Thực Hiện Pháp Luật Về An Ninh Mạng Ở Việt Nam: Nghiên Cứu Chuyên Sâu

Tìm hiểu về thực thi pháp luật an ninh mạng tại Việt Nam. Bài viết phân tích chi tiết, cập nhật thông tin mới nhất về luật an ninh mạng.

• Tác giả: Bùi Thị Long
• Người hướng dẫn: Trịnh Đức Thảo
• Trường học: Học Viện Chính Trị Quốc Gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lý Luận Và Lịch Sử Nhà Nước Và Pháp Luật
• Đề tài: Thực Hiện Pháp Luật Về An Ninh Mạng Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.2. Tình hình nghiên cứu nước ngoài
• 1.3. Khái quát kết quả nghiên cứu và những vấn đề đặt ra cần nghiên cứu
• 1.4. Giả thuyết và câu hỏi nghiên cứu
• 2. Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ AN NINH MẠNG Ở VIỆT NAM
• 2.1. Khái niệm, nội dung điều chỉnh pháp luật về an ninh mạng
• 2.2. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của thực hiện pháp luật về an ninh mạng
• 2.3. Hình thức và điều kiện bảo đảm thực hiện pháp luật về an ninh mạng
• 2.4. Thực hiện pháp luật về an ninh mạng ở một số nước trên thế giới và giá trị tham khảo cho Việt Nam
• 3. Chương 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ AN NINH MẠNG Ở VIỆT NAM
• 3.1. Thực trạng pháp luật về an ninh mạng ở Việt Nam
• 3.2. Thực trạng thực hiện pháp luật về an ninh mạng ở Việt Nam
• 4. Chương 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ AN NINH MẠNG Ở VIỆT NAM
• 4.1. Quan điểm bảo đảm thực hiện pháp luật về an ninh mạng ở Việt Nam
• 4.2. Giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật về an ninh mạng ở Việt Nam
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Khám phá khung pháp lý an ninh mạng cốt lõi tại Việt Nam

An ninh mạng tại Việt Nam được điều chỉnh bởi một hệ thống văn bản pháp luật chặt chẽ, đóng vai trò là nền tảng cho mọi hoạt động bảo vệ chủ quyền quốc gia trên không gian mạng. Hệ thống này không chỉ định hình hành lang pháp lý cho các cá nhân, tổ chức mà còn là công cụ sắc bén để Nhà nước thực thi quyền quản lý. Việc hiểu rõ các quy định này là bước đầu tiên để đảm bảo tuân thủ pháp luật và xây dựng một môi trường số an toàn. Trọng tâm của khung pháp lý an ninh mạng là Luật An ninh mạng 2018, văn bản có hiệu lực từ ngày 01/01/2019, đã tạo ra một bước ngoặt trong công tác bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội trên không gian mạng. Luật này quy định rõ các hành vi bị nghiêm cấm, trách nhiệm của các bên liên quan và các biện pháp bảo vệ hệ thống thông tin quan trọng. Để cụ thể hóa các điều khoản của Luật, Chính phủ đã ban hành các nghị định hướng dẫn chi tiết, giúp việc áp dụng pháp luật trở nên thống nhất và hiệu quả hơn. Các văn bản này cùng nhau tạo thành một lá chắn pháp lý vững chắc, đối phó với các nguy cơ ngày càng tinh vi từ tội phạm mạng và các thế lực thù địch. Quá trình thực thi pháp luật về an ninh mạng ở Việt Nam là một hoạt động có mục đích, nhằm hiện thực hóa các quy định thành hành vi thực tế, hợp pháp của các chủ thể. Như trong luận án của Bùi Thị Long (2022) đã khẳng định, mục tiêu cuối cùng là “bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự an toàn xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân trên không gian mạng”. Do đó, việc nắm vững các quy định này không chỉ là trách nhiệm mà còn là quyền lợi của mọi công dân và doanh nghiệp.

