Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHỐI HỢP THU THUẾ XUẤT NHẬP KHẨU GIỮA KHO BẠC NHÀ NƯỚC, HẢI QUAN VÀ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Cơ sở lý luận về phối hợp thu thuế xuất nhập khẩu 1. Một số khái niệm chung Ngân sách nhà nước Có rất nhiều định nghĩa về ngân sách nhà nước tùy theo các trường phái và các lĩnh vực nghiên cứu. Nhưng nhìn chung, ngân sách nhà nước đều được hiểu là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong vòng một năm nhằm đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước.
Thu ngân sách nhà nước Xét về bản chất, thu ngân sách nhà nước chứa đựng các mối quan hệ nhiều mặt như quan hệ quyền lực chính trị, quan hệ kinh tế, quan hệ quản lý. Thu ngân sách nhà nước được thực hiện theo hai hình thức tự nguyện và bắt buộc. Thu ngân sách nhà nước bao gồm các khoản thu từ thuế, phí, lệ phí, các khoản thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nước, các khoản thu từ hoạt động sự nghiệp, thu từ bán hoặc cho thuê tài nguyên, tài sản thuộc sở hữu nhà nước, thu từ phạt, tịch thu, tịch biên tài sản. Đối tượng tác động của thu ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu được lập kế hoạch trong dự toán ngân sách nhà nước năm nhằm phục vụ cho việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước trong từng giai đoạn lịch sử nhất định.
Thu ngân sách nhà nước qua Kho bạc nhà nước là quá trình Kho bạc nhà nước tiến hành xây dựng kế hoạch, quy trình, phương thức thu ngân sách nhà nước và quản lý nguồn thu phù hợp với chính sách, chế độ của nhà nước quy định. Mọi cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân kể cả tổ chức và cá nhân nước ngoài hoạt động trên lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam có nghĩa vụ chấp hành nộp đầy đủ, đúng hạn các khoản thuế, phí, lệ phí và các khoản nộp khác vào ngân sách nhà nước qua tài khoản của Kho bạc nhà nước tại Ngân hàng thương mại LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 hoặc nộp trực tiếp vào Kho bạc nhà nước theo đúng quy định hiện hành của pháp luật. Trường hợp nộp chậm hay không nộp mà không được pháp luật cho phép thì bị xử lý theo quy định hiện hành của pháp luật. Quy trình thu ngân sách nhà nước bao gồm từ việc xây dựng kế hoạch thu ngân sách nhà nước, tổ chức thu, nộp các khoản thu ngân sách nhà nước.
Hàng ngày và hàng tháng phối hợp với các cơ quan thu trong việc xác định các khoản nộp của đối tượng nộp thuế đã đúng, đủ, chính xác chưa. Kho bạc nhà nước hàng ngày sẽ đối chiếu và truyền dữ liệu sang cho các cơ quan thu. Thực hiện hoàn trả các lệnh hoàn thừa của cơ quan thu và điều chỉnh các khoản nộp sai, nộp nhầm của đối tượng nộp thuế. [15] Nguyên tắc thu ngân sách nhà nước Quá trình thu ngân sách nhà nước phải tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc sau: - Nguyên tắc ổn định, lâu dài - Nguyên tắc đảm bảo tính công bằng, tập trung dân chủ - Nguyên tắc rõ ràng, chắc chắn - Nguyên tắc đơn giản Ngoài ra, việc thu ngân sách nhà nước còn cần phải tuân theo một số nguyên tắc khác, ví dụ như: Nguyên tắc tiết kiệm và hiệu quả, nguyên tắc phù hợp,… Khái niệm thuế xuất nhập khẩu - Thuế xuất khẩu: Là loại thuế đánh vào những mặt hàng mà Nhà nước muốn hạn chế xuất khẩu qua biên giới.
Mục đích của loại thuế này là nhằm bình ổn giá một số mặt hàng trong nước hoặc có thể nhằm bảo vệ nguồn cung trong nước của một số mặt hàng, có thể hạn chế kim ngạch xuất khẩu, từ đó giảm xung đột thương mại với các nước khác. Ngoài ra, thuế xuất khẩu còn có thể nhằm nâng giá một hoặc một số mặt hàng nào đó trên thị trường quốc tế (đối với nước chiếm tỷ trọng chi phối trong sản xuất mặt hàng đó), việc hạn chế xuất khẩu có thể được Nhà nước cân nhắc. Trong các biện pháp hạn chế xuất khẩu, thuế xuất khẩu là biện pháp tương đối dễ áp dụng. Ngoài ra, Nhà nước cũng có thể sử dụng thuế xuất khẩu như một biện pháp để phân phối lại thu nhập, tăng thu ngân sách.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 - Thuế nhập khẩu là một loại thuế mà một quốc gia hay vùng lãnh thổ đánh vào hàng hóa có nguồn gốc từ nước ngoài trong quá trình nhập khẩu. Khi phương tiện vận tải (tàu thủy, máy bay, phương tiện vận tải bằng đường bộ hoặc đường sắt) đến cửa khẩu biên giới (cảng hàng không quốc tế, cảng sông quốc tế hay cảng biển quốc tế, cửa khẩu biên giới bộ) thì các công chức hải quan sẽ tiến hành kiểm tra hàng hóa so với khai báo trong tờ khai hải quan đồng thời tính số thuế nhập khẩu phải thu theo các công thức tính thuế nhập khẩu đã được quy định trước. Về mặt nguyên tắc, thuế nhập khẩu phải được nộp trước khi thông quan hàng hóa để nhà nhập khẩu có thể đưa mặt hàng nhập khẩu vào lưu thông trong nội địa, trừ khi có các chính sách thuế hay có bảo lãnh nộp thuế, nên đây có thể coi là một trong những loại thuế dễ thu nhất, và chi phí để thu thuế nhập khẩu là khá nhỏ. - Thuế xuất khẩu, nhập khẩu là loại thuế đánh vào hành vi xuất khẩu, nhập khẩu các loại hàng hóa được phép xuất khẩu, nhập khẩu qua biên giới Việt Nam.
