Luận văn nghiên cứu can thiệp đánh giá sau truyền thông nâng cao kiến thức thực hành phòng chống bệnh sốt xuất huyết dengue tại xã mỹ long huyện cao lãnh tỉnh đồng tháp năm 2016

Nghiên cứu can thiệp đánh giá truyền thông nâng cao kiến thức phòng chống sốt xuất huyết dengue tại xã Mỹ Long, huyện Cao Lãnh, Đồng Tháp năm 2016.

• Tác giả: Trần Thị Tuyết Hạnh
• Trường học: Trường Đại Học Y Tế Công Cộng
• Chuyên ngành: Y Tế Công Cộng
• Đề tài: Nâng Cao Kiến Thức Phòng Chống Sốt Xuất Huyết Dengue Tại Đồng Tháp
• Loại tài liệu: luận văn chuyên khoa
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC SƠ ĐỒ
• DANH MỤC HÌNH
• TÓM TẮT NGHIÊN CỨU
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tình hình SXHD trên thế giới
• 1.2. Tình hình SXHD ở Việt Nam
• 1.3. Tình hình SXHD tại tỉnh Đồng Tháp
• 1.4. Tình hình SXHD tại huyện Cao Lãnh
• 1.5. Giới thiệu đặc điểm chung và tình hình SXHD tại địa bàn nghiên cứu
• 1.5.1. Tình hình SXHD tại xã Mỹ Long
• 1.5.2. Tình hình SXHD tại xã An Bình
• 1.6. Khái niệm chung về SXHD
• 1.6.1. Đặc điểm của bệnh SXHD
• 1.6.2. Véc tơ truyền bệnh
• 1.6.3. Kiểm soát véc tơ truyền bệnh
• 1.6.4. Giám sát bọ gậy (lăng quăng)
• 1.7. Các nghiên cứu can thiệp phòng chống SXHD trên thế giới và Việt Nam
• 1.7.1. Các nghiên cứu can thiệp phòng chống SXHD trên thế giới
• 1.7.2. Các nghiên cứu can thiệp phòng chống SXHD ở Việt Nam
• 1.7.3. Các nghiên cứu có liên quan đề tài nghiên cứu
• 1.8. Cơ sở xây dựng các giải pháp phòng chống SXHD tại 2 nghiên cứu (xã Mỹ Long và An Bình) huyện Cao Lãnh tỉnh Đồng Tháp
• 1.9. Các yếu tố liên quan và các chương trình phòng chống SXHD thực hiện tại Việt Nam
• 1.10. Khung đánh giá của chương trình can thiệp
• 1.11. Giới thiệu nghiên cứu can thiệp tại 2 xã, xã Mỹ Long (xã can thiệp), xã An Bình (xã chứng), huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4. Cỡ mẫu nghiên cứu
• 2.4.1. Điều tra phỏng vấn kiến thức, thực hành của người dân làm cơ sở để xây dựng đánh giá hiệu quả
• 2.4.2. Điều tra côn trùng làm cơ sở để xây dựng và đánh giá hiệu quả
• 2.5. Phương pháp chọn mẫu
• 2.6. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.6.1. Đối với nghiên cứu định lượng
• 2.6.2. Đối với nghiên cứu định tính
• 2.7. Các biến số, chỉ số đánh giá
• 2.8. Một số khái niệm, thước đo, tiêu chuẩn đánh giá trong nghiên cứu
• 2.9. Phương pháp phân tích số liệu
• 2.10. Vấn đề đạo đức của nghiên cứu
• 2.11. Hạn chế của nghiên cứu, sai số và biện pháp khắc phục của sai số
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thông tin chung về đối tượng được nghiên cứu
• 3.2. Kiến thức của hộ gia đình về phòng chống bệnh SXHD
• 3.2.1. Kiến thức về biện pháp phòng ngừa bệnh SXHD
• 3.2.2. Kiến thức về biện pháp diệt lăng quăng
• 3.3. Thực hành tại hộ gia đình sau can thiệp qua phỏng vấn
• 3.4. Thực hành qua giám sát trực tiếp
• 3.5. Chỉ số véc tơ sau can thiệp qua giám sát tại HGĐ
• 3.6. Những thuận lợi và khó khăn sau can thiệp truyền thông phòng chống bệnh SXHD tại cộng đồng
• 3.7. Thông tin chung
• 3.8. Kiến thức, thực hành sau can thiệp
• 3.8.1. Kiến thức tại hộ gia đình sau can thiệp qua phỏng vấn
• 3.8.2. Thực hành tại hộ gia đình sau can thiệp qua phỏng vấn
• 3.8.3. Thực hành tại hộ gia đình sau can thiệp qua quan sát thực tế
• 3.9. So sánh các chỉ số BI, HI sau can thiệp
• 3.10. So sánh kiến thức đạt, thực hành đạt của người dân sau can thiệp
• 3.11. Những thuận lợi và khó khăn của can thiệp truyền thông về phòng chống bệnh SXHD tại cộng đồng
• 3.12. Những điểm mới và tính ứng dụng của đề tài
• 3.13. Thông tin chung
• 3.14. Kiến thức tại hộ gia đình sau can thiệp qua phỏng vấn
• 3.15. Thực hành tại hộ gia đình sau can thiệp qua phỏng vấn
• 3.16. Thực hành tại hộ gia đình qua giám sát trực tiếp
• 3.17. So sánh các chỉ số BI, HI sau can thiệp
• 3.18. So sánh kiến thức đạt, thực hành đạt của người dân sau can thiệp
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Tài liệu tham khảo tiếng Việt
• Tài liệu tham khảo tiếng Anh
• Phiếu phỏng vấn
• Phiếu điều tra quan sát thực tế
• Phiếu phỏng vấn sâu phó chủ tịch ủy ban nhân dân xã
• Phiếu phỏng vấn sâu Trưởng trạm y tế xã
• Ban ngành đoàn thể và cộng tác viên
• Hướng dẫn thảo luận nhóm
• Các biến số nghiên cứu
• Dự trù kinh phí, vật tư, trang thiết bị phục vụ nghiên cứu
• Kế hoạch nghiên cứu
• Chỉ số đầu vào và quá trình can thiệp
• Thang điểm đánh giá thực hành

