CHƯƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG VỐN CỦA DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm liên quan đến hiệu quả sử dụng vốn của doanh nghiệp 1.1Khái quát về vốn của doanh nghiệp.Khái niệm về vốn Vốn là điều kiện tiên quyết và có ý nghĩa quyết định để tiến hành bất kỳ một quá trình sản xuất kinh doanh nào. Có rất nhiều quan niệm khác nhau về vốn. Theo lý thuyết kinh tế cổ điển, vốn là một trong các yếu tố đầu vào để sản xuất kinh doanh.
Vốn bao gồm các sản phẩm lâu bền được chế tạo để sử dụng trong sản xuất kinh doanh như máy móc, thiết bị, nhà cửa, sản phẩm … Quan điểm này nhìn nhận vốn dưới góc độ hiện vật là chủ yếu.Samuelson và William D.Nordhaus trong kinh tế học: Vốn là khái niệm thường dùng để chỉ các hàng hoá làm vốn nói chung, một nhân tố sản xuất. Một hàng hoá làm vốn khác với nhân tố sơ yếu (đất đai, lao động) ở chỗ nó là một đầu vào mà bản thân là một đầu ra của một nền kinh tế gồm: vốn vật chất (nhà xưởng, thiết bị, kho tàng …); vốn tài chính (tiền, chứng khoán…). Theo quan điểm này vốn bao gồm hai loại là vốn vật chất và vốn tài chính. Trong bộ “Tư bản” Các Mác đã khái quát hoá phạm trù vốn thông qua phạm trù tư bản.
Theo Các Mác: Tư bản là giá trị mang lại giá trị thặng dư qua quá trình vận động của nó. Như vậy: Vốn là giá trị toàn bộ tài sản doanh nghiệp dùng để tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm mục đích sinh lời 1.Phân loại vốn của doanh nghiệp Có nhiều cách phân loại vốn trong doanh nghiệp. Dựa vào vào những căn cứ khác nhau chúng ta có những phân loại sau: Luan van 7 * Căn cứ vào hình thái biểu hiện, vốn được chia thành vốn hữu hình và vốn vụ hình. -/ Vốn hữu hình gồm tiền, cỏc giấy tờ cú giỏ trị và những tài sản biểu hiện bằng hiện vật khỏc như quyền sử dụng đất đai, nhà mỏy.
-/ Vốn vô hình gồm những giỏ trị tài sản vô hình như uy tín kinh doanh, nhãn hiệu, bản quyền,sang chế, phát minh. * Căn cứ vào thời hạn luân chuyển, vốn được chia thành, vốn ngắn hạn, vốn trung hạn, vốn dài hạn. -/ Vốn ngắn hạn: Là vốn có thời hạn luân chuyển dưới 1năm. -/ Vốn trung hạn: Là vốn có thời hạn luân chuyển từ 1đến 5 năm.
-/ Vốn dài hạn: Là vốn có thời hạn luân chuyển lớn hơn 5 năm. *Căn cứ theo theo hình thức sở hữu Theo cách phân loại này vốn kinh doanh của doanh nghiệp được chia thành 2 loại: vốn chủ sở hữu và các khoản nợ phải trả. - Vốn chủ sở hữu: Là số vốn thuộc sở hữu của chủ doanh nghiệp. Khi doanh nghiệp mới thành lập vốn chủ sở hữu do các thành viên đóng góp và hình thành vốn điều lệ.
Khi doanh nghiệp đang hoạt động ngoài vốn điều lệ còn có một số nguồn khác cũng thuộc nguồn vốn chủ sở hữu như lợi nhuận chưa phân phối, quỹ đầu tư phát triển, quỹ dự phòng tài chính, quỹ khen thưởng phúc lợi. - Các khoản nợ phải trả bao gồm các khoản vay (vay ngắn hạn, vay dài hạn); các khoản phải thanh toán cho công nhân viên, các khoản phải trả nhà cung cấp, các khoản phải trả, phải nộp khác. Đối với doanh nghiệp cần xây dựng cơ cấu nguồn vốn hợp lý, kết hợp hài hoà giữa nợ phải trả với nguồn vốn chủ sở hữu trong điều kiện nhất định. Cơ cấu nguồn vốn của doanh nghiệp thường biến động trong các chu kỳ kinh doanh và có thể ảnh hưởng tích cực hoặc tiêu cực đến lợi ích của chủ sở hữu.
