Chương 1 :CƠ SỞ LÍ LUẬN CUA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1. VAI TRÒ CUA THÍ NGHIỆM TRONG DAY HỌC HÓA HỌC : Theo Kiriusdtkin, tác giả của nhiều cuốn sách giáo khoa và phương pháp day học hóa học thì “biểu diễn thí nghiệm hóa học là mội phương pháp trực quan có hiệu quả nhất củu việc giảng dạy hóa học”. Trong dân giản ta cũng có câu: “Tram nyhe không bằng mắt thấy", Diéu đó cho thấy sự trí giác trực tiếp là rất cn thiết và no thực su cẩn thiết đối với viếc học hóa học.Vì hóa học là mGt khoa học thực nghiém nên không món học nào lại cẩn thiết biểu diễn thí nghiêm như hóa học. Việc biểu diễn thí nghiệm trong giảng day hóa học có vai trò quan trong vì : 1.
Thí nghiêm biểu diễn của giáo viên có vai trò quan trọng trong quá trình phát triển nang lực nhân thức của học sinh. Thong qua việc quan xất trực tiếp các sư vật hiện tướng buộc học sinh phải huy động tất cả các giác quan để cảm thu, Komensky cho rằng "cảm giác là người chi dao trung thành nhất của trí nh”. Thí nghiệm là môi phần của hiện thực khách quan được thực hiện hoặc tái Lao lab trong những điểu kiện đặc biệt dưới sự điểu khiển của con người nhầm dat được mue dich nhất định. Thí nghiệm giúp con người gạt bỏ những cát phú, khong bản chất để tìm ra cái bản chất của sư vật hiện tượng, những qui luật còn ẩn náo trong tư nhiên.
Mặt khác nó còn giúp con người kiểm chứng, làm sáng tỏ những giả thuyết khoa học, hình thành ở học sinh những biểu tượng, trí nhớ tư duy và đặc hiệt là gây cho học xinh hứng thú nhận thức. Thí nghiệm là nén tảng của việc dạy hóa học, là một bộ phân không thể tách rời của quá trình dạy hóa học. Nó giúp học sinh chuyển từ tư duy cụ thể sang tư đuy trừu tượng và ngược lại. Khi làm thí nghiệm học sinh sẽ làm quen với hóa chất và nấm bắt trực tiếp các tính chất lý, hóa của chúng.Từ đó các em hiểu được quá trình hóa học, nấm vững các khái niệm, định luật, học thuyết của hóa học.
Thí nghiệm là cầu nối giữa lý thuyết và thực tien, là tiêu chuẩn để đánh giá chân thực của kiến thức, hỗ trợ đắc lực cho tư duy sáng tạo. Thí nghiệm là môt yếu tố của nguồn nhân thức thế giới. là cầu nối giữa hiện tương tư nhiên và khả năng nhân thức của con người. Nhờ sự trị giác trực tiếp hoặc làm thí nghiệm trực trếp có thé tránh được vite học sinh hiểu kiến thức mot cách mơ hổ.
Kết quả của thí nghié m hóa hoc dùng để cụ thể hóa, chứng minh cho các hài giảng ly thuyết. Thi nghiém là nguồn cung cấp thông tin quan trong cho hoe xinh dưới sự hướng dẫn bằng lời của giáo viền, là phương pháp cơ bản để truyền thy, khắc sâu kiến thức và rèn luyên kỹ năng, kỹ xảo thực hành thí nghiệm. Thí nghiêm giúp học sinh hình thành thế giđi quan duy vật khoa hoc. Khi tự lay làm thí nghiệm hoặc được tan mắt nhìn thấy những hiện tượng hóa hoe xây ra, hoc sinh sẽ tin tưởng vào kiến thức đã hoc và giúp học sinh nhớ hài lâu hơn.