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tình Hình Sốt Xuất Huyết Dengue Tại Đồng Tháp

Sốt xuất huyết Dengue (SXHD) là một vấn đề sức khỏe cộng đồng đáng quan tâm, đặc biệt ở các tỉnh Đồng bằng Sông Cửu Long như Đồng Tháp. Bệnh do virus Dengue gây ra và lây truyền qua muỗi Aedes aegypti. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Đông Nam Á và Tây Thái Bình Dương là hai khu vực có tỷ lệ mắc bệnh cao nhất. Việc nâng cao kiến thức về sốt xuất huyết và thực hành phòng chống bệnh là vô cùng quan trọng. Nghiên cứu chỉ ra rằng việc cung cấp kiến thức ban đầu cho người dân về các yếu tố nguy cơ gây bệnh SXHD sẽ giúp ích rất nhiều cho công tác phòng bệnh tại cộng đồng, giúp kiểm soát dịch tễ sốt xuất huyết Đồng Tháp hiệu quả hơn. Các hoạt động tuyên truyền phòng chống sốt xuất huyết cần được tăng cường.

1.1. Dịch Tễ Học Sốt Xuất Huyết Dengue Bức Tranh Toàn Cảnh

Sốt xuất huyết Dengue lưu hành chủ yếu ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới, đặc biệt là ở các quốc gia đang phát triển. Quá trình đô thị hóa làm gia tăng khả năng tiếp xúc giữa người và muỗi Aedes aegypti. Châu Á là một trong những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, bệnh SXHD là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra tử vong ở trẻ em. Theo WHO, mục tiêu của Chiến lược phòng chống SXHD toàn cầu là giảm bùng phát dịch và giảm tỷ lệ mắc và tử vong xuống mức thấp nhất vào năm 2020.

1.2. Tình Hình Sốt Xuất Huyết Tại Việt Nam Thực Trạng Đáng Lo Ngại

Tại Việt Nam, SXHD là một bệnh truyền nhiễm đã và đang tái nổi. Bệnh tập trung nhiều nhất ở khu vực phía Nam, đặc biệt là các tỉnh Đồng bằng Sông Cửu Long, nơi thường xuyên xuất hiện bệnh quanh năm. Tuy số ca tử vong không cao bằng các bệnh truyền nhiễm khác, nhưng số ca mắc bệnh hàng năm là không nhỏ. Chi phí cho công tác phòng chống dịch là rất lớn. Chu kỳ dịch thường xảy ra từ 3 đến 5 năm một lần. Công tác phòng chống sốt xuất huyết được đưa vào chương trình mục tiêu y tế quốc gia.

II. Thách Thức Trong Phòng Chống Sốt Xuất Huyết Dengue Ở Đồng Tháp

Đồng Tháp là một trong những tỉnh có tỷ lệ mắc SXHD khá cao. Tỷ lệ mắc trung bình giai đoạn 2011-2015 là 45,1-280,9/100.000 dân. Huyện Cao Lãnh, đặc biệt là xã Mỹ Long và xã An Bình, có số ca mắc cao so với các địa phương khác. Nghiên cứu chỉ ra rằng người dân chưa có nhiều kiến thức về sốt xuất huyết Dengue Đồng Tháp và thực hành tốt trong công tác phòng chống bệnh tại cộng đồng. Việc kiểm soát các chỉ số BI (Breteau Index) và HI (House Index) vẫn còn nhiều khó khăn. Nguồn kinh phí cho hoạt động diệt muỗi và diệt lăng quăng còn hạn chế.

