Luận văn thạc sĩ vnu ls pháp chế trong hoạt động xây dựng ban hành văn bản quy phạm pháp luật của ủy ban nhân dân tỉnh bắc giang

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích pháp chế trong hoạt động xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật tại Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Giang.

• Tác giả: Đỗ Thị Việt Hà
• Người hướng dẫn: TS. Hoàng Ngọc Giao
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử Nhà nước và Pháp luật
• Đề tài: Pháp chế trong hoạt động xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Giang
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁP CHẾ TRONG HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG, BAN HÀNH VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH
• 1.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG, BAN HÀNH VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH
• 1.1.1. Khái niệm văn bản QPPL và hoạt động xây dựng, ban hành văn bản QPPL của UBND tỉnh
• 1.1.2. Văn bản QPPL của UBND tỉnh
• 1.2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁP CHẾ TRONG HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG, BAN HÀNH VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH
• 1.2.1. Khái niệm pháp chế
• 1.2.2. Mối quan hệ giữa pháp chế với pháp luật và pháp quyền
• 1.2.3. Pháp chế trong hoạt động xây dựng, ban hành VBQPPL của UBND tỉnh
• 1.2.4. Vai trò của pháp chế trong hoạt động xây dựng, ban hành VBQPPL của UBND tỉnh
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG, BAN HÀNH VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH BẮC GIANG
• 2.1. ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN VÀ KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA TỈNH BẮC GIANG VÀ VAI TRÒ CỦA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT DO ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH BAN HÀNH VỚI SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TỈNH
• 2.1.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của tỉnh Bắc Giang
• 2.1.2. Vai trò của VBQPPL do UBND tỉnh ban hành đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Bắc Giang
• 2.2. VĂN BẢN CỦA TỈNH BẮC GIANG VỀ HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG, BAN HÀNH VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH
• 2.2.1. Giới thiệu văn bản của tỉnh Bắc Giang về hoạt động xây dựng, ban hành VBQPPL của UBND tỉnh
• 2.2.2. Đánh giá chung về văn bản của tỉnh Bắc Giang quy định về quy trình xây dựng, ban hành VBQPPL của UBND tỉnh
• 2.3. THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG, BAN HÀNH VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH BẮC GIANG
• 2.3.1. Thực trạng hoạt động xây dựng VBQPPL của UBND tỉnh Bắc Giang
• 2.3.2. Thực trạng hoạt động ban hành VBQPPL của UBND tỉnh
• 2.3.3. Các yếu tố bảo đảm cho hoạt động xây dựng, ban hành VBQPPL của UBND tỉnh
• 3. CHƯƠNG 3: TĂNG CƯỜNG PHÁP CHẾ TRONG HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG, BAN HÀNH VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH BẮC GIANG
• 3.1. ĐỀ XUẤT VỀ NHỮNG QUY ĐỊNH HƯỚNG DẪN THI HÀNH LUẬT NĂM 2015 LIÊN QUAN ĐẾN HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG, BAN HÀNH VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH
• 3.2. ĐỀ XUẤT HOÀN THIỆN VĂN BẢN CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH BẮC GIANG VỀ HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG, BAN HÀNH VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH
• 3.2.1. Hoàn thiện pháp luật về trình tự, thủ tục xây dựng, ban hành VBQPPL của UBND tỉnh Bắc Giang
• 3.2.2. Giải pháp pháp lý về thể chế và các yếu tố bảo đảm tăng cường pháp chế trong hoạt động xây dựng, ban hành VBQPPL của UBND tỉnh
• 3.3. GIẢI PHÁP VỀ THỂ CHẾ NHẰM TĂNG CƯỜNG PHÁP CHẾ TRONG HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG, BAN HÀNH VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH BẮC GIANG
• 3.3.1. Tăng cường sự lãnh đạo của Tỉnh uỷ, HĐND tỉnh Bắc Giang đối với hoạt động xây dựng, ban hành VBQPPL của UBND tỉnh
• 3.3.2. Nâng cao năng lực và tăng cường trách nhiệm của các chủ thể tham gia hoạt động xây dựng, ban hành VBQPPL
• 3.3.3. Nâng cao trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo và tăng cường theo dõi, kiểm tra việc tuân thủ quy trình soạn thảo VBQPPL
• 3.3.4. Nâng cao chất lượng công tác thẩm định; soát xét, hoàn thiện; kiểm tra, rà soát, hệ thống hoá VBQPPL của Sở Tư pháp
• 3.3.5. Liên kết chặt chẽ xây dựng, ban hành với kiểm tra, xử ký rà soát, hệ thống hóa và theo dõi thi hành pháp luật
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về nâng cao pháp chế trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật tại Bắc Giang

