CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TOÁN THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC Ở CÁC TRUNG TÂM GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP-GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN 1. Tổng quan các nghiên cứu về hoạt động dạy học và quản lí hoạt động dạy học môn toán 1. Các công trình nghiên cứu khoa học trên thế giới Giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt có nhiệm vụ đào tạo thế hệ trẻ thành những người phục vụ đắc lực cho sự phát triển của xã hội. Dù ở thời đại nào, GD cũng là một hoạt động đặc trưng của con người và xã hội loài người.
GD&ĐT đóng một vai trò chủ yếu, quan trọng trong việc giữ gìn, truyền bá văn minh nhân loại. Vì thế GD góp phần quyết định sự phát triển của các quốc gia. Hoạt động quản lí giáo dục xuất hiện từ rất lâu nhưng lý thuyết về quản lí thì mới xuất hiện gần đây, đặc biệt từ thế kỷ XIX mà người tiên phong là Robert Owen (1771 – 1858), rồi đến Winslow Taylor (1856 – 1915) với thuyết quản lí khoa học; Henri Fayol (1841 – 1925) với thuyết quản lý tổng quát…. Các học thuyết quản lý này cũng được ứng dụng trong quản lí giáo dục và đã mang lại kết quả to lớn góp phần thúc đẩy sự phát triển nền giáo dục đương thời.
Nhà sư phạm vĩ đại J.Comenxki (1892 – 1670) đã đưa ra những yêu cầu cải tổ nền giáo dục theo hướng phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của người học. Theo ông, dạy học thế nào để người học thích thú học tập và có những cố gắng bản thân để nắm lấy tri thức. Ông nói: “ Tôi thường bồi dưỡng cho học sinh của tôi tin thần độc lập trong quan sát, trong đàm thoại và trong việc ứng dụng tri thức vào thực tiễn”. Ông còn viết: “ Giáo dục có mục đích đánh thức năng lực nhạy cảm, phán đoán đúng đắn, phát triển nhân cách Luan van 9 … Hãy tìm ra phương pháp cho giáo viên dạy ít hơn và học sinh được học nhiều hơn”.Xukhomlinxki và Xvecxlerơ cả hai cùng nhấn mạnh đến biện pháp dự giờ, phân tích bài giảng, sinh hoạt tổ chuyên môn… Việc dự giờ, phân tích bài giảng của đồng nghiệp được coi là “đòn bẩy” để nâng cao chất lượng DH.
Việc phân tích bài giảng với mục đích là chỉ cho GV thấy các thiếu sót để khắc phục, đồng thời nhận ra các mặt tích cực để khuyến khích họ phát huy nhằm nâng cao chất lượng bài giảng. Đối với các nhà khoa học khác như: P.Saxerđôtôp đã đi sâu nghiên cứu công tác lãnh đạo hoạt động giảng dạy, giáo dục trong nhà trường và xem đây là khâu then chốt trong công tác QL của hiệu trưởng. “Bàn tay nặn bột” là một chiến lược về giáo dục khoa học, được Giáo sư Georger Charpak (người Pháp) sáng tạo ra và phát triển từ năm 1995 dựa trên cơ sở khoa học của sự tìm tòi, nghiên cứu, cho phép đáp ứng những yêu cầu DH mới cũng đã được vận dụng tại Việt nam. Nhà sư phạm vĩ đại Jan Amos Komensky (1592-1670), người đặt nền móng đầu tiên cho lý luận về dạy học hiện đại, trong tác phẩm của mình cũng đã chỉ ra những yêu cầu cơ bản để đảm bảo hoạt động dạy học trong nhà trường như dạy học trực quan, dạy học tích cực, bám sát đối tượng học sinh, sử dụng đồ dùng dạy học.
Các công trình nghiên cứu khoa học trong nước Việc nghiên cứu nhằm nâng cao chất lượng về DH môn Toán cũng được sự quan tâm của rất nhiều tác giả trong nước. Có thể kể đến một số công trình nghiên cứu tiêu biểu như: Phương pháp dạy học đại cương môn Toán của tác giả Nguyễn Bá Kim (2010); Vận dụng lý luận vào dạy học môn Toán ở trường phổ thông của tác giả Bùi Văn Nghị (2009); Cẩm nang dạy và học môn Toán trung học cơ sở của tác giả Vũ Hữu Bình (2007) hay Phương pháp Luan van 10 dạy học môn Toán ở THPT theo định hướng tích cực của tác giả Bùi Thị Hường… Tác giả Trần Bá Hoành trong công trình nghiên cứu của mình cũng đã đề cập đến việc đổi mới PPDH theo hướng lấy HS làm trung tâm, vận dụng các phương pháp tích cực, tăng cường phương pháp tự học…trong việc đổi mới PPDH trong trường phổ thông. Luận án tiến sĩ giáo dục học của tác giả Đỗ Thị Hồng Minh về Dạy học tương tác trong môn Toán ở trường THPT qua chủ đề phương trình và bất phương trình (2015) trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận về dạy học tương tác và thực tiễn dạy học tương tác, tác giả đã đề xuất một số biện pháp dạy học tương tác trong môn Toán qua chủ đề phương trình và bất phương trình nhằm góp phần nâng cao hiệu quả dạy học Toán ở trường THPT. Đặc biệt là tập tài liệu: “Hướng dẫn dạy học và kiểm tra đánh giá theo định hướng năng lực học sinh cấp trung học phổ thông” do Vụ Giáo dục Trung học phối hợp với Chương trình phát triển Giáo dục Trung học tổ chức biên soạn để phục vụ trong đợt tập huấn cho cán bộ quản lí, giáo viên hè năm 2014.
