Nâng cao kỹ năng hoạt động giáo dục cho sinh viên sư phạm tại Đại học Sư phạm TP.Hồ Chí Minh

Luận văn tốt nghiệp giáo dục nghiên cứu tốt nghiệp tâm lý học nghiên cứu thực trạng việc rèn luyện kỹ năng hoạt động giáo dục của sinh viên, điều tra thực trạng, phân tích số

• Tác giả: Nguyễn Thị Thùy An
• Người hướng dẫn: Th.S Trần Thị Hương
• Trường học: Đại học sư phạm thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Giáo dục học
• Đề tài: Nâng cao kỹ năng hoạt động giáo dục cho sinh viên sư phạm
• Loại tài liệu: luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2003
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• Phần 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
• 1.4. Giả thuyết khoa học
• 1.5. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7. Giới hạn của đề tài
• Phần 2. NỘI DUNG
• Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.2. Vài nét về lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 1.3. Một số khái niệm cơ bản
• 1.4. Hoạt động giáo dục, kỹ năng, kỹ năng sư phạm, kỹ năng hoạt động giáo dục
• 1.5. Vấn đề rèn luyện kỹ năng hoạt động giáo dục cho sinh viên ở các trường sư phạm
• 1.6. Tiểu kết chương 1
• Chương 2. THỰC TRẠNG VIỆC RÈN LUYỆN KỸ NĂNG HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC CỦA SINH VIÊN ĐHSP TPHCM
• 2.1. Vài nét về đối tượng khảo sát và thể thức nghiên cứu
• 2.2. Thực trạng về kỹ năng hoạt động giáo dục của sinh viên ĐHSP TPHCM
• 2.3. Thực trạng nhận thức về kỹ năng hoạt động giáo dục của sinh viên
• 2.4. Thực trạng về trình độ kỹ năng hoạt động giáo dục của sinh viên ĐHSP TPHCM
• 2.5. Thực trạng việc rèn luyện kỹ năng hoạt động giáo dục của sinh viên ĐHSP TPHCM
• 2.6. Thực trạng nhận thức về việc rèn luyện kỹ năng hoạt động giáo dục
• 2.7. Thực trạng về các hình thức rèn luyện
• 2.8. Thực trạng việc tham gia của sinh viên vào các hình thức rèn luyện kỹ năng hoạt động giáo dục
• 2.9. Nguyên nhân làm hạn chế kết quả rèn luyện kỹ năng hoạt động giáo dục của sinh viên ĐHSP TPHCM
• 2.10. Tiểu kết chương 2
• BẢNG CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về nâng cao kỹ năng hoạt động giáo dục cho sinh viên sư phạm

Kỹ năng hoạt động giáo dục là một trong những yếu tố quan trọng trong việc đào tạo sinh viên sư phạm. Việc nâng cao những kỹ năng này không chỉ giúp sinh viên tự tin hơn trong công tác giáo dục mà còn góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trong toàn xã hội. Trong bối cảnh hiện nay, khi mà giáo dục đang ngày càng được chú trọng, việc trang bị cho sinh viên những kỹ năng cần thiết là điều vô cùng cấp thiết.

1.1. Khái niệm và vai trò của kỹ năng hoạt động giáo dục

Kỹ năng hoạt động giáo dục bao gồm nhiều khía cạnh như tổ chức hoạt động, giao tiếp và quản lý lớp học. Những kỹ năng này giúp sinh viên sư phạm thực hiện hiệu quả nhiệm vụ giáo dục, từ đó phát triển nhân cách học sinh.

1.2. Tầm quan trọng của việc rèn luyện kỹ năng cho sinh viên sư phạm

Việc rèn luyện kỹ năng hoạt động giáo dục cho sinh viên sư phạm không chỉ giúp họ tự tin hơn trong công việc mà còn tạo ra những giáo viên có năng lực, đáp ứng được yêu cầu của xã hội hiện đại.

II. Những thách thức trong việc nâng cao kỹ năng hoạt động giáo dục

Mặc dù việc nâng cao kỹ năng hoạt động giáo dục cho sinh viên sư phạm là cần thiết, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Những thách thức này có thể đến từ chương trình đào tạo, phương pháp giảng dạy, và cả từ chính bản thân sinh viên.

2.1. Khó khăn trong chương trình đào tạo hiện tại

Chương trình đào tạo hiện tại chưa chú trọng đầy đủ đến việc rèn luyện kỹ năng hoạt động giáo dục, dẫn đến việc sinh viên ra trường thiếu tự tin và lúng túng trong thực tế.

