CHƯƠNG I: XÂY DỰNG KẾ HOẠCH TRIỂN KHAI DỰ ÁN 1. Cơ sở xây dựng kế hoạch 1. Cơ sở lý thuyết Con người luôn là trung tâm của mọi sự quan tâm, đặc biệt là trẻ em. Được mệnh danh là mầm non, là tương lai của tổ quốc, việc bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em luôn là vấn đề cấp thiết trong mọi thời đại.
Hiến chương Liên hợp quốc đã công nhận phẩm cách vốn có và các quyền bình đẳng không thể tước đoạt được của tất cả thành viên trong gia đình loài người là nền tảng của tự do, công lý và hòa bình trên thế giới, bao gồm cả trẻ em. Dù ở bất cứ quốc gia nào, trẻ em nói riêng và con người nói chung đều có quyền được hưởng tất cả các quyền và tự do nêu ra trong các văn kiện mà không bị giữ bất cứ một sự phân biệt đối xử nào như chủng tộc, màu da, giới tính, ngôn ngữ, tôn giáo, chính kiến hoặc quan điểm khác, nguồn gốc dân tộc hay xã hội, tài sản, xuất thân gia đình hoặc mối tương quan khác. Đồng thời, trong Tuyên ngôn thế giới về quyền con người, Liên hợp quốc đã công bố rằng trẻ em có quyền được chăm sóc và giúp đỡ đặc biệt, công nhận rằng để phát triển đầy đủ và hài hòa nhân cách của mình, trẻ em cần được lớn lên trong môi trường gia đình, trong bầu không khí hạnh phúc, yêu thương và cảm thông. Gia đình với tư cách là nhóm xã hội cơ bản và môi trường tự nhiên cho sự phát triển và hạnh phúc của tất cả thành viên gia đình, đặc biệt là trẻ em cần có sự bảo vệ và giúp đỡ cần thiết có thể đảm đương được đầy đủ các trách nhiệm của mình trong cộng đồng.
Nhu cầu chăm sóc đặc biệt trẻ em đã được khẳng định trong Tuyên ngôn Giơnevơ về quyền trẻ em (2000): “Do còn non nớt về thể chất và trí tuệ, trẻ em cần được bảo vệ và chăm sóc đặc biệt, kể cả sự bảo vệ thích hợp về mặt pháp lý trước cũng như sau khi ra đời”. Nhận thức được điều đó, trên thế giới, nhiều những pháp luật và nguyên tắc quốc tế về quyền trẻ em ra đời nhằm bảo đảm trẻ em – “những người dưới 18 tuổi” 13 trên thế giới hiểu và được hưởng các quyền lợi vốn có, bảo vệ mầm non tương lai của Tổ quốc. Pháp luật quốc tế hiện nay có khoảng hơn 80 văn kiện quốc tế (Công ước, tuyên ngôn, chương trình…) trực tiếp hoặc gián tiếp quy định hoặc có liên quan đến việc bảo vệ quyền trẻ em (Trợ giúp pháp lý Việt Nam). Cụ thể có thể kể đến như Tuyên ngôn Giơnevơ về quyền trẻ em 1924.
Đây là văn kiện quốc tế đầu tiên về quyền trẻ em. Tuyên ngôn xác định: “Loài người phải dành cho trẻ em những gì tốt đẹp nhất” và đề ra 5 điểm về các quyền của trẻ em: Trẻ em phải được tạo điều kiện để phát triển bình thường về thể chất và tinh thần, trẻ em đói phải được ăn; ốm đau phải được chữa bệnh; chậm phát triển phải được nâng đỡ; trẻ em hư phải được dìu dắt; mồ côi và không người thừa nhận phải được thu nhận, cưu mang, trẻ em phải được ưu tiên cứu giúp khi xảy ra hoạn nạn, trẻ em phải được tạo khả năng để có công ăn việc làm và phải được bảo vệ chống mọi hình thức bóc lột, trẻ em phải được nuôi dạy với tinh thần được phát huy những năng lực tốt nhất nhằm phục vụ loài người. Không chỉ dừng lại ở đó, Tuyên ngôn về quyền trẻ em được Liên hợp quốc thông qua ngày 20/11/1959 một lần nữa khẳng định tầm quan trọng của việc bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em trước thời đại. Các quyền trẻ em được mở rộng hơn, cụ thể hơn như: 1.