Thuế xuất khẩu, nhập khẩu hay thuế xuất nhập khẩu (thuế quan) là tên gọi chung để gọi hai loại thuế trong lĩnh vực thương mại quốc tế. Thuế quan được nhà nước giao cho một tổ chức nhà nước chuyên trách là Hải quan thực hiện công việc kiểm tra, tính thuế và giám sát hoạt động thu thuế. Đặc điểm và vai trò của thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu 1. Đặc điểm của thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Các loại thuế xuất nhập khẩu trước hết đều có đặc điểm chung của thuế.
Đó là tính bắt buộc, tính không hoàn trả trực tiếp và tính pháp lý. Ngoài ra, chúng còn có cùng một số đặc điểm như sau: - Các loại thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu đều là thuế gián thu. Tiền thuế được cấu thành trong giá cả hàng hóa khi bán ra. - Đối tượng chịu thuế là hàng hóa được phép xuất khẩu, nhập khẩu qua cửa khẩu, biên giới Việt Nam.
- Đối tượng nộp thuế là các tổ chức, cá nhân có hành vi xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa qua cửa khẩu, biên giới Việt Nam. - Thuế xuất khẩu, nhập khẩu chỉ đánh vào hàng hóa, không đánh vào dịch vụ [23]. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Vai trò của thuế xuất nhập khẩu Cũng giống như hệ thống thuế nói chung, thuế xuất nhập khẩu có những vai trò rất quan trọng: - Tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước: Thuế xuất nhập khẩu có tỷ trọng không nhỏ và đóng vai trò quan trọng trong tổng thu ngân sách nhà nước từ thuế, góp phần ổn định trật tự xã hội, chuẩn bị điều kiện và tạo tiền đề cho sự phát triển bền vững và lâu dài; - Mang lại nguồn thu ngoại tệ lớn cho ngân sách nhà nước; - Góp phần điều tiết hoạt động xuất nhập khẩu và hướng dẫn tiêu dùng; - Bảo hộ nền sản xuất trong nước; - Là cơ sở để Nhà nước kiểm soát được số lượng, chất lượng và tác động của hàng hóa được xuất khẩu, nhập khẩu đối với thị trường Việt Nam; - Là một công cụ điều hành, điều tiết vĩ mô nền kinh tế của Chính phủ thông qua điều chỉnh thuế suất.
- Góp phần khuyến khích xuất khẩu và thu hút đầu tư trực tiếp từ nước ngoài; - Giúp cân bằng cán cân thanh toán; - Góp phần thúc đẩy cải cách, đổi mới công nghệ, hạn chế tiêu dùng các sản phẩm gây ô nhiễm. Cách tính thuế xuất khẩu, nhập khẩu Công thức tính số tiền thuế phải nộp đối với mặt hàng áp dụng mức thuế tuyệt đối: Số tiền thuế phải nộp = Số lượng hàng hóa x Mức thuế tuyệt đối Công thức tính số tiền thuế nhập khẩu phải nộp đối với mặt hàng áp dụng thuế suất theo tỷ lệ phần trăm: Số tiền thuế phải nộp = Số lượng hàng hóa x Giá tính thuế x Thuế suất Thuế suất được áp dụng đối với từng mặt hàng theo quy định trong biểu thuế xuất nhập khẩu. [23] Đối với thuế xuất khẩu: Tương ứng với mỗi loại hàng hóa, pháp luật quy định một mức thuế suất cụ thể trong biểu thuế và áp dụng thống nhất trong phạm vi cả nước. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Đối với thuế nhập khẩu: Bởi vì hàng hóa nhập khẩu vào thị trường Việt nam có nguồn gốc từ nhiều quốc gia, vùng, lãnh thổ khác nhau nên tùy thuộc vào mối quan hệ song phương hay đa phương mà pháp luật Việt Nam áp dụng các mức thuế suất khác nhau.
Về cơ bản có ba loại thuế suất thuế nhập khẩu là: Thuế suất ưu đãi, Thuế suất ưu đãi đặc biệt và thuế suất thông thường. *Mục lục quy định thuế xuất nhập khẩu Mã 1851 : Thuế xuất khẩu Mã 1901: Thuế nhập khẩu Mã 1950: Thuế nhập khẩu bổ sung với hàng hóa nhập khẩu vào Việt Nam Mã 1951: Thuế chống bán phá giá Mã 1952: Thuế chống trợ cấp Mã 1953: Thuế chống phân biệt đối xử Mã 1954: Thuế tự vệ Mã 1999: Thuế phòng vệ khác [33] 1. Sự cần thiết của công tác phối hợp thu ngân sách nhà nước - Xuất phát từ sự gia tăng của các đối tương nộp thuế. Trong những năm gần đây, Nhà nước liên tục tăng cường các chủ trương, chính sách nhằm mở cửa hội nhập kinh tế thế giới nên lượng giao dịch quốc tế ngày càng tăng, khối lượng giao dịch ngày càng lớn, từ đó tổng thu ngân sách nhà nước của Việt nam hàng năm cũng tăng lên đáng kể, cả về số lượng người nộp lẫn doanh số thu nộp.
Điều này đã dẫn tới nhu cầu rất lớn trong việc thực hiện phối kết hợp chặt chẽ giữa cơ quan Kho bạc, Thuế, Hải quan và Ngân hàng thương mại trong hoạt động bố trí các điểm thu, phương thức thu hợp lý, đảm bảo tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người nộp.