Chương 1. Cơ sở lý luận về nâng cao năng lực thực thi công vụ của công chức các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh. Thực trạng năng lực thực thi công vụ của công chức các cơ quan chuyên môn tỉnh UĐôm Xay Nước Cộng hòa Dân chủ Nhân Lào. Giải pháp nâng cao năng lực thực thi công vụ của công chức các cơ quan chuyên môn tỉnh U Đôm Xay, Nước Cộng hòa Dân chủ Nhân Lào.
9 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NÂNG CAO NĂNG LỰCTHỰC THI CÔNG VỤ CỦA CÔNG CHỨC CÁC CƠ QUAN CHUYÊN MÔN CẤP TỈNH 1. Công chức các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh 1. Khái niệm công chức các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh Khái niệm công chức Khái niệm “công chức”gắn liền với sự ra đời công chứcở các nước tư bản phương Tây. Vào khoảng giữa những năm nửa cuối thể kỷ XIX, tại các nước Phương Tây đã thực hiện chế độ công vụ, công chức.
Ngày nay, khái niệm công chức được sử dụng phổ biến ở nhiều quốc gia trên thế giới và tại mỗi quốc gia lại có những quan niệm và định nghĩa khác nhau về công chức. Cộng hòa Pháp định nghĩa: “công chứclà những người được tuyển dung, bổ nhiệm vào làm việc trong các công sở gồm các cơ quan hành chính công quyền và các tổ chức dịch vụ công cộng do nhà nước tổ chức, bao gồm cả trung ương và địa phương nhưng không kể đến các công chứcđịa phương thuộc các hội đồng thuộc địa phương quản lý”. Ở nước Anh, công chức bao gồm 2 bộ phận sau: - Những người do nhà vua trực tiếp bổ nhiệm hoặc được ủy ban dân sự cấp giấy chứng nhận hợp lệ cho phép tham gia công tác ở cơ quan dân sự - Những người mà toàn bộ tiền lương được cấp từ ngân sách thống nhất của Vương quốc liên hợp hoặc từ các khoản được quốc hội thông qua Tại Nhật Bản, công chức được phân thành hai loại chính, gồm công chức nhà nước và công chức địa phương. Công chức nhà nước gồm những người được nhận chức trong bộ máy Chính phủ trung ương, ngành tư pháp, quốc hội, quân đội, trường công và bệnh viện quốc lập, xí nghiệp và đơn vị sự nghiệp quốc doanh được lĩnh lương của ngân sách nhà nước.
công chứcđịa phương gồm những người làm việc và lĩnh lương từ tài chính địa phương 10 Khái niệm công chức tại Trung Quốc được hiểu là: “công chức nhà nước là những người công tác trong cơ quan hành chính nhà nước các cấp, trừ nhân viên phục vụ. công chức gồm hai loại: - Công chức lãnh đạo là những người thừa hành quyền lực nhà nước. Các công chức này bổ nhiệm theo các trình tự luật định, chịu sự điều hành của Hiến pháp, Điều lệ công chức và Luật tổ chức của chính quyền các cấp - Công chứcn ghiệp vụ là những người thi hành chế độ thường nhiệm, do cơ quan hành chính các cấp bổ nhiệm và quản lý căn cứ vào Điều lệ công chức. Họ chiếm tuyệt đại đa số trong công chứcnhà nước, chịu trách nhiệm quán triệt, chấp hành các chính sách và pháp luật”.