Được yêu thương, hiểu biết; 2. Được nuôi nấng, chữa bệnh thích đáng; 3. Học tập không mất tiền; 4. Vui chơi, giải trí; 5.
Có họ tên, quốc tịch; 6. Chăm sóc đặc biệt nếu có những nhược điểm về mặt thể chất, tinh thân; 7. Ưu tiên cứu giúp khi xảy ra hoạn nạn; 8. Đào tạo để trở thành người có ích cho xã hội; 14 9.
Được phát biểu năng khiếu; 10. Nuôi dạy trong tinh thần hòa bình và hữu nghị quốc tế; Đỉnh cao trong lĩnh vực bảo vệ quyền trẻ em phải kể đến Công ước về quyền trẻ em năm 1989. Đây là Công ước đầu tiên đề cập toàn diện các quyền của trẻ em theo hướng tiến bộ, thừa nhận mọi trẻ em đều có quyền được sống, được phát triển, được tham gia và được chăm sóc, bảo vệ và giúp đỡ đặc biệt. Công ước còn là văn bản mang tính ràng buộc pháp lý đối với các quốc gia thành viên trong việc bảo vệ và thực hiện quyền trẻ em trên toàn thế giới.
Dựa theo Công ước, trẻ em có 4 nhóm quyền: Quyền sống còn, quyền được phát triển, quyền được bảo vệ và quyền được tham gia. Quyền được sống còn của trẻ em: Quyền được sống, quyền có họ tên và quốc tịch, quyền giữ gìn bản sắc của trẻ em, quyền biết cha mẹ mình và quyền sống chung với cha mẹ, cho nhận con nuôi, quyền được chăm sóc bảo vệ, quyền được hưởng an toàn xã hội, trẻ em dưới 15 tuổi không phải trực tiếp tham gia chiến sự. Quyền được bảo vệ: Bảo vệ trẻ em khỏi sự phân biệt đối xử, quyền được bảo vệ chống lại sự can thiệp vào đời tư, quyền được chống lại bạo lực, lạm dụng và xao nhãng đối với trẻ em, bảo vệ trẻ em khỏi sự bóc lột, quyền được bảo vệ đặc biệt đối với trẻ em không gia đình, quyền được bảo vệ đặc biệt đối với trẻ em tị nạn, quyền được bảo vệ không bị bóc lột về kinh tế, làm những công việc nặng nhọc, độc hại, bảo vệ trẻ em chống lại việc sử dụng ma túy, bảo vệ trẻ em chống lại sự lạm dụng và bóc lột tình dục, bảo vệ trẻ em khỏi bị buôn bán và bắt cóc, bảo vệ trẻ em không bị đối xử vô nhân đạo, quyền được bảo vệ, chăm sóc phục hồi thể chất và tinh thần, bảo vệ quyền của trẻ em vi phạm pháp luật. Quyền được phát triển: Trẻ em có quyền được chăm sóc, nuôi dưỡng để phát triển thể chất, trí tuệ, tinh thần và đạo đức, quyền có mức sống đủ để phát triển toàn diện, quyền được học tập.
15 Quyền được tham gia: Quyền tự do bày tỏ ý kiến, quyền tự do ngôn luận, quyền tự do, tín ngưỡng, tôn giáo, quyền tự do kết giao và tự do hội họp, quyền được thu nhận thông tin thích hợp. Mọi nỗ lực được đặt ra nhằm bảo vệ quyền lợi tốt nhất cho sự phát triển bền vững của thế hệ “măng non” – trẻ em, để chúng được phát triển với đầy đủ những điều kiện tốt nhất, hình thành thế giới quan chân – thiện – mỹ về cuộc đời, hình thành tính cách lạc quan, yêu đời, tích cực. Cơ sở thực tiễn 1. Thực trạng về trẻ em trên thế giới Bên cạnh việc đảm bảo giáo dục ở các nước phát triển, tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng giảm, kiểm soát tỷ lệ nạo phá thai,… cùng nhiều những thành tựu khác thì không hiếm để ta bắt gặp những trường hợp trẻ em không được bảo vệ, đảm bảo quyền sống.