Nâng cao pháp chế trong hoạt động xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) tại Bắc Giang là một vấn đề cấp thiết. Pháp chế không chỉ là yêu cầu của Nhà nước mà còn là nhu cầu của xã hội. Việc xây dựng và ban hành VBQPPL cần phải đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp và khả thi. Điều này không chỉ giúp duy trì trật tự xã hội mà còn thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập quốc tế, việc nâng cao pháp chế càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

1.1. Khái niệm và vai trò của pháp chế trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật

Pháp chế được hiểu là sự tôn trọng và thực hiện pháp luật một cách nghiêm túc. Trong hoạt động xây dựng VBQPPL, pháp chế đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính minh bạch và công bằng. Nó giúp các cơ quan nhà nước thực hiện quyền lực của mình một cách hợp pháp và hiệu quả.

1.2. Tình hình thực hiện pháp chế tại Bắc Giang

Tại Bắc Giang, hoạt động xây dựng và ban hành VBQPPL đã có những bước tiến đáng kể. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Một số quy định còn thiếu tính khả thi, dẫn đến khó khăn trong quá trình thực hiện. Cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục tình trạng này.

II. Những thách thức trong việc nâng cao pháp chế tại Bắc Giang

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc nâng cao pháp chế, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các vấn đề như sự thiếu đồng bộ trong quy trình xây dựng VBQPPL, sự hạn chế về năng lực của cán bộ, và việc thực hiện pháp luật chưa nghiêm túc là những yếu tố cản trở sự phát triển. Để giải quyết những thách thức này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng.

2.1. Thiếu đồng bộ trong quy trình xây dựng văn bản

Quy trình xây dựng VBQPPL tại Bắc Giang còn thiếu sự đồng bộ, dẫn đến việc một số văn bản không phù hợp với thực tiễn. Cần có sự rà soát và điều chỉnh để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả của các văn bản.

2.2. Năng lực của cán bộ còn hạn chế

Năng lực của cán bộ tham gia vào quá trình xây dựng VBQPPL còn hạn chế. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng của các văn bản được ban hành. Cần có các chương trình đào tạo và bồi dưỡng để nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ.

III. Phương pháp nâng cao pháp chế trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật

Để nâng cao pháp chế trong hoạt động xây dựng VBQPPL, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Việc cải cách hành chính, tăng cường công tác kiểm tra và giám sát, và nâng cao trách nhiệm của các cơ quan liên quan là những giải pháp cần thiết. Đồng thời, cần có sự tham gia của cộng đồng trong quá trình xây dựng và thực hiện pháp luật.

3.1. Cải cách hành chính trong xây dựng văn bản

Cải cách hành chính là một trong những phương pháp quan trọng để nâng cao pháp chế. Cần đơn giản hóa quy trình và thủ tục để tạo điều kiện thuận lợi cho việc xây dựng và ban hành VBQPPL.

3.2. Tăng cường công tác kiểm tra và giám sát

Công tác kiểm tra và giám sát cần được tăng cường để đảm bảo việc thực hiện pháp luật được nghiêm túc. Các cơ quan chức năng cần có kế hoạch cụ thể để theo dõi và đánh giá hiệu quả của các văn bản quy phạm pháp luật.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Bắc Giang

Việc nâng cao pháp chế trong xây dựng VBQPPL tại Bắc Giang đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các văn bản được ban hành ngày càng đảm bảo tính hợp hiến và hợp pháp. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục nghiên cứu và cải tiến để đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Các kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc thực hiện pháp luật cần được chú trọng hơn nữa.

4.1. Kết quả đạt được trong việc nâng cao pháp chế

Nhiều văn bản quy phạm pháp luật được ban hành đã góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Các cơ quan chức năng đã có những bước tiến trong việc thực hiện pháp luật, tạo ra môi trường pháp lý thuận lợi cho sự phát triển.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Từ thực tiễn tại Bắc Giang, có thể rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Việc lắng nghe ý kiến của người dân và các tổ chức xã hội trong quá trình xây dựng VBQPPL là rất cần thiết để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả của các văn bản.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho pháp chế tại Bắc Giang

Nâng cao pháp chế trong xây dựng VBQPPL tại Bắc Giang là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Cần có sự quyết tâm từ các cơ quan chức năng và sự tham gia của cộng đồng để thực hiện tốt nhiệm vụ này. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc cải cách hành chính, nâng cao năng lực cho cán bộ và tăng cường công tác kiểm tra, giám sát.

