận kết quả hoà giải thành ngoài toà án theo thủ tục rút gọn.

Ý nghĩa của Công ước Singapore về Hoà giải năm 2019 đối với thương mại quốc tế là gì?

Công ước Singapore năm 2019, với sự tham gia ký kết ban đầu của 46 quốc gia bao gồm 2 nền kinh tế lớn nhất thế giới là Mỹ và Trung Quốc, đã thiết lập cơ chế pháp lý thống nhất toàn cầu. Công ước cho phép các văn bản thỏa thuận đạt được từ hoà giải thương mại quốc tế được công nhận và thực thi trực tiếp tại các quốc gia thành viên, tương tự cơ chế của Công ước New York năm 1958 đối với phán quyết trọng tài.

Mô hình liên kết Arb-Med-Arb của Singapore vận hành như thế nào?

Mô hình Arb-Med-Arb là sự phối hợp giữa SIAC và SIMC: Vụ việc bắt đầu bằng thủ tục trọng tài tại SIAC, sau đó tạm dừng để chuyển sang hoà giải tại SIMC. Nếu hoà giải thành công (chiếm tới 85% trường hợp tại SIMC), kết quả thoả thuận sẽ được Hội đồng trọng tài ghi nhận dưới dạng phán quyết trọng tài theo thoả thuận (Consent Award), mang lại hiệu lực cưỡng chế quốc tế tuyệt đối.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị những gì để tiến hành phiên hoà giải thương mại đạt hiệu quả cao?

Doanh nghiệp cần xác định rõ mục tiêu kinh doanh cốt lõi thay vì chỉ tập trung vào tranh cãi pháp lý, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ tài liệu chứng minh thiệt hại, lựa chọn hoà giải viên am hiểu sâu lĩnh vực tranh chấp và cử người đại diện có đầy đủ thẩm quyền quyết định tham gia phiên hoà giải nhằm tận dụng tối đa lợi thế bảo mật và tốc độ của phương thức này.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện khung lý luận về phương thức hoà giải thương mại ngoài toà án và khẳng định tính ưu việt của phương thức ADR trong nền kinh tế thị trường.
• Phân tích sâu sắc bài học thành công từ tỷ lệ hoà giải đạt từ 70% đến 85% tại Singapore và kinh nghiệm sàng lọc án tại Liên minh Châu Âu.
• Đánh giá thẳng thắn thực trạng non trẻ của hoà giải thương mại tại Việt Nam, ghi nhận bước tiến ban đầu khi số vụ việc tại VIAC tăng từ 5 vụ lên 19 vụ vào năm 2019.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp liên ngành đồng bộ từ cấp độ lập pháp, đào tạo đội ngũ chuyên môn đến cơ chế liên thông tư pháp hiệu quả.
• Khẳng định giá trị thực tiễn to lớn của việc phát triển hoà giải thương mại trong việc giảm tải áp lực xét xử của toà án và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển hệ thống giải quyết tranh chấp hiện đại giai đoạn 2021-2025, các cơ quan quản lý, tổ chức trọng tài, hoà giải và cộng đồng doanh nghiệp cần chủ động phối hợp triển khai các khuyến nghị của luận văn, đưa hoà giải thương mại trở thành sự lựa chọn hàng đầu trong hoạt động kinh doanh quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING FOREIGN TRADE UNIVERSITY MASTER THESIS COMMERCIAL MEDIATION DEVELOPMENT - INTERNATIONAL EXPERIENCES AND LESSONS FOR VIETNAM Major: Economics Specialization: International Trade Policy and Law Full Name: Phan Thi Phuong Ha Noi, 2019 MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING FOREIGN TRADE UNIVERSITY MASTER THESIS COMMERCIAL MEDIATION DEVELOPMENT - INTERNATIONAL EXPERIENCES AND LESSONS FOR VIETNAM Major: Economics Specialization: International Trade Policy and Law Code: 8310106 Full Name: Phan Thi Phuong Supervisor: Assoc. Nguyen Minh Hang, Ha Noi, 2020 STATEMENT OF ORGINAL AUTHORSHIP I hereby commit that this thesis is my sole work with the best devotion, endeavor and hard-working period given and there is no information used with the unauthorized data source. The research contents in this topic are completely honest and have not been used or published in any form. I guarantee that the master thesis has been carried out in conformity with the thesis writing regulation and process issued by the Foreign Trade University.

I would like to express my sincere and grateful thanks to Doctor. Nguyen Minh Hang, who enthusiastically guided me during my process of completing this study. Student: Phan Thi Phuong ACKNOWLEDGEMENT The process of writing this thesis is the continuous learning and researching process resulting in not only the solutions proposed in chapter 3 of the thesis but also various experiences and knowledge for the author. In completing this thesis, it is undeniable that the author has received recommendations, contributions and significant help from many people.

