CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ ĐẤU THẦU VÀ KHẢ NĂNG CẠNH TRANH KHI DỰ THẦU GÓI THẦU XÂY LẮP I.Tổng quan về đấu thầu 1.Khái niệm về đấu thầu Luật Đấu thầu số 43/2013/QH13 khoản 12 điều 4 quy định “ Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu để ký kết và thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp; lựa chọn nhà đầu tư để ký kết và thực hiện hợp đồng dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư, dự án đầu tư có sử dụng đất trên cơ sở bảo đảm cạnh tranh , công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế” Có thể hiểu Đấu thầu là phương thức tổ chức quá trình cạnh tranh giữa những người bán để nhằm tối đa hoá lợi ích của người mua. Thực chất đây là quá trình mua và bán có cạnh tranh diễn ra giữa một người mua với nhiều người bán trong trường hợp mà việc xác định giữa giá cả với số lượng và chất lượng hàng hóa, dịch vụ gặp khó khăn. Tầm quan trọng của Đấu thầu trong sự phát triển của nền kinh tế đất nước đã được nhận thức rõ ràng hơn và được chú trọng đẩy mạnh phát triển ở hàng loạt những nghị định thông tư được ban hành nhằm mục đích hỗ trợ cho công tác Đấu thầu được minh bạch rõ ràng và hiệu quả hơn. Trong những năm gần đây để cải thiện công tác Đấu thầu mà Chính phủ đã ban hành rất nhiều thông tư để điều chỉnh luật pháp sao cho dễ hiểu, dễ làm và có tính vận dụng cao nhất đã thể hiện được sự quan tâm của Nhà nước đối với công tác này.
Các khái niệm liên quan trong đấu thầu a. Nhà thầu Nhà thầu là tổ chức, cá nhân có đủ tư cách hợp lệ theo quy định của pháp luật tham gia đấu thầu. Nhà thầu có thể là nhà xây dựng trong đấu thầu xây lắp, nhà cung cấp trong đấu thầu mua sắm, nhà tư vấn trong đấu thầu cung cấp dịch vụ,. Gói thầu 4 Là toàn bộ dự án hoặc một phần công việc của dự án được phân chia theo tính chất kỹ thuật hoặc trình tự thực hiện dự án, có quy mô hợp lý nhằm đảm bảo tính đồng bộ của dự án.
Trong trường hợp mua sắm thì gói thầu có thể là một loại đồ dùng, trang thiết bị hoặc phương tiện. Dự án Theo định nghĩa chung nhất thì dự án là tổng thể các hoạt động phụ thuộc lẫn nhau nhằm tạo ra một sản phẩm đơn chiếc trong giới hạn cho phép về thời gian, không gian và nguồn lực. Luật đấu thầu ghi rõ dự án là tập hợp các đề xuất để thực hiện một phần hay toàn bộ công việc nhằm đạt được mục tiêu hay yêu cầu nào đó trong một thời gian nhất định dựa trên nguồn vốn xác định. Chủ đầu tư Chủ đầu tư là người sở hữu vốn hoặc được giao trách nhiệm thay mặt chủ sở hữu, người vay vốn trực tiếp quản lý và thực hiện dự án theo quy định của pháp luật e.
Bên mời thầu Bên mời thầu là chủ đầu tư hoặc tổ chức chuyên môn có đủ năng lực và kinh nghiệm được chủ đầu tư sử dụng để tổ chức đấu thầu theo các quy định của pháp luật về đấu thầu. Đặc điểm của hoạt động trong đấu thầu - Thứ nhất : Cạnh tranh cao, số lượng người bán tham dự đông Bất cứ hoạt động mua bán nào cũng là sự lựa chọn của người mua và người bán. Tuy nhiên, sự lựa chọn trong hoạt động đấu thầu đặc biệt ở chỗ, người mua sẽ đưa ra yêu cầu và tổ chức một “cuộc thi” để những người bán nào có khả năng tới tham dự và cạnh tranh với nhau. Đấu thầu là quá trình mua bán phức tạp, tất cả những người tham gia phải tuân theo một quy trình gồm nhiều bước được quy định bởi Chính phủ hay một Tổ chức nào đó.Vì vậy, sôs lượng người bán tham dự trong hoạt động đấu thầu lớn hơn hẳn các hoạt động mua bán khác.