5.1. Định hướng phát triển pháp chế trong tương lai

Định hướng phát triển pháp chế trong tương lai cần tập trung vào việc xây dựng một hệ thống pháp luật minh bạch, hiệu quả và phù hợp với thực tiễn. Cần có sự tham gia của tất cả các bên liên quan trong quá trình này.

5.2. Vai trò của cộng đồng trong việc nâng cao pháp chế

Cộng đồng cần được khuyến khích tham gia vào quá trình xây dựng và thực hiện pháp luật. Sự tham gia này không chỉ giúp nâng cao tính khả thi của các văn bản mà còn tạo ra sự đồng thuận trong xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Bắc Giang sở hữu diện tích tự nhiên 382.200 ha, quy mô hành chính gồm 9 huyện và 1 thành phố trực thuộc với 230 xã, phường, thị trấn. Trong giai đoạn 2005 - 2015, địa phương duy trì tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm (GRDP) bình quân đạt 9,45%, kéo theo nhu cầu cấp thiết về quản lý hành chính và phát triển kinh tế thông qua hệ thống văn bản quy phạm pháp luật. Tuy nhiên, hoạt động lập quy tại địa phương trong giai đoạn 2008 - 2014 bộc lộ không ít rào cản như quy trình soạn thảo kéo dài, sự phối hợp liên ngành chưa chặt chẽ và chất lượng dự thảo chưa đồng đều.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là làm sáng tỏ cơ sở lý luận về nguyên tắc pháp chế trong quản trị địa phương, đánh giá thực trạng ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2008 - 2014 và đề xuất giải pháp đồng bộ trước thềm thi hành Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015. Nghiên cứu xác lập phạm vi khảo sát toàn diện trên 100% các lĩnh vực quản lý nhà nước tại Bắc Giang trong khung thời gian 7 năm liên tục. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn, góp phần giảm thiểu tình trạng văn bản chồng chéo, nâng cao tỷ lệ văn bản hợp hiến, hợp pháp lên mức 100% và tạo lập hành lang pháp lý thông thoáng cho sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững của địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng học thuyết Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và Pháp luật, kết hợp với lý thuyết Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa để xây dựng nền tảng phân tích. Trọng tâm lý luận dựa trên mô hình cơ chế điều chỉnh pháp luật gồm 4 giai đoạn nối tiếp: xây dựng ban hành quy phạm pháp luật, áp dụng pháp luật, hình thành quan hệ pháp luật và hiện thực hóa quyền, nghĩa vụ của các chủ thể.

Nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm pháp lý cốt lõi:

• Pháp chế xã hội chủ nghĩa: Đòi hỏi sự tôn trọng và thực hiện nghiêm chỉnh, thống nhất pháp luật của mọi cơ quan, tổ chức và công dân.
• Văn bản quy phạm pháp luật của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh: Hình thức văn bản chứa đựng quy tắc xử sự chung, áp dụng nhiều lần, có hiệu lực trong phạm vi địa phương.
• Tính hợp hiến, hợp pháp: Sự phù hợp tuyệt đối của văn bản cấp dưới với Hiến pháp năm 2013 và các đạo luật của Quốc hội.
• Cơ chế soát xét thể chế: Quy trình kiểm tra, thẩm định chuyên môn độc lập trước khi văn bản được ký ban hành chính thức.

Hệ thống căn cứ pháp lý nền tảng bao gồm Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi năm 2001), Hiến pháp năm 2013 (Điều 2, 8, 119), Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân năm 2004, Luật năm 2008 và Luật năm 2015.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp gồm hơn 350 văn bản quy phạm pháp luật (quyết định, chỉ thị) do Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Giang ban hành từ năm 2008 đến năm 2014, cùng các báo cáo thẩm định, thẩm tra định kỳ của Sở Tư pháp và Văn phòng Ủy ban nhân dân tỉnh.

Cỡ mẫu phân tích chuyên sâu được xác định qua phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên theo các lĩnh vực trọng điểm: quản lý đất đai, đầu tư công nghiệp, chính sách xã hội và tổ chức bộ máy hành chính. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm đảm bảo tính đại diện cao cho toàn bộ bức tranh lập quy của tỉnh.

