CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VE BAN HANH VAN BAN QUY PHAM PHAP LUẬT TRONG LĨNH VUC KHOA HOC VA CÔNG NGHỆ 1.1 Khái niệm văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực khoa học va công nghệ 1. Định nghia văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực khoa học và công nghệ Nha nước và pháp luật la những hiện tượng xã hội ra đời, tổn tại và phát triển trong những điều kiện kinh tế - xã hội nhất đính, luôn có môi liên hệ mật thiết với nhau. Nhà nước không thể tôn tai nếu thiếu pháp luật, va ngược lại pháp luật chỉ hình thành, phát triển vả phát huy hiệu quả bằng con đường Nhà nước. Pháp luật lả công cụ điều chỉnh các môi quan hệ xã hội và đời sông cộng đông là sản phẩm của sự phát triển xã hội vừa mang tính khách quan vừa mang tinh chủ quan.
Trong zã hội Việt Nam hiên nay, pháp luật là vũ khi chính trị đề giữ vững an ninh, trật tự an toàn xã hội; là công cụ để Nhà nước quản lý hiệu quả các lĩnh vực khác nhau của đời sóng xã hôi, lả công cu bao vệ hữu hiệu quyên công dân, quyên con người, dong thời pháp luật bảo vê, tạo điều kiện cho những công cụ quản lý xã hội khác phát triển vì xã hội công bằng, văn minh, tốt dep hon! Pháp luật được hình thành thông qua hoạt đông xây dựng pháp luật. Hiện nay, có nhiêu quan điểm, nhiêu cách tiếp cận khác nhau về khái niệm VBQPPL. Định nghĩa VB QPPL được quy định tại Điều 2 luật Ban hanh VBQPPL 2015 sửa đôi bô sung 2020: “Van ban guy phạm pháp iuật Văn ban guy pham pháp inật là văn bản có chứa quy phạm pháp luật, được ban hành theo đúng thâm quyền. hình thức, trình tực thi tuc quy đình trong Luật nay: văn bản có chứa quy pham pháp luật nhưng được ban hành Rhông aig than ! PGS.TS Nguyễn Minh Doan, vai trỏ của pháp Mật trong đời sống zã hội, NXB Chinh trị quốc gia, Hà Nội xăm 2008,tr $ quyền, hình thức, trình tự thai tục quy định trong luật này thi không phải là văn bản QPPL" Văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực khoa hoc và công nghệ là một loại VBQPPL.
Xét từ góc đô xã hội có thé thay, KHCN bao gom tông thể các quan hệ x4 hội liên quan đến việc thực hiện các hoat đông liên quan đến KHCN. Đó là các quan hệ xã hội phát sinh trong những quá trình và hoạt động sau: Trong quá trình nghiên cứu khoa hoc va phát triển công nghệ, trong các quan hệ giữa các doanh nghiệp vả các tô chức nghiên cứu, sự tương tác giữa các doanh nghiệp và các tô chức nghiên cứu đề chuyển giao công nghệ từ nghiên cứu cơ bản sang ứng dụng thực tế, trong các quan hệ chính trị, khoa hoc và công nghệ thông qua việc xây dựng chính sách khoa học, quản lý ngân sách nghiên cứu, và đưa ra quyết định về các van dé đạo đức và an ninh liên quan đến nghiên cứu. Hệ thông văn bản QPPL trong lĩnh vực KHCN tạo ra một cơ sở pháp lý vững chắc dé hỗ trợ và quan lý các hoạt đông KHCN một cách công bang, bảo vệ quyên vả lợi ích của tat cả các bên liên quan, vả đồng thời dam bảo an toàn va sư phát triển bên vững của xã hội Từ đó ta có thể hiểu VBQPPL trong lĩnh vực KHCN là: “văn bản đo cơ quan Nhà nước, cá nhân có thâm quyền ban hành hoặc phối hợp ban hành theo trình tie thai tục và hình thức luật định cô nội dung la các qpuy phạm pháp luật mang tinh bắt buộc chung. xác định những nguyên tac, quy định, và các điều khoản pháp luật liên quan đến hoạt động nghiên cứu, phát triển công nghệ.
và sử dung kiên thức khoa học trong xã hôi, điều chinh cụ thê các quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực KHẨN ”“ 1. Đặc điểm văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực khoa học và công nghệ Quy phạm pháp luật trong lính vực khoa học và công nghé có những đặc điểm chung của văn bản quy phạm pháp luật, đó là những đặc điểm cơ ‘ban sau đây: Thứ nhất, VB QPPL về KHCN có nội dung lả các quy phạm pháp luật mang tinh bắt buộc chung, được áp dụng nhiêu lần, đối với nhiều đôi tượng, có hiệu lực trong phạm vi toàn quốc hoặc từng địa phương Theo định nghĩa quy phạm pháp luật Căn cứ theo quy định tại khoản | Điều 3 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015 quy định về giải thích từ ngữ như sau: “1. Quy pham pháp luật ia guy tắc xử sựchưng, có hiện lực bắt buộc chung. được áp dung lắp di lặp lai nhiều lần đối với cơ quan, tỗ chức, cả nhân trong pham vi cả nước hoặc đơn vị hành chinh nhất định, do cơ quan Nhà nước, người có thâm quyền guy dinh trong Luật này ban hành và được Nhà nước bdo Adin thực hiện.” Theo đó, văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực khoa hoc và công nghệ là các quy tắc xử sự chung, đặc trưng thể hiện ở việc, các văn bản này khi được ban hành chứa đựng trong đó các quy định có tính bắt buộc thực hiện đối với moi chủ thé trong điều kiện, hoản cảnh mà quy định pháp luật về Tĩnh vực khoa học và công nghệ đê ra.