- Thứ hai: hàng hóa trong hoạt động đấu thầu thường có giá trị lớn, số lượng nhiều hoặc có yêu cầu khắt khe về kỹ thuật 5 Để có thể tổ chức một “ cuộc thi” cho nhiều người bán tham dự thì thông thường, người mua đem lại lợi ích cho họ bằng đơn đặt hàng với số lượng lớn hoặc có giá trị hàng hóa cao trong tương lai. Hoặc một lý do khác khiến người mua buộc phải tổ chức đấu thầu là nếu áp dụng hình thức mua bán thông thường, họ sẽ rất khó tìm kiếm những người bán có thể cung cấp những hàng hóa hay dịch vụ có yêu cầu đặc biệt về kỹ thuật. Khi tổ chức đấu thầu, người mua đăng yêu cầu trên các phương tiện thông tin đại chúng để người bán hàng phù hợp sẽ tìm đến mình. - Thứ ba : trong đấu thầu có nhiều mức giá khác nhau mà các bên tham gia phải phân biệt được Ban đầu, bên mời thầu đưa ra một mức ngân sách có thể chấp nhận được để người bán dựa vào đó giới thiệu những sản phẩm đạt đủ yêu cầu với mức giá thấp hơn hoặc bằng mức ngân sách của bên mời thầu.
Mức ngân sách không phải là giá mua, nó là giá trần của sản phẩm thường gọi là giá gói thầu. Mỗi người bán sẽ đưa ra các giá khác nhau theo khả năng của mình. Mức giá cuối cùng của sản phẩm sẽ là mức giá của nhà thầu trúng thầu và được đưa vào ký kết hợp đồng chính thức. - Thứ tư: đối tượng mua sắm trong đấu thầu thường chưa xác định chính thức Bên mua đưa ra yêu cầu về sản phẩm dựa theo nhu cầu của mình nhưng họ không chỉ định rõ ràng sản phẩm đó phải là của nơi nào sản xuất, thương hiệu gì,.
Bên dự thầu ( bên bán ) sễ dựa vào những yêu cầu đó để xây dựng phương án cung cấp sản phậm cụ thể. Đối tượng mua sắm chỉ được xác định khi hoạt động đấu thầu kết thúc. - Thứ năm : trong đấu thầu và thực hiện hợp đồng có rất nhiều các khoản đặt cọc Thông thường, trong mua bán, người ta hay sử dụng việc đặt cọc để đảm bảo cho việc mua hàng và người mua là người chi trả cho các khoản đặt cọc. Tuy nhiên, khi tham gia đấu thầu, các nhà thầu tức là người bán phải thực hiện nhiều lần đặt cọc khác nhau trong cả quá trình tham dự đấu thầu và thực hiện nhiều lần đặt cọc khác nhau trong cả quá trình tham dự đấu thầu và thực hiện hợp đồng như 6 đảm bảo dự thầu, đảo đảm thực hiện hợp đồng, bảo đảm tạm ứng vốn.
Vì việc tổ chức đấu thầu diễn ra phức tạp và đòi hỏi nhiều chi phí như lập hồ sơ mời thầu, thành lập tổ chuyên gia đấu thầu, tổ thẩm định, tổ chức lễ mở thầu và để đảm bảo việc tham dự thầu và thực hiện hợp đồng của nhà thầu là nghiêm túc, có trách nhiệm,. nên những khoản đặt cọc này nhằm đảm bảo cho cuộc thầu thành công và bên mời thầu không bị thiệt khi nhà thầu bỏ cuộc giữa chừng. - Thứ sáu: Tiêu chí lựa chọn Trong hoạt động đấu thầu, tiêu chí lựa chọn quan trọng nhất là kỹ thuật, chất lượng, tiến độ và điều kiện bảo hành, bảo trì. Trong các hoạt động mua sắm khác, đôi khi tiêu chí lựa chọn là giá cả, mối quan hệ,… tùy theo mục tiêu hướng tới của các bên tham gia.
