Chương 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC CÔNG CHỨC CẤP XÃ 1. Công chức xã và hoạt động của công chức Văn phòng thống kê cấp xã trên địa bàn huyện Cƣ Jút 1. Tổng quan về công chức cấp xã - Khái niệm về công chức: “Công chức là một khái niệm chung đƣợc sử dụng phổ biến nhiều quốc gia trên thế giới để chỉ những công dân đƣợc tuyển dụng vào làm việc thƣờng xuyên trong cơ quan nhà nƣớc, do tính chất đặc thù của mỗi quốc gia, khái niệm công chức của các nƣớc cũng không hoàn toàn đồng nhất. Có nƣớc chỉ giới hạn công chức trong phạm vi những ngƣời hoạt động quản lý nhà nƣớc.
Một số nƣớc khác có quan niệm rộng hơn, công chức không chỉ bao gồm những ngƣời thực hiện trực tiếp các hoạt động quản lý nhà nƣớc mà còn bao gồm cả những ngƣời làm việc trong các cơ quan có tính chất công cộng”[33]. Ở Pháp, công chức là những ngƣời đƣợc tuyển dụng, bổ nhiệm vào làm việc trong các công sở gồm các cơ quan hành chính công quyền và các tổ chức dịch vụ công cộng do nhà nƣớc tổ chức bao gồm cả trung ƣơng, địa phƣơng[30] Ở Trung Quốc, khái niệm công chức đƣợc hiểu là những ngƣời công tác trong cơ quan hành chính các cấp, trừ nhân viên phục vụ, bao gồm công chức lãnh đạo và công chức nghiệp vụ. Công chức lãnh đạo là những ngƣời thừa hành quyền lực nhà nƣớc, đƣợc bổ nhiệm theo các trình tự luật định, chịu sự điều hành của Hiến Pháp, Điều lệ công chức và Luật tổ chức của chính quyền các cấp. Công chức nghiệp vụ là những ngƣời thi hành chế độ thƣờng nhiệm, do các cơ quan hành chính các cấp bổ nhiệm và quản lý căn 9 Luan van cứ vào Điều lệ công chức, chiếm tuyệt đại đa số trong công chức nhà nƣớc, chịu trách nhiệm quán triệt, chấp hành các chính sách và pháp luật[30].
Ở Nhật Bản, công chức đƣợc phân thành hai loại chính, gồm công chức nhà nƣớc và công chức địa phƣơng. Công chức nhà nƣớc gồm những ngƣời đƣợc nhận chức trong bộ máy của Chính phủ trung ƣơng, ngành tƣ pháp, quốc hội, trƣờng công và bệnh viện quốc lập, xí nghiệp và đơn vị sự nghiệp quốc doanh đƣợc lĩnh lƣơng của ngân sách nhà nƣớc. Công chức địa phƣơng là những ngƣời làm việc và lĩnh lƣơng từ tài chính địa phƣơng [33]. Nhìn chung, các nƣớc trên thế giới có nhiều điểm chung cơ bản giống nhau trong quan niệm về công chức, mặt khác do truyền thống văn hóa, xã hội, do đặc điểm chính trị, kinh tế nên mỗi nƣớc có những điểm riêng * Công chức cấp xã: Ở Việt Nam, khái niệm công chức đƣợc hình thành và thƣờng gắn liền với sự hình thành và phát triển ngày càng hoàn thiện của nền hành chính nhà nƣớc.
Quốc hội nƣớc Cộng hoà XHCN Việt Nam đã thông qua Luật Cán bộ, công chức số 22/2008/QH12. Đây là bƣớc tiến mới, mang tính cách mạng về cải cách chế độ công vụ, công chức, thể chế hoá quan điểm, đƣờng lối của Đảng về công tác cán bộ, đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nƣớc pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân. Điều 4, Khoản 2 Luật Cán bộ, công chức năm 2008, xác định: “Công chức là công dân Việt nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở Trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, thuộc đơn vị Quân đội nhân dân mà không phải là sỹ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan đơn vị thuộc công an nhân dân mà không phải là sỹ quan, hạ sỹ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh 10 Luan van đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng cộng sản Việt nam, Nhà nước, tổ chức Chính trị - xã hội (sau đây gọi chung là đơn vị công lập) trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được bảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật”. Tại khoản 3, Điều 4, Luật cán bộ, công chức năm 2008 quy định: “Công chức xã là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước”[31].
Căn cứ theo điều 3, Nghị định 92/2009/NĐ-CP ngày 22/10/2009 của Chính phủ về chức danh, số lƣợng, một số chế độ, chính sách đối với cán bộ, công chức ở xã, phƣờng, thị trấn và những ngƣời hoạt động không chuyên trách ở cấp xã. Công chức xã, thị trấn gồm các chức danh sau: - Trƣởng Công an; Chỉ huy trƣởng Quân sự; - Văn phòng – Thống kê; - Địa chính – Xây dựng – Đô thị và môi trƣờng (đối với phƣờng, thị trấn) hoặc Địa chính – Nông nghiệp – Xây dựng và môi trƣờng (đối với xã); - Tài chính – kế toán; - Tƣ pháp – hộ tịch; - Văn hoá – xã hội [11]. * Vai trò của công chức cấp xã Trong hệ thống chính quyền ở nƣớc ta thì chính quyền cấp cơ sở có một vị trí rất quan trọng, là cầu nối trực tiếp của hệ thống chính quyền nhà nƣớc với nhân dân thông qua đội ngũ công chức cấp xã. Công chức cấp xã là những ngƣời gần dân nhất, sát dân nhất, mọi chủ trƣơng, chính sách, pháp luật của Đảng và nhà nƣớc có đến đƣợc với nhân dân hay không, đến đúng, đến đủ và có đƣợc nhân dân tiếp thu đúng đắn hay không đều thông qua đội ngũ công 11 Luan van chức cấp xã.