1.1. Luật An ninh mạng 2018 Nền tảng pháp lý chủ chốt

Luật An ninh mạng 2018 là văn bản pháp lý cao nhất, quy định toàn diện về hoạt động bảo vệ an ninh quốc gia và bảo đảm trật tự, an toàn xã hội trên không gian mạng. Luật định nghĩa rõ “An ninh mạng là sự bảo đảm hoạt động trên không gian mạng không gây phương hại đến an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân”. Văn bản này xác định 29 nhóm hành vi bị nghiêm cấm, từ tuyên truyền chống Nhà nước, tổ chức tấn công mạng, khủng bố mạng, đến gián điệp mạng và lừa đảo trực tuyến. Một trong những nội dung quan trọng là quy định về bảo vệ hệ thống thông tin quan trọng về an ninh quốc gia, yêu cầu các hệ thống này phải được thẩm định, đánh giá, kiểm tra và giám sát an ninh mạng một cách nghiêm ngặt. Luật cũng quy định rõ trách nhiệm của nhà cung cấp dịch vụ trên không gian mạng, bao gồm việc xác thực thông tin người dùng, ngăn chặn, gỡ bỏ thông tin vi phạm và cung cấp dữ liệu cho cơ quan chức năng khi có yêu cầu. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để các cơ quan chuyên trách như Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) triển khai các biện pháp nghiệp vụ, góp phần duy trì một không gian mạng lành mạnh và an toàn.

1.2. Nghị định 53 2022 NĐ CP và Nghị định 13 2023 NĐ CP

Để hướng dẫn chi tiết Luật An ninh mạng, Chính phủ đã ban hành hai văn bản quan trọng. Nghị định 53/2022/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật An ninh mạng, làm rõ các trình tự, thủ tục triển khai các biện pháp bảo vệ an ninh mạng. Cụ thể, Nghị định này quy định về việc lưu trữ dữ liệu và đặt chi nhánh hoặc văn phòng đại diện tại Việt Nam đối với các doanh nghiệp trong và ngoài nước cung cấp dịch vụ trên mạng viễn thông, mạng Internet. Đây là một quy định then chốt nhằm tăng cường khả năng quản lý của Nhà nước và tạo điều kiện thuận lợi cho công tác điều tra, xử lý vi phạm. Trong khi đó, Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân là một bước tiến lớn, lần đầu tiên tạo ra một khung pháp lý riêng biệt và toàn diện cho vấn đề này. Nghị định quy định rõ quyền của chủ thể dữ liệu, nghĩa vụ của bên kiểm soát và xử lý dữ liệu, cũng như các biện pháp xử lý vi phạm. Sự ra đời của hai nghị định này đã hoàn thiện thêm khung pháp lý an ninh mạng, đảm bảo tính thực thi và hiệu quả của Luật An ninh mạng trong thực tiễn.

II. Top thách thức lớn trong thực thi pháp luật an ninh mạng

Mặc dù khung pháp lý đã tương đối hoàn thiện, quá trình thực thi pháp luật về an ninh mạng tại Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức không nhỏ. Sự phát triển bùng nổ của công nghệ và đặc tính không biên giới của không gian mạng khiến cho các hành vi vi phạm ngày càng tinh vi và khó kiểm soát. Luận án của Bùi Thị Long (2022) chỉ ra rằng “tình hình ANM ở Việt Nam ngày càng có chiều hướng diễn biến phức tạp”, và “thực tiễn THPL về ANM còn nhiều bất cập, hạn chế”. Một trong những thách thức lớn nhất là sự gia tăng không ngừng của tội phạm công nghệ cao. Các hình thức lừa đảo trực tuyến, tấn công mã độc tống tiền (ransomware), đánh cắp thông tin tài khoản ngân hàng diễn ra hàng ngày, gây thiệt hại lớn về kinh tế và gây bất an trong xã hội. Bên cạnh đó, việc bảo vệ dữ liệu cá nhân vẫn là một bài toán khó khi nhận thức của cả người dùng và doanh nghiệp còn hạn chế. Nhiều tổ chức chưa đầu tư đúng mức cho các giải pháp bảo mật cho doanh nghiệp, dẫn đến các vụ rò rỉ dữ liệu quy mô lớn. Thêm vào đó, việc truy vết và xử phạt vi phạm an ninh mạng gặp nhiều khó khăn do tội phạm thường sử dụng các công nghệ ẩn danh, đặt máy chủ ở nước ngoài. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa các cơ quan trong nước và tăng cường hợp tác quốc tế về an ninh mạng.