Foremost, it is the author’s honor and luck to have the guide of Associate Prof. Nguyen Minh Hang, my supervisor at Foreign Trade University who has a broaden knowledge and experiences in the fields of law and dispute settlement and I cannot thank her enough. I could not complete this thesis without her guidance and recommendations. Secondly, I would also like to give my thanks to the authors of the books and articles that I have referred to in this thesis.

My last appreciation is to the Faculty of Graduate Studies of Foreign Trade University for providing us – the after graduated students with helpful master course and the support during learning and writing thesis process Hanoi, February 28th 2020 Phan Thi Phuong TABLE OF CONTENTS STATEMENT OF ORGINAL AUTHORSHIP ACKNOWLEDGEMENT STATEMENT OF ORGINAL AUTHORSHIP .2 STATEMENT OF ORGINAL AUTHORSHIP .3 LIST OF TABLES .7 LIST OF ABBREVIATION .8 SUMMARY OF THESIS RESEARCH RESULT. Scope of study .8 CHAPTER 1: THEORETICAL FRAMEWORK. Overview of commercial disputes. Definition of commercial disputes.

Characteristics of commercial disputes. The definition of commercial disputes resolution. Methods to solve commercial disputes. Characteristics of Negotiation:.

Advantages of negotiation. Disadvantage of negotiation. Characteristic of arbitration. Advantages of arbitration.

Characteristic of litigation. Advantages of Litigation. Disadvantages of Litigation. Rationale of mediation.

Definition and characteristic of mediation. Advantages of mediation. Disadvantages of mediation. Type of mediation.

Commercial mediation process. First step - Agreement to mediate. Second step - Select mediator. Third step - Mediation conducted.

Forth step - Mediation closed. Commercial mediation in the international organization .28 CHAPTER 2: INTERNATIONAL EXPERIENCE ON APPLYING MEDIATION: STUDY OF SINGAPORE AND EU (ITALY). Mediation development over worldwide. On the countries’ aspect.

On the worldwide aspect. Mediation development in Singapore. Rationale for choosing Singapore case to study. Overview of mediation development in Singapore.

Legal frame work for mediation in Singapore. Support from Singapore’s Judiciary. Promotion from Singapore government. Singapore’s organizations for mediation.

Singapore Mediation Centre (SMC). Singapore International Mediation Centre (SIMC). Singapore International Mediation Institute (SIMI). Mediation development in EU.

Rationale for choosing EU case to study. The overview and legal framework for mediation in EU. The Italian Experience — An On/Off Switch. Experiences from Singapore and EU (Italy) .62 CHAPTER 3: RECOMMENDATIONS FOR THE DEVELOPMENT OF MEDIATION IN VIETNAM.

Vietnam’s approach on applying mediation. Vietnam economy review. Legal frame work for mediation. Legal issues arise when developing mediation in Vietnam.

Recommendations for Viet Nam. Developing the commercial legal environment .Forming Working group on commercial mediation .Orientation and improve legal framework on commercial mediation. Improving the mediator’s capacity. Raising public and business ‘s awareness.

For associations and enterprises. The legal affairs improvement. Improvement of information channel to the Government .93 LIST OF TABLES Table 1.1: Comparing ADR and Court Procedure .2: Comparison of 4 method of dispute resolution .1: Mediation legal document in EU .2: Estimated number of mediations per year in the EU in 2018. Mediations in Italy – First Semester 2018.

Number of incoming civil litigious cases in some dispute matters in Italian first instance courts.61 LIST OF FIGURES Figure 1.1: Commercial mediation process .1: Mediation process at SIMC .2: Time and money saving when using mediation compared to litigation .1: Value, growth rate of exports, imports and trade balance in 2011- 2019 period. Number of dispute cases of VIAC from 1993-2017.77 LIST OF ABBREVIATION ADR Alternative Dispute Resolution AFTA Asian Free Trade Agreement ASEAN Association of Southeast Asian Nations CPTPP Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific Partnership EU European Union EVFTA EU-Vietnam Free Trade Agreement ICC International Chamber of Commerce UNCITRAL The United Nations Commission on International Trade Law VIAC Vietnam International Arbitration Center VMC Vietnam Mediation Center SMC Singapore Mediation Center SIMC Singapore International Mediation Center SIMI Singapore International Mediation Institution UN United Nations WB World Bank WTO World Trade Organization SUMMARY OF THESIS RESEARCH RESULT The thesis “Commercial Mediation development: international experiences and lessons for Vietnam” focuses on giving recommendation on how Vietnam can apply the experiences of developed jurisdiction around the world in promoting the Mediation in order to improve the country’s commercial dispute resolution context. Although witnessing the remarkable step forward in promoting alternative dispute resolutions in general and mediation in specific to solve commercial disputes, Vietnam regulation still possessed many drawbacks. From the overview of the mediation development worldwide and focusing on analyzing the cases of Singapore and EU, the thesis provides solutions on the aspect of the Government as well as enterprises to foster the domestic development of mediation in dispute settlement.