2.1. Thực Trạng Bệnh Sốt Xuất Huyết Dengue tại Huyện Cao Lãnh

Huyện Cao Lãnh là một trong những huyện có số ca mắc SXHD cao trong toàn tỉnh, đặc biệt là năm 2012 và 2015. Tỷ lệ mắc trung bình từ 35,8-207,1/100.000 dân. Xã Mỹ Long và xã An Bình là hai xã khá tương đồng về tình hình kinh tế - văn hóa xã hội và địa lý. Cuộc sống người dân chủ yếu là làm nghề nông, lao động chân tay và có thói quen dự trữ nước cho sinh hoạt hàng ngày.

2.2. Khó Khăn Trong Công Tác Phòng Chống Sốt Xuất Huyết tại Xã

Tại xã Mỹ Long, việc sử dụng rác thải và phế liệu, dụng cụ chứa nước chưa được thu gom xử lý tốt và xung quanh trong nhà chưa gọn gàng, tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi Aedes aegypti đẻ trứng và phát triển nhanh. Tỷ lệ mắc trung bình 5 năm gần đây cao hơn so với chỉ tiêu mắc trung bình của xã. Tại xã An Bình, tỷ lệ mắc cũng có chiều hướng tăng nhanh trong những năm gần đây.

III. Giải Pháp Nâng Cao Kiến Thức Phòng Chống Sốt Xuất Huyết Tại Đồng Tháp

Nâng cao kiến thức phòng chống sốt xuất huyết là yếu tố then chốt để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh tại Đồng Tháp. Các hoạt động truyền thông giáo dục sức khỏe cần tập trung vào việc cung cấp thông tin chính xác về nguyên nhân sốt xuất huyết Dengue, triệu chứng sốt xuất huyết Dengue, và cách phòng tránh sốt xuất huyết. Cần tăng cường tuyên truyền phòng chống sốt xuất huyết đến từng hộ gia đình, trường học và cộng đồng. Sự tham gia tích cực của cộng đồng là yếu tố quyết định sự thành công của các chương trình phòng chống bệnh. Cần tập trung vào đối tượng học sinh THCS vì đối tượng này có nhiều sáng kiến.

3.1. Tăng Cường Truyền Thông Giáo Dục Sức Khỏe Về Sốt Xuất Huyết

Truyền thông giáo dục sức khỏe (TT-GDSK) đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi của người dân. Các hình thức TT-GDSK có thể bao gồm: phát tờ rơi, tổ chức nói chuyện chuyên đề, chiếu video clip, sử dụng loa phát thanh... Nội dung truyền thông cần tập trung vào các biện pháp phòng chống SXHD hiệu quả, dễ thực hiện và phù hợp với điều kiện địa phương.

3.2. Huy Động Cộng Đồng Tham Gia Phòng Chống Sốt Xuất Huyết

Cần huy động sự tham gia của tất cả các thành viên trong cộng đồng vào công tác phòng chống SXHD, từ chính quyền địa phương, các ban ngành đoàn thể, đến từng hộ gia đình. Cần xây dựng các mô hình cộng đồng tự quản về phòng chống SXHD, khuyến khích người dân chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh tại gia đình và khu dân cư. Tiếp tục duy trì các mô hình truyền thông và thường xuyên lồng ghép trong các hoạt động TT-GDSK.

3.3. Kết Nối Với Học Sinh Trung Học Cơ Sở Để Phòng Chống Sốt Xuất Huyết

Học sinh trung học cơ sở có thể đóng vai trò quan trọng trong công tác phòng chống SXHD. Thông qua các hoạt động ngoại khóa, các em có thể tìm hiểu về bệnh SXHD và tuyên truyền cho gia đình, bạn bè. Đối tượng này có nhiều sáng kiến để phát hiện và diệt lăng quăng. Cần có các chương trình giáo dục chuyên biệt cho học sinh THCS về SXHD.

IV. Phương Pháp Phòng Chống Sốt Xuất Huyết Dengue Hiệu Quả Tại Đồng Tháp

Để phòng chống sốt xuất huyết hiệu quả cần kết hợp nhiều biện pháp đồng bộ. Diệt muỗi và diệt lăng quăng là biện pháp quan trọng hàng đầu. Cần chú trọng vệ sinh môi trường, loại bỏ các vật chứa nước đọng. Sử dụng các biện pháp phòng tránh muỗi đốt như mặc quần áo dài tay, ngủ màn. Khi có dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh, cần đến ngay cơ sở y tế để được khám và điều trị kịp thời. Phòng bệnh hơn chữa bệnh là phương châm cần được quán triệt.

4.1. Các Biện Pháp Diệt Muỗi Và Lăng Quăng Hướng Dẫn Chi Tiết

Các biện pháp diệt muỗi và lăng quăng bao gồm: phun hóa chất diệt muỗi, thả cá vào các dụng cụ chứa nước, đậy kín các dụng cụ chứa nước, lật úp các vật chứa nước không cần thiết. Cần thực hiện diệt muỗi và lăng quăng định kỳ tại các khu vực có nguy cơ cao. Cần sử dụng các loại hóa chất an toàn, được Bộ Y tế cho phép.