2.1. Sự leo thang của tội phạm công nghệ cao và tấn công mạng

Tội phạm công nghệ cao đang trở thành mối đe dọa thường trực đối với an ninh quốc gia và trật tự xã hội. Theo thống kê từ Trung tâm giám sát an toàn không gian mạng quốc gia (NCSC), số lượng các cuộc tấn công mạng vào các hệ thống tại Việt Nam có xu hướng gia tăng cả về số lượng và mức độ phức tạp. Các hình thức tấn công phổ biến bao gồm tấn công từ chối dịch vụ (DDoS), tấn công lừa đảo (phishing) để chiếm đoạt thông tin đăng nhập, và phát tán mã độc. Đặc biệt, các chiến dịch lừa đảo trực tuyến được tổ chức chuyên nghiệp, có kịch bản tinh vi, nhắm vào tâm lý của người dùng như giả mạo cơ quan công an, thông báo trúng thưởng, hoặc kêu gọi đầu tư tài chính lợi nhuận cao. Những hành vi này không chỉ gây thiệt hại về tài sản mà còn làm xói mòn niềm tin vào các giao dịch trên không gian mạng. Việc đấu tranh với loại tội phạm này đòi hỏi lực lượng chức năng phải liên tục cập nhật công nghệ, nâng cao năng lực điều tra số và phối hợp hiệu quả trong việc thu thập chứng cứ điện tử.

2.2. Hạn chế trong việc nâng cao nhận thức người dùng

Một trong những nguyên nhân sâu xa dẫn đến các vụ vi phạm an ninh mạng là do nhận thức của người dùng còn hạn chế. Luận án của Bùi Thị Long (2022) nhận định rằng: “Một số chủ thể nhận thức về THPL về ANM chưa đồng đều, thậm chí còn có thái độ coi nhẹ, thờ ơ”. Nhiều người dân và cả nhân viên trong các tổ chức, doanh nghiệp chưa được trang bị đầy đủ kiến thức về an toàn thông tin. Họ dễ dàng trở thành nạn nhân của các chiêu trò lừa đảo, vô tình nhấp vào các liên kết độc hại hoặc sử dụng mật khẩu yếu, dễ đoán cho nhiều tài khoản. Việc nâng cao nhận thức người dùng là một giải pháp nền tảng nhưng lại đòi hỏi sự kiên trì và đầu tư lâu dài. Các chương trình tuyên truyền, giáo dục cần được triển khai rộng khắp, từ trường học đến công sở, thông qua nhiều kênh truyền thông khác nhau. Khi mỗi cá nhân trở thành một “pháo đài” tự bảo vệ, gánh nặng cho các cơ quan thực thi pháp luật sẽ giảm bớt và hiệu quả phòng chống tội phạm mạng sẽ được nâng cao rõ rệt.

III. Phương pháp thực thi pháp luật an ninh mạng của Việt Nam

Để đối phó với các thách thức trên không gian mạng, Việt Nam đã và đang triển khai đồng bộ nhiều phương pháp thực thi pháp luật, kết hợp giữa phòng ngừa, phát hiện và xử lý nghiêm minh. Hoạt động này được thực hiện bởi các cơ quan chuyên trách, trong đó nòng cốt là lực lượng Công an nhân dân. Trọng tâm của công tác thực thi là đảm bảo tuân thủ pháp luật của mọi cá nhân, tổ chức khi tham gia hoạt động trên không gian mạng. Các cơ quan chức năng, đặc biệt là Cục A05, đã chủ động nắm bắt tình hình, phân tích các phương thức, thủ đoạn mới của tội phạm công nghệ cao để kịp thời cảnh báo cho người dân và doanh nghiệp. Hoạt động giám sát an ninh mạng được tăng cường thông qua vai trò của Trung tâm giám sát an toàn không gian mạng quốc gia (NCSC), giúp phát hiện sớm các nguy cơ, lỗ hổng bảo mật và điều phối ứng cứu sự cố kịp thời. Việc xử phạt vi phạm an ninh mạng được thực hiện dựa trên các quy định của pháp luật hành chính và hình sự, đảm bảo tính răn đe. Quá trình này không chỉ nhằm trừng phạt hành vi vi phạm mà còn góp phần giáo dục, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật trong cộng đồng, hướng tới xây dựng một không gian mạng trật tự và an toàn.