2.2. Thiếu sự hỗ trợ từ giảng viên và nhà trường

Nhiều giảng viên chưa có đủ kinh nghiệm trong việc hướng dẫn sinh viên rèn luyện kỹ năng hoạt động giáo dục, điều này làm giảm hiệu quả của quá trình đào tạo.

III. Phương pháp hiệu quả để nâng cao kỹ năng hoạt động giáo dục

Để nâng cao kỹ năng hoạt động giáo dục cho sinh viên sư phạm, cần áp dụng những phương pháp giảng dạy hiện đại và hiệu quả. Những phương pháp này không chỉ giúp sinh viên tiếp thu kiến thức mà còn rèn luyện kỹ năng thực hành.

3.1. Áp dụng phương pháp học tập trải nghiệm

Phương pháp học tập trải nghiệm giúp sinh viên có cơ hội thực hành và áp dụng kiến thức vào thực tế, từ đó nâng cao kỹ năng hoạt động giáo dục.

3.2. Tổ chức các buổi thực tập sư phạm

Thực tập sư phạm là cơ hội để sinh viên rèn luyện kỹ năng hoạt động giáo dục trong môi trường thực tế, giúp họ tự tin hơn khi bước vào nghề.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về kỹ năng hoạt động giáo dục

Nghiên cứu cho thấy rằng việc rèn luyện kỹ năng hoạt động giáo dục có tác động tích cực đến sự phát triển của sinh viên sư phạm. Những sinh viên được rèn luyện kỹ năng tốt thường có kết quả học tập và công tác giáo dục cao hơn.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng sinh viên có kỹ năng hoạt động giáo dục tốt thường có khả năng tổ chức lớp học hiệu quả và tạo ra môi trường học tập tích cực.

4.2. Những mô hình thành công trong rèn luyện kỹ năng

Một số mô hình rèn luyện kỹ năng hoạt động giáo dục đã được áp dụng thành công tại các trường sư phạm, mang lại hiệu quả cao trong việc nâng cao năng lực cho sinh viên.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho kỹ năng hoạt động giáo dục

Việc nâng cao kỹ năng hoạt động giáo dục cho sinh viên sư phạm là một quá trình liên tục và cần sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, giảng viên và sinh viên. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc cải tiến chương trình đào tạo và áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại.

5.1. Đề xuất cải tiến chương trình đào tạo

Cần có sự cải tiến trong chương trình đào tạo để chú trọng hơn đến việc rèn luyện kỹ năng hoạt động giáo dục cho sinh viên sư phạm.

5.2. Tăng cường hợp tác giữa nhà trường và thực tiễn

Tăng cường hợp tác giữa nhà trường và các cơ sở giáo dục thực tế sẽ giúp sinh viên có cơ hội rèn luyện kỹ năng tốt hơn, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bước vào thế kỷ 21, sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước cùng xu thế hội nhập quốc tế đặt ra những yêu cầu cấp thiết đối với việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, trong đó người giáo viên giữ vai trò hạt nhân quyết định. Thực tế đào tạo cho thấy, dù kết quả đánh giá các đợt thực tập sư phạm của sinh viên năm 3 và năm 4 tại Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh phần lớn đạt loại khá và giỏi với điểm số cao, nhưng có đến hơn 70% sinh viên khi bước vào thực tiễn vẫn bộc lộ sự lúng túng rõ rệt trong công tác giáo dục học sinh và quản lý lớp chủ nhiệm. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài là khảo sát, đánh giá toàn diện thực trạng nhận thức cũng như mức độ rèn luyện hệ thống kỹ năng hoạt động giáo dục của sinh viên trong quá trình đào tạo tại nhà trường sư phạm.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm sáng tỏ cơ sở lý luận về kỹ năng hoạt động giáo dục, phân tích thực trạng rèn luyện kỹ năng của 296 sinh viên thuộc các khoa cơ bản cùng ý kiến đóng góp từ 74 cán bộ quản lý, giảng viên và giáo viên hướng dẫn tại các trường trung học phổ thông. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào khóa đào tạo giai đoạn 1999 - 2003 tại Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh và các cơ sở thực tập trên địa bàn. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở khoa học để thiết lập giải pháp đổi mới quy trình rèn luyện nghiệp vụ, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ sinh viên làm chủ 8 kỹ năng hoạt động giáo dục cốt lõi lên trên 85%, đồng thời giảm tỷ lệ giáo sinh gặp khó khăn trong công tác chủ nhiệm xuống dưới mức 15% ngay sau khi tốt nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng tâm lý học hoạt động kết hợp với lý luận giáo dục học hiện đại của các học giả Liên Xô và Việt Nam, tiêu biểu là quan điểm của tác giả Babanxki, Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt và công trình chuyên khảo về kỹ năng sư phạm của tác giả O. Abdullina cùng X. Kixegof. Luận văn xác định 4 khái niệm trung tâm bao gồm: giáo dục theo nghĩa hẹp, hoạt động giáo dục, kỹ năng sư phạm và kỹ năng hoạt động giáo dục. Theo đó, kỹ năng hoạt động giáo dục là khả năng của người thầy giáo biết vận dụng linh hoạt hệ thống tri thức tâm lý - giáo dục và kinh nghiệm sư phạm để thực hiện thắng lợi các mục tiêu hình thành nhân cách cho học sinh.