Đây là những tài liệu rất quan trọng đã được tác giả nghiên cứu và vận dụng vào trong quá trình hoàn thành đề tài của mình. Trong hội thảo về công tác quản lí trường Trung học phổ thông khu vực đồng bằng sông Cửu Long tháng 4/2018 tại tỉnh Vĩnh Long chuyên đề “chuyển hướng đội ngũ giáo viên theo xu thế dạy học phát triển năng lực ở trường phổ thông” của tác giả Nguyễn Thị Mai Thu, nghiên cứu sinh trường Đại học sư phạm thành phố Hồ Chí Minh, cũng đã nêu rõ những vấn đề đặt ra đối với dạy học theo hướng phát triển năng lực người học, đồng thời tác giả cũng đã đề xuất những định hướng về quản lí đội ngũ giáo viên trong tổ chức dạy học theo hướng phát triển năng lực người học. Xác định được tầm quan trọng của QLHĐDH trong các Trung tâm GDNN-GDTX nhằm nâng cao chất lượng dạy học, kế thừa các kết quả nghiên Luan van 11 cứu đi trước và cũng để góp phần hiện thực hóa tinh thần của Nghị quyết 29- NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện Giáo dục và Đào tạo của đất nước, luận văn đã tiến hành nghiên cứu lý luận và thực trạng về dạy học môn Toán và quản lí hoạt động dạy học môn Toán từ đó đề xuất các biện pháp QLHĐDH môn Toán theo định hướng PTNL người học ở các trung tâm GDNN-GDTX của tỉnh Vĩnh Long. Các khái niệm chính của đề tài 1.
Quản lí Thuật ngữ quản lí đã trở nên phổ biến nhưng chưa có một định nghĩa thống nhất. Hiện nay, có nhiều cách tiếp cận khác nhau về khái niệm quản lý theo các lĩnh vực khác nhau. Các nhà nghiên cứu cũng đã đưa ra nhiều định nghĩa về quản lí khác nhau: Theo Đặng Quốc Bảo: “Quản lí là quá trình gây tác động của chủ thể quản lí đến khách thể quản lí nhằm đạt mục tiêu chung” (Đặng Quốc Bảo, 1995). Hay QL là sự tác động có hướng đích của chủ thể QL đến đối tượng QL bằng một hệ thống các giải pháp nhằm thay đổi trạng thái của đối tượng QL, đưa hệ thống tiếp cận mục tiêu cuối cùng, phục vụ lợi ích con người (Phạm Khắc chương, 2009).
Theo các tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc "Hoạt động quản lí là tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lí đến khách thể quản lí trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức" Tác giả Trần Kiểm định nghĩa: “Quản lí là những tác động của chủ thể quản lí trong việc huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất” ( Trần Kiểm, 1997). Luan van 12 Qua các định nghĩa trên, nhận thấy rẳng dù tiếp cận cách nào cũng cần xem xét bản chất của chức năng lao động đặc biệt này, bởi vì bản chất của hoạt động quản lí là tổ chức, chỉ huy và điều khiển phù hợp quy luật của chủ thể quản lí nhằm thực hiện có hiệu quả những mục tiêu của tổ chức(đơn vị) đã đề ra,và cũng từ đó có thể khái quát: QL là quá trình thực hiện các công việc xây dựng kế hoạch hành động (bao gồm cả xác định mục tiêu cụ thể, chế định kế hoạch, quy định tiêu chuẩn đánh giá và thể chế hóa), sắp xếp tổ chức (bố trí tổ chức, phối hợp nhân sự, phân công công việc, điều phối nguồn lực tài chính và kỹ thuật…), chỉ đạo, điều hành, kiểm soát và đánh giá, sửa chữa sai sót (nếu có) để bảo đảm hoàn thành mục tiêu của tổ chức đã đề ra. Quản lí giáo dục “Quản lí giáo dục là sự tác động có ý thức, có mục đích của chủ thể quản lí tới khách thể quản lí nhằm đưa hoạt động sư phạm của hệ thống giáo dục đạt kết quả mong muốn một cách hiệu quả nhất”. Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang, “Quản lí giáo dục là hệ thống tác động có mục đích, có kế hoạch hợp quy luật của chủ thể quản lí nhằm làm cho hệ vận hành theo đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng, thực hiện được các tính chất của nhà trường XHCN Việt Nam mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học, giáo dục thế hệ trẻ, đưa hệ giáo dục đến mục tiêu dự kiến lên trạng thái mới về chất”.
Trong thực tế, quản lí giáo dục là quá trình tác động có kế hoạch, có tổ chức của các cơ quan quản lí giáo dục các cấp tới các thành tố của quá trình dạy học-giáo dục nhằm làm cho hệ giáo dục vận hành có hiệu quả và đạt tới mục tiêu giáo dục nhà nước đề ra. Hoạt động dạy học Theo tác giả Phạm Minh Hạc:“Dạy học là một chức năng xã hội, nhằmtruyền đạt và lĩnh hội kiến thức, kinh nghiệm xã hội tích lũy được, nhằm biến kiến hức, kinh nghiệm thành phẩm chất và năng lực cá nhân”. Dạy học là quá trình dưới sự tổ chức, điều khiển, lãnh đạo của người giáo viên, người học tự giác, tích cực, chủ động tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động nhận thức-học tập của mình nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học. Quản lí hoạt động dạy học Quản lí hoạt động dạy học là tổ chức, chỉ đạo GV và HS thực hiện quá trình DH theo các yêu cầu và quy luật nhằm đạt được mục tiêu DH (Đại học sư phạm Hà Nội, 2007).