Luan van 8 Vì vậy việc xem xét lựa chọn điều chỉnh cơ cấu nguồn vốn tối ưu là một trong các quyết định tài chính quan trọng của chủ doanh nghiệp. *Căn cứ theo phạm vi huy động vốn Theo cách phân loại này nguồn vốn của doanh nghiệp có thể chia thành 2 loại: Nguồn vốn bên trong doanh nghiệp và nguồn vốn bên ngoài doanh nghiệp - Nguồn vốn bên trong doanh nghiệp: Bao gồm lợi nhuận để lại nhằm tăng thêm vốn phát triển sản xuất kinh doanh và tiền khấu hao tài sản cố định. - Nguồn vốn bên ngoài doanh nghiệp: Là nguồn vốn doanh nghiệp có thể huy động từ bên ngoài để đáp ứng nhu cầu vốn cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Trong nền kinh tế thị trường các doanh nghiệp có nhiều hình thức huy động vốn bên ngoài như: Phát hành trái phiếu, cổ phiếu, huy động vốn liên doanh, vay vốn dài hạn của ngân hàng và các tổ chức tín dụng, vay vốn dài hạn của nước ngoài, huy động vốn bằng hình thức thuê tài chính … * Căn cứ theo thời gian huy động Theo cách phân loại này có thể chia nguồn vốn của doanh nghiệp thành 2 loại: - Nguồn vốn thường xuyên (nguồn vốn dài hạn): Bao gồm vốn chủ sở hữu và các khoản vay dài hạn.
Đây là nguồn vốn có tính chất ổn định, tạo ra mức độ an toàn cho doanh nghiệp trong kinh doanh làm cho tình trạng tài chính của doanh nghiệp được đảm bảo chắc chắn hơn, doanh nghiệp có thể sử dụng mang tính chất lâu dài vào hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Nguồn vốn này thường dùng để đầu tư mua sắm tài sản cố định và tài sản lưu động tối thiểu thường xuyên, cần thiết đảm bảo cho quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp diễn ra thường xuyên, liên tục. Luan van 9 - Nguồn vốn tạm thời: Là nguồn vốn có tính chất ngắn hạn (dưới 1 năm) bao gồm: tín dụng ngân hàng, tín dụng thương mại, các khoản nợ tích luỹ (nợ tiền lương và bảo hiểm xã hội đối với người lao động, các khoản nợ phí, thuế đối với ngân sách, các khoản tiền đặt cọc của khách hàng …). Doanh nghiệp có thể sử dụng nguồn vốn này để đáp ứng cho nhu cầu vốn tạm thời phát sinh trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
* Căn cứ theo cụng dụng kinh tế của vốn ( Đặc điểm tuần hoàn của vốn). Vốn bao gồm: vốn cố định và vốn lưu động - Vốn cố định Vốn cố định của doanh nghiệp là bộ phận vốn đầu tư ứng trước về tài sản cố định mà đặc điểm của nó là luân chuyển dần từng phần trong nhiều chu kỳ sản xuất kinh doanh và hoàn thành một vòng tuần hoàn khi tài sản cố định hết thời gian sử dụng. Tài sản cố định là những tư liệu lao động chủ yếu được sử dụng một cách trực tiếp hay gián tiếp trong quá trình sản xuất kinh doanh. Tài sản cố định của doanh nghiệp gồm tài sản cố định hữu hình và tài sản cố định vô hình.
