phần mở đầu, kết luận, danh mục các công trình nghiên cứu của NCS, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, kết cấu của luận án gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án Chƣơng 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn về năng lực cạnh tranh điểm đến du lịch Chƣơng 3: Thực trạng năng lực cạnh tranh điểm đến du lịch Hải Dƣơng Chƣơng 4: Quan điểm, giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh điểm đến du lịch Hải Dƣơng trong bối cảnh mới. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN CHỦ ĐỀ CỦA LUẬN ÁN Đến nay, đã có khá nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến năng lực cạnh tranh hoạt động du lịch nói chung, năng lực cạnh tranh điểm đến du lịch nói riêng. Đây là đề tài thu hút đƣợc nhiều sự quan tâm của không chỉ các nhà nghiên cứu, các nhà quản lý, mà còn của các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực du lịch từ các góc độ tiếp cận khác nhau. Có thể khái quát hoá một số công trình liên quan đến đề tài làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo, cụ thể nhƣ sau: 1.
Những nghiên cứu quốc tế chủ yếu về năng lực cạnh tranh điểm đến du lịch 1. Các nghiên cứu năng lực cạnh tranh điểm đến du lịch dựa trên mô hình Ritchie và Crouch Tiếp cận từ mô hình Ritchie và Crouch để đánh giá năng lực cạnh tranh (NLCT) trong lĩnh vực du lịch, đã có một số nghiên cứu quốc tế thời gian qua đƣợc tíến hành, ví dụ nhƣ, công trình Destination Competitiveness: Determinants and Indicators (2003) của tác giả Dwyer và Kim đã xây dựng thành công mô hình tổng hợp nhiều yếu tố để đánh giá NLCT dựa trên mô hình Ritchie và Crouch (phiên bản năm 1999). Nghiên cứu của Dwyer và Kim vẫn giữ đƣợc cấu trúc của mô hình Crouch và Ritchie nhƣng đi sâu vào việc phân tích tác động qua lại lẫn nhau giữa các nhân tố ảnh hƣởng đến NLCT và nhấn mạnh vai trò quan trọng của nhân tố bên cầu. Mô hình này dựa trên 5 yếu tố chính để đánh giá NLCT du lịch, bao gồm: Các điều kiện hoàn cảnh, cầu, quản lý, tài nguyên du lịch và mối tương quan giữa các yếu tố [92].
Không chỉ thế, nghiên cứu này đã phân tích chi tiết bốn bộ phận cấu thành NLCT trong mô hình của Crouch và Ritchie dựa trên một loạt các tiêu chí đánh giá. Cụ thể là ở mô hình của Crouch và Ritchie, các tài nguyên du lịch đều cùng đƣợc xếp vào 1 nhóm thì ở mô hình Dwyer và Kim các tài 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nguyên này đƣợc xếp loại thành nhiều nhóm khác nhau nhƣ tài nguyên văn hóa, tự nhiên,… Từ đó, hệ thống các tiêu chí đánh giá NLCT trở nên đa dạng hơn, đồng thời cho phép so sánh NLCT du lịch giữa các quốc gia và vùng lãnh thổ. Tuy nhiên, nhƣợc điểm của mô hình này là hệ thống đánh giá tích hợp nhiều yếu tố cần điều chỉnh linh hoạt hơn nhằm áp dụng trên tất cả các đối tƣợng chứ không chỉ một vài đối tƣợng riêng lẻ. Cuốn sách “The competitive destination: A Susutainable Tourism Perspective” Nxb CABI, năm 2003, là công trình nghiên cứu về mô hình lý thuyết về NLCT điểm đến du lịch của Richie và Crouch (2003) đƣợc phát triển từ phiên bản năm 1999.