Mô hình nghiên cứu phân định cấu trúc tay nghề sư phạm thành 4 nhóm kỹ năng nền tảng (thiết kế, tổ chức, giao tiếp, nhận thức) và 5 nhóm kỹ năng chuyên biệt (dạy học, giáo dục, nghiên cứu khoa học, hoạt động xã hội, tự học). Trên cơ sở đó, luận văn chuẩn hóa hệ thống 8 kỹ năng hoạt động giáo dục cơ bản cần hình thành cho sinh viên sư phạm gồm:

• Kỹ năng nghiên cứu nắm vững đặc điểm đối tượng giáo dục
• Kỹ năng xây dựng lớp chủ nhiệm thành một tập thể vững mạnh
• Kỹ năng thiết kế kế hoạch giáo dục học sinh
• Kỹ năng tổ chức các hoạt động giáo dục toàn diện
• Kỹ năng phối hợp với các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường
• Kỹ năng giao tiếp sư phạm
• Kỹ năng giải quyết các tình huống trong quá trình giáo dục
• Kỹ năng kiểm tra, đánh giá kết quả giáo dục học sinh

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng cỡ mẫu tổng cộng gồm 370 khách thể khảo sát, trong đó bao gồm 296 sinh viên năm 3 và năm 4 đã hoàn thành đợt thực tập sư phạm tập trung cùng 74 cán bộ quản lý, giảng viên đại học và giáo viên hướng dẫn thực tập tại các trường trung học phổ thông. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên theo khoa chuyên ngành và khối năm đào tạo nhằm đảm bảo tính đại diện và tính khách quan cao cho dữ liệu.

Phương pháp nghiên cứu thực tiễn chủ đạo là điều tra bằng bảng hỏi anket thông qua 2 mẫu phiếu khảo sát chuyên biệt dành riêng cho sinh viên và đội ngũ giảng viên, giáo viên phổ thông. Dữ liệu được bổ trợ bằng phương pháp phỏng vấn sâu, trò chuyện chuyên đề và quan sát thực địa các tiết sinh hoạt chủ nhiệm cùng hoạt động ngoại khóa. Luận văn áp dụng phương pháp thống kê toán học trong khoa học giáo dục, sử dụng phần mềm xử lý dữ liệu để tính toán tần số, tỷ lệ phần trăm, điểm trung bình và thực hiện các kiểm nghiệm T-Test, ANOVA. Lý do lựa chọn các công cụ thống kê này là nhằm kiểm chứng mức độ khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa nhận thức tự đánh giá của sinh viên và nhận định khách quan từ đội ngũ giáo viên hướng dẫn trong suốt timeline nghiên cứu từ năm 1999 đến năm 2003.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nhận thức của sinh viên về kỹ năng sư phạm có sự thiên lệch lớn giữa dạy học và giáo dục. Khi được hỏi câu hỏi mở về hệ thống kỹ năng cần chuẩn bị, có 41.2% sinh viên (122 cá nhân) nhận diện được kỹ năng dạy học, trong khi chỉ có 27.4% sinh viên (81 cá nhân) đề cập đến kỹ năng giáo dục. Đáng lưu ý, có tới 36.0% sinh viên (107 cá nhân) hoàn toàn không trả lời được và 22.0% sinh viên (65 cá nhân) nhầm lẫn kỹ năng với phẩm chất đạo đức hoặc các phương pháp giảng dạy cụ thể.

Thứ hai, tồn tại khoảng cách lớn giữa mức độ tự tin của sinh viên và đánh giá thực tế của giáo viên hướng dẫn. Ở kỹ năng giải quyết tình huống giáo dục, có 51.4% sinh viên tự đánh giá bản thân hiểu rõ, nhưng chỉ có 14.9% giáo viên đồng tình với nhận định này; ngược lại, có tới 82.4% giáo viên khẳng định sinh viên chỉ mới dừng ở mức độ hiểu lờ mờ. Đối với kỹ năng tổ chức các hoạt động giáo dục, có đến 77.0% giáo viên đánh giá sinh viên hiểu lờ mờ về quy trình triển khai thực tế.

