phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của bài luận văn này gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận và tổng quan về đánh giá quá trình trong dạy học Chƣơng 2. Vận dụng một số kỹ thuật đánh giá lớp học trong dạy học chƣơng động học chất điểm vật lí lớp 10 Chƣơng 3. Thực nghiệm và phân tích kết quả 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN VỀ ĐÁNH GIÁ QUÁ TRÌNH TRONG DẠY HỌC 1.Tổng quan về vấn đề cần nghiên cứu 1.1 Trên thế giới Đánh giá là một chủ đề lớn bao gồm từ các bài kiểm tra nội bộ đến các bài kiểm tra chuẩn khu vực hoặc sơ bộ và các bài kiểm tra mỗi ngày trên lớp. Để tránh sự lạm dụng các bài kiểm tra, các nhà giáo dục nên xây dựng quan điểm về kiểm tra nhƣ là đánh giá và đánh giá đó là một thông tin. Chúng ta có càng nhiều thông tin về học sinh, bức tranh về thành công mà chúng ta hình dung hoặc những bƣớc chuyển biến sẽ hiện ra rõ hơn. Đánh giá (ĐG) trên lớp học là một quá trình liên tục, bằng cách sử dụng những kĩ thuật ĐG đơn giản giúp GV thu thập thông tin, phân tích và phản hồi kết quả thu đƣợc để tìm hiểu xem HS đã học thế nào, học đƣợc bao nhiêu và có phản ứng tích cực hay tiêu cực đối với hƣớng tiếp cận giảng dạy của mình, từ đó điều chỉnh hoạt động dạy theo hƣớng nâng cao kết quả học tập cho ngƣời học.
ĐG trên lớp học đƣợc tích hợp vào quá trình dạy học và có thể coi nhƣ là một phƣơng pháp dạy học hữu hiệu. Cùng với sự thay đổi của xã hội, giáo dục cũng phải đối mặt với sự thay đổi của nhà trƣờng để phục vụ HS tốt hơn. Trong suốt hơn 50 năm qua, những sự thay đổi lớn về văn hóa – xã hội, kinh tế - chính trị, môi trƣờng và công nghệ, dẫn đến nhiều khía cạnh của giáo dục cần đƣợc xem xét lại, trong đó có kiểm tra, đánh giá lớp học[2]. Đánh giá chính thức hay không chính thức học tập đã trở thành một bộ phận của giáo dục.
Bƣớc sang thế kỉ 20, với sự ra đời của bậc học phổ thông, học sinh đến trƣờng để học và rèn luyện những kĩ năng cơ bản, đánh giá trở thành công cụ cho việc thiết kế các chƣơng trình học và cung cấp thông tin cho phụ huynh về việc học của học sinh. Giữa thế kỉ 20, việc học đại học đang đƣợc xã hội coi trọng và kiểm tra đánh giá có vai trò quan trọng trong việc xét thành tích học tập của sinh viên. Nhiều 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trƣờng học, học viện có thẩm quyền đã xây dựng một chƣơng trình tiêu chuẩn đánh giá lớp học để đảm bảo cơ hội công bằng, chính xác và phù hợp cho sinh viên. Kể từ những năm 1960, 1970 mục đích của đánh giá đã đƣợc mở rộng.
Các thuật ngữ “đánh giá quá trình” (formative assessment) và “đánh giá tổng kết” (summative assessment) cũng xuất hiện trong đánh giá giáo dục với mục đích cung cấp thông tin để điều chỉnh quá trình giảng dạy và đánh giá kết quả tổng kết vào cuối mỗi môn học. Để đạt đƣợc hai mục đích đó, các nhà giáo dục đã mở rộng đánh giá, bắt đầu đánh giá một phạm vi rộng lớn của học sinh, ví dụ nhƣ đánh giá thông qua thực tế môn học, dự án hay thuyết trình[20]. Ở Úc, đánh giá trong lớp học không chỉ đƣợc sử dụng để đánh giá thành tích của học sinh và cải thiện quá trình học tập mà còn dùng để cấp chứng chỉ, chứng nhận. Đánh giá trong lớp học ở Úc đƣợc hiểu là đánh giá đƣợc phát triển và tiến hành bởi các giáo viên trong bối cảnh chính lớp học mà họ đang giảng dạy.
