PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Cùng với các môn khoa học khác, môn Giáo dục công dân (GDCD) góp phần hình thành cho học sinh những phẩm chất tốt đẹp của người công dân trong thời đại mới. Môn GDCD góp phần quan trọng trong việc nhân cao chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng được đòi hỏi của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và phù hợp với xu thế phát triển chung của thời đại.Trong bối cảnh hiện nay, khi thế giới đang có những biến đổi nhanh chóng, mọi mặt của đời sống xã hội đang ngày càng quốc tế hóa mạnh mẽ, trên đất nước ta đang có những biến đổi toàn diện sâu sắc, thì việc đào tạo được những thế hệ công dân có lập trường vững vàng, có ý thức tự tôn dân tộc, giỏi dang là điều hết sức cần thiết. Điều đó cho thấy môn GDCD có vị trí hết sức quan trọng, vì vậy phải nhận thức đúng đắn vị trí của môn học này thì mới góp phần thực hiện chiến lược con người mà chúng ta đang triển khai cả tư duy và hành động.
Ngày 28 -9 -2016 Bộ Giáo dục đã công bố phương án thi THPT quốc gia gồm 5 bài thi: Toán, Ngữ văn, Ngoại ngữ, Khoa học tự nhiên và Khoa học xã hội (tổ hợp Lịch sử, Địa lý, Giáo dục công dân). Như vậy từ năm 2016 đến nay môn GDCD trở thành môn thi tốt nghiệp. Với tư cách là một môn trong tổ hợp khoa học xã hội trong kì thi THPT vì vậy môn GDCD cần được coi trọng đúng mức. Trong thực tế những nhận thức, những quan niệm hết sức sai lệch về môn GDCD coi đây là một môn học phụ, nên bất kì giáo viên nào cũng có dạy môn học này.
Nhận thức như vậy cho nên sẽ dẫn đến những sai lầm khiến cho quá trình dạy học khó đạt được mục tiêu đề ra, đặc biệt để nâng cao hiệu quả ôn thi tốt nghiệp trung học phổ thông (THPT) lại càng khó đạt được kết quả như mong muốn. Nâng cao chất lượng môn học là yêu cầu chung trong các nhà trường để đáp ứng với yêu cầu của công cuộc đổi mới toàn ngành giáo dục. Thực tế việc đổi mới phương pháp dạy học tại trường THPT Dân tộc nội trú (DTNT) Tỉnh nói riêng và toàn tỉnh Nghệ An nói chung đang có nhiều chuyển biến mạnh mẽ. Trong đó sử dụng các biện pháp dạy học để nâng cao chất lượng ôn thi tốt nghiệp THPT là yêu cầu cấp thiết của giáo viên trong các nhà trường hiện nay bởi đó vừa là mục tiêu vừa và kết quả của quá trình dạy học.
Là giáo viên giảng dạy môn GDCD ở mái trường DTNT, hơn ai hết bản thân tôi hiểu rõ được tầm quan trọng của việc nâng cao chất lượng môn học mà mình đảm nhiệm là việc làm hết sức cần thiết. Thực tế giảng dạy tôi đã áp dụng một số biện pháp để nâng cao chất lượng ôn thi tốt nghiệp THPT môn GDCD và bước đầu nhận thấy đem lại hiệu quả rõ rệt. Từ những lý do trên trong thực tiễn công tác của bản thân tôi đã đúc rút được một số kinh nghiệm về "Nâng cao hiệu quả ôn thi tốt nghiệp trung học phổ thông môn Giáo dục công dân ở trường THPT Dân tộc nội trú Nghệ An". Giới hạn nội dung và phạm vi áp dụng - Đề tài đã được áp dụng ở 3 trường THPT trên địa bàn thành phố Vinh.