Phương pháp phân tích chủ đạo là phân tích - tổng hợp quy phạm, thống kê mô tả và so sánh luật học. Nghiên cứu đối chiếu quy định của Việt Nam với cơ chế kiểm soát văn bản của Cộng hòa Liên bang Đức (Điều 47 Luật Tố tụng hành chính Đức) và Nhật Bản (Điều 81 Hiến pháp Nhật Bản) nhằm rút ra bài học kinh nghiệm về quyền tài phán hành chính. Toàn bộ quy trình thu thập và xử lý dữ liệu diễn ra liên tục từ năm 2014 đến năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tỉnh Bắc Giang đã xây dựng được khung pháp lý nội bộ tương đối hoàn chỉnh để điều chỉnh quy trình lập quy, nổi bật qua Quyết định số 69/2007/QĐ-UBND, Quyết định số 142/2009/QĐ-UBND và Quyết định số 383/2013/QĐ-UBND. Điểm sáng lớn nhất là quy định giao Sở Tư pháp chủ trì soát xét, hoàn thiện dự thảo sau khi Ủy ban nhân dân tỉnh thông qua và trước khi Chủ tịch ký ban hành. Mô hình sáng tạo này đã được Bộ Tư pháp đánh giá cao và nhân rộng kinh nghiệm cho ít nhất 3 tỉnh miền núi phía Bắc gồm Lạng Sơn, Lào Cai và Bắc Kạn.

Thứ hai, việc lập kế hoạch xây dựng văn bản còn thiếu tính khả thi và chưa đồng bộ với chu kỳ ngân sách. Quy định gửi đề xuất "trước ngày 01/12 hàng năm" tại Quyết định số 69/2007/QĐ-UBND khiến khoảng 35% dự thảo phát sinh ngoài chương trình do không kịp dự toán kinh phí hỗ trợ theo Nghị quyết số 05/2009/NQ-HĐND và Nghị quyết số 35/2011/NQ-HĐND vốn được lập vào tháng 10 hàng năm.

Thứ ba, áp lực thời gian phối hợp thẩm tra tạo ra nút thắt quy trình. Thời hạn 10 ngày (tính cả ngày nghỉ) để Văn phòng Ủy ban nhân dân tỉnh chủ trì phối hợp với Sở Tư pháp, Sở Tài chính, Sở Nội vụ lập dự kiến chương trình dẫn đến hơn 40% hồ sơ không đủ thời gian đánh giá tác động sâu sắc.

Thứ tư, chất lượng soạn thảo của một số sở, ngành chuyên môn còn hạn chế, khâu lấy ý kiến đối tượng chịu sự tác động trực tiếp tại cơ sở chỉ đạt mức độ tham gia thực chất dưới 50%, khiến nhiều văn bản phải sửa đổi, bổ sung sau thời gian ngắn thi hành.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những tồn tại trên bắt nguồn từ nhận thức về vai trò pháp chế của một bộ phận cán bộ chuyên môn chưa toàn diện, áp lực hoàn thành tiến độ hành chính và cơ chế phân bổ nguồn lực chưa tương xứng. So với các công trình nghiên cứu cùng thời kỳ tại Nghệ An (năm 2008), Ninh Bình (năm 2010), Hải Dương (năm 2011, 2012) và Phú Thọ (năm 2009), thực tiễn tại Bắc Giang cho thấy mô hình kiểm soát kép thông qua Sở Tư pháp mang lại hiệu quả kiểm soát rủi ro pháp lý cao hơn rõ rệt.

Để làm rõ bức tranh chuyển dịch chất lượng văn bản qua 7 năm, dữ liệu có thể được trình bày sinh động qua Biểu đồ cột chồng (Stacked Bar Chart) thể hiện tỷ lệ văn bản ban hành đúng kế hoạch so với văn bản phát sinh ngoài kế hoạch, kết hợp Bảng ma trận đối chiếu mức độ sai sót thể thức giữa các sở, ban, ngành. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh việc thiếu vắng cơ chế tài phán của Tòa án hành chính đối với văn bản quy phạm dưới luật tại Việt Nam là một lỗ hổng cần sớm được khắc phục theo xu thế hội nhập quốc tế.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, sửa đổi và chuẩn hóa thời hạn lập đề nghị ban hành văn bản. Cần điều chỉnh thời gian các cơ quan chuyên môn gửi đề xuất xây dựng văn bản quy phạm pháp luật về Văn phòng Ủy ban nhân dân tỉnh sang chậm nhất vào tháng 10 hàng năm. Giải pháp này giúp đồng bộ hóa 100% việc lập dự kiến văn bản với kỳ phân bổ dự toán ngân sách địa phương, thực hiện ngay từ quý 1 năm 2016 do Ủy ban nhân dân tỉnh chỉ đạo và Sở Tư pháp chủ trì tham mưu.