Tại Việt Nam, khái niệm công chức đã được xác định trong Nghị định số 06/2010/NĐ-CP ban hành ngày 25/10/2010 quy định những người là công chức: “công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong biên chế, hưởng lương từ ngân sách nhà nước hoặc được bảo đảm quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật, làm việc trong các cơ quan, tổ chức, đơn vị quy định tại Nghị định: các cơ quan của Đảng cộng sản Việt Nam; Văn phòng Chủ tịch nước, Văn phòng Quốc hội, kiểm toán nhà nước; Bộ, cơ quan ngang bộ và các tổ chức khác do Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ thành lập; Cơ quan hành chính cấp tỉnh, cấp huyện; Hệ thống Tòa án nhân dân; Hệ thống Viện kiểm sát nhân dân; Cơ quan của tổ chức chính trị - xã hội; Cơ quan, đơn vị của Quân đội nhân dân và công an nhân dân; Bộ máy lãnh đạo, quản lý đơn vị sự nghiệp công lập”. Ở Nước CHDCND Lào, sau khi giải phóng đất nước năm 1975 vẫn sử dụng cụm từ cán bộ. Sau khi có Hiến pháp năm 1991, để phù hợp với pháp luật Chính phủ đã ban hành Nghị định số 171/TTg ngày 11/11/1993 về Quy chế công chức Nước CHDCND Lào. Quy định công chức của CHDCND Lào là người được biên chế và bổ nhiệm làm việc thường xuyên tại các Bộ, cơ 11 quan Trung ương, địa phương hoặc đi làm việc tại cơ quan đại diện Nước CHDCND Lào ở nước ngoài; được hưởng lương, các khoản thu phụ cấp từ quỹ ngân sách nhà nước.
Bộ đội, công an không tính vào danh sách công chứcvà có quy định riêng [27 tr 6]. Sau 10 năm thực hiện Nghị định trên, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 82/CP ngày 19/5/2003 để thay thế Nghị định số 117/CP ngày 11/11/1993 và khái niệm công chức đã được sửa đổi, bổ sung. Điều 2 Nghị định số 82/CP ngày 19/5/2003 quy định: công chức Nước CHDCND Lào là công dân Lào, được tuyển dụng và bổ nhiệm hoặc giao nhiệm vụ thường xuyên ở các cơ quan tổ chức Đảng, nhà nước, tổ chức quần chúng ở trung ương, cấp địa phương và cơ quan thay mặt nước CHDCND Lào ở nước ngoài và được hưởng lương và tiền hỗ trợ khác từ ngân sách nhà nước [29 tr 7]. Khái niệm “công chức” tại Nghị định 74/CP của Thủ tướng Chính phủ Lào ban hành ngày 18/12/2015 đã có sự thay đổi.
Nghị định đã đưa ra khái niệm công chức như sau: công chức là công dân Lào, được tuyển dụng và bổ nhiệm hoặc giao nhiệm vụ thường xuyên ở các cơ quan của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Lào xây dựng đất nước và tổ chức quần chúng ở Trung ương, cấp địa phương và cơ quan thay mặt nước CHDCND Lào ở nước ngoài và được hưởng lương và tiền hỗ trợ khác từ ngân sách nhà nước [28Tr 9]. Khái niệm công chức cơ quan hành chính nhà nước Trong quản lý nhà nước, HCNN là hoạt động phục vụ nhân dân và công chức thực hiện các chính sách, pháp luật do người nhà chính trị ban hành. Hành chính nhà nước liên quan đến các thủ tục, biên chế các chính sách, quy định pháp luật thành hành động và quản lý công sở. Như vậy, HCNN là hoạt động thực thi quyền hành pháp của nhà nước, đó là hoạt động chấp hành và điều hành của hệ thống hành chính nhà nước trong quản lý xã hội theo khuôn khổ pháp luật nhà nước nhằm phục vụ nhân dân, duy trì sự ổn định và phát triển của xã hội [13].