4.2. Vệ Sinh Môi Trường Loại Bỏ Nơi Sinh Sản Của Muỗi

Vệ sinh môi trường là biện pháp quan trọng để loại bỏ nơi sinh sản của muỗi. Cần thường xuyên dọn dẹp nhà cửa, phát quang bụi rậm, khơi thông cống rãnh. Loại bỏ các vật chứa nước đọng như lốp xe cũ, chai lọ vứt bừa bãi.

V. Nghiên Cứu Đánh Giá Hiệu Quả Can Thiệp Phòng Chống SXHD tại Đồng Tháp

Nghiên cứu can thiệp tại xã Mỹ Long (xã can thiệp) và xã An Bình (xã chứng) cho thấy sau can thiệp, kiến thức và thực hành của người dân về phòng chống sốt xuất huyết đã được cải thiện đáng kể. Chỉ số BI và HI ở xã can thiệp thấp hơn so với xã chứng. Nghiên cứu cũng chỉ ra những thuận lợi và khó khăn trong quá trình triển khai các hoạt động phòng chống bệnh tại cộng đồng. Cần có sự quan tâm sâu sát của chính quyền địa phương hỗ trợ nhân lực và kinh phí để thực hiện tốt chương trình phòng chống SXHD tại địa phương.

5.1. Kết Quả Nghiên Cứu Sau Can Thiệp Sự Thay Đổi Rõ Rệt

Tại xã An Bình (xã chứng), sau can thiệp kiến thức của người dân đạt 50% và thực hành đạt 50,5%, chỉ số BI 49%, chỉ số HI 42%. Tại xã Mỹ Long (xã can thiệp), sau can thiệp tỷ lệ kiến thức đạt 78,5%, thực hành đạt 83,5%, chỉ số BI 39%, chỉ số HI 38%. Chỉ số BI, HI sau can thiệp xã chứng cao hơn xã can thiệp, sự khác biệt có ý nghĩa thống kê p<0,00.

5.2. Thuận Lợi Và Khó Khăn Trong Quá Trình Can Thiệp

Can thiệp truyền thông phòng chống bệnh SXHD tại cộng đồng có những thuận lợi: được sự quan tâm hỗ trợ của chính quyền địa phương, sự hỗ trợ tích cực của cán bộ y tế, ban ngành đoàn thể và có sự đồng thuận ủng hộ tham gia nhiệt tình của người dân. Tuy nhiên, các hoạt động can thiệp có những khó khăn như nguồn kinh phí cho hoạt động truyền thông phòng chống bệnh SXHD tại phương còn hạn chế, địa bàn nông thôn đi lại khó khăn, người dân còn mang tính ỷ lại phòng chống bệnh còn trông chờ vào ngành y tế và chính quyền địa phương.

VI. Kết Luận Hướng Tới Tương Lai Phòng Chống Sốt Xuất Huyết Hiệu Quả

Việc nâng cao kiến thức về sốt xuất huyết Dengue và thực hành phòng chống bệnh là một quá trình liên tục và cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan. Cần tiếp tục duy trì và phát triển các mô hình truyền thông hiệu quả, đồng thời tăng cường đầu tư cho công tác phòng chống bệnh. Phòng bệnh hơn chữa bệnh, hãy cùng nhau chung tay xây dựng một cộng đồng khỏe mạnh, không còn lo sợ dịch SXHD.

6.1. Tiếp Tục Duy Trì Các Mô Hình Truyền Thông Hiệu Quả

Cần tiếp tục duy trì các mô hình truyền thông đã được chứng minh là hiệu quả, đồng thời nghiên cứu và triển khai các mô hình mới phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Các hoạt động truyền thông cần được thực hiện thường xuyên, liên tục và có sự đổi mới để thu hút sự quan tâm của người dân.

6.2. Tăng Cường Đầu Tư Cho Công Tác Phòng Chống Sốt Xuất Huyết

Cần tăng cường đầu tư cho công tác phòng chống SXHD, bao gồm: kinh phí cho hoạt động truyền thông, mua sắm hóa chất diệt muỗi, trang thiết bị y tế... Cần có cơ chế tài chính linh hoạt để đáp ứng kịp thời các nhu cầu phát sinh trong quá trình phòng chống dịch.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra qua véc tơ truyền bệnh chủ yếu là muỗi Aedes aegypti, tiếp tục là thách thức y tế công cộng nghiêm trọng tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Theo thống kê y tế năm 2015, toàn tỉnh Đồng Tháp đã ghi nhận 3.049 ca mắc sốt xuất huyết với tỷ lệ mắc 166,1 ca trên 100.000 dân và 3 trường hợp tử vong. Riêng địa bàn huyện Cao Lãnh ghi nhận 457 ca mắc, đạt tỷ lệ 207,1 ca trên 100.000 dân, đứng thứ hai toàn tỉnh về mức độ lưu hành dịch bệnh.