Thứ ba, sự phân hóa rõ rệt về điểm số nhận thức giữa các nhóm kỹ năng thành phần. Kỹ năng giao tiếp đạt điểm trung bình hiểu biết cao nhất với 2.87 điểm trên thang đo 4.0, theo sau là kỹ năng giải quyết tình huống với 2.61 điểm và kỹ năng thiết kế kế hoạch giáo dục với 2.55 điểm. Trái lại, kỹ năng kiểm tra đánh giá kết quả giáo dục và kỹ năng xây dựng tập thể lớp vững mạnh ghi nhận tỷ lệ giáo viên đánh giá sinh viên chưa biết gì lần lượt lên tới 24.3% và 21.1%. Đồng thời, có 9.5% sinh viên thừa nhận chưa biết gì về kỹ năng phối hợp với các lực lượng giáo dục.

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch trong kết quả khảo sát phản ánh thực trạng chương trình đào tạo tại nhà trường sư phạm vẫn dành tới hơn 70% dung lượng cho việc trang bị kiến thức chuyên môn thuần túy và kỹ năng dạy học bộ môn, trong khi thời lượng dành cho rèn luyện nghiệp vụ giáo dục học sinh ngoài giờ lên lớp còn rất khiêm tốn. Các hình thức rèn luyện nghiệp vụ thường xuyên tại trường phần lớn mang tính phong trào ngắn hạn hoặc dồn nén vào đợt thực tập tập trung từ 6 đến 8 tuần, khiến giáo sinh không kịp thích nghi với sự phức tạp trong tâm sinh lý của học sinh trung học phổ thông.

Khi mô tả qua biểu đồ cột kép so sánh tỷ lệ tự đánh giá của sinh viên và nhận định của giảng viên, dữ liệu bộc lộ rõ xu hướng sinh viên đánh giá năng lực của mình cao hơn thực tế từ 25% đến 40% ở các kỹ năng tương tác. Bảng đối chiếu phân tích phương sai ANOVA cũng chỉ ra sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa các khối ngành tự nhiên và xã hội trong việc tiếp cận các tình huống sư phạm. Những phát hiện này hoàn toàn tương thích với các công trình nghiên cứu trước đây của tác giả Hoàng Thị Oanh năm 1992 và tác giả Trần Anh Tuấn năm 1996, tiếp tục khẳng định tính cấp thiết của việc chuẩn hóa quy trình rèn luyện kỹ năng thực hành nghề nghiệp cho người giáo viên tương lai.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tái cấu trúc chương trình đào tạo các học phần Tâm lý học và Giáo dục học theo hướng tăng cường thực hành. Khoa Tâm lý - Giáo dục cần nâng tỷ trọng thời lượng thảo luận xemina, phân tích case study và xử lý tình huống thực tế lên mức tối thiểu 40% tổng số tiết học, thực hiện ngay từ học kỳ 3 của khóa đào tạo nhằm giúp sinh viên chuyển hóa tri thức lý luận thành kỹ năng nghề nghiệp cụ thể.

Thứ hai, thiết lập và chuẩn hóa quy trình rèn luyện nghiệp vụ sư phạm thường xuyên theo mô hình 5 bước: định hướng nhận thức, hình thành kỹ thuật hành động, tập luyện mô phỏng, thực hành tình huống phức hợp và đánh giá rút kinh nghiệm. Phòng Đào tạo phối hợp với Đoàn Thanh niên tổ chức định kỳ 2 lần mỗi học kỳ, phấn đấu đạt mục tiêu 100% sinh viên năm thứ 2 và năm thứ 3 tham gia đầy đủ, nâng tỷ lệ sinh viên đạt chuẩn kỹ năng xử lý tình huống lên 85% trước kỳ thực tập tốt nghiệp.

Thứ ba, mở rộng mạng lưới liên kết và tăng cường thời lượng thâm nhập thực tế tại các trường phổ thông. Nhà trường cần tổ chức cho 100% sinh viên tham gia các đợt kiến tập định kỳ với thời lượng tối thiểu 15 ngày mỗi năm học tại các trường trung học phổ thông đối tác, tạo điều kiện cho sinh viên tiếp cận hồ sơ chủ nhiệm lớp và nâng tỷ lệ làm chủ kỹ năng phối hợp lực lượng giáo dục từ 3.0% lên trên 70% trong vòng 2 năm học.

