Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI VÀ XÂY DỰNG 1. HIỆU QUẢ KINH DOANH VÀ VAI TRÒ CỦA NÓ ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI VÀ XÂY DỰNG 1. Hiệu quả kinh doanh và những khái