Năm 2016, bê bối lạm dụng tình dụng trẻ em ở Iran đã làm cả thế giới “sốc nặng”. Theo các cáo buộc, ông Saeed Tousi, 46 tuổi, người có quan hệ với cả giới chính trị Iran đã lạm dụng tình dục 10 nam sinh theo học kinh Koran. Một nạn nhân kể lại vụ tấn công xảy ra ở một nhà tắm công cộng khi cậu mới 12 tuổi. “Tôi sốc đến nỗi không thể hiểu được chuyện gì đang xảy ra.
Tuy nhiên, sau khi phát hiện ra nhiều trường hợp tương tự với học sinh của ông ấy, tôi quyết định không tiếp tục im lặng nữa”. Những người tố cáo cho biết họ đã từng gửi đơn khiếu nại ông Tousi 6 năm trước và đưa ông ra toàn những vụ án lại bị “chìm xuồng” khiến các nạn nhân “mất hết hy vọng” vào công lý. Vụ việc làm nảy sinh nhiều tranh cãi trong không chỉ Iran mà còn lan sang nhiều nước khác bởi “Tousi từng thắng nhiều giải lãnh tụ tối cao trao tặng. Ông ta lợi dụng mối quan hệ này để tránh bị truy tố” – nhà hoạt động nhân quyền và luật sư lưu vong người Iran Mohammad Mostafaei.
Đây chỉ là một trong vô vàn các vụ trẻ em bị xâm hại tình dục trên thế giới – lỗ hổng trong thực thi “quyền được bảo vệ” ở trẻ em. Điều này không chỉ hạ thấp danh tiếng của cả một quốc gia mà còn đánh 16 mất niềm tin của những người bị hại, khiến giai cấp thống trị cùng những con người dơ bẩn, đáng kinh tởm với tội ác “tà dâm” càng quyền lộng hành. Hay chỉ vì có tiền, có địa vị chính trị là có thể lấp liếm những điều ấy. Đó chính là lý do mà công ước, nguyên tắc quốc tế về quyền trẻ em đứng lên đảm bảo quyền công bằng, đòi lại những gì đã mất, bù đắp tổn thương cho người bị hại, tránh để lại vết sẹo tâm lý sau này.
Không chỉ tổn thương về mặt tâm lý, trẻ em ở các nước đang xảy ra chiến sự còn bị “méo mó” về mặt thể chất. Cụ thế, trẻ em ở Mosul phải gánh chịu những tổn thương khó lành từ chiến tranh. Theo Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF), trước khi Mosul được giải phóng, có 1.075 trẻ em đã thiệt mạng và 1.100 em bị tàn tật hoặc bị thương ở Iraq, gần 5000 trẻ em đã bị ly tán khỏi gia đình và có 140 vụ tấn công nhằm vào trường học cũng như gần 60 vụ tấn công nhằm vào các bệnh viện. Hơn 80% trẻ em bị ảnh hưởng vì bom mìn tại Iraq là các bé trai, trong đó có những em gặp nạn khi đang chăn thả gia súc, có những trường hợp bị thương hoặc mất mạng khi nhặt các mảnh kim loại để bán.
Một báo cáo từ tổ chức từ thiện Humanity & Inclusion cho biết Iraq hiện nay được coi là một trong số các quốc gia ô nhiễm nặng nhất trên thế giới vì các vật liệu nổ.225 ki-lô-mét vuông đất bị ô nhiễm vì bom mìn chưa nổ. (Minh Tâm, Vietnam+, 2022) Trẻ em bị sát hại, bị thương, bị lạm dụng và buộc phải cầm súng trong một trong những cuộc chiến tranh tàn bạo nhất trong lịch sử. Gần 130 trẻ em từ 11-15 tuổi ở thành phố này đã bị nhóm Nhà nước Hồi giáo (IS) bắt cóc nhằm đào tạo thành chiến binh thánh chiến.