3.1. Vai trò của Cục A05 trong phòng chống tội phạm mạng

Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), thuộc Bộ Công an, là lực lượng chuyên trách, giữ vai trò chủ công trong cuộc chiến chống tội phạm mạng. A05 có chức năng tham mưu cho Đảng, Nhà nước về các chủ trương, chính sách an ninh mạng, đồng thời trực tiếp tổ chức công tác phòng ngừa, phát hiện, điều tra, xử lý các hành vi xâm phạm an ninh quốc gia và tội phạm công nghệ cao. Lực lượng này đã triệt phá thành công nhiều đường dây tội phạm quy mô lớn, hoạt động trong các lĩnh vực như cờ bạc trực tuyến, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, sản xuất và mua bán dữ liệu cá nhân trái phép. Bên cạnh công tác đấu tranh, A05 còn đẩy mạnh tuyên truyền, cảnh báo về các thủ đoạn lừa đảo mới trên các phương tiện thông tin đại chúng, giúp người dân nâng cao cảnh giác. Sự hoạt động hiệu quả của Cục A05 là minh chứng rõ nét cho quyết tâm của Việt Nam trong việc trấn áp tội phạm, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân trên không gian mạng.

3.2. Quy trình xử phạt vi phạm an ninh mạng hiện hành

Quy trình xử phạt vi phạm an ninh mạng được quy định chặt chẽ, tùy thuộc vào tính chất và mức độ của hành vi. Đối với các vi phạm chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, các cá nhân, tổ chức sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định 15/2020/NĐ-CP và các văn bản liên quan. Các hình thức xử phạt bao gồm phạt tiền, tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm, và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả như buộc gỡ bỏ thông tin sai sự thật hoặc vi phạm pháp luật. Đối với các hành vi có dấu hiệu tội phạm như tấn công mạng nhằm phá hoại hệ thống thông tin quan trọng về an ninh quốc gia, gián điệp mạng, hoặc lừa đảo chiếm đoạt tài sản với số tiền lớn, cơ quan điều tra sẽ khởi tố vụ án hình sự và xử lý theo quy định của Bộ luật Hình sự. Quy trình này đảm bảo mọi hành vi vi phạm đều được xử lý nghiêm minh, đúng người, đúng tội, góp phần củng cố kỷ cương pháp luật trên không gian mạng.

IV. Hướng dẫn giải pháp tuân thủ bảo mật cho doanh nghiệp

Trong bối cảnh hiện nay, việc tuân thủ pháp luật và triển khai các giải pháp bảo mật không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc đối với mọi doanh nghiệp. Luật An ninh mạng 2018 và các văn bản hướng dẫn đã quy định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp, đặc biệt là các nhà cung cấp dịch vụ và các đơn vị quản lý, vận hành hệ thống thông tin. Việc chủ động xây dựng một chiến lược an toàn thông tin toàn diện không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được các rủi ro pháp lý mà còn bảo vệ tài sản, dữ liệu và uy tín thương hiệu. Một chiến lược hiệu quả bắt đầu từ việc quản lý rủi ro an ninh mạng, tức là nhận diện, đánh giá và xác định các biện pháp kiểm soát các mối đe dọa tiềm tàng. Doanh nghiệp cần xây dựng các chính sách an ninh mạng nội bộ rõ ràng, áp dụng cho toàn bộ nhân viên. Đồng thời, đầu tư vào các giải pháp bảo mật cho doanh nghiệp như tường lửa, hệ thống phát hiện và ngăn chặn xâm nhập (IDS/IPS), phần mềm chống mã độc, và mã hóa dữ liệu là cực kỳ cần thiết. Việc tuân thủ nghiêm túc không chỉ thể hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp mà còn là yếu tố cạnh tranh quan trọng trong nền kinh tế số.

4.1. Trách nhiệm của nhà cung cấp dịch vụ trên không gian mạng

Trách nhiệm của nhà cung cấp dịch vụ (ISP, nhà mạng viễn thông, nền tảng mạng xã hội,...) được quy định rất cụ thể trong Luật An ninh mạng. Họ có nghĩa vụ xác thực thông tin khi người dùng đăng ký tài khoản số; bảo mật thông tin, tài khoản của người dùng. Quan trọng hơn, họ phải ngăn chặn việc chia sẻ và xóa bỏ thông tin có nội dung vi phạm pháp luật trong thời gian quy định khi có yêu cầu từ lực lượng chuyên trách bảo vệ an ninh mạng. Ngoài ra, các doanh nghiệp này phải phối hợp, tạo điều kiện cho cơ quan chức năng trong hoạt động điều tra, xử lý tội phạm công nghệ cao. Đối với các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ xuyên biên giới, Nghị định 53/2022/NĐ-CP yêu cầu phải lưu trữ một số loại dữ liệu của người dùng Việt Nam tại Việt Nam. Việc thực hiện đầy đủ các trách nhiệm này là yếu tố cốt lõi để xây dựng một môi trường mạng lành mạnh và có kiểm soát.