Thứ tư, ban hành bộ tiêu chí chuẩn hóa đánh giá thực tập sư phạm kèm sổ tay xử lý 50 tình huống giáo dục điển hình. Ban Giám hiệu nhà trường cùng các trường phổ thông liên kết cần thống nhất thang đo định lượng 8 nhóm kỹ năng hoạt động giáo dục, xóa bỏ tình trạng đánh giá cảm tính nhằm kiểm soát sai lệch điểm số thực tập xuống dưới mức 10% trong vòng 12 tháng áp dụng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là sinh viên các khoa sư phạm đang theo học tại các trường đại học và cao đẳng. Luận văn cung cấp cẩm nang chi tiết về 8 nhóm kỹ năng giáo dục cốt lõi, giúp sinh viên tự lượng giá năng lực, nắm vững quy trình soạn kế hoạch chủ nhiệm và nâng cao trên 30% hiệu quả xử lý tình huống trong các kỳ thực tập sư phạm.

Nhóm thứ hai là giảng viên giảng dạy bộ môn Tâm lý học, Giáo dục học và Lý luận nghiệp vụ sư phạm. Dữ liệu thực chứng từ 370 phiếu khảo sát là nguồn tư liệu giá trị để giảng viên tái thiết kế đề cương bài giảng, tích hợp các bài tập giải quyết tình huống thực tiễn vào chương trình giảng dạy cho hơn 1.000 sinh viên mỗi niên khóa.

Nhóm thứ ba là cán bộ quản lý đào tạo, Ban Giám hiệu các trường đại học sư phạm. Công trình đề xuất cơ sở khoa học để tái cơ cấu 20% đến 30% khung chương trình thực hành nghiệp vụ, xây dựng chiến lược liên kết bền vững với hệ thống trường phổ thông và tối ưu hóa quy chế quản lý thực tập.

Nhóm thứ tư là Ban Giám hiệu và giáo viên chủ nhiệm tại các trường trung học phổ thông. Tài liệu mang lại hệ thống tiêu chí lượng hóa rõ ràng, hỗ trợ giáo viên phổ thông nâng cao năng lực kèm cặp, hướng dẫn giáo sinh thực tập đạt độ chuẩn xác trên 90% theo chuẩn chức danh nghề nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

Kỹ năng hoạt động giáo dục khác biệt như thế nào so với kỹ năng dạy học? Kỹ năng dạy học tập trung vào việc truyền đạt tri thức bộ môn, tổ chức giờ học trên lớp và phát triển năng lực nhận thức học vấn. Ngược lại, kỹ năng hoạt động giáo dục hướng vào việc hình thành thế giới quan, bồi dưỡng phẩm chất đạo đức, xây dựng tập thể lớp và uốn nắn hành vi của học sinh thông qua 8 kỹ năng thành phần chuyên biệt.

Vì sao sinh viên thường đạt điểm thực tập rất cao nhưng vẫn lúng túng khi nhận lớp chủ nhiệm? Kết quả khảo sát trên 296 sinh viên chỉ ra rằng điểm thực tập cao chủ yếu dựa trên các tiêu chí hồ sơ giáo án và tiết dạy mẫu. Trong khi đó, có tới 82.4% giáo viên hướng dẫn đánh giá sinh viên chỉ mới hiểu lờ mờ về kỹ năng xử lý tình huống thực tế, dẫn đến sự lúng túng khi gặp các vấn đề giáo dục phức tạp phát sinh ngoài kịch bản chuẩn bị sẵn.

Kỹ năng nào trong hoạt động giáo dục được sinh viên thực hiện tốt nhất và yếu nhất? Kỹ năng giao tiếp sư phạm là kỹ năng sinh viên thể hiện tốt nhất với điểm trung bình đạt 2.87 trên thang điểm 4.0 và 28.4% sinh viên nhận thức đúng. Ngược lại, kỹ năng kiểm tra đánh giá kết quả giáo dục và kỹ năng xây dựng tập thể lớp là 2 mắt xích yếu nhất, với hơn 20% giáo viên đánh giá sinh viên hoàn toàn chưa biết gì về cách thức tiến hành.

Rèn luyện nghiệp vụ sư phạm thường xuyên có vai trò gì đối với sinh viên? Rèn luyện nghiệp vụ thường xuyên với tần suất định kỳ 2 lần mỗi học kỳ suốt 4 năm học đóng vai trò chuyển hóa tri thức lý thuyết thành kỹ năng thực hành nghề nghiệp. Đây là bước đệm cốt lõi giúp sinh viên tích lũy kinh nghiệm mô phỏng, giảm thiểu hơn 50% sai sót nghiệp vụ trước khi bước vào kỳ thực tập sư phạm chính thức tại trường phổ thông.