Tài sản cố định hữu hình là những tài sản cố định có hình thái vật chất do doanh nghiệp nắm giữ để sử dụng cho hoạt động sản xuất kinh doanh như nhà xưởng, máy móc thiết bị, phương tiện vận tải, thiết bị truyền dẫn … Thông thường các tài sản được ghi nhận là tài sản cố định hữu hình phải thoả mãn đồng thời tất cả các điều kiện sau: + Chắc chắn thu được lợi ích kinh tế trong tương lai từ việc sử dụng tài sản đó + Nguyên giá tài sản phải được xác định một cách đáng tin cậy + Thời gian sử dụng ước tính trên 1 năm + Có đủ tiêu chuẩn giá trị theo quy định hiện hành Luan van 10 Tài sản cố định vô hình là tài sản không có hình thái vật chất nhưng xác định được giá trị và do doanh nghiệp nắm giữ sử dụng trong sản xuất kinh doanh, cung cấp dịch vụ hoặc cho các đối tượng khác thuê phù hợp với tiêu chuẩn ghi nhận tài sản cố định vô hình như quyền sử dụng đất, nhãn hiệu hàng hoá, quyền phát hành, bản quyền, phần mềm máy vi tính, bằng sáng chế, giấy phép nhượng quyền … Đặc điểm chung của các tài sản cố định trong doanh nghiệp là tham gia vào nhiều chu kỳ sản xuất kinh doanh với vai trò là các công cụ lao động. Trong quá trình đó hình thái vật chất và đặc tính sử dụng ban đầu của tài sản cố định không thay đổi, song giá trị của nó lại chuyển dịch dần dần từng phần vào giá trị sản phẩm sản xuất ra. Bộ phận giá trị chuyển dịch này cấu thành một yếu tố chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và được bù đắp khi sản phẩm được tiêu thụ. Những đặc điểm kinh tế của tài sản cố định trong quá trình sử dụng có ảnh hưởng quyết định chi phối đặc điểm tuần hoàn và chu chuyển của vốn cố định, đó là: + Vốn cố định tham gia vào nhiều chu kỳ sản xuất kinh doanh điều này là do đặc điểm của tài sản cố định được sử dụng lâu dài trong nhiều chu kỳ sản xuất quyết định.
+ Vốn cố định được luân chuyển dần từng phần trong các chu kỳ sản xuất kinh doanh. Khi tham gia vào quá trình sản xuất một bộ phận vốn cố định được luân chuyển và cấu thành chi phí sản xuất sản phẩm (dưới hình thức chi phí khấu hao) tương ứng với phần giá trị hao mòn của tài sản cố định. + Sau nhiều chu kỳ sản xuất, vốn cố định mới hoàn thành một vòng luân chuyển. Sau mỗi chu kỳ sản xuất phần vốn được luân chuyển vào giá trị sản phẩm dần tăng lên, phần vốn đầu tư ban đầu vào tài sản cố định dần giảm Luan van 11 xuống cho đến khi tài sản cố định hết thời gian sử dụng, giá trị của nó được chuyển dịch hết vào giá trị sản phẩm đã sản xuất ra thì vốn cố định hoàn thành một vòng luân chuyển.
Vốn cố định là bộ phận vốn quan trọng trong toàn bộ vốn của doanh nghiệp. Quy mô của vốn cố định nhiều hay ít sẽ quyết định quy mô của tài sản cố định, ảnh hưởng rất lớn đến trình độ trang bị kỹ thuật và công nghệ, năng lực sản xuất của doanh nghiệp. Từ những đặc điểm luân chuyển của vốn cố định đòi hỏi việc quản lý vốn cố định phải luôn gắn liền với việc quản lý hình thái hiện vật của nó là các tài sản cố định. -Vốn lưu động Vốn lưu động của doanh nghiệp là số vốn tiền tệ ứng trước để đầu tư, mua sắm các tài sản lưu động của doanh nghiệp.
Tài sản lưu động của doanh nghiệp được chia thành 2 loại: tài sản lưu động sản xuất và tài sản lưu động lưu thông. Tài sản lưu động sản xuất bao gồm các loại nguyên liệu, vật liệu, nhiên liệu, bán thành phẩm, sản phẩm dở dang, phụ tùng thay thế …đang trong quá trình dự trữ, sản xuất hoặc chế biến.