Tại xã Mỹ Long thuộc huyện Cao Lãnh, tỷ lệ mắc bệnh trung bình trong giai đoạn 2011–2015 dao động từ 12,6 đến 26,9 ca trên 10.000 dân, luôn vượt mức chỉ tiêu khống chế trung bình của địa phương. Thói quen dự trữ nước sinh hoạt trong các chum, vại, lu, khạp cùng sự lơ là trong vệ sinh phế thải quanh nhà là nguyên nhân hàng đầu khiến mật độ bọ gậy và muỗi vằn duy trì ở mức cao. Mặc dù nhiều chương trình y tế đã được triển khai, nhưng việc đánh giá bài bản hiệu quả can thiệp truyền thông giáo dục sức khỏe tại cộng đồng vẫn còn thiếu vắng số liệu thực chứng.

Nghiên cứu được triển khai từ tháng 6 năm 2015 đến tháng 6 năm 2016 nhằm đánh giá sự thay đổi về kiến thức, thực hành phòng chống sốt xuất huyết của người dân tại xã can thiệp Mỹ Long so với xã đối chứng An Bình. Đồng thời, đề tài tiến hành phân tích sự biến thiên của các chỉ số véc tơ truyền bệnh như chỉ số Breteau và chỉ số nhà có bọ gậy, từ đó xác định các yếu tố thuận lợi, rào cản thực tế để đề xuất mô hình can thiệp y tế bền vững cho tuyến cơ sở.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng mô hình thay đổi hành vi sức khỏe dựa trên nguyên lý kiến thức - thái độ - thực hành kết hợp với mô hình sinh thái xã hội trong y tế công cộng. Giả thuyết nghiên cứu xác định rằng việc cung cấp kiến thức chuẩn xác, liên tục qua các kênh truyền thông trực tiếp và gián tiếp sẽ tác động tích cực đến thái độ, từ đó thúc đẩy chuyển đổi thực hành diệt bọ gậy và phòng tránh muỗi đốt tại từng hộ gia đình.

Khung đánh giá can thiệp được xây dựng theo chu trình đầu vào, tiến trình và đầu ra:

• Sốt xuất huyết Dengue và véc tơ truyền bệnh: Bệnh truyền nhiễm do 4 type huyết thanh của virus Dengue (DEN-1, DEN-2, DEN-3, DEN-4) lây truyền qua vết đốt của muỗi cái Aedes aegypti.
• Chỉ số Breteau: Số lượng dụng cụ chứa nước có bọ gậy Aedes tính trên 100 hộ gia đình điều tra, phản ánh mật độ nguy cơ véc tơ.
• Chỉ số nhà có bọ gậy: Tỷ lệ phần trăm số hộ gia đình có bọ gậy Aedes trên tổng số hộ gia đình được kiểm tra thực tế.
• Dụng cụ chứa nước: Các vật dụng nhân tạo hoặc tự nhiên có khả năng chứa nước đọng từ 7 ngày trở lên, tạo ổ sinh sản cho muỗi vằn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế can thiệp cộng đồng đánh giá sau can thiệp có nhóm chứng, kết hợp phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính qua 3 giai đoạn rõ ràng:

Giai đoạn 1 (06/2015): Điều tra cơ bản trước can thiệp (KAP và chỉ số BI, HI)
Giai đoạn 2 (07 - 12/2015): Triển khai các gói can thiệp truyền thông đa kênh
Giai đoạn 3 (02 - 03/2016): Đánh giá sau can thiệp và phỏng vấn sâu định tính

Cỡ mẫu định lượng về kiến thức và thực hành được tính toán theo công thức so sánh hai tỷ lệ trong can thiệp cộng đồng, với mức ý nghĩa thống kê 95%, lực mẫu 99%, hệ số thiết kế hiệu chỉnh là 2 và 5% mẫu dự phòng. Tổng cỡ mẫu khảo sát là 400 hộ gia đình (200 hộ tại xã can thiệp Mỹ Long và 200 hộ tại xã đối chứng An Bình), được chọn theo phương pháp ngẫu nhiên hệ thống từ danh sách hộ toàn xã. Cỡ mẫu điều tra côn trùng khảo sát 100 hộ gia đình mỗi xã (tổng 200 hộ). Nghiên cứu định tính thực hiện 4 cuộc phỏng vấn sâu với đại diện Ủy ban nhân dân xã, Trạm y tế, cán bộ chuyên trách và ban ngành đoàn thể.

