CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu ở nước ngoài Kĩ năng giữ an toàn thân thể là một trong những kĩ năng sống quan trọng của con người, đặc biệt là trẻ em. Dựa vào luận án của cô Mai Hiền Lê, chúng tôi có được một số tài liệu được phân loại như sau [17] Hướng thứ nhất: Triển khai giáo dục kĩ năng giữ an toàn thân thể trong những chương trình cụ thể của các tổ chức chính phủ và phi chính phủ các nước trên thế giới.
Công ước của Liên Hiệp Quốc về quyền trẻ em (1989) ở điều 19 đã khẳng định " Vì chưa đạt đến sự trưởng thành về mặt thể chất và trí tuệ, trẻ em cần phải được bảo vệ và chăm sóc đặc biệt, trước cũng như sau khi ra đời. Các bậc cha mẹ là người chịu trách nhiệm chính trong việc nuôi nấng và giáo dục con cái mình". " Không ai được phép làm tổn hại đến trẻ em. Các nước khi kí phê chuẩn công ước này sẽ phải thực hiện các biện pháp nhằm bảo vệ trẻ em, đồng thời có các biện pháp giáo dục phù hợp nhằm hình thành kĩ năng tự bảo vệ cho mình".
Trong giai đoạn 1990-1995, trong dự án về "Trẻ em và môi trường gia đình" của Unesco phối hợp cùng với Unicef và tổ chức Y tế thế giới tập trung công sức vào những lĩnh vực có ý nghĩa sống còn như dinh dưỡng, kích thích trẻ phát triển toàn diện, cách nuôi dạy trẻ an toàn. Unesco tìm cách góp phần mình một cách lâu dài và có hiệu quả để giúp trẻ phát triển và tự tin vào đời. Hội nghị cộng đồng an toàn khu vực châu Á lần thứ sáu được tổ chức tại Toshiba , Nhật Bản tháng 12/2012 với chủ đề "Hãy xây dựng năng lực của cộng đồng để an toàn mỗi ngày và phòng chống thảm họa". Nội dung của Hội nghị nhằm đánh giá chính sách và các chương trình can thiệp tại cộng đồng, ngôi nhà an toàn, trường học an toàn và an toàn cho trẻ em.
7 Tại nhiều nước phương tây, thanh thiếu niên đã được học những kĩ năng về tình huống sẽ xảy ra trong cuộc sống, cách đối diện và đương đầu với những khó khăn, cách vượt qua những khó khăn đó cũng như cách tránh những mâu thuẫn, xung đột, bạo lực giữa người với người. Đó là những kĩ năng sống quan trọng để con người có thể ứng phó với những rủi ro trong cuộc sống. Ở các nước trong khu vực Châu Á việc nghiên cứu và áp dụng thứ nghiệm giáo dục các kĩ năng tự bảo vệ bản thân cũng rất được quan tâm. Tại Nhật, một quốc gia thường xuyên xảy ra động đất và các thảm họa thiên nhiên, nên việc giáo dục kĩ năng tự bảo vệ cho trẻ được tiến hành tự bậc học mầm non với những bài học tình huống mô phỏng như thực tế giúp trẻ biết cách tự bảo vệ mình.
Còn tại Hàn Quốc, học sinh tiểu học cũng được học cách đối phó thích ứng với các tai nạn như cháy, động đất, thiên tai. Như vậy, hầu hết các quốc gia đều có những chương trình nhằm hình thành kĩ năng giữ an toàn cho người học. Những chương trình này nhằm mang đến cho người học những kĩ năng cơ bản để họ nhận diện và ứng phó với những nguy hiểm có thể gặp phải giúp con người được an toàn. Hướng thứ 2 : Giáo dục kĩ năng giữ an toàn thân thể thông qua những tác phẩm cụ thể Bên cạnh các chương trình về giáo dục kĩ năng giữ an toàn nói trên thì có rất nhiều tác giả cũng dành sự quan tâm của mình với chủ đề này.