Làm thế nào để sinh viên sư phạm rèn luyện hiệu quả kỹ năng giải quyết tình huống giáo dục? Sinh viên cần tích cực tham gia các giờ học xemina có tỷ trọng thực hành 40%, chủ động nghiên cứu bộ 50 tình huống sư phạm điển hình, tham gia câu lạc bộ nghiệp vụ và tận dụng tối thiểu 15 ngày thâm nhập thực tế mỗi năm học để quan sát, đúc kết nghệ thuật ứng xử từ các giáo viên chủ nhiệm giàu kinh nghiệm.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích thực trạng nhận thức và rèn luyện kỹ năng hoạt động giáo dục của 296 sinh viên và 74 giáo viên, làm rõ sự mất cân đối giữa kỹ năng dạy học (41.2%) và kỹ năng giáo dục (27.4%).
• Chuẩn hóa hệ thống 8 kỹ năng hoạt động giáo dục cốt lõi, khẳng định vai trò quyết định của công tác chủ nhiệm lớp trong việc phát triển toàn diện nhân cách học sinh trung học phổ thông thế kỷ 21.
• Chỉ rõ khoảng cách nhận thức sâu sắc giữa sinh viên và giáo viên hướng dẫn, đặc biệt trong kỹ năng xử lý tình huống thực tế với 82.4% giáo viên nhận định sinh viên mới ở mức hiểu lờ mờ.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp can thiệp đồng bộ từ đổi mới cấu trúc môn học, chuẩn hóa quy trình rèn luyện 5 bước cho đến mở rộng liên kết thực tiễn trường phổ thông.
• Xác lập mục tiêu nâng tỷ lệ sinh viên làm chủ kỹ năng giáo dục lên trên 85%, góp phần đổi mới căn bản công tác đào tạo giáo viên tại các trường đại học sư phạm.

Về kế hoạch triển khai, các cơ sở đào tạo cần hoàn thiện đề án cải tiến chương trình trong vòng 6 tháng, triển khai thí điểm mô hình rèn luyện nghiệp vụ thường xuyên trong 12 tháng tiếp theo và mở rộng áp dụng toàn diện trong vòng 24 tháng. Đội ngũ giảng viên và nhà nghiên cứu giáo dục học hãy chủ động ứng dụng các phát hiện từ công trình này để nâng cao chất lượng đào tạo thế hệ nhà giáo tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Vài nét về lịch sử vấn đề nghiền cứu 1. Tình hình nghiên câu về kỹ năng, kỹ năng sư phạm và kỹ năng hoạt động giáo dục Vấn để kỹ năng, quá trình hình thành kỹ năng ở cấp độ đại cương từ lâu đã được khá nhiều tác giả trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứu: các tác giả Xô viết như: P.

các tác giả Việt Nam: Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt [26], Nguyễn Văn Lê, Nguyễn Sinh Huy [23], Phạm Viết Vượng [43],. Trong các công trình nghiên cứu của mình các nhà Tâm lý học và Giáo dục học đã đưa ra khá nhiều quan niệm về kỹ năng, tựu trung có hai loại quan niệm chủ yếu sau: Quan niệm thứ nhất: xem xét kỹ năng nghiêng về mặt kỹ thuật của hành động. Đại diện cho quan điểm này có các tác giả như: V. Các tác giả thống nhất: kỹ năng là cách thức thực hiện hành động phù hợp với mục đích và điều kiện của hành động mà con người đã nấm vững.

Con người lĩnh hội được cách thức hành động tức là có kỹ thuật hành động. Khi nắm được kỹ thuật hành động. hành động đúng các yêu cầu của nó sẽ có kết quả. Quan niệm thứ hai: xem xét kỹ nang nghiêng về góc độ năng lực của con người.

Đại diện cho quan điểm này có các tác giả: N. Nguyễn Anh Tuyết [40],. Họ cho rằng: kỹ năng là khả năng, năng lực của con người biết vận hành các thao tác của một hành động theo đúng quy trình (đúng cách thức). Kỹ năng với tư cách là khả năng (trình độ được chuẩn bị) để thực hiện một hoạt động nào đó dựa trên những tri thức, kỹ xảo và được hoàn thiện lên cùng với chúng.

Kỹ năng là năng lực thực hiện một công việc có kết quả với chất lượng cẩn thiết và với thời gian tương ứng không những trong những diéu kiện quen thuộc nhất định mà còn trong những diéu kiện mới. Như vậy, ở quan niệm thứ hai, các tác giả không chỉ xem kỹ năng đơn thuần là kỹ thuật hành động mà còn là một biểu hiện năng lực của con người. Khi xem xét quá trình hình thành kỹ năng, hấu hết các tác giả déu nhấn mạnh điều kiện hình thành kỹ năng là các tri thức và kinh nghiệm đã có do thực hiện các hành động tương tự trước đó mang lại. Đây là điểu kiện cẩn thiết để hình thành kỹ năng trong tất cả các lĩnh vực hoạt động.