Quy phạm pháp luật trong lĩnh vực KHCN là những quy tắc xử su do Nha nước ban hanh va dam bảo thực hiện, thé hiện ý chí của giai cấp thong trị trong xã hôi nhằm tac động, điêu chỉnh các môi quan hệ xã hội liên quan đền việc thực hiện các hoạt đông trong lĩnh vực KHCN. Các quy tắc xử sự này là những khuôn mẫu, những chuẩn mực ma mọi cơ quan, td chức, cá nhân phải tuân theo khi tham gia quan hệ zã hội trong lĩnh vực KHCN được các quy tắc đó điêu chỉnh. Với nội dung là những quy tắc xử sự do Nhà nước ban hanh, thể hiện ý chi của Nha nước nên các quy phạm pháp luật trong lĩnh vực khoa hoc và công nghệ luôn mang tinh bắt buộc chung Ngoải ra, các quy phạm pháp luật trong lĩnh vực này có tinh phi ca nhân, tức là không đặt cho một chủ thé xác định, một con người, một đối tượng cu thé, ma nhằm tới pham vi doi tượng rộng hơn, có tính bao quát, trừu tương Thứ hai, văn bản quy phạm pháp luật về khoa hoc và công nghệ là văn bản do các các nhân, cơ quan Nha nước có thấm quyên ban hành hoặc phối 10 hợp ban hành. Dựa vảo vị tri, chức năng nhiệm vu và quyền hạn của minh, các cơ quan, cá nhân có thẩm quyền có thé tự mình hoặc phối hợp với các chủ thé khác theo quy định dé ban hành các VB QPPL.
Đặc điểm nảy phản ánh tính chất đặc biệt của văn bản quy phạm pháp luật, là một công cụ quản li đặc thù của các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền. VBQPPL phải do cơ quan Nhà nước hoặc người có thẩm quyên ban hành tương ứng với chức năng, hiệm vụ từng cơ quan, từng vị trí chức danh trong bô máy Nhà nước. Tham quyên vẻ mặt hình thức sé xác định loại văn ban được ban hành, theo quy định của pháp luật, cơ quan, người có thẩm quyên được ban hảnh các loại văn bản QPPL nhất định như. Luật, Pháp lệnh, Nghị quyết, Nghị định, Quyết định, Thông tư.
Về thẩm quyên nội dung, cơ quan, người có thầm quyền chỉ được ban hành các văn ban có nội dung phù hợp với thẩm quyển của mình được pháp luật cho phép hoặc được phân công, phân cấp. Thứ ba, văn bản quy phạm pháp luật trong lính vực trong lĩnh vực khoa hoc và công nghệ được ban hanh theo hình thức, thủ tục, và trình tự do pháp luật quy định. Xuất phát từ bản chat của hoạt đông xây dựng pháp luật là một hiện tượng xã hội, một hoạt đông chính tn - xã hội, đồng thời là hoạt động kỹ thuật phức tạp, mang tính t6 chức, bao gồm nhiều hoạt động nghiệp vụ nối tiếp nhau theo những trình tự nhất đính mà giai đoạn nảy là tiền dé, cơ sở cho giai đoạn tiếp theo để cho ra đời môt VBQPPL 2 Theo đó, quy trình ban hanh VB QPPL phải dam bảo cho mọi đôi tượng trong x4 hội, đặc biệt la các đối tượng chịu sự tác đông của văn ban tiếp cận được với chính sách, quy định sắp được áp dụng đối với mình va có ý kiến đối với các dự thảo văn bản đó, đông thời quy trình ban hành VBQPPL cũng nhằm làm cho mỗi quy phạm pháp luật khi được ban hành dam bao có sư xem xét, giám sát, thẩm định, thẩm tra (giám sát trước) của các cơ quan có thâm quyên 3 Cao Kim Oanh, Hoach định chinh sách trong xây chong văn bản cn» pham pháp luật ở Việt Nem Hiện nay 11 Văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực khoa học và công nghệ đóng vai trò hết sức quan trọng trong hoạt động quản lỷ khoa học và công nghệ. Vì vậy hoạt động ban hành văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực nảy phải tuân theo quy định chặt chế, chỉ tiết của pháp luật về thủ tục, trình tự ban hanh VBQPPL, Trình tự thủ tục la các bước cân phải tuân theo mang tính chuyên môn, nghiệp vụ do các chủ thể có thẩm quyền thực hiện trong quy trình xây dựng và ban hanh VBQPPL.
Trình tự, thủ tục ban hành văn bản QPPL được quy định khá chi tiết, cụ thé trong Luật ban hảnh VB QPPL 2015 sửa đôi bô sung 2020 thông qua các bước như. Lập chương trình, soạn thảo, thâm định, thấm tra, lay ý kiên đóng góp, thông qua Văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực khoa học và công nghệ phải được ban hành theo hình thức do pháp luật quy định Hình thức VBQPPL bao gồm tên goi và thé thức của văn ban. Tên goi của văn ban trong Tĩnh vực KHCN thể hiên quyền lực của chủ thé ban hanh văn bản. Mỗi cơ quan Nhà nước chỉ có thâm quyền ban hanh những văn bản nhật định điều chỉnh, quy định, giải quyết một hoặc một số van dé trong lĩnh vực KHCN.
Thể thức của các loại VBQPPL ban hành trong lĩnh vực KHCN chủ yếu bao gồm: Hiền pháp, Pháp lệnh, Luật, Nghị quyết, Nghị định, Thông tư, Thông tư liên tịch, Quyết định. Thứ tr, VB QPPL, trong lĩnh vực KHCN phải được bảo đâm thực hiện.