Thứ hai, kéo dài thời hạn thẩm tra và phối hợp liên ngành. Quy định thời gian Văn phòng Ủy ban nhân dân tỉnh phối hợp với Sở Tư pháp, Sở Tài chính, Sở Nội vụ đánh giá hồ sơ đề nghị từ 10 ngày thông thường thành 15 ngày làm việc. Mục tiêu bảo đảm 100% hồ sơ dự thảo được thẩm định đa chiều về nguồn lực tài chính, nhân sự và tính hợp pháp, áp dụng trong lộ trình 6 tháng đầu năm.

Thứ ba, nâng cao năng lực và trách nhiệm đội ngũ cán bộ pháp chế. Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật soạn thảo, phương pháp đánh giá tác động chính sách và kỹ năng lấy ý kiến công chúng cho ít nhất 85% công chức làm công tác pháp chế tại 19 sở, ban, ngành và Ủy ban nhân dân cấp huyện, hoàn thành trong chu kỳ 12 tháng do Sở Tư pháp và Sở Nội vụ phối hợp triển khai.

Thứ tư, thiết lập cơ chế giám sát thực thi và chế tài nghiêm minh. Đẩy mạnh việc gắn trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan soạn thảo với chất lượng văn bản, tăng cường hoạt động chất vấn tại 100% các kỳ họp Hội đồng nhân dân tỉnh đối với văn bản có dấu hiệu vi phạm pháp chế, xây dựng quy chế phối hợp tư pháp - hành chính giai đoạn 2016 - 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Lãnh đạo và chuyên viên Văn phòng Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh: Tiếp cận quy trình kiểm soát chất lượng văn bản khoa học, tối ưu hóa công tác lập chương trình và điều hành phiên họp thông qua dự thảo.
• Cán bộ, công chức làm công tác pháp chế tại các Sở, ban, ngành: Nâng cao kỹ năng soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật, nắm vững kỹ thuật đánh giá tác động kinh tế - xã hội và quy trình xử lý phản hồi từ người dân, doanh nghiệp.
• Chuyên viên ngành Tư pháp và cơ quan rà soát văn bản: Vận dụng mô hình soát xét, hoàn thiện văn bản 2 bước của Bắc Giang vào công tác thẩm định thực tế tại các địa phương trên cả nước.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Luật học, Quản lý công: Sử dụng làm tài liệu tham khảo giàu tính thực tiễn về lý luận Nhà nước và Pháp luật, cơ chế lập quy địa phương và kinh nghiệm hoàn thiện pháp chế trong giai đoạn đổi mới.

Câu hỏi thường gặp

Hoạt động ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Ủy ban nhân dân tỉnh khác gì so với hoạt động áp dụng pháp luật? Văn bản quy phạm pháp luật do Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành chứa đựng các quy tắc xử sự chung, có tính bắt buộc với mọi đối tượng thuộc phạm vi điều chỉnh và được áp dụng lặp đi lặp lại nhiều lần trong thực tế đời sống. Ngược lại, hoạt động áp dụng pháp luật chỉ tạo ra các văn bản hành chính cá biệt nhằm giải quyết một sự việc cụ thể cho một đối tượng xác định và chấm dứt hiệu lực ngay sau khi thực hiện xong.

Sáng kiến nổi bật nhất của tỉnh Bắc Giang trong quy trình ban hành văn bản quy phạm pháp luật giai đoạn 2008 - 2014 là gì? Đó là quy định giao Sở Tư pháp trách nhiệm soát xét, hoàn thiện lần cuối dự thảo văn bản đã được tập thể Ủy ban nhân dân tỉnh thảo luận thông qua trước khi trình Chủ tịch ký ban hành chính thức. Quy trình chặt chẽ này giúp loại bỏ triệt để các sai sót kỹ thuật lập pháp và tính mâu thuẫn nội dung, được Bộ Tư pháp công nhận là cách làm sáng tạo để nhân rộng.

Tại sao cần điều chỉnh mốc thời gian đề xuất ban hành văn bản từ tháng 11 sang tháng 10 hàng năm? Thực tế cho thấy công tác lập dự toán ngân sách nhà nước tại các địa phương diễn ra định kỳ vào tháng 10 hàng năm. Nếu đăng ký văn bản vào tháng 11 theo quy định cũ, các cơ quan soạn thảo sẽ không có căn cứ bố trí kinh phí hỗ trợ theo Nghị quyết số 05/2009/NQ-HĐND, dẫn đến việc thiếu hụt nguồn lực triển khai điều tra xã hội học và tổ chức hội thảo lấy ý kiến.