Nhưng trong đấu thầu, kỹ thuật, chất lượng, tiến độ là tiêu chí tiên quyết cho mọi đánh giá. Vì bên mời thầu luôn đưa ra mức giá trần cho nhà thầu nên giá cả không phải là yếu tố quan tâm đầu tiên và duy nhất, chỉ cần nhỏ hơn và bằng mức giá trần cho phép. Tất cả các hồ sơ dự thầu đều được đánh giá kỹ càng về kỹ thuật, chất lượng, tiến độ, những nhà thầu nào vượt qua được yêu cầu kỹ thuật, chất lượng, tiến độ mới xem xét tới giá cả. Như vậy, bản thân hoạt động đấu thầu đã thể hiện chất lượng của hoạt động mua bán trao đổi.
- Thứ bảy: Hoạt động đấu thầu là đối tượng điều chỉnh của nhiều đạo luật như: Luật Đấu thầu, Luật Ngân sách, Luật Đầu tư công, Luật Xây dựng, Thương mại, Thuế, Dân sự, Hình sự,Phòng chống tham nhũng, Cán bộ công chức,… - Thứ tám : Nhiều công việc nhạy cảm,đòi hỏi trình độ chuyên môn cao (tính chuyên nghiệp ), là đối tượng được kiểm toán, thanh tra, kiểm tra thường xuyên. Qui định trong lĩnh vực đấu thầu nghiêm ngặt, gò bó khiến cho việc Đấu thầu – mua sắm “ đúng” trở nên quan trọng ngang với “ hiệu quả”. - Thứ chín: Hoạt động đấu thầu phải hoàn toàn công khai dưới sự giám sát chặt chẽ của công chúng và chịu trách nhiệm trước Chính phủ và cử tri. Vai trò của Đấu thầu - Vai trò thứ nhất: Hoạt động đấu thầu mang lại lợi ích cho bên mời thầu- người mua Đấu thầu giúp cho người mua, mua được hàng hóa, dịch vụ mình cần một 7 cách tốt nhất hay nói cách khác là sử dụng đồng tiền của mình một cách hiệu quả, tối ưu nhất.
Chủ đầu tư tiết kiệm được chi phí tìm hiểu thông tin về sản phẩm và người cung cấp thông qua việc đăng tải thông tin yêu cầu của mình trên các phương tiện thông tin đại chúng. Vì vậy, thông qua hình thức tổ chức đấu thầu, chủ đầu tư đạt được mục đích của mình khi thực hiện đầu tư là nhận được kết quả lớn hơn những gì mình bỏ ra và khai thác tối đa kết quả đấu tư.Không những thế, trong một dự án, nguồn vốn đầu tư thường là của Nhà nước hoặc của một tổ chức tài chính nào đó cung cấp hoặc cho vay nên việc quản lý nguồn vốn và lựa chọn hàng hóa, dịch vụ cho dự án luôn được đặt lên hàng đầu, đòi hỏi phải có sự công khai, minh bạch. Đấu thầu tạo điều kiện cho những người bán được cạnh tranh một cách công bằng, công khai, minh bạch. Điều này được thực hiện thông qua một nguyên tắc lựa chọn công khai, rộng rãi nên tránh được tiêu cực và giúp chủ đầu tư yên tâm khi lựa chọn nhà thầu.
Đối với người mua, khi tổ chức đấu thầu, họ còn được tư vấn một cách miễn phí về sản phẩm bởi nhà thầu phải đưa ra những giải pháp thực hiên công việc khác nhau cho các sản phẩm khác nhau mà vẫn đáp ứng được yêu cầu của bên mua.