12 Từ khái niệm HCNN đã nêu ở trên, tác giả hiểu khái niệm cơ quan hành chính nhà nước như sau: Cơ quan HCNN là một bộ phận của bộ máy nhà nước, do Nhà nước lập ra để thực hiện chức năng quản lý HCNN, bao gồm các cơ quan: Chính phủ, Bộ, cơ quan ngang Bộ, UBND các cấp và các cơ quan chuyên môn thuộc UBND. Cơ quan HCNN ở địa phương nằm trong bộ máy chính quyền địa phương được tổ chức quản lý theo lãnh thổ hành chính. Theo Điều 2 của Luật Hành chính địa phương của Nước CHDCND Lào năm 2003 thì: “chính quyền địa phương chịu sự quản điều hành của hành chính nhà nước ở trung ương, chính quyền địa phương gồm có 3 cấp: chính quyền cấp tỉnh, chính quyền cấp huyện và chính quyền cấp bản - làng” [37]. Như vậy, công chức hành chính nhà nước là những người hoạt động trong các cơ quan hành chính nhà nước đảm nhiệm chức năng quản lý nhà nước.
Hiện nay ở Nước CHDCND Lào sau khi có Nghị định về công chức sửa đổi, bổ sung lần thứ hai năm 2003, thì cán bộ công tác ở cấp cơ sở đã được công nhận là công chức, trong số công chứcnày công chức HCNN được xác định bao gồm một số chức danh chủ yếu như chủ tịch và phó chủ tịch UBND các cấp. Như vậy, công chức các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh là những người được tuyển dụng, thi tuyển vào làm việc trong các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh được hưởng lương từ ngân sách nhà nước, được sử dụng quyền nhà nước thực hiện chức năng, nhiệm vụ của cơ quan chuyên môn đại diện cho nhà nước cấp tỉnh trong thực thi công vụ. Đặc điểm của công chức các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh Đội ngũ công chức hành chính là chủ thể của nền hành chính nhà nước, là những người thực thi quyền lực công và được đảm bảo những điều kiện cần thiết, quyền lợi chính đáng để thực thi công vụ. Trong hoạt động của bộ máy HCNN, cán bộ, công chức đóng vai trò quan trọng, là mắt xích không thể thiếu trong bất kỳ nền HCNN nào, đặc biệt là đội ngũ công chức trong bộ máy hành chính, thực thi pháp luật và thi hành 13 công vụ nhằm phục vụ lợi ích chung cho toàn xã hội.
Đây là yếu tố quyết định đảm bảo cho bộ máy HCNN hoạt động có hiệu lực hiệu quả. Công chức là những người thực thi công vụ, trực tiếp thi hành quyền lực nhà nước, cụ thể hóa những chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước vào thực tế đời sống xã hội. Lao động của công chức khác với các dạng lao động khác trong xã hội. Sản phẩm lao động của công chức là các văn bản quy phạm pháp luật, quyết định hành chính… để thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước trên các lĩnh vực của đời sống xã hội, thi hành pháp luật và đưa pháp luật vào đời sống.
Được Nhà nước trao quyền để thực thi quyền lực của Nhà nước, công chức có trách nhiệm, nghĩa vụ được quy định trong các văn bản của Nhà nước liên quan đến chức trách nhiệm vụ được giao. Họ có thể bị từ chức, truy cứu trách nhiệm hoặc phải bồi thường thiệt hại nếu không hoàn thành nhiệm vụ, vi phạm kỷ luật, ra quyết định hành chính làm tổn hại lợi ích hợp pháp của tổ chức công dân. Để thực hiện công vụ, công chức được Nhà nước đảm bảo các điều kiện cần thiết, quyền lợi chính đáng để tiến hành thực thi công vụ. Họ được đảm bảo quyền lợi chính đáng về vật chất và tinh thần như: hưởng lương từ ngân sách của nhà nước tương xứng với chức trách và công việc, nhận các loại trợ cấp, phụ cấp, quyền được nghỉ ngơi, nghiên cứu khoa học, khen thưởng khi có thành tích trong thực hiện nhiệm vụ.
Công chức các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh có các đặc điểm chính sau đây: Một là, công chức các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh là lực lượng lao động chuyên nghiệp, có tính chuyên môn hóa và nghề nghiệp cao.