Luận văn đã tham khảo kinh nghiệm quốc tế nào để đề xuất nâng cao trách nhiệm pháp chế? Nghiên cứu đã phân tích Điều 47 Luật Tố tụng hành chính Cộng hòa Liên bang Đức cho phép công dân khởi kiện văn bản quy phạm dưới luật ra Tòa án hành chính và Điều 81 Hiến pháp Nhật Bản trao quyền phán quyết tính hợp hiến cho Tòa án tối cao. Từ đó, tác giả đề xuất Việt Nam cần từng bước mở rộng thẩm quyền xét xử văn bản quy phạm pháp luật cho Tòa án hành chính.

Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 đặt ra yêu cầu mới nào cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh? Luật năm 2015 yêu cầu phân định rõ ràng giữa quy trình lập đề nghị xây dựng chính sách và quy trình soạn thảo văn bản, đồng thời bãi bỏ hình thức ban hành Chỉ thị quy phạm pháp luật của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Điều này đòi hỏi chính quyền địa phương phải nâng cao tối đa chất lượng dự thảo Quyết định và đẩy mạnh tính công khai, minh bạch.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa trong quy trình lập quy của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, khẳng định đây là khâu then chốt của cơ chế điều chỉnh pháp luật.
• Khảo sát thực chứng sâu sắc giai đoạn 7 năm (2008 - 2014) tại tỉnh Bắc Giang, làm nổi bật mô hình soát xét độc lập của Sở Tư pháp theo Quyết định số 69/2007/QĐ-UBND và Quyết định số 383/2013/QĐ-UBND.
• Nhận diện chính xác 4 nhóm tồn tại cơ bản về tính đồng bộ ngân sách, thời hạn phối hợp liên ngành, chất lượng lấy ý kiến công chúng và năng lực cán bộ chuyên môn.
• Xác lập hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá, có tính khả thi cao, gắn kết chặt chẽ với các quy định mới của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015.
• Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo chuẩn mực, có giá trị chuyển giao kinh nghiệm cao cho 63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương trong công cuộc cải cách hành chính.

Kế hoạch tiếp theo cần tập trung số hóa 100% cơ sở dữ liệu pháp luật địa phương trong 12 tháng tới để phục vụ tra cứu công khai. Độc giả quan tâm hãy tải ngay toàn văn luận văn thạc sĩ luật học để tiếp cận chi tiết khung lý thuyết và trọn bộ giải pháp lập quy chuyên sâu!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁP CHẾ TRONG HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG, BAN HÀNH VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG, BAN HÀNH VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH 1. Khái niệm văn bản QPPL và hoạt động xây dựng, ban hành văn bản QPPL của UBND tỉnh 1. Văn bản QPPL của UBND tỉnh Nhà nƣớc và pháp luật là những hiện tƣợng xã hội, ra đời, tồn tại và phát triển trong những điều kiện kinh tế - xã hội nhất định, luôn có mối quan hệ mật thiết với nhau.

Nhà nƣớc không thể tồn tại nếu thiếu pháp luật, và ngƣợc lại pháp luật chỉ hình thành, phát triển và phát huy hiệu quả bằng con đƣờng nhà nƣớc. Pháp luật luôn là công cụ hữu hiệu nhất để Nhà nƣớc quản lý xã hội một cách phù hợp với lợi ích của Nhà nƣớc và của toàn xã hội. Pháp luật do Nhà nƣớc ban hành đƣợc tồn tại dƣới những hình thức nhất định, trong đó văn bản QPPL đƣợc coi là hình thức pháp luật cơ bản và tiến bộ nhất. Với tƣ cách là yếu tố điều chỉnh các quan hệ xã hội, văn bản quy phạm pháp luật nói chung có vai trò đặc biệt quan trọng trong đảm bảo sự ổn định và phát triển năng động của xã hội.

Điều đó đƣợc quy định tại Hiến pháp 1992 của nƣớc ta: “Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật, không ngừng tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa…” [29, Điều 12]. Hiện nay, trong khoa học pháp lý cũng nhƣ thực tiễn triển khai hoạt động xây dựng và hoàn thiện pháp luật, khái niệm văn bản QPPL vẫn còn những điểm chƣa đƣợc hiểu thống nhất, còn là đề tài tranh luận khá sôi nổi. Trƣớc hết cần xem xét định nghĩa văn bản QPPL xuất phát từ quy định của Luật năm 2008: 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Văn bản quy phạm pháp luật là văn bản do cơ quan nhà nƣớc ban hành hoặc phối hợp ban hành theo thẩm quyền, hình thức, trình tự, thủ tục đƣợc quy định trong Luật này hoặc trong Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, trong đó có quy tắc xử sự chung, có hiệu lực bắt buộc chung, đƣợc Nhà nƣớc bảo đảm thực hiện để điều chỉnh các quan hệ xã hội [33, Điều 90]. Để phân biệt văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nƣớc ở Trung ƣơng ban hành và văn bản quy phạm pháp luật do các cơ quan chính quyền địa phƣơng ban hành, khoản 1 Điều 1 Luật năm 2004 quy định khái niệm văn bản quy phạm pháp luật của HĐND và UBND nhƣ sau: Văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân là văn bản do Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân ban hành theo thẩm quyền, trình tự, thủ tục do Luật này quy định, trong đó có quy tắc xử sự chung, có hiệu lực trong phạm vi địa phƣơng, đƣợc nhà nƣớc bảo đảm thực hiện nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội ở địa phƣơng theo định hƣớng xã hội chủ nghĩa [32, Điều 1].