- Khách thể nghiên cứu: học sinh trường THPT DTNT tỉnh Nghệ An, học sinh trường THPT DTNT số 2, học sinh trường THPT Lê Viết Thuật. - Sáng kiến kinh nghiệm được áp dụng tại trường THPT DTNT tỉnh Nghệ An, trường THPT Lê Viết Thuật và THPT Dân tộc nội trú số 2. Phương pháp nghiên cứu Trong quá trình thực hiện sáng kiến kinh nghiệm bản thân tôi sử dụng các phương pháp sau: - Phương pháp nghiên cứu lí luận - Tìm hiểu các tài liệu liên quan sau đó tổng hợp lại để xây dựng nên cơ sở lí luận của đề tài. - Phương pháp thực tiễn - Điều tra xã hội thông qua các học sinh, giáo viên trên địa bàn bằng phiếu khảo sát - Phương pháp đàm thoại: Trao đổi trò chuyện với một số học sinh và một số thầy cô giáo trường DTNT, THPT Lê Viết Thuật về các nội dung liên quan đến kĩ năng giao tiếp để kết quả nghiên cứu phong phú hơn.
- Phương pháp nghiên cứu bổ trợ - Phương pháp nghiên cứu thống kê toán học: tôi đã tiến hành khảo sát, thống kê rồi đưa vào excel để tính phần trăm, tính trung bình cộng. - Phương pháp phân tích số liệu Trong quá trình thực hiện đề tài tôi sử dụng phương pháp phân tích số liệu để đánh giá thực trạng và kết quả thu được. Tính mới của đề tài Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng sáng kiến kinh nghiệm đã đưa ra được một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng ôn thi tốt nghiệp THPT môn GDCD ở trường THPT DTNT Tỉnh. Ngoài ra còn được áp dụng tại 2 trường THPT trên địa bàn thành phố Vinh tỉnh Nghệ An.
Các biện pháp đưa ra đảm bảo tính khoa học, tính khả thi và tính thực tiễn. Ý nghĩa của đề tài Sáng kiến kinh nghiệm góp phần nâng cao hiệu quả ôn thi tốt nghiệp THPT môn GDCD cho học sinh đồng thời có thể áp dụng rộng rãi ở các trường THPT và làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu các nội dung liên quan đến bộ môn. 7 skkn NỘI DUNG 1. Cơ sở lí luận và thực trạng dạy ôn thi tốt nghiệp môn GDCD ở trường THPT nói chung và trường THPT DTNT nói riêng 1.
Các khái niệm liên quan - Ôn thi: ôn lại chương trình học, giúp học sinh ghi nhớ kiến thức để tham gia kì thi (Từ điển Tiếng Việt Trang 115- NXBGD) - Tốt nghiệp trung học phổ thông: hoàn thành chương trình giáo dục và trình độ hết lớp 12. Các văn bản chỉ đạo liên quan - Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy chế thi tốt nghiệp Trung học phổ thông ban hành kèm theo Thông tư số 15/2020/TT-BGDĐT ngày 26/5/2020. - Các văn bản triển khai về việc ôn thi TNTHPT của Sở giáo dục và đào tạo Nghệ An. - Qui chế chuyên môn của trường THPT DTNT Tỉnh 1.
Thực trạng dạy ôn thi tốt nghiệp môn GDCD ở trường THPT nói chung và trường THPT DTNT nói riêng 1. Thực trạng dạy ôn thi tốt nghiệp môn GDCD ở các trường THPT hiện nay Xuất phát từ mục tiêu môn học GDCD ở cấp THPT góp phần củng cố, phát triển ở HS lý tưởng sống đúng đắn, những phẩm chất và năng lực cơ bản của con người Việt Nam thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa thể hiện ở nhận thức, hành vi và tình cảm, niềm tin với tư cách là một chủ thể của sự phát triển nhân cách. Môn GDCD góp phần phát triển cân đối, hài hòa giữa kiến thức, kĩ năng, thái độ; giữa nhận thức và hành động của HS để hình thành ở các em tình cảm, niềm tin và ý thức trách nhiệm của tuổi trẻ trước sự phát triển đất nước. Nội dung môn GDCD ở cấp THPT là hệ thống các kiến thức về nhiều lĩnh vực, giúp HS có đủ những hiểu biết cơ bản để hình thành thế giới quan, nhân sinh quan, góp phần giúp HS có cơ sở giải quyết những vấn đề của cuộc sống.