Dữ liệu định lượng thu thập qua bộ câu hỏi phỏng vấn trực tiếp và bảng kiểm quan sát thực tế dụng cụ chứa nước. Toàn bộ dữ liệu được làm sạch, nhập kép trên phần mềm EpiData phiên bản 3.1 và phân tích bằng SPSS phiên bản 20.0. Lý do lựa chọn các kiểm định Chi-square và tỷ số chênh có khoảng tin cậy 95% là nhằm xác định chính xác mức độ khác biệt có ý nghĩa thống kê (p < 0,05) giữa hai nhóm can thiệp và đối chứng, kiểm soát tối đa các sai số ngẫu nhiên trong nghiên cứu cộng đồng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Sau 12 tháng triển khai chương trình can thiệp truyền thông giáo dục sức khỏe, các chỉ số về nhận thức, hành vi và sinh học véc tơ tại xã Mỹ Long đã có sự chuyển biến vượt trội so với xã đối chứng An Bình:

• Tỷ lệ kiến thức đạt chuẩn tăng cao: Tại xã can thiệp Mỹ Long, tỷ lệ người dân đạt tiêu chuẩn kiến thức đúng về phòng chống sốt xuất huyết (đạt trên 60% tổng điểm thang đo) ghi nhận ở mức 78,5%, trong khi tại xã chứng An Bình chỉ đạt 50,0%. Sự khác biệt giữa hai xã có ý nghĩa thống kê rõ rệt với giá trị p < 0,001.
• Thực hành vệ sinh và diệt lăng quăng chuyển biến tích cực: Tỷ lệ người dân có thực hành đúng các biện pháp phòng bệnh tại xã Mỹ Long đạt 83,5%, cao hơn 33,0% so với tỷ lệ 50,5% ghi nhận tại xã đối chứng An Bình. Tỷ lệ hộ gia đình chủ động đậy nắp kín lu khạp và súc rửa dụng cụ chứa nước định kỳ dưới 7 ngày một lần tại xã Mỹ Long vượt trội rõ rệt qua quan sát thực tế.
• Kéo giảm các chỉ số véc tơ truyền bệnh: Chỉ số Breteau tại xã can thiệp Mỹ Long giảm xuống còn 39, thấp hơn đáng kể so với mức 49 tại xã chứng An Bình. Đồng thời, chỉ số nhà có bọ gậy tại xã Mỹ Long duy trì ở mức 38%, thấp hơn mức 42% của xã đối chứng.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội về chỉ số kiến thức và thực hành tại xã Mỹ Long bắt nguồn từ mô hình can thiệp đa tầng, kết hợp giữa truyền thông đại chúng và vãng gia trực tiếp đến từng hộ gia đình. Việc phát thanh định kỳ trên loa đài xã, phân phát tờ cam kết và tờ rơi hướng dẫn trực quan đã giúp người dân hiểu rõ mối liên hệ sinh học giữa bọ gậy, muỗi vằn và virus Dengue. Hoạt động vãng gia của 13 cộng tác viên y tế phối hợp cùng Hội Phụ nữ và Đoàn Thanh niên đã trực tiếp hướng dẫn kỹ thuật lật úp vật phế thải, thả cá bảy màu và cọ rửa thành lu chứa nước.

Chỉ số đánh giá sau can thiệp	Xã can thiệp Mỹ Long (n = 200)	Xã đối chứng An Bình (n = 200)	Mức độ chênh lệch	Giá trị p
Tỷ lệ kiến thức đạt (%)	78,5%	50,0%	+28,5%	< 0,001
Tỷ lệ thực hành đạt (%)	83,5%	50,5%	+33,0%	< 0,001
Chỉ số Breteau (BI)	39	49	-10 điểm BI	< 0,001
Chỉ số nhà có bọ gậy (HI)	38%	42%	-4%	< 0,001

Khi trực quan hóa dữ liệu qua biểu đồ cột kép so sánh trước và sau can thiệp, khoảng cách về tỷ lệ thực hành đúng giữa hai địa bàn được phân tách rất rõ ràng. Kết quả này hoàn toàn tương thích với các nghiên cứu can thiệp cộng đồng tại Tiền Giang và Đồng Nai, khẳng định vai trò cốt lõi của truyền thông trực tiếp tại hộ gia đình. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra khó khăn nội tại là tâm lý ỷ lại vào ngành y tế khi dập dịch và nguồn kinh phí duy trì thù lao cho mạng lưới cộng tác viên còn hạn hẹp ở khu vực nông thôn.

Đề xuất và khuyến nghị

Từ các bằng chứng thực nghiệm và phân tích định tính, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp can thiệp trọng tâm nhằm duy trì và nhân rộng hiệu quả phòng chống sốt xuất huyết:

1. Duy trì và chuẩn hóa mô hình truyền thông vãng gia kết hợp giám sát trực tiếp: Trạm Y tế xã Mỹ Long phối hợp mạng lưới 13 cộng tác viên y tế ấp thực hiện thăm hộ gia đình định kỳ tối thiểu 1 tháng/lần, hướng tới mục tiêu duy trì tỷ lệ thực hành đúng trên 85% và đưa chỉ số Breteau xuống dưới ngưỡng 20 trong 12 tháng tiếp theo.
2. Thiết lập chương trình giáo dục phòng bệnh học đường: Trung tâm Y tế huyện Cao Lãnh phối hợp với Ban giám hiệu các trường Trung học cơ sở tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên đề hàng quý, đào tạo học sinh trở thành tuyên truyền viên nòng cốt hướng dẫn gia đình thả cá và diệt bọ gậy.
3. Kiện toàn cơ chế tài chính và chỉ đạo liên ngành: Ủy ban nhân dân xã định kỳ cấp bổ sung kinh phí hỗ trợ hoạt động cho ban chỉ đạo chăm sóc sức khỏe nhân dân, duy trì tổ chức từ 2 đến 3 chiến dịch tổng vệ sinh môi trường diệt lăng quăng toàn xã mỗi năm vào các tháng cao điểm mùa mưa.
4. Triển khai mở rộng các điểm nhân nuôi tác nhân sinh học: Trạm Y tế xã xây dựng các bể nhân giống cá bảy màu tập trung để cấp phát miễn phí cho người dân trong các đợt tiêm chủng mở rộng, đảm bảo 100% các dụng cụ trữ nước dung tích lớn tại các hộ khó đậy nắp đều được thả cá sinh học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ quản lý y tế dự phòng và y tế cơ sở: Nắm bắt quy trình thiết kế, triển khai và đánh giá các chương trình can thiệp truyền thông phòng chống dịch tễ tại cấp xã, huyện.
• Học viên cao học và bác sĩ chuyên khoa y tế công cộng: Tham khảo phương pháp luận nghiên cứu can thiệp cộng đồng có nhóm chứng, kỹ thuật tính toán cỡ mẫu và thiết kế bộ công cụ đo lường chỉ số véc tơ sinh học.
• Lãnh đạo chính quyền địa phương và cán bộ đoàn thể: Ứng dụng bài học kinh nghiệm trong việc huy động nguồn lực xã hội hóa, tổ chức mạng lưới cộng tác viên và điều hành chiến dịch vệ sinh môi trường.
• Giảng viên và sinh viên khối ngành khoa học sức khỏe: Bổ sung tài liệu học tập, nghiên cứu thực địa cho các học phần Dịch tễ học bệnh truyền nhiễm, Giáo dục sức khỏe và Nâng cao sức khỏe cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao muỗi Aedes aegypti được xem là chỉ tiêu giám sát sinh học cốt lõi trong nghiên cứu?

Muỗi Aedes aegypti là véc tơ truyền bệnh chính của virus Dengue tại Việt Nam. Loài muỗi này có đặc tính đẻ trứng tại các dụng cụ chứa nước sạch quanh nhà và hoạt động đốt người chủ yếu vào ban ngày. Việc kiểm soát số lượng bọ gậy và muỗi trưởng thành thông qua các chỉ số Breteau và nhà có bọ gậy là biện pháp phòng bệnh bền vững nhất khi chưa có thuốc điều trị đặc hiệu.

Sự khác biệt cơ bản giữa chỉ số Breteau (BI) và chỉ số nhà có bọ gậy (HI) là gì?

Chỉ số HI phản ánh tỷ lệ phần trăm số hộ gia đình có bọ gậy Aedes trên tổng số nhà điều tra. Trong khi đó, chỉ số BI đo lường tổng số dụng cụ chứa nước có bọ gậy trên 100 hộ gia đình. Chỉ số BI nhạy hơn trong việc đánh giá mật độ ổ bọ gậy nguồn và nguy cơ bùng phát dịch tại các khu vực người dân có thói quen trữ nhiều lu, vại.

Hoạt động truyền thông nào mang lại tác động thay đổi hành vi mạnh mẽ nhất?

Truyền thông trực tiếp tại hộ gia đình thông qua phương pháp vãng gia của cộng tác viên y tế mang lại hiệu quả cao nhất. Việc cầm tay chỉ việc, trực tiếp kiểm tra dụng cụ chứa nước và hướng dẫn cọ rửa lu khạp giúp người dân chuyển biến từ nhận thức thụ động sang thực hành tự giác hàng tuần tại nơi ở.

Nghiên cứu giải quyết khó khăn về điều kiện địa bàn nông thôn phức tạp như thế nào?

Đề tài đã tận dụng mạng lưới 13 cộng tác viên y tế kết hợp cùng ban chỉ đạo chăm sóc sức khỏe nhân dân gồm 17 thành viên thuộc các tổ tự quản, Hội Phụ nữ và Đoàn Thanh niên. Sự phân công quản lý theo từng cụm tuyến đường liên ấp đã khắc phục hạn chế về giao thông và khoảng cách địa lý tại vùng nông thôn.

Vì sao đề tài cần kết hợp cả phương pháp định lượng và định tính?

Phương pháp định lượng đo lường chính xác mức độ thay đổi của kiến thức, thực hành và các chỉ số sinh học véc tơ qua các con số thống kê. Trong khi đó, phương pháp định tính thông qua phỏng vấn sâu giúp làm rõ nguyên nhân gốc rễ, các rào cản tâm lý, thuận lợi và thách thức của hệ thống y tế, tạo cơ sở thực tế cho các khuyến nghị can thiệp.