Thí nghiêm rất dễ gây hứng thú học tap, giúp học sinh say mé nghiên cứu khoa học và là cơ sở để các em lựa chọn nghề nghiệp suu này, Trang 8 Lud — II. THE NGHIỆM BIỂU DIEN CUA GIÁO VIÊN : 1. Những ưu điểm của thí nghiệm biểu diễn của giáo viên : - Giáo viên đỡ tốn nhiều thời gian để giảng giải vấn để vì không phải mọi việc đều có thể diễn đạt được trọn vẹn bằng lời nói. - Qua các thí nghiệm biểu diễn, hoc sinh học tập được ở các giáo viền những đạo đức, tác phong mẫu mực nên có tác dung hình thành những kỹ năng thí nghiệm cho học sinh một cách chính xác.
- Giáo viên có thể làm những thí nghiệm tương đối nguy hiểm. có chất đôc, chất cháy nổ mà học sinh không thể thực hiện trong giờ thực hành. - (C6 thểtiết kiệm hóa chất đối với những thí nghiệm cẩn một lượng Kin hóa chất. Các yêu cầu xư phạm khi biểu didn thí nghiệm : Muốn đạt được những mục đích trên, thí nghiệm biểu điển nhất thiết phải thưc hiện đẩy đủ những yêu cầu cơ bản sau đây mà nếu bị vị phạm thì sẽ làm giảm chất lượng của thí nghiềm, giảm tác dụng sư phạm của nó và khi có dẫn đế thất bại hoàn toàn và kéo theo những hậu quả tai hại.
Những yêu cầu chủ yếu là : a. Đảo đảm an toàn cho học sinh và cho bản thân giáo viên An toàn thí nghiệm là yêu cầu trước hết đối với mọi thí nghiệm trong đó có biểu diễn thí nghiệm của giáo viên. Giáo viên cẩn phải nấm chắc kỹ thuật và phương pháp tiến hành các thí nghiệm cụ thể. Mặt khác, giáo viên cũng phải biết được mức độ độc hụi của từng loại hóa chất và nồng đô cho phép lớn nhất trong không khí nơi làm việc của một số chất thường gặp.
Khi tiến hành các thí nghiệm nguy hiểm, các giáo viên phải kiểm tra cẩn thân các dụng cu thí nghiệm, hóa chất đem dùng, phải thử đi thử lại nhiều lắn trước khi làm thí nghiệm và tuân theo tất cả các qui định về bảo hiểm. Điều cân thiết khi biểu diễn thí nghiệm là giáo viên làm tốt làm đúng các kỹ thuật và phải thật bình tĩnh khí làm thí nghiệm. Khi đã nấm chắc kỹ thuật và phương pháp tiến hành sẽ hạn chế những tai nạn đáng tiếc xảy ra. Tuy nhiền, không nên quá cường điệu về sự nguy hiểm của thí nghiệm hóa học và tính độc hại của hóa chất làm cho học sinh sợ hãi, nhất là các nữ sinh.
Cũng không nên vì để bảo đảm an toàn cho học sinh và cho giáo viên mà hạn chế việc sử dụng rông rãi các thí nghiệm hóa học trong giảng dạy. Bdo ddm kết quả và tính khoa học của thí nghiệm : Thi nghiêm thành công có liên quan chặt chẽ, đến chất lượng dạy hoe và củng cố lòng tin của học xinh vào khoa học. Muốn đảm hảo kết quả thí nghiệm trước hết phải đáp ứng các yêu cầu sau: - Phải nắm vững kỹ thuật và kỹ năng tiến hành thí nghiệm. - Phải thử nghiệm nhiều lần trước khi biểu dién trên lớp, - Phải kiểm tra xố lương và chất lương các dung cu hóa chất, nên có những dung cụ và hóa chất dự phòng.
Trang 9 - Phải bình tinh và chủ động khi biểu diễn thí nghiệm. Nếu gap trường hợp thí nghiệm không thành công. giáo viền phải hình tĩnh kiểm tra lai các khâu tiến hành để tìm ra nguyên nhân thất bai, và nếu thí nghiệm lai tiếp tục tốt thì giáo viền cần thông báo cho học sinh rõ nguyên nhân. Nếu chẳng may khi làm lại thí nghiệm cũng không thành cổng thì giáo viên thông háo cho học sinh biết rõ lý do thất bai và hẹn làm lại thí nghiệm vào dip khác.