Đánh giá trong lớp học ở Úc phục vụ cho nhiều mục đích, lập biểu đồ quá trình học tập của học sinh và cung cấp cơ sở cho báo cáo và giải trình là một trong những mục đích đó. Mục đích cơ bản của kiểm tra đánh giá là cung cấp thông tin cần thiết cho giáo viên để cải thiện kết quả của từng học sinh cũng nhƣ những thông tin về quá trình học tập tiến độ của học sinh cho phụ huynh. Từ những năm 1980 đã bùng nổ “một cuộc cách mạng” thực sự về kĩ thuật đánh giá (KTĐG) với những thay đổi cơ bản về triết lý, quan điểm, phƣơng pháp và các hoạt động cụ thể. Những thay đổi cơ bản giữa cách tiếp cận truyền thống và cách tiếp cận mới đã phản ánh rõ nét quan điểm đúng về giáo dục cần đƣợc khẳng định trong đó ngƣời học và quá trình học tập là trung tâm của toàn bộ các hoạt động giáo dục, bao gồm hoạt động kiểm tra đánh giá.
6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Ở Việt Nam Trong những năm gần đây, trong nƣớc có rất nhiều các công trình nghiên cứu về đánh giá trong rất nhiều lĩnh vực của giáo dục. Có một số công trình nghiên cứu điển hình nhƣ công trình “Trắc nghiệm và đo lường thành quả học tập” của tác giả Dƣơng Thiệu Tống, đã vận dụng phƣơng pháp KT bằng TNKQ để ĐG kết quả học tập của HS[13]. Kết quả bƣớc đầu cho thấy những ảnh hƣởng khá tích cực lên kết quả học tập của học sinh.
Năm 1995, hai tác giả Hoàng Đức Nhuận và Lê Đức Phúc đã thực hiện công trình nghiên cứu khoa học cấp Nhà nƣớc và viết cuốn sách: “Cơ sở lý luận của việc Đánh giá chất lƣợng học tập của học sinh phổ thông”. Cũng trong năm 1995, tác giả Nghiêm Xuân Hùng đã biên dịch và xuất bản cuốn “Trắc nghiệm và đo lƣờng cơ bản trong giáo dục” đã đề cập đến lí thuyết về đo lƣờng và trắc nghiệm dùng trong lớp học. Ngoài ra, các tài liệu nhƣ “Nghiên cứu và vận dụng lí thuyết khảo thí” của tác giả Nguyễn Văn Tuân, “Nghiên cứu về đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh trong dạy học” của tác giả Lê Thị Hoàng Hà và cộng sự, “Vận dụng cách tiếp cận đánh giá thực (Authentic assessment)” của tác giả Lê Thái Hƣng đã đề cập đến các khái niệm, thuật ngữ về đánh giá trong giáo dục, vai trò, chức năng và một số loại hình đánh giá trong quá trình dạy – học[8]. Tuy nhiên các nghiên cứu về đánh giá quá trình trong dạy học nói chung cũng nhƣ trong dạy học Vật lí còn khá khiêm tốn.
Nhóm tác giả gồm PGS.TS Lê Kim Long, PGS.TS Đinh Thị Kim Thoa,. Trƣờng ĐH giáo Dục, nghiên cứu về các kĩ thuật đánh giá trong lớp học thƣờng dùng ở Việt nam và chỉ dừng lại ở mặt lí thuyết[12]. Nhóm tác giả TS.Lê Thái Hƣng, NCS.Ths Dƣơng Thị Anh và Nguyễn Thu Hƣơng đã công bố nghiên cứu thực nghiệm về vận dụng một số kĩ thuật đánh giá lớp học trong dạy học chƣơng Mắt và các dụng cụ quang học (Vật lí 11). Kết quả cho thấy những tác động tích cực tới hứng thú học tập và kết quả của học sinh khi vận dụng linh hoạt các kĩ thuật đánh giá quá trình trong dạy học[7].
