Lời mở đầu, Danh mục bảng biểu, Danh mục từ viết tắt, Danh mục tài liệu tham khảo, bài khóa luận tốt nghiệp này đƣợc kết cấu theo 4 chƣơng nhƣ sau: Chƣơng I: Tổng quan vấn đề nghiên cứu Chƣơng II: Cơ sở lý luận về nhập khẩu và hiệu quả nhập khẩu Chƣơng III: Thực trạng hiệu quả nhập khẩu mặt hàng Inox từ thị trƣờng Trung Quốc của Công ty Cổ phần Vietnox Chƣơng IV: Định hƣớng phát triển và biện pháp nâng cao hiệu quả nhập khẩu mặt hàng Inox của Công ty Cổ phần Vietnox 5 CHƢƠNG II: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHẬP KHẨU VÀ HIỆU QUẢ NHẬP KHẨU 2. Cơ sở lý luận về hoạt động nhập khẩu 2. Khái niệm về nhập khẩu Nhập khẩu là một trong hai bộ phận cấu thành của hoạt động ngoại thƣơng, là hoạt động kinh doanh trên phạm vi quốc tế, là quá trình trao đổi hàng hóa giữa các quốc gia dựa trên nguyên tắc trao đổi ngang giá lấy tiền tệ làm môi giới. Nó không phải là hành vi buôn bán riêng lẻ mà là một hệ thống các quan hệ buôn bán trong nền kinh tế có cả tổ chức bên trong và bên ngoài.
Từ điển kinh tế học hiện đại của học viện công nghệ Massachuset định nghĩa “Hàng nhập khẩu là hàng hóa và dịch vụ đƣợc tiêu dùng ở một nƣớc nhƣng mua ở nƣớc khác”. Theo khoản 2 điều 28, chƣơng 2 Luật thƣơng mại Việt Nam năm 2005 quy định “Nhập khẩu hàng hóa là việc hàng hóa đƣợc đƣa từ lãnh thổ Việt Nam từ nƣớc ngoài hoặc khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam đƣợc coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật” Do vậy, bản chất của nhập khẩu là việc mua hàng hóa từ các tổ chức kinh tế, các công ty nƣớc ngoài và tiến hành tiêu thụ hàng hóa nhập khẩu tại thị trƣờng nội địa hoặc tái xuất khẩu với mục đích thu lợi nhuận và nối liền sản xuất với tiêu dùng. Mục tiêu hoạt động kinh doanh nhập khẩu là sử dụng có hiệu quả nguồn ngoại tệ để nhập khẩu vật tƣ, thiết bị kỹ thuật và dịch vụ phục vụ cho quá trình tái sản xuất mở rộng, nâng cao năng suất lao động, tăng giá trị ngày công, và giải quyết sự khan hiếm hàng hóa, vật tƣ trên thị trƣờng nội địa. Nhập khẩu có vai trò quan trọng trong nền kinh tế của một quốc gia, đảm bảo sự phát triển ổn định của những ngành kinh tế mũi nhọn mỗi nƣớc đồng thời khai thác triệt để lợi thế so sánh của quốc gia, góp phần thực hiện chuyên môn hóa cao trong lao động và cải thiện cán cân thanh toán quốc tế.
Đặc điểm của hoạt động nhập khẩu Hoạt động kinh doanh nhập khẩu có những đặc điểm riêng khác với kinh doanh nội địa. Những đặc điểm này có ảnh hƣởng lớn tới kinh doanh nhập khẩu. - Về thị trƣờng: Thị trƣờng nhập khẩu rất đa dạng. Mỗi quốc gia có lợi thế so sánh trong sản xuất những mặt hàng nhất định.
Do vậy nhà nhập khẩu có rất nhiều cơ hội để lựa chọn thị trƣờng cung cấp cho mình. Việc nhập khẩu hàng hóa từ những thị 6 trƣờng nào cần tính đến những lợi ích thu đƣợc cũng nhƣ những chi phí phải bỏ ra khi nhập khẩu từ thị trƣờng đó. - Về môi trƣờng pháp luật: Kinh doanh nhập khẩu chịu sự chi phối của hệ thống luật quốc gia và luật quốc tế. Giữa các nguồn luật này lại thƣờng có sự mâu thuẫn, xung đột với nhau.