Tuyết đối không nén lừa dối học sinh, buộc hoe sinh phải công nhận trong khi thí nghiệm không thành công vì việc lừa dối hoe sinh là một việc làm vừa phản khoa học vừa phản giáo dục. Khi làm được như vay thì uy tín của giáo viên không những sẽ được hảo toàn mà còn được gia tăng nữa. Lcpt6nxtôi nói rằng: “Gide viên càng khó nhọc bao nhiêu thì học sinh dễ chia bẩy nhiêu, ¢. Bao đầm trực quan: Trực quan là một trong những yêu cẩu cơ bản của thí nghiệm biểu diễn.
Thường giáo viên chỉ chú ý sao cho thí nghiệm di đến kết quả tốt mà ít quan tâm đến việc làm cho tất cả học sinh trong lớp quan sát được đẩy đủ, rõ ràng thí nghiệm, làm cho những dấu hiệu hẳn chất nhất của thí nghiệm gây được một ấn tướng manh mẽ đối với học sinh, giúp học sinh hiểu bài và nhớ hai xâu hơn. * Dé đầm bdo tính trực quan giáo viên cẩn phải : Chuẩn bi và lưa chon kích thước các dụng cụ và sử dụng lượng hóa chất phù hợp. các dụng cụ thí nghiêm có kích thước đủ lớn để học xinh ngồi cuốt lớp có thể quan sát thí nghiệm được. * Tránh che mất học sinh khi hiểu diễn thí nghiệm.
* Chọn các phông có màu sắc thích hợp đối với những thí nghiệm có kèm theo sự thay đổi màu sắc, có khí sinh ra hoặc có kết tủa tạo thành. Bàn để biểu diễn phải có độ cao vừa phải và các dụng cụ thí nghiệm cẩn được bố trí sao cho mọi học sinh nhìn rõ. + Không bày la liệt các máy móc, dung cụ và hóa chất trên bàn biểu diễn. Số lượng thí nghiệm nên chọn vừa phải : Cần chọn những thí nghiệm vừa phục vụ trọng tâm bài giản vừa gây hứng thú học tập cho học sinh.
Số lượng thí nghiệm phải phù hợp với thời gian của tiết dạy, không chọn những thí nghiém quá phức tạp hoặc đòi hỏi nhiều thời gian. Mặt khác, giáo viên nên tránh sử dụng nhiều thí nghiệm với những phản Ung hóa học có bản chất giống nhau sẽ làm giảm hứng thú học tập của học sinh. t, Giáo viên phải giới thiệu hóa chất và dụng cụ thí nghiệm Khi biểu diễn thí nghiệm giáo viên phải giới thiệu tên hóa chất cho học sinh. Thí nghiệm nên sử dụng các hóa chất học sinh quen biết.
Đương nhi ên nếu mục đích thí nghiệm là ahgiên cứu chất mới thì học sinh phải tập làm quen với chất đó. Nhưng khi sử dụng hóa chất để rút ra kết luận lý thuyết nào đó thì cố gắng dùng các chất qucn thuộc. Giáo viên cần chọn các dung cụ thí nghiệm đơn giản, gon nhẹ, bảo đảm tinh khoa hoc, sự phạm và mỹ thuật. Chọn các phương án thí nghiêm đơn giản, tiết kiếm hóa chất, dé thành công và đầm bio an toàn cho học sinh.
Trang 10 ĐỂ giúp chủ hoe sinh tap trung tuyết đối vào các phản ứng hóa học diễn ra trong các dung cụ thí nghiệm, trước khi thí nghiệm giáo viên cần giới thiệu cho học sinh vé các dung cu thí nghiệm theo các trình tự sau đây : * Tên dụng cu Công dụng của dung cụ Hình dang hên ngoài: và cấu tao bền trong. Công dung của từng 66 phân. * BO phân quan trong nhất. Dung cu được cấu tao và hoạt đông dưa trên nguyén lý nào.
* Cách sử dung.