Một số khái niệm cơ bản 1. Đánh giá 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong thực tiễn, có nhiều quan niệm khác nhau về đánh giá trong giáo dục. Sự khác nhau này thƣờng do cách tiếp cận về đánh giá trong giáo dục của các tác giả đó không nhƣ nhau. Có ngƣời tiếp cận theo hƣớng chỉ đề cập đến kết quả giáo dục, có ngƣời tiếp cận ở góc độ kiểm định chất lƣợng giáo dục.
Đánh giá đƣợc thực hiện ở các lĩnh vực khác nhau và diễn ra trong những tình huống rất đa dạng, đánh giá là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả của công việc, dựa vào sự phân tích những thông tin thu đƣợc, đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra, nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng, điều chỉnh và nâng cao chất lƣợng và hiệu quả công[6]. Đánh giá là quá trình thu nhập và xử lí các thông tin thu đƣợc từ nhiều nguồn khác nhau để thu nhập thông tin về kiến thức mà học sinh có đƣợc trong quá trình học nhƣ là kết quả của giáo dục[17] 1. Kiểm tra Xét trên cấp độ lớp học, Peter W. Airasian (1999)cho rằng kiểm tra là quá trình dùng giấy bút có hệ thống, đƣợc sử dụng để thu thập thông tin về sự thể hiện kiến thức, kĩ năng của học sinh.
Bài kiểm tra (15 phút, 1 tiết…) thƣờng là một trong những công cụ phổ biến, đƣợc giáo viên sử dụng để thu thập thông tin, vì thế bài kiểm tra cũng chính là một cách đánh giá. Ngoài ra trên lớp học, giáo viên cũng hay sử dụng các cách kiểm tra quan trọng khác là quan sát, hỏi vấn đáp, ra bài tập và sƣu tập các sản phẩm của chính học sinh làm[18]. Còn theo tác giả Trần Bá Hoành, “kiểm tra là cung cấp những dữ kiện, những thông tin làm cơ sở cho việc đánh giá” [6]. Theo tác giả Đặng Bá Lãm, “kiểm tra đƣợc hiểu theo nghĩa rộng nhƣ là theo dõi quá trình học tập và cũng có thể đƣợc hiểu theo nghĩa hẹp nhƣ là công cụ kiểm tra hoặc một bài kiểm tra trong các kì thi”[10].
Nhƣ vậy dù có những cách nhìn khác nhau nhƣng tổng hợp lại, có thể hiểu rằng kiểm tra nghĩa là thu thập số liệu, chứng cứ, rà soát lại quá trình học tập của học sinh để tạo cơ sở cho đánh giá là quá trình đo lƣờng hoạt động và kết quả hoạt động của tổ chức trên cơ sở các tiêu chuẩn đã đƣợc xác lập để phát hiện những ƣu điểm và hạn chế nhằm đƣa ra các giải pháp phù hợp giúp tổ chức phát triển theo đúng 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mục tiêu. Đánh giá quá trình Đánh giá quá trình đƣợc định nghĩa là các hoạt động đánh giá đƣợc thực hiện trong suốt quá trình dạy học với mục tiêu nhằm cải thiện hoạt động dạy và học. Đánh giá quá trình là một phần của tiến trình dạy học đƣợc sử dụng trong suốt thời gian học của môn học. Đánh giá quá trìnhlà hoạt động của giáo viên sử dụng các kĩ thuật và công cụ đánh giá khác nhau, tích hợp vào trong các hình thức tổ chức dạy học, nhƣ một bộ phận của phƣơng pháp dạy học nhằm rèn luyện và kiểm tra việc thực hiện các mục tiêu kiến thức, kỹ năng, thái độ đã đƣợc xác định.