Hiệu lực, hiệu quả của bộ máy chính quyền cấp xã nói riêng và hệ thống chính trị nói chung, xét đến cùng đƣợc quyết định bởi phẩm chất, năng lực và hiệu quả công tác của đội ngũ công chức cấp xã. * Vị trí vai trò của công chức cấp xã được thể hiện trong các mối quan hệ sau: Thứ nhất, công chức cấp xã trong mối quan hệ với chủ trƣơng, đƣờng lối của Đảng, chính sách pháp luật của nhà nƣớc ở địa phƣơng. Công chức xã là ngƣời hiện thực hóa sự lãnh đạo của Đảng và quản lý của nhà nƣớc về mọi mặt của đời sống kinh tế - xã hội ở địa phƣơng. Là ngƣời giữ vai trò quyết định trong việc tổ chức thực hiện mọi quyết định của cấp ủy cấp trên, cấp ủy cùng cấp và mọi chủ trƣơng, kế hoạch sự chỉ đạo của chính quyền cấp trên, cũng nhƣ mọi chƣơng trình, kế hoạch của chính quyền xã.
Là ngƣời trực tiếp tuyên truyền, phổ biến, vận động và tổ chức nhân dân thực hiện đƣờng lối, chủ trƣơng chính sách của Đảng, pháp luật của nhà nƣớc trên địa bàn dân cƣ, giải quyết mọi nhu cầu của dân cƣ, bảo đảm sự phát triển kinh tế của địa phƣơng, duy trì trật tự, an ninh, an toàn xã hội trên địa bàn cấp xã. Do tính chất công việc của cấp xã, họ vừa giải quyết những công việc hàng ngày, vừa phải quán triệt các Nghị quyết, Chỉ thị của cấp trên, lại phải nắm tình hình thực tiễn ở địa phƣơng để từ đó đề ra kế hoạch, chủ trƣơng, biện pháp đúng đắn, thiết thực, phù hợp. Nhiệm vụ của họ rất nặng nề, vai trò của họ có tính then chốt xét cả trong quan hệ giữa Đảng viên với dân, giữa công dân với nhà nƣớc. Họ là cầu nối quan trọng nhất giữa Đảng, nhà nƣớc với nhân dân.
Thứ hai, công chức cấp xã trong mối quan hệ với bộ máy nhà nƣớc ở địa phƣơng. Công chức là ngƣời đội ngũ vận hành bộ máy hành chính ở địa phƣơng. 12 Luan van Công chức là chủ thể của tổ chức bộ máy nhà nƣớc đồng thời tổ chức là môi trƣờng để công chức hoạt động và phát triển. Công chức khi thực hiện công vụ phải gắn liền với tổ chức, nhân danh tổ chức và đại diện nhà nƣớc để quản lý xã hội.
Công chức chỉ mang quyền lực nhà nƣớc khi gắn liền tổ chức, đại diện nhà nƣớc, khi rời khỏi hệ thống tổ chức bộ máy hà nƣớc, công chức trở thành những công dân và chịu sự quản lý của hệ thống bộ máy nhà nƣớc. Nhƣ vậy, để có một bộ máy hành chính nhà nƣớc địa phƣơng hoạt động hiệu quả vai trò của một đội ngũ công chức xã giàu năng lực, kiến thức kinh nghiệm kỹ năng là rất quan trọng. Thứ ba, công chức cấp xã trong mối quan hệ với hoạt động thực thi nhiệm vụ. Việc làm của công chức xã là hoạt động thực thi nhiệm vụ.
Mỗi một công chức xã đều thực hiện nhiệm vụ thể chế hóa các chủ trƣơng đƣờng lối của Đảng, kế hoạch chính sách pháp luật của nhà nƣớc thành hiện thực và đi vào đời sống xã hội. Công chức xã là ngƣời có nhiệm vụ phục vụ nhân dân, cũng là ngƣời trực tiếp cùng nhân dân, giúp đỡ nhân dân, giải đáp những khó khăn, vƣớng mắc của nhân dân về những vấn đề trong cuộc sống. Công chức xã cùng với cán cân pháp luật trở thành trọng tài công lý của cuộc sống, thƣờng xuyên kiểm tra và kịp thời phát hiện những sai phạm của công dân để điều chỉnh đúng hƣớng và bảo vệ công bằng cho nhân dân. Thứ tư, công chức cấp xã trong cải cách hành chính nhà nƣớc ở địa phƣơng.
Công chức xã có vai trò to lớn trong cải cách hành chính nhà nƣớc ở địa phƣơng. Đội ngũ công chức xã vừa là chủ thể cải cách hành chính nhƣng đồng thời cũng là đối tƣợng cải cách hành chính. Với tƣ cách là ngƣời đại diện của cơ quan hành chính trực tiếp giải quyết công việc, thủ tục hành chính với công dân, nên khi bố trí sử dụng đòi 13 Luan van hỏi bản thân ngƣời công chức phải có phẩm chất và năng lực, có trình độ văn hóa, vững vàng về chính trị, giỏi về chuyên môn nghiệp vụ, gƣơng mẫu về đạo đức, lối sống, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tƣ, trung thực, không cơ hội, có ý thức tổ chức kỷ luật, có tác phong dân chủ, khoa học, thái độ lễ phép, tận tụy phục vụ nhân dân, phải thấm nhuần nền hành chính nƣớc ta là nền hành chính phục vụ, dân chủ, minh bạch, góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển bền vững. Công chức văn phòng thống kê cấp xã 1.