Căn cứ vào tính chất pháp lý, văn bản quản lý nhà nƣớc có thể đƣợc chia thành ba loại: Văn bản quy phạm pháp luật, văn bản cá biệt và văn bản hành chính thông thƣờng. Ba loại văn bản trên có sự khác nhau cơ bản, đó là: văn bản quy phạm pháp luật đề ra các quy tắc xử sự chung, đƣợc áp dụng nhiều lần trong thực tiễn đời sống và việc thực hiện văn bản đó không làm chấm dứt hiệu lực của nó; văn bản cá biệt đƣợc ban hành dựa trên cơ sở văn bản quy phạm pháp luật, áp dụng văn bản quy phạm pháp luật để giải quyết những việc cụ thể, đối với đối tƣợng cụ thể, trong lĩnh vực cụ thể, nhƣ: Quyết định xử phạt vi phạm hành chính, quyết định khen thƣởng, kỷ luật, quyết định nâng bậc lƣơng, quyết định bổ nhiệm chức vụ… Văn bản hành chính thông thƣờng là những văn bản mang tính thông tin, điều hành nhằm thực thi các văn bản quy phạm pháp luật hoặc dùng để giải quyết các công việc cụ thể, phản 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ánh tình hình, giao dịch, trao đổi, ghi chép công việc trong các cơ quan, tổ chức, nhƣ: kế hoạch, báo cáo, chƣơng trình, công văn… Các loại văn bản trên có mối quan hệ ràng buộc với nhau. Trong đó văn bản quy phạm pháp luật đóng vai trò quan trọng, là cơ sở cho việc ban hành các văn bản cá biệt hoặc các loại văn bản, giấy tờ hành chính khác. Văn bản quy phạm pháp luật quy định về thẩm quyền ban hành, hình thức, nội dung của văn bản hành chính cá biệt hoặc các loại văn bản, giấy tờ hành chính khác.

Việc phân biệt ba loại văn bản trên có ý nghĩa trong công tác ban hành cũng nhƣ kiểm tra, xử lý văn bản. Vì hiện nay, một bộ phận không nhỏ cán bộ lãnh đạo cũng nhƣ công chức, viên chức làm công tác văn bản có nhận thức chƣa đúng và đầy đủ về văn bản quy phạm pháp luật, không phân biệt đƣợc văn bản quy phạm pháp luật với các loại văn bản khác, dẫn đến ban hành và quản lý văn bản sai. Từ phân tích trên đây, Luận văn định nghĩa VBQPPL của UBND tỉnh nhƣ sau: Văn bản QPPL của UBND tỉnh là văn bản do UBND tỉnh ban hành theo trình tự, thủ tục, hình thức Luật quy định, trong đó có quy phạm pháp luật, có hiệu lực bắt buộc chung trong phạm vi địa phương, được Nhà nước bảo đảm thực hiện nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội ở địa phương. * Từ các nội dung trên cho thấy VBQPPL của UBND tỉnh có các dấu hiệu đặc trƣng sau: Thứ nhất, VBQPPL là văn bản do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành.

Nhƣ vậy, không phải cơ quan nhà nƣớc, cá nhân nào cũng có thẩm quyền ban hành văn bản QPPL. Đây cũng là cơ sở để nhận diện văn bản QPPL và phân biệt nó với văn bản đƣợc ban hành bởi những chủ thể không có thẩm quyền. Những cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền ban hành VBQPPL ở địa phƣơng là HĐND và UBND. Thứ hai, VBQPPL của UBND tỉnh là văn bản có chứa đựng quy phạm pháp luật Quy phạm pháp luật đƣợc coi là đặc tính nổi trội của văn bản quy phạm pháp luật, là dấu hiệu then chốt, mang tính quyết định để phân biệt văn bản quy phạm pháp luật với văn bản áp dụng pháp luật và văn bản hành chính thông dụng.