Do vậy, muốn hình thành kỹ năng trong một lĩnh vực hoạt động nào đó trước hết phải cung cấp các tri thức vé hành động đó cho người học đồng thời tổ chức các hoạt động cho người học vận dụng các tri thức đã học vào thực hành. Con đường hình thành kỹ năng là thông qua rèn luyện và bằng luyện tập. Đặcbiệt, các nhà Giáo dục học còn chú trọng đến sự hình thành kỹ năng ở học sinh với tư cách là một trong những mục đích của dạy học. Dạy học không chỉ trang bị cho học sinh vốn tri thức mà cả kỹ năng và kỹ xảo.

"Những kiến thức được nấm vững một cách tự giác sẽ trở thành vũ khí của tư duy và hoạt động của học sinh, ở mức độ rất đáng kể là do có tích luỹ thêm kỹ năng và kỹ xảo. Nội dung của lý thuyết được thấm nhuẫn sâu sắc bao giờ cũng tìm đường đi vào ứng dụng, diéu này chỉ có thể xảy ra nếu kiến thức làm nảy sinh kỹ năng, chuyển biến thành kỹ năng" (12, tr34]. Nhiều tác giả đã tập trung nghiên cứu những kỹ năng sư phạm phục vụ cho việc đào tạo giáo viên. Abdullina có chuyên khảo bàn về kỹ năng sư phạm [1].

Ở đây, tác giả nêu rõ từng loại kỹ năng sư phạm của người giáo viên theo các chức năng đặc trưng và phân tích tỉ mỉ những kỹ năng chung và kỹ năng chuyên biệt. Trên cơ sở kế thừa kết quả của các công trình đi trước và tiến hành thực nghiệm hình thành các kỹ năng ở sinh viên sư phạm, tác giả X. Kixegof đã phân tích khá sâu sắc vấn để hình thành kỹ năng hoạt động sư phạm cho sinh viên sư phạm [20]. Ngoài ra trong các tài liệu Tâm lý học sư phạm, các tác giả như: N.

Gonobolin [13], cũng bàn đến các kỹ năng sư phạm của người giáo viên. Petrovxki đưa ra hệ thống các kỹ năng, kỹ xảo sư phạm như sau: - Những kỹ năng và kỹ xảo thông tin - Những kỹ năng và kỹ xảo động viên - Những kỹ năng và kỹ xảo phát triển - _ Những kỹ năng và kỹ xảo định hướng - __ Những kỹ năng và kỹ xảo hoạt động xây đựng - — Những kỹ năng và kỹ xảo tổ chức - Những kỹ năng và kỹ xảo giao tiếp - Những kỹ năng và kỹ xảo nghiên cứu,. Petrovxki, ngay trong quá trình đào tạo nghiệp vụ ở trường đại học sư phạm, giáo sinh phải nắm vững những kỹ năng và kỹ xảo hoạt động sư phạm trên. 6 Việt Nam, các nhà Tâm lý học và Giáo dục hoc như: Dang Vũ Hoạt, Hà Thị Đức, Lê Khánh Bằng, Nguyễn Như An, Nguyễn Ngọc Bảo,.

cũng đã bàn đến vai trò của kỹ năng sư phạm trong năng lực sư phạm và trong cấu trúc nhân cách của người giáo viên. Các tác giả đã phân loại hệ thống kỹ năng sư phạm nhằm giúp cho việc hình thành các kỹ năng này trong quá trình đào tạo giáo viên. Bàn về kỹ năng sư phạm, các tác giả đều nhìn nhận hoạt động sư phạm là hoạt động hết sức phức tạp và đa dạng vì nó có đối tượng là con người. Vì vậy, hoạt động sư phạm một mặt đòi hỏi tính nghiêm túc, mặt khác đòi hỏi tính mềm dẻo, linh hoạt ở mức độ cao.

Vấn để hình thành kỹ năng sư phạm cho sinh viên không thể hành động theo một khuôn mẫu cứng nhấc, không thể đơn giản như việc hình thành kỹ năng các hoạt động khác. Các tác giả cũng thống nhất quan niệm: Kỹ năng hoạt động giáo dục là một kỹ năng thành phần trong hệ thống kỹ năng sư phạm của người giáo viên. Cho nên, khi nghiên cứu về KNHĐGD, các tác giả đã phân tích kỹ năng hoạt động giáo dục bao gồm những kỹ năng cụ thể như: KN tìm hiểu đối tượng; KN lập kế hoạch giáo dục, kế hoạch công tác chủ nhiệm lớp; KN phân tích đánh giá các hiện tượng giáo dục; KN tổ chức lớp thành một tập thể đoàn kết, nhất trí; KN tổ chức HĐGD tập thể, hoạt động chính trị, xã hội; KN giáo dục cá biệt; KN tự giáo dục, tự phê bình; KN đánh giá đạo đức học sinh. Hệ thống KNHĐGD mà các tác giả đưa ra chưa có sự thống nhất về tên gọi, hãy còn sơ sài, chưa thật sự chỉ tiết và cụ thể.