Do đó khi tham gia kinh doanh nhập khẩu, mỗi doanh nghiệp cần nắm rõ nguồn luật điều chỉnh hợp đồng nhập khẩu để tránh những tranh chấp phát sinh. - Về phƣơng thức thanh toán: Có nhiều phƣơng thức khác nhau đƣợc sử dụng trong hoạt động thanh toán nhập khẩu. Phƣơng thức nhờ thu, phƣơng thức chuyển tiền, phƣơng thức tín dụng chứng từ, … Tiền tệ trong thanh toán thƣờng là ngoại tệ mạnh có sức chuyển đổi cao nhƣ Đô La Mỹ (USD), EURO, Bảng Anh,. Việc thanh toán hàng nhập khẩu lại thƣờng sử dụng các loại ngoại tệ nên chịu tác động lớn của tỷ giá hối đoái.
Vai trò của nhập khẩu Nhập khẩu là một hoạt động quan trọng của ngoại thƣơng. Nhập khẩu có tác động trực tiếp và quyết định đến sản xuất và đời sống trong nƣớc. Nhập khẩu là một nghiệp vụ của hoạt động ngoại thƣơng. Nó là việc mua hàng hóa và dịch vụ từ nƣớc ngoài về phục vụ nhu cầu trong nƣớc hoặc tái sản xuất trong nƣớc.
Nhập khẩu thể hiện mối liên hệ không thể thiếu giữa nền kinh tế quốc gia và nền kinh tế thế giới. Nhập khẩu để bổ sung các hàng hóa trong nƣớc không thể sản xuất hoặc sản xuất đƣợc nhƣng vẫn còn thiếu không đủ đáp ứng nhu cầu. Nhập khẩu còn là để thay thế khi mà nhập khẩu về những hàng hóa mà sản xuất trong nƣớc sẽ không có lợi bằng nhập khẩu. Trong điều kiện kinh tế nƣớc ta, vai trò của nhập khẩu đƣợc thể hiện ở những khía cạnh sau: - Nhập khẩu tạo điều kiện thúc đẩy nhanh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa đất nước.
Công nghiệp hóa là quá trình chuyển đổi nền kinh tế một cách căn bản từ lao động thủ công sang lao động bằng cơ khí ngày càng hiện đại hơn. Nhập khẩu có vai trò rất quan trọng trong việc nhập khẩu công nghệ mới trang bị cho các ngành kinh tế nhƣ điện và điện tử, công nghiệp đóng tàu, chế biến dầu khí, chế biến nông sản. Từ đó sẽ hƣớng ngành kinh tế theo hƣớng công nghiệp hóa. 7 - Nhập khẩu giúp bổ sung kịp thời những mặt thiếu cân đối của nền kinh tế, đảm bảo phát triển kinh tế cân đối và ổn định.
Một nền kinh tế muốn phát triển tốt cần đảm bảo sự cân đối theo những tỷ lệ nhất định nhƣ: Cân đối giữa khu vực 1 và khu vực 2; giữa tích lũy và tiêu dùng; giữa hàng hóa lƣợng tiền trong lƣu thông; giữa xuất khẩu và nhập khẩu và cán cân thanh toán quốc tế. Nhập khẩu có tác động rất tích cực thông qua việc cung cấp các điều kiện đầu vào làm cho sản xuất phát triển, mặt khác tạo điều kiện để các quốc gia chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, tận hƣởng đƣợc những lợi thế từ thị trƣờng thế giới và khắc phục những mặt mất cân đối thúc đẩy kinh tế quốc dân phát triển. - Nhập khẩu góp phần cải thiện và nâng cao mức sống của nhân dân. Nhập khẩu có vai trò thỏa mãn nhu cầu trực tiếp của nhân dân về hàng tiêu dùng, mà trong nƣớc không sản xuất đƣợc hoặc sản xuất không đủ nhƣ thuốc chữa bệnh, đồ điện gia dụng, lƣơng thực, thực phẩm,… Mặt khác nhập khẩu còn trực tiếp góp phần xây dựng những ngành nghề sản xuất hàng tiêu dùng, làm cho cả số lƣợng lẫn chủng loại hàng hóa tiêu dùng tăng, khả năng lựa chọn của ngƣời dân sẽ đƣợc mở rộng, đời sống ngày càng tăng lên.