Nhiều tác phẩm hữu ích được ra đời nhằm hỗ trợ sự hoàn thiện các kĩ năng giữ an toàn của người học. Trong đó có thể kể đến những tác phẩm sau: Được biên soạn nhằm đóng góp vào Hội nghị thượng đỉnh về trẻ em do Liên Hiệp quốc tổ chức ở Newyork tháng 9-1990, cuốn sách " Để con em vững bước vào đời" - Pour un bon départ dans la vie" tác giả Robert G.Myers đã chỉ rõ nguyên tắc để cứu trẻ em sinh tồn, phải đi đôi với cố gắng làm sao cho cuộc sống có ý nghĩa. Những người đang cố gắng bảo vệ, giáo dục và giúp trẻ em trưởng thành càn lấy định để nói trên làm kim chỉ nam Trong cuốn sách " Chương trình giảng dạy kĩ năng sống" (Life Skill Education and Curriculum) (2006) tác giả Gracious Thomas nhấn mạnh vai trò của 8 giáo viên nhằm giáo dục kĩ năng giữ an toàn cho trẻ dựa vào hệ thống giá trị cho công tác phòng, chống nhiễm HIV/AIDS. Ngoài việc phát triển một kế hoạch khả thi của hành động, tác giả cũng đã phát triển một chương trình có thể điều chỉnh bởi hệ thống giáo dục trong nước.
Còn trong cuốn " Rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh - thưởng thức an toàn" của nhà xuất bản Quảng Tây năm 2008 được Vũ Hoàng Minh và Minh Hào dịch năm 2009 xuất bản bởi nhà xuất bản giáo dục giúp trẻ nắm được những nguyên tắc cơ bản để thoát khỏi hoàn cảnh nguy hiểm như : giữ bình tĩnh hoặc cách tự bảo vệ mình và không ngừng phát tín hiệu cầu cứu, đồng thời tác giả cũng đưa ra những lời khuyên để giúp trẻ có được sự an toàn khi tham gia giao thông, an toàn khi sử dụng điện, khí đốt, an toàn trong luyện tập thể dục thể thao, phòng chống bạo lực. Những câu hỏi như "vật này có an toàn không?", " các rủi ro có thể gặp phải trong tình huống là gì?" là những câu hỏi thường gặp của các bậc cha mẹ khi con cái của họ đối mặt với những tình huống hàng ngày hoặc sử dụng những vật dụng trong gia đình. Cuốn sách độc đáo " An toàn là gì" (What is Safe) của tác giả David R. Ông đã giải thích nguyên nhân các nguy cơ mà trẻ phải đối mặt trong cuộc sống hiện đại ngày nay.
Thuật ngữ như "nguy cơ" và "an toàn" được xác định rõ ràng, những rủi ro gặp phải trong khih tham gia giao thông, trong gia đình, chăm sóc sức khỏe, chế độ ăn uống và nơi làm việc. Còn tác giả Carrie Lynn trong tác phẩm "Giúp trẻ hòa nhập vố xã hội - How parents can help their children from 4 to 6 years" (2008) đã giới thiệu nhiều trò chơi vận động có tác dụng hỗ trợ phát triển một số kĩ năng sống của trẻ như kĩ năng giữ an toàn bản thân, kĩ năng giao tiếp ứng xử xã hội, kĩ năng tự lập. Tuyển tập gồm bảy cuốn " Những câu chuyện càng về khả năng tự bảo vệ mình" (2010) của tác giả Bạch Băng là những câu chuyện về khả năng tự bảo vệ bản thân. Đó là những câu chuyện diễn ra trong chính cuộc sống của trẻ nhỏ, thông qua các câu chuyện mà các em nhỏ yêu thích để đề cập đến những vấn đề an toàn của cuộc sống, giúp trẻ nhận thức tầm quan trọng trong việc tự bảo vệ bản thân.[2] Tác giả Yoon Yeo Hong trong tác phẩm "45 cách dạy trẻ tự bảo vệ mình" (2011) đã giúp phụ huynh, giáo viên và trẻ em nhận thấy rằng thể giới bên ngoài 9 luôn ẩn chứa những cạm bẫy.