The solutions which have been found in the thesis resulting from outstanding cases study shall help the government issue more suitable policy and provides the deeper understanding for Vietnam enterprises on using Mediation to settle disputes as well as enhance their competitiveness in the international economy, improves the standard and conduct of mediator, fortify the enforceability of the mediation settled agreement award. Rationale In this era of international economic integration and flat world, all the economic borders are being erased and eliminated day by day which created valuable opportunities for countries and economies to enjoy their comparatives advantages and to do business cross borders. Along with this integration progress, Vietnam has been refocused every efforts to integrate with the worlds, taken part in bilateral and multilateral agreements such as AFTA, ACTA, CPTPP, EVFTA,…to seek for opportunities to strengthen and develop economy. Together with this development of economy and increasing of business opportunities are the rising in number of international commercial contracts between parties.

The diversity of nationality of the parties in a contract from all over the worlds with differences law sources and legal bases required the carefully preparation and discuss of applicable law and a well-written dispute settlement clause in the contract. In those agreements Vietnam has joined in, besides the regulations and detail of tariff, trade remedies, competition policy, and dispute settlement always plays an important part. However, for the developing countries like Vietnam whether the legal framework for commercial dispute resolution still has certain gap compared to developed countries’, the need for reforming and innovating the legal system on dispute resolutions to create a more effective and diverse legal corridor in accordance with international practices is becoming necessary than ever. For example, in the text of the EVFTA between Vietnam and EU there is a whole chapter – Chapter 15 which states about dispute settlement and two annexes about code for conduct for mediator and mediation mechanism which is an unpopular method of resolving dispute in Vietnam.

In the world, in the past, among other disputes settlement measures, mediation, which grown rapidly in many common law jurisdictions such as the US, Australia, England and Wales since the 1970s and 1980s, is relatively unpopular in civil law countries. However, recently, the dispute settlement by mediation is gaining more and more interests and applied in many cases in the European Union and civil law countries because of its undeniable advantages. 2 On August 7th, 2019, delegations from 70 countries, including about 1,600 leaders and government officials, businessmen, judges, lawyers and scholars gathered in Singapore to attend conferences and contract signing ceremony of the Convention. A total of 46 countries have signed in the Convention, including the two largest economies in the world (USA and China); three out of Asia's four largest economies (China, India and South Korea); and five ASEAN countries (Brunei, Malaysia, Laos, Philippines and Singapore).

The Singapore Convention is established to provide an internationally uniform framework to recognize and enforce mediated settlement agreements. In legal documents of Vietnam such as civil code, mediation is referred to as a method of resolving disputes without detail guidance and regulations especially the enforcement when the negotiation and conciliation complete. Due to the absence of a legal corridor, not only does advantages of these methods not being promoted, but also they, sometimes become the problems in the process of solving conflicts between parties, especially damages to those small and inexperienced traders. In recent years, the Government has paid more attention and efforts in promoting legal mechanisms on trade mediation.

In 2015, The National Assembly has promulgated the Civil Procedure Code, including an entire chapter to regulate the procedure for recognizing successful mediation results outside the court. Accordingly, the court will recognize the results of mediation conducted under the mediation procedure. On 24 February 2017, the Government of Vietnam promulgated Decree No.22/2017/ND-CP on Commercial Mediation (the “Decree”). It is the first legislation specifically governing commercial mediation in Vietnam.

This can be considered as a step forward the international trend of Vietnam. However, this is still a new concept and practices in Vietnam and need more studies and experiences from other countries. From 2007 to 2015, statitics of VIAC show that during that period, VIAC only settles 5 mediation cases but in 2019, through the VIAC, there have been 19 cases of disputes resolved by commercial mediation between both domestic and foreign enterprises and the parties continue to maintain trade relations with each other. On the morning of May 29th 2018, the Vietnam International Arbitration 3 Center held a launching ceremony of the Vietnam Mediation Center ("VMC"), under the Vietnam International Arbitration Center in Hanoi.

VMC is the first unit to provide professional commercial mediation services in Vietnam in accordance with Decree 22/2017/ND-CP dated February 24th 2017 on commercial mediation. VMC's Board of Directors includes leading and reputable experts in the business community as well as society. For all above-mentioned reasons, the author would like to look into this new approach of dispute settlement in Vietnam and see what advantages that mediation could have for the parties. Moreover, the author also wants to show the key points for question: “Can and how Vietnam be able to apply this method in practice to resolve the disputes in the future?”.

Consequently, with the desire to devote my knowledge to the better Vietnam’s dispute resolution aspects so as to keep pace with the global standards, the author selected the topic: “Commercial mediation development - international experiences and lessons for Vietnam”. Literature review Although commercial mediation has long developing journey all over the world, Vietnam’s mediation is still inexperienced and the term is new to some extent. As a result, there has not been any same or analogous topic up to the moment that the author has finished the paper.