10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Vì văn bản quy phạm pháp luật chứa đựng quy phạm pháp luật nên văn bản quy phạm pháp luật luôn có tính chất bắt buộc chung. Tính bắt buộc chung của văn bản quy phạm pháp luật đƣợc hiểu là bắt buộc đối với mọi chủ thể khi ở vào điều kiện, hoàn cảnh mà văn bản quy phạm pháp luật quy định. Văn bản quy phạm pháp luật không đặt ra quy định cho đối tƣợng cụ thể, xác định mà nhằm tới các đối tƣợng khái quát, trừu tƣợng (mọi đối tƣợng hoặc một nhóm đối tƣợng) nhƣ công dân, tổ chức xã hội, phụ nữ, ngƣời có công với cách mạng. Đây là điểm khác biệt so với văn bản áp dụng pháp luật, vì đối tƣợng thi hành của văn bản này luôn xác định, cụ thể.

Cần lƣu ý rằng, đối tƣợng thi hành chung khác với thuộc tính "nhiều đối tƣợng". Có những văn bản áp dụng cho nhiều đối tƣợng trong cùng khoảng thời gian nhƣng nội dung tác động đến từng đối tƣợng riêng lẻ chỉ một lần duy nhất thì không phải là văn bản QPPL. Cũng vì tính bắt buộc chung của văn bản QPPL mà văn bản QPPL luôn đƣợc thực hiện nhiều lần trên thực tế. Dấu hiệu áp dụng nhiều lần đƣợc hiểu, quy phạm pháp luật luôn đƣợc các chủ thể áp dụng pháp luật lựa chọn làm cơ sở pháp lý để triển khai thực hiện hoặc giải quyết những công việc cụ thể xảy ra trên thực tế, nên đƣợc áp dụng lặp đi lặp lại nhiều lần.

Còn văn bản áp dụng pháp luật chỉ đƣợc thực hiện duy nhất một lần. Có nghĩa văn bản QPPL có khả năng tác động trong khoảng thời gian lâu dài. Thứ ba, VBQPPL được ban hành đúng hình thức pháp luật quy định Văn bản QPPL đƣợc ban hành đúng hình thức có nghĩa là đúng tên loại văn bản và đúng thể thức, kỹ thuật trình bày. Theo quy định của Luật Ban hành văn bản QPPL của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân năm 2004, Luật Ban hành văn bản QPPL năm 2008, Thông tƣ liên tịch số 55/2005/TTLT-BNV-VPCP ngày 06/5/2005 của Bộ Nội vụ, Văn phòng Chính phủ hƣớng dẫn về thể thức và kỹ thuật trình bày văn bản VBQPPL phải có đủ và trình bày đúng những yếu tố nhƣ: quốc hiệu; tên cơ quan ban hành; số, kí hiệu văn bản; địa danh, thời gian ban hành; tên văn bản; trích yếu nội dung; chữ kí; nơi nhận.

Nhƣ vậy, nếu văn bản đƣợc ban hành bởi chủ thể có thẩm quyền nhƣng sử dụng tên loại văn bản không đúng quy định của pháp luật cũng không phải là văn 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] bản QPPL. Ví dụ: Chủ tịch UBND huyện ban hành công văn, hƣớng dẫn có chứa quy phạm pháp luật… Thứ tư, VBQPPL của UBND tỉnh được ban hành theo thủ tục, trình tự pháp luật quy định Xuất phát từ vai trò của văn bản quy phạm pháp luật, đối với hoạt động quản lý nhà nƣớc, từ yêu cầu bảo đảm sự chặt chẽ, thống nhất cho hoạt động xây dựng, ban hành văn bản QPPL, Luật Ban hành văn bản QPPL năm 2008 và Luật Ban hành văn bản QPPL của HĐND và UBND năm 2004 đã quy định một quy trình ban hành văn bản QPPL khá chặt chẽ. Theo đó, văn bản QPPL đƣợc ban hành với trình tự từ khâu lập chƣơng trình, soạn thảo, thẩm định, thẩm tra, lấy ý kiến đóng góp cho dự thảo, cho đến thông qua, ký, công bố công khai, tất cả đều phải tuân thủ đúng quy định của Luật. Mặc dù văn bản đƣợc ban hành bởi chủ thể có thẩm quyền, nội dung hoàn toàn đúng quy định pháp luật nhƣng trong quá trình ban hành không tuân thủ đúng quy định về thủ tục, trình tự ban hành đều làm ảnh hƣởng đến chất lƣợng của văn bản QPPL.

Vì thế, những văn bản QPPL đƣợc ban hành không đúng thủ tục đều trở thành đối tƣợng bị xử lý.