Kết luận

• Cung cấp cơ sở khoa học thực chứng khẳng định hiệu lực của mô hình truyền thông giáo dục sức khỏe đa kênh trong kiểm soát bệnh sốt xuất huyết tại tuyến cơ sở.
• Ghi nhận sự gia tăng vượt bậc về tỷ lệ kiến thức đạt chuẩn (78,5%) và thực hành đúng (83,5%) của người dân xã can thiệp Mỹ Long so với xã chứng.
• Giảm thiểu rõ rệt mật độ véc tơ truyền bệnh tại cộng đồng, hạ thấp chỉ số Breteau xuống mức 39 và chỉ số nhà có bọ gậy xuống 38%.
• Làm rõ các yếu tố quyết định thành công là sự vào cuộc của chính quyền liên ngành và mạng lưới cộng tác viên y tế tận tụy bám sát địa bàn hộ gia đình.
• Chuyển giao toàn bộ bộ công cụ can thiệp cho Sở Y tế và Trung tâm Y tế dự phòng tỉnh Đồng Tháp để làm căn cứ nhân rộng mô hình cho các huyện thị lân cận.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tình hình SXHD trên thế giới Bệnh SXHD lưu hành chủ yếu ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới là ở các Quốc gia đang phát triển, quá trình đô thị hóa đã làm gia tăng khả năng tiếp xúc giữa người với muỗi Ae. Bệnh ảnh hưởng nặng ở các Quốc gia Châu Á là một trong những nguyên nhân hàng đầu khiến trẻ em phải chữa trị và tử vong.000 trường hợp mắc bệnh, đặc biệt đã thấy các trường hợp xuất huyết nặng ở người lớn. Đến năm 2007, một vụ dịch lớn đã xảy ra tại Singapore, Campuchia, Malaysia, Philippines và Việt Nam với hơn 133.000 trường hợp lâm sàng được báo cáo và 850 trường hợp tử vong [46].

Số trường hợp mắc/chết SXHD ở khu vực Tây Thái Bình Dương, giai đoạn 1991 – 2011 [47] Đến năm 2011, các nước thuộc khu vực Tây Thái Bình Dương đã xảy ra 244.880 trường hợp mắc, trong đó 839 ca tử vong, tỷ lệ chết/mắc là 0,34%. Tại Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Philippines, Marshall, Singapore và Việt Nam có hơn 1.000 trường hợp mắc vào năm 2011, số trường hợp mắc cao hơn so với năm 2010. Bên cạnh đó, có sự biến đổi lớn giữa các quốc gia trong khu vực về phân phối type huyết thanh.980 trường hợp mắc và 73 trường hợp tử vong với cao điểm dịch vào tháng 7. Riêng Philippine năm 2011 đã có số ca 6 mắc cao nhất trong khu vực với 125.975 trường hợp mắc và 654 ca tử vong, cao điểm dịch xảy ra vào tháng 8 [47].

Số trường hợp mắc và chết ở khu vực Đông Nam Á [38] Theo WHO, mục tiêu của Chiến lược phòng chống SXHD toàn cầu là giảm bùng phát dịch trên thế giới. Đến năm 2020, giảm tỷ lệ mắc xuống thấp nhất dưới 50% và tỷ lệ tử vong dưới 25% (tính từ năm 2010) [47]. Để làm được điều này thì hiệu quả huy động cộng đồng là một chỉ số đánh giá đã được chứng minh từ nhiều nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam về sự thay đổi hành vi của người dân. Tình hình SXHD ở Việt Nam Gánh nặng bệnh truyền nhiễm luôn là mối đe dọa lớn đối với sức khỏe cộng đồng ở các nước trên thế giới.

Tại Việt Nam, bệnh SXHD là một bệnh truyền nhiễm đã và đang tái nổi. Tuy con số tử vong do bệnh này là không cao bằng các bệnh truyền nhiễm khác như HIV/AIDS. nhưng số mắc bệnh xảy ra hàng năm là không nhỏ, khoản kinh phí hàng năm phải chi trả cho công tác phòng chống bệnh và dập dịch là rất lớn. Trong năm 2014 tại Việt Nam có 32.049 ca mắc sốt xuất huyết và 20 ca tử vong do sốt xuất huyết là ở 20 tỉnh phía Nam.

Chu kỳ dịch SXHD thường xảy ra theo chu kỳ từ 3 đến 5 năm một lần. Năm 2014, số trường hợp tử vong do SXHD ở khu vực phía Nam chiếm tỷ lệ trên 95% tổng số tử vong của cả nước [31]. Tình hình mắc và chết SXHD ở Việt Nam năm 2014 [31]. Bệnh SXHD ở Việt Nam phát triển theo mùa và cũng có sự khác biệt giữa miền Bắc và miền Nam, với 78% ca SXHD xuất hiện ở khu vực phía Nam.

Ở miền Bắc thuộc vùng khí hậu cận nhiệt đới, bệnh thường xảy ra từ tháng 4 đến tháng 11, những tháng khác bệnh ít xảy ra vì thời tiết lạnh, ít mưa, không thích hợp cho sự sinh sản và hoạt động của muỗi Aedes aegypti. Bệnh phát triển nhiều hơn từ tháng 6 đến tháng 10 và đỉnh cao vào tháng 7, 8, 9 và 10.