Trong công trình này, các tác giả xây dựng tiêu chí đánh giá NLCT du lịch thông qua việc tính toán giá trị các yếu tố ảnh hƣởng cũng nhƣ mối quan hệ giữa chúng nhằm tìm ra điểm mạnh của mỗi điểm đến, khu du lịch,… để dựa vào đó tập trung phát triển du lịch bền vững, đem lại hiệu quả cao. Trong công trình nghiên cứu này, tác giả chia NLCT thành bốn bộ phận cấu thành nhƣ sau: i) Quản lý môi trƣờng; ii) Năng lực quản lý; iii) Tài nguyên du lịch, và iv) Thị trƣờng. Trong đó, ba bộ phận: i) Quản lý môi trường, ii) Năng lực quản lý, và iii) Tài nguyên du lịch đóng vai trò quyết định trong việc đƣa các sản phẩm du lịch ra thị trƣờng [130]. Còn bộ phận Thị trường có chức năng đảm nhận thu thập thông tin về thị trƣờng nhằm phát huy thế mạnh của các sản phẩm du lịch.
Các bộ phận này đều chịu tác động của môi trƣờng vĩ mô và vi mô. Mặc dù tác giả đã xây dựng mô hình đánh giá năng lực cạnh tranh khá toàn diện và đầy đủ nhƣng vẫn thiếu sự liên kết và tƣơng tác giữa các yếu tố trong mô hình. Tuy nhiên, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng mô hình này nghiêng về các yếu tố của bên cung hơn là bên cầu tạo ra sự mất cân bằng khi sử dụng mô hình để đánh giá NLCT điểm đến du lịch. Mô hình của Hudson và cộng sự (2004) trong công trình nghiên cứu “Measuring Destination Competitiveness: An Empirical Study of Canadian Sky Resorts” đƣợc xây dựng dựa trên lý thuyết của Crouch và Ritchie (phiên bản 1999) để đánh giá năng lực cạnh tranh của các điểm trƣợt tuyết tại Canada.
Các 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tác giả đã sử dụng bảng hỏi và tiến hành phỏng vấn du khách của các điểm trƣợt tuyết này, từ đó tính toán giá trị của từng yếu tố trong năng lực cạnh tranh. Nhà nghiên cứu Crouch với nghiên cứu “Destination Competitiveness: An Analysis of Determinant Attributes”, Tạp chí Journal of Travel Research, số 50/2010, đã xây dựng mô hình dựa trên việc tổng hợp số liệu để tìm ra 10 tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh điểm đến du lịch bao gồm: (i) văn hóa; (ii) các hoạt động du lịch; (iii) hình ảnh; (iv) vị trí địa lý; (v) khí hậu; (vi) thƣợng tầng kiến trúc; (vii) giải trí; (viii) cơ sở hạ tầng; (ix) khả năng tiếp cận; và (x) thƣơng hiệu [89]. Hai nhà khoa học Cucculelli M. (2016) với công trình “Does sustainability enhance tourism destination competitiveness? Evidence from Italian Destinations of Excellence” Journal of Cleaner Production, số 11, đã mở rộng mô hình của Ritchie và Crouch (2000) về khả năng cạnh tranh điểm đến bằng cách giới thiệu một bộ chỉ số bền vững và kiểm tra vai trò của chúng trong việc giải thích khả năng cạnh tranh điểm đến du lịch.
Các tác giả đã tiến hành thử nghiệm mô hình này trên một bộ dữ liệu về các điểm đến du lịch nổi bật của Ý, đồng thời sử dụng phân tích hồi quy để kiểm tra tính hợp lệ của mô hình. Kết quả nghiên cứu cho thấy các yêu tố liên quan trực tiếp đến tính bền vững có tác động tích cực đến tất cả các chỉ số năng lực cạnh tranh đƣợc sử dụng cũng nhƣ vai trò của tính bền vững là yếu tố quyết định quan trọng đối với khả năng cạnh tranh của điểm đến du lịch. Công trình nghiên cứu “A model of destination competitiveness/sustainblility: Brazilian perspective”, Revista De Administracao Publica, số 5/2010, sử dụng mô hình Ritchie và Crouch để phân tích bản chất cạnh tranh giữa các điểm đến du lịch, đồng thời xác định vai trò quan trọng của chính sách trong việc đánh giá tính cạnh tranh/bền vững của một điểm du lịch, cụ thể ở đây là quốc gia Brazil. Công trình này cung cấp một bản đánh giá chi tiết và giải thích cho ngƣời đọc hiểu đƣợc bản chất phức tạp của tính cạnh tranh/bền vững của điểm đến du lịch.