Vì vậy, GV môn GDCD khi sử dụng các phương pháp dạy học tích cực để giúp HS tiếp cận các tri thức gắn với thực tiễn một cách dễ dàng hơn, học sinh sẽ hứng thú tự giác khám phá tri thức, kích thích trí sáng tạo từ đó hiệu quả bài dạy được nâng cao. Môn GDCD là một trong 3 môn thi thuộc tổ hợp KHXH nên trong những năm gần đây các nhà trường đã bắt đầu chú ý quan tâm hơn đến môn giáo dục công dân. Tuy nhiên vẫn còn một bộ phận không nhỏ vẫn tỏ ra thờ ơ, coi thường môn học. Chẳng hạn họ không muốn học sinh của mình, con em mình thi học sinh giỏi môn giáo dục công dân, giành nhiều thời gian để học môn này kể cả khi môn giáo dục 8 skkn công dân đã được bộ giáo dục và đào tạo đưa vào thi trung học phổ thông quốc gia và xét tuyển ở một số trường đại học… Bên cạnh một số giáo viên tâm huyết, tích cực tìm tòi, nghiên cứu để tìm ra những giải pháp, cách dạy hay để nâng cao chất lượng, hiệu quả tiết học thì vẫn còn một bộ phận giáo viên tỏ ra thờ ơ, ít đầu tư cho chuyên môn.
Nhiều giáo viên còn có thái độ dạy đối phó, chưa sử dụng nhiều phương pháp hiện đại, chưa sáng tạo, chưa đáp ứng được yêu cầu của giáo dục hiện nay. Giáo viên chuẩn bị bài lên lớp còn sơ sài, chưa đầu tư thời gian công sức và tâm huyết nên việc áp dụng những phương pháp mới để tạo ra sự hứng thú cho học sinh chưa được nhiều và thường xuyên. Về phía học sinh thường vẫn có tư tưởng học đối phó là chính, vì HS cho rằng môn GDCD là môn phụ, lại có kiến thức khó, trừu tượng. Môn GDCD cũng chưa phải là môn chính để xét tuyển phổ biến ở các trường ĐH trên cả nước.
Nội dung môn GDCD có nhiều bất cập. Một số bài học còn quá tải nên giáo viên không có nhiều cơ hội để tổ chức các hoạt động cho học sinh. Một số kiến thức, đặc biệt là Phần 1 “Công dân với việc hình thành thế giới quan và phương pháp luận khoa học” của lớp 10 và Phần 1 “Công dân với kinh tế” của lớp 11 hơi khó và trừu tượng đối với học sinh THPT. Khác với các môn học khác, môn GDCD có tính thời sự cao nên đòi hỏi giáo viên phải cập nhật thường xuyên, kịp thời.
Điều đó cũng có nghĩa là giáo viên môn GDCD phải chịu khó đầu tư nhiều thời gian cho chuyên môn của mình. Tài liệu và phương tiện dạy học mà Bộ Giáo dục và Đào tạo và nhà trường đầu tư cho môn học còn rất ít và chưa thật phù hợp. Phương tiện chủ yếu là do giáo viên tự làm nên vẫn đang gặp rất nhiều khó khăn. Đặc thù của môn học đòi hỏi phải có thời gian, điều kiện để cập nhật thường xuyên những thông tin mới phục vụ hoạt động dạy và học.
Do đó mà giáo viên môn GDCD cần phải có nhiều thời gian và phương tiện hiện đại.