Đặc biệt chưa có tác giả nào đưa ra một qui trình rèn luyện cụ thể loại kỹ năng này cho sinh viên sư phạm. Tình hình nghiên cứu việc chuẩn bị cho sinh viên làm công tác giáo dục ở trường phổ thông Việc chuẩn bị cho sinh viên làm công tác giáo dục ở trường phổ thông đã được các tác giả Liên Xô (cũ) bàn tới vào những năm 70 và thể hiện trong tác phẩm dịch: “Chuẩn bị cho sinh viên làm công tác giáo dục ở nhà trường phổ thông” [7]. Đây là một trong những công trình đầu tiên nghiên cứu, phân tích cả vé mặt lý luận và tổng kết kinh nghiệm từ thực tiễn việc chuẩn bị cho sinh viên làm công tác giáo dục ở trường phổ thông, có tác dụng thiết thực đối với cán bộ và sinh viên các trường sư phạm. Các nhà nghiên cứu và giảng dạy có tên tuổi ở các trường đại học sư phạm và tổng hợp Xô Viết như: N.

đã đưa ra nhận định rằng: trong giai đoạn phát triển của xã hội hiện nay, những yêu cẩu đối với người giáo viên được nâng cao. Người giáo viên không chỉ trang bị cho học sinh kiến thức sâu sắc, toàn diện mà còn bổi dưỡng cho họ những cơ sở của thế giới quan khoa học, hình thành những phẩm chất đạo đức và hành vi đúng đắn trong các mối quan hệ thuộc các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội. Thực tiễn việc chuẩn bị nghề nghiệp cho sinh viên sư phạm cho thấy, sinh viên chủ yếu được chuẩn bị vé công tác đạy học, còn công tác giáo dục chưa được chuẩn bị kỹ lưỡng. Vì vậy, để chuẩn bị cho sinh viên làm công tác giáo duc ở trường phổ thông, cẩn sử dụng tối da tất cả các khả năng đã có ở trường sư phạm để đào tạo giáo viên.

Những vấn để chủ yếu mà các tác giả để cập tới trong việc chuẩn bị cho sinh viên làm công tác giáo dục là: - — “Những cơ sở của việc chuẩn bị cho sinh viên đại học sư phạm làm công tác giáo dục”. - — "Hình thành cho sinh viên những kỹ năng sư phạm trong việc tổ chức công tác giáo dục học sinh”. - — “Việc chuẩn bị vé mặt tâm lý cho sinh viên làm công tác phụ huynh học sinh”. - — “Về việc chuẩn bị cho sinh viên làm công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước - anh hùng cho học sinh”.

- “Việc chuẩn bị cho sinh viên làm công tác với trẻ em “khó giáo dục". Ở Việt Nam nhiều tác giả cũng quan tâm nghiên cứu vấn để chuẩn bị cho sinh viên làm công tác giáo dục. Hiện nay có khá nhiều giáo trình, tài liệu tham khảo hướng dẫn và chuẩn bị cho sinh viên sư phạm những tri thức, kỹ năng cần thiết của hoạt động giáo dục, góp phần tháo gỡ những ling túng cho sinh viên sư phạm trong công tác giáo dục sau này. Công trình nghiên cứu “Thực tập sư phạm” của Nguyễn Đình Chỉnh -Nxb Giáo dục, 1991 có để cập đến một số kỹ năng cẩn hình thành và củng cố cho sinh viên trong khi tiến hành thực tập sư phạm.

Trong cuốn “Thyc hành về Giáo dục học” — tài liệu cốt lõi ding cho sinh viên các trường Cao đẳng và Đại học sư phạm, tác giả còn đưa ra quy trình rèn luyện kỹ năng giải quyết tình huống giáo dục cho sinh viên sư phạm. Tác giả Hà Nhật Thăng và cộng sự đã có một số công trình nghiên cứu về công tác giáo viên chủ nhiệm lớp như: “Tổ chức hoạt động giáo dục”, Hà Nội 1995; “Thực hành tổ chức hoạt động giáo dục”, Nxb Giáo dục 1998; “Phương pháp công tác của người giáo viên chủ nhiệm ở trường THPT”, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội 2001,.