Vì vậy, trẻ em cần chuẩn bị những kĩ năng cần thiết để ứng phó với những tình huống nguy hiểm. Tác giả đã hướng dẫn trẻ cách nhận biết các mối nguy hiểm, nâng cao cảnh giác và bảo vệ an toàn cho chính mình. Cuốn sách còn hướng dẫn trẻ cách đối phó hoặc thoát khỏi nguy hiểm trong các tình huống như : khi ở những nơi hoang vắng mà chỉ có một mình, khi có người lạ dụ dỗ.[11] Trong cuốn sách " Giữ an toàn cho trẻ em và thanh thiếu niên" (Keeping Children và Teenager Safe) tác giả Gavin De Becker đã chia sẻ cái nhìn sâu sắc, những giải pháp thiết thực giúp phụ huynh hướng dẫn con cái của mình biết cách tự bảo vệ trước nguy cơ bạo lực ngày càng tăng như: lam thế nào để nhận biết những dấu hiệu nguy hiểm trong những hoạt động hàng ngày, cha mẹ sẽ làm gì nếu con mình bị lạc nơi công cộng, làm thế nào để nhận diện một kẻ lạm dụng tình dục. Như vậy, những tác phẩm viết về kĩ năng giữ an toàn đã được rất nhiều tác giả quạn tâm.
Trong những tác phẩm của mình, các tác giả hướng đến việc giúp người học nhận ra những giá trị và vai trò của kĩ năng giữ an toàn với sự tồn tại và thích ứng của con nguời với cuộc sống. Đồng thời các tác giả cũng định hướng cho người học cần rèn luyện những kĩ năng cụ thể, phù hợp để bản thân có sự an toàn. Hướng thứ 3: Những nghiên cứu cụ thể về kĩ năng giữ an toàn thân thể Từ những thập niên 80 của thế kỷ XX khi những nghiên cứu về kĩ năng giữ an toàn bắt đầu được quan tâm, mà người đầu tiên phải kể đến là Gilbert J.Botvin là giáo sư về sức khỏe cộng đồng, chuyên gia cao cấp về Tâm lý học, trưởng khoa phát triển kĩ năng sống thuộc trường Đại học Cornell, Hoa Kỳ. từ năm 1979 ông và cộng sự dã lập nên một chương trình giáo dục kĩ năng sống cho giới trẻ.
Một chương trình được lập ra nhằm giúp người học có khả năng từ chối những lời rủ rê sử dụng chất gây nghiện giúp bản thân có được sự an toàn và nâng cao giá trị của bản thân. Tiếp theo đó, trong đề tài " Đánh giá hiệu qủa của chương trình giảng dạy tại trại hè về an toàn với nýớc ở cộng đồng đô thị" ( Teaching Safety at Summer Camp Evalucation of a Water Safety Curriculum in an Urban Community Setting) của nhóm tác giả Karla A. thuộc trung tâm y tế trẻ em miền Trung Texas, Hoa Kỳ. Mục đích của nghiên cứu này là để đánh giá hiệu quả 10 của một chương trình đào tạo về kĩ năng an toàn cho nhóm 166 thiếu niên thành thị thuộc nhóm gia đình có thu nhập thấp.
Nghiên cứu cho thấy rằng, trẻ em đã có nhiều kiến thức về an toàn với nước sau khi nhận được chương trình đào tạo này thông qua các bài tập là các tình huống thực tế. Chương trình cũng đánh giá vai trò của phụ huynh trog việc thiết lập thái độ và hành vi cho trẻ trước những nguy cơ thiếu an toàn. Năm 1994 nhóm tác giả Lizette Peterson, Krista K.