Công trình “Conceptualization of Smart Tourism Destination Competitiveness” Tạp chí Quốc tế Asia Pacific Journal of Information Systems, số 4/2016, với nội dung phát triển mô hình khái niệm về khả năng cạnh tranh điểm đến 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com du lịch thông minh nhằm cung cấp ý nghĩa về mặt hiện thực hóa điểm đến du lịch thông minh và phát triển NLCT điểm đến du lịch thông minh. Một mô hình khái niệm đƣợc đề xuất dựa trên cơ sở mô hình NLCT đích đƣợc phát triển bởi Crouch và Ritchie (1999) bao gồm: các khái niệm truyền thống về lợi thế so sánh và lợi thế cạnh tranh, bảy nguồn lực và yếu tố thu hút cốt l i và năm yếu tố quản lý điểm đến. Trong đó, công nghệ thông minh đƣợc coi nhƣ một nguồn lực và sức hấp dẫn cốt lõi mới trong mô hình. Đây có thể coi là nghiên cứu đầu tiên nêu đƣợc khái niệm toàn diện về khả năng cạnh tranh điểm đến du lịch thông minh, đồng thời mang ý nghĩa thực tiễn bởi nghiên cứu này tập trung vào mối quan hệ giữa công nghệ thông minh và các yếu tố khác.
Công trình “A review of Crouch and Ritchie‟s, Health‟s and Dwyer and Kim‟s Models of Tourism Competitiveness”, Tạp chí Tourism Analysis, số 22/2017 của tác giả Ernest Robert đã xây dựng mô hình nghiên cứu và các khung giới hạn dựa vào các mô hình của Crouch và Ritchie; Health Dwyer và Kim để giải thích khả năng cạnh tranh du lịch của các điểm đến du lịch trên thế giới. Công trình này cũng mô tả chi tiết và toàn diện tính hợp lệ và khả năng áp dụng của những mô hình trên đối với các địa điểm du lịch cụ thể. Công trình nghiên cứu “Tourism Destination Competitiveness: Comparative and Competitive Advantage” (2018) của hai nhà khoa học Azzopardi, E và Nash, R đã xây dựng các mô hình biến đơn và đƣa ra khung giới hạn nhằm đánh giá khả năng cạnh tranh du lịch của một số quốc gia trên thế giới. Các khung giới hạn đƣợc sử dụng để đánh giá sự phát triển của các mô hình du lịch toàn diện (TDC) thông qua các danh mục chính, các chủ đề khái niệm và nâng cao các chỉ số [84].
Đồng thời các tác giả cũng sử dụng mô hình của Crouch và Ritchie và Dwyer và Kim để mô tả về tính toàn diện của mô hình biến đơn cũng nhƣ chứng minh tính ứng dụng trong từng điểm đến cụ thể. A có bài viết “Applying destination competitiveness model to strategic tourism development 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com of small destinations: The case of South Banath district”, Journal of Destination Marketing and Management, số 8/2018, nhóm tác giả đã tiến hành phân tích khả năng áp dụng mô hình cạnh tranh của Ritchie và Crouch để đánh giá các lợi thế và bất lợi về du lịch của một khu vực tƣơng đối nhỏ, du lịch chƣa phát triển nhƣ trƣờng hợp quận Nam Banat ở Serbia. Đồng thời, nghiên cứu so sánh, đánh giá sự ảnh hƣởng của khu vực tƣ nhân và khu vực nhà nƣớc trong việc đƣa ra các chính sách, kế hoạch phát triển du lịch của điểm đến. Kết quả cho thấy địa phƣơng này không phải là một điểm đến du lịch có tính cạnh tranh cao ngay cả ở cấp độ khu vực.