- Nhập khẩu có vai trò tích cực đến thúc đẩy xuất khẩu. Sự tác động này thể hiện ở chỗ nhập khẩu tạo đầu vào cho sản xuất hàng xuất khẩu, điều này đặc biệt quan trọng đối với các nƣớc đang và kém phát triển, vì khả năng sản xuất của các quốc gia này còn có hạn. Do vậy, nhiều quan niệm còn cho rằng, đây chính là hiện tƣợng “lấy nhập khẩu nuôi xuất khẩu” và sự phát triển gia công xuất khẩu ở Trung Quốc, Việt Nam là những minh chứng cụ thể. Tạo môi trƣờng thuận lợi cho việc mở rộng thị trƣờng xuất khẩu hàng hóa của một quốc gia ra nƣớc ngoài, thông qua quan hệ nhập khẩu cũng nhƣ các hình thức thanh toán đòi hỏi kết hợp nhập khẩu với xuất khẩu.
Các hình thức nhập khẩu Một số hình thức nhập khẩu chủ yếu của doanh nghiệp Việt Nam : Nhập khẩu trực tiếp Nhập khẩu trực tiếp là hoạt động nhập khẩu độc lập của một doanh nghiệp kinh doanh nhập khẩu, trong đó, doanh nghiệp phải trực tiếp làm mọi khâu của quá trình kinh doanh nhập khẩu, nhƣ tìm kiếm đối tác, đàm phán ký kết hợp đồng, thực hiện 8 hợp đồng… và phải bỏ vốn để tổ chức kinh doanh nhập khẩu. Khi sử dụng hình thức này, các doanh nghiệp kinh doanh nhập khẩu phải hoàn toàn chịu trách nhiệm đối với các hoạt động của mình. Độ rủi ro của hình thức nhập khẩu trực tiếp cao hơn song lại đem lại lợi nhuận cao hơn so với các hình thức khác. Nhập khẩu ủy thác Nhập khẩu ủy thác là nhập khẩu hình thành giữa một doanh nghiệp trong nƣớc có vốn, có nhu cầu nhập khẩu nhƣng lại không có quyền tham gia vào các quan hệ xuất nhập khẩu trực tiếp hay xét thấy nhập khẩu trực tiếp không có lợi (bên ủy thác), đã ủy thác cho doanh nghiệp khác có chức năng trực tiếp giao dịch ngoại thƣơng (bên đƣợc ủy thác) tiến hàng nhập khẩu theo yêu cầu của mình.
Bên nhận ủy thác có nghĩa vụ đàm phán ký kết hợp đồng với đối tác nƣớc ngoài, làm thủ tục nhập khẩu theo yêu cầu của bên ủy thác và đƣợc nhận một khoản phí gọi là phí ủy thác. Quan hệ giữa bên ủy thác và bên nhận ủy thác đƣợc quy định đầy đủ trong hợp đồng ủy thác. Bán buôn đối lƣu Mua bán đối lƣu là một phƣơng thức giao dịch trao đổi hàng hóa, trong đó xuất khẩu kết hợp chặt chẽ với nhập khẩu, ngƣời bán đồng thời là ngƣời mua, lƣợng hàng giao đi có giá trị tƣơng đƣơng với lƣợng hàng nhập về. Nhƣ vậy, mua bán đối lƣu thực chất chỉ là sự trao đổi hàng hóa giữa các bên tham gia.
Đồng tiền chỉ đóng vai trò cơ bản là chức năng tính toán chứ không sử dụng vai trò là chức năng thanh toán. Ngƣời mua và ngƣời bán vừa phải làm thủ tục xuất hàng đi và làm thủ tục nhập hàng về. Do đó, hoạt động xuất khẩu kết hợp chặt chẽ với hoạt động nhập khẩu. Xét dƣới giác độ ngoại thƣơng, thực chất đây là hoạt động trao đổi hàng hóa không làm tăng hay giảm cán cân thƣơng mại của các quốc gia tham gia, hoạt động mua và bán chỉ là hình thức nên hoạt động xuất khẩu và nhập khẩu đóng vai trò hỗ trợ cho quan hệ trao đổi đó.
Nhập khẩu tái xuất Nhập khẩu tái xuất là hoạt động nhập khẩu vào một nƣớc nhƣng không phải để tiêu thụ trong nƣớc mà để xuất sang nƣớc khác nhằm thu lợi nhuận, nhƣng hàng nhập khẩu phải đƣợc đảm bảo là không đƣợc chế biến tại nƣớc tái xuất.