4.2. Xây dựng chính sách và quản lý rủi ro an ninh mạng

Hiệu quả của công tác bảo mật phụ thuộc lớn vào việc xây dựng chính sách an ninh mạng và quy trình quản lý rủi ro an ninh mạng bài bản. Chính sách này cần bao gồm các quy định về sử dụng tài sản công nghệ thông tin, quản lý mật khẩu, phân quyền truy cập, và quy trình ứng phó khi xảy ra sự cố. Quản lý rủi ro là một quá trình liên tục, bao gồm các bước: xác định các tài sản thông tin quan trọng, nhận diện các mối đe dọa và lỗ hổng, phân tích tác động và khả năng xảy ra, từ đó lựa chọn các biện pháp kiểm soát phù hợp (chấp nhận, giảm thiểu, chuyển giao hoặc né tránh rủi ro). Việc thường xuyên tổ chức đào tạo, nâng cao nhận thức người dùng trong nội bộ doanh nghiệp về các chính sách này cũng là một phần không thể thiếu. Một hệ thống quản lý rủi ro hiệu quả sẽ giúp doanh nghiệp chủ động phòng ngừa thay vì bị động khắc phục hậu quả.

V. Tương lai an ninh mạng Việt Nam và hợp tác quốc tế

Tương lai của an ninh mạng Việt Nam gắn liền với xu thế phát triển của công nghệ toàn cầu và bối cảnh địa chính trị phức tạp. Các mối đe dọa sẽ ngày càng tinh vi hơn với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và các công nghệ đột phá khác. Do đó, chính sách an ninh mạng của Việt Nam cần liên tục được cập nhật để thích ứng với tình hình mới. Định hướng trong tương lai là xây dựng một không gian mạng quốc gia an toàn, lành mạnh, có khả năng tự chủ về công nghệ và chủ động ứng phó với mọi cuộc tấn công mạng. Để làm được điều này, bên cạnh việc hoàn thiện khung pháp lý an ninh mạng, Việt Nam cần tập trung phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đẩy mạnh nghiên cứu và phát triển các sản phẩm, giải pháp bảo mật cho doanh nghiệp mang thương hiệu “Make in Vietnam”. Đặc biệt, trong một thế giới kết nối, không một quốc gia nào có thể tự mình giải quyết các vấn đề an ninh mạng. Vì vậy, tăng cường hợp tác quốc tế về an ninh mạng là một yêu cầu tất yếu, giúp chia sẻ thông tin, kinh nghiệm và phối hợp hành động trong việc truy bắt tội phạm xuyên quốc gia.

5.1. Tầm quan trọng của hợp tác quốc tế trong an ninh mạng

Hợp tác quốc tế về an ninh mạng đóng vai trò sống còn trong bối cảnh các mối đe dọa có tính chất xuyên biên giới. Tội phạm mạng thường lợi dụng sự khác biệt về luật pháp giữa các quốc gia để che giấu hành tung. Do đó, việc hợp tác thông qua các kênh song phương và đa phương, các tổ chức như INTERPOL, ASEAN... là vô cùng cần thiết. Hoạt động hợp tác bao gồm chia sẻ thông tin về các mối đe dọa, mã độc mới; phối hợp điều tra, truy bắt tội phạm; và xây dựng các tiêu chuẩn, quy tắc ứng xử chung trên không gian mạng. Tham gia tích cực vào các diễn đàn quốc tế không chỉ giúp Việt Nam học hỏi kinh nghiệm từ các nước tiên tiến mà còn góp phần nâng cao vị thế và tiếng nói của quốc gia trong việc định hình các quy tắc quản trị không gian mạng toàn cầu, bảo vệ lợi ích quốc gia một cách hiệu quả.

5.2. Xu hướng phát triển chính sách và pháp luật trong tương lai

Trong tương lai, chính sách an ninh mạng và hệ thống pháp luật của Việt Nam sẽ tiếp tục được hoàn thiện để bắt kịp với sự thay đổi của công nghệ. Một số xu hướng chính có thể kể đến là: xây dựng luật chuyên ngành về bảo vệ cơ sở hạ tầng thông tin trọng yếu; ban hành các quy định cụ thể hơn về việc sử dụng AI và IoT để đảm bảo an toàn thông tin; và cập nhật các chế tài xử phạt vi phạm an ninh mạng để đủ sức răn đe. Bên cạnh đó, các chính sách sẽ tập trung hơn vào việc thúc đẩy ngành công nghiệp an ninh mạng trong nước, khuyến khích các doanh nghiệp Việt Nam phát triển sản phẩm, dịch vụ bảo mật cạnh tranh. Mục tiêu là giảm sự phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài và xây dựng một hệ sinh thái an ninh mạng tự chủ, bền vững, đủ sức bảo vệ chủ quyền số quốc gia trong mọi tình huống.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 tác giả khái quát một số nội dung chủ yếu về ANM như khái niệm, vai trò của ANM, thách thức ANM trong đời sống quốc tế. Chương 2 tác giả phân tích về thực trạng ANM trong quan hệ quốc tế hiện nay; chính sách và một số văn bản quy phạm pháp luật về ANM và thực tiễn hợp tác về lĩnh vực ANM của một số quốc gia. Trên cơ sở đó, tác giả gợi mở một số đề xuất chính sách về ANM đối với Việt Nam nói chung và từ góc độ chính sách đối ngoại nói riêng ở Chương 3 cuốn sách. Đây là tài liệu đầu tiên có tiếp cận nghiên cứu tương đối có hệ thống về hoạt động ANM, là tài liệu hữu ích cho nghiên cứu sinh để làm phong phú hơn nội dung Chương 2 và Chương 3 của Luận án.

* Luận văn - Đỗ Thị Thúy Nga (2012), Các quy định của pháp luật Việt Nam về dịch vụ internet trong thời kỳ hội nhập quốc tế [61]. Dịch vụ internet xuất hiện chính thức vào tháng 12/1997, lúc đầu dịch vụ này chỉ dành cho một bộ phận những cá nhân có thu nhập cao hay các doanh nghiệp. Đến nay, nhờ những chính sách phát triển internet phù hợp với mỗi giai đoạn của Nhà nước, mạng internet đã bao phủ toàn lãnh thổ Việt Nam. Quản lý nhà nước bằng pháp luật là một nguyên tắc rất quan trọng và được ghi nhận trong Hiến pháp.

Việt Nam đã ban hành nhiều văn bản pháp luật để điều hành, quản lý nhà nước về lĩnh vực internet. Luận văn phân tích, làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn, ưu điểm và hạn chế của hệ thống văn bản pháp lý quản lý dịch vụ internet của Việt Nam. Từ đó, bước đầu đưa ra một vài giải pháp, khuyến nghị để nâng cao hiệu quả áp dụng những quy định của pháp 16 luật cũng như xây dựng hệ thống pháp luật cho lĩnh vực quản lý dịch vụ internet tại Việt Nam. Luận văn là tài liệu tham khảo có giá trị cho Chương 3 của Luận án.

- Vấn đề an ninh mạng trong quan hệ quốc tế thời kỳ cách mạng công nghiệp 4.0 của Nguyễn Văn Kiên [46]. Luận văn đưa ra cái nhìn tổng quan về KGM, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ Tư và mối liên hệ giữa KGM và cuộc cách mạng này, đồng thời phân tích thực trạng về những tấn công trên KGM và khái niệm về ANM. Luận văn cũng nghiên cứu việc hợp tác quốc tế cũng như kinh nghiệm của một số quốc gia trong công tác quản lý, bảo đảm ANM. Trên cơ sở chủ trương của Đảng, hệ thống pháp luật với các thiết chế và chế tài xử lý vi phạm trong vấn đề an toàn, ANM của Việt Nam, luận văn đã đưa ra một số đề xuất, khuyến nghị phù hợp với thực tế ANM tại Việt Nam.

- Pháp luật về quyền tự do ngôn luận trên internet ở Việt Nam hiện nay của Ngô Hương Giang [34]. Luận văn làm sáng tỏ và hoàn thiện thêm những vấn đề lý luận cơ bản về pháp luật quyền tự do ngôn luận trên mạng internet như khái niệm, đặc điểm của quyền tự do ngôn luận, phân tích khuôn khổ pháp luật hiện hành liên quan đến quyền tự do ngôn luận trên mạng internet ở Việt Nam. Trên cơ sở đó, tác giả đánh giá về tính tương thích với các tiêu chuẩn của luật nhân quyền quốc tế. Đánh giá thực trạng hoạt động pháp luật quyền tự do ngôn luận trên mạng internet của người dân ở Việt Nam hiện nay.

Đề xuất phương hướng, giải pháp đẩy mạnh và hoàn thiện pháp luật quyền tự do ngôn luận trên mạng internet ở Việt Nam thời gian tới. - Hoàn thiện các quy định về bảo vệ quyền trẻ em trong dự thảo Luật An ninh mạng của Trần Kiên [45]. Trẻ em chiếm tỷ lệ lớn người sử dụng không gian mạng. Tỷ lệ trẻ em sử dụng KGM phản ánh sự năng động, nhanh nhạy trong việc nắm bắt và làm chủ công nghệ của giới trẻ và sự chuyển dịch thói quen sống từ không gian thực sang không gian ảo.

Dù diễn ra ở môi 17 trường nào thì cũng tiềm ẩn cả cơ hội và nguy cơ. Tác giả phân tích việc bảo vệ ANM trên thế giới có tác động trực tiếp đến trẻ em ở ba nhóm biện pháp bao gồm kiểm soát, ngăn chặn và giáo dục và liên hệ với việc bảo vệ, thực thi quyền trẻ em. Do đó, khi xây dựng các quy định pháp luật về ANM cần thiết kế cơ chế bảo vệ trẻ em trên KGM, đảm bảo phòng tránh được các nguy cơ, rủi ro có thể xâm hại trẻ em vừa bảo đảm không hạn chế hay tước bỏ các quyền vốn có của trẻ em. - Một số góp ý hoàn thiện dự thảo luật An ninh mạng của Nguyễn Thị Thu Hiền [37].

Tác giả khẳng định ANM là thách thức đối với từng cá nhân người dùng và cả hệ thống quản lý nhà nước. Do đó, ban hành Luật ANM là cần thiết. Bài viết góp ý để dự thảo Luật ANM được hoàn thiện nhất có thể như về tính trùng lặp, những giải pháp kỹ thuật và pháp lý cơ bản,. - Luật An ninh mạng bảo vệ an ninh quốc gia, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân của Hoàng Hiện [38].

Bài viết nhấn mạnh vai trò của Luật ANM trong việc góp phần bảo vệ chủ quyền, lợi ích, an ninh quốc gia, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân hoạt động trên KGM, phù hợp với thực tiễn và thông lệ quốc tế. Các công trình khoa học có liên quan nghiên cứu về thực hiện pháp luật và thực hiện pháp luật về an ninh mạng trong nước 1. Các công trình nghiên cứu về thực hiện pháp luật nói chung Tại mục này, các công trình khoa học nghiên cứu về thực hiện pháp luật, tìm hiểu và khẳng định các vấn đề liên quan đến lý luận và thực tiễn THPL nhằm làm sáng tỏ các khái niệm, đặc điểm, vai trò, nội dung, hình thức THPL, tìm hiểu hoạt động THPL ở một số lĩnh vực cụ thể. Các công trình khoa học được nghiên cứu bao gồm: giáo trình lý luận nhà nước và pháp luật, giáo trình pháp luật đại cương của một số trường đại học, sách chuyên khảo, các bài viết của các nhà khoa học đăng trên các tạp chí, trang thông tin điện tử… bàn về vấn đề THPL, tiêu biểu như: 18 - Thực hiện pháp luật - những vấn đề lý luận và thực tiễn của tác giả Nguyễn Văn Mạnh [57] chủ biên, các tác giả đã phân tích những vấn đề lý luận cơ bản về THPL có giá trị tham khảo khi nghiên cứu cơ sở lý luận của việc THPL về ANM như: khái niệm, chủ thể, nội dung, hình thức, các yếu tố bảo đảm THPL, đặc biệt là những vấn đề đặt ra trong lĩnh vực THPL ở Việt Nam hiện nay.

Cuốn sách những vấn đề lý luận và thực tiễn THPL có giá trị hữu ích để nghiên cứu sinh nghiên cứu cơ sở lý luận và những điều kiện đảm bảo THPL. - Thực hiện và áp dụng pháp luật ở Việt Nam của Nguyễn Minh Đoan [33], sách chuyên khảo về THPL gồm 05 chương. Trong đó, Chương 1 bàn về lý luận THPL. Tác giả bàn luận về khái niệm, mục đích, ý nghĩa của THPL.

THPL thông qua các hình thức tuân thủ pháp luật, thi hành pháp luật, sử dụng pháp luật và ADPL. Bàn chuyên sâu về ADPL, các trường hợp ADPL, đặc điểm, nguyên tắc ADPL. Quy trình THPL. Tác giả đưa ra và phân tích các yếu tố bảo đảm pháp luật ở Việt Nam.

Bàn về hiệu quả THPL; tiêu chí đánh giá hiệu quả của THPL; thực trạng và một số giải pháp nâng cao hiệu quả THPL. Cuốn sách là tài liệu tham khảo bổ ích cho tác giả khi nghiên cứu lý luận về THPL về ANM, cụ thể là nội dung ADPL đã được tác giả cuốn sách luận giải một cách rất cụ thể và chi tiết. - Các yếu tố tác động đến thực hiện pháp luật của công dân ở nước ta hiện nay" của Hoàng Thị Kim Quế [70, tr. Bài viết phân tích nhận thức toàn diện về THPL của công dân bao gồm hai phương diện chủ yếu: không thực hiện hành vi trái pháp luật và thực hiện hành vi hợp pháp.

Tác giả đã tập trung phân tích sự tác động của các yếu tố khách quan, chủ quan đến THPL của công dân. Ngoài phần phương pháp luận của vấn đề, nội dung bài viết đã nhận diện một số yếu tố có tầm ảnh hưởng mạnh mẽ đến ý thức và hành vi pháp luật của công dân như: đạo đức, niềm tin, dư luận xã hội, thói quen, lối sống; sự minh bạch và cân bằng lợi ích của pháp luật; thông tin, tiếp cận pháp 19 luật, v. Bài viết nhấn mạnh ý nghĩa của việc nghiên cứu, nhận diện đầy đủ những yếu tố tác động đến THPL, coi đó như là cơ sở để xây dựng các giải pháp đảm bảo hiệu quả THPL của công dân ở nước ta hiện nay. Các công trình nghiên cứu thực hiện pháp luật về an ninh mạng * Sách - Tin học ứng dụng trong điều tra tội phạm của Nguyễn Ngọc Cương [26].

Kỷ nguyên công nghệ thông tin xuất hiện và loài người phải đối mặt với thách thức của kiểu chiến tranh mới, đó là chiến tranh thông tin. Từ sự kiện cuộc cách mạng hoa nhài tại Bắc Phi, với sự hỗ trợ mạnh mẽ của công nghệ thông tin, các lực lượng đối lập đã sử dụng mạng xã hội như một công cụ hữu hiệu để tuyên truyền, tập hợp lực lượng, thông tin liên lạc, phổ biến kế hoạch và biểu tình nhằm thay đổi chế độ chính trị tại các quốc gia Bắc Phi. Nội dung cuốn sách đã làm rõ bản chất kỹ thuật của việc lạm dụng sử dụng tin học vào các hoạt động tội phạm. Tác giả tập trung trình bày những kiến thức cơ bản nhất của tin học và phương thức áp dụng vào công tác nghiệp vụ công an.

Những thủ đoạn mà tội phạm sử dụng công nghệ thông tin, các kỹ thuật tội phạm sử dụng để che giấu, xóa dấu vết đối với hệ thống máy tính đơn, hệ thống máy tính kết nối mạng và biện pháp đối phó, tìm kiếm, thu thập, điều tra của lực lượng công an. Nội dung cuốn sách về ứng dụng công nghệ tin học trong điều tra tội phạm và việc tìm hiểu các biện pháp nghiệp vụ trước sự biến đổi của tội phạm mạng máy tính cung cấp cho nghiên cứu sinh cái nhìn bao quát về thực trạng ANM máy tính hiện nay. - Tuyên truyền, phổ biến và nâng cao nhận thức về công tác đảm bảo an toàn thông tin mạng của Nguyễn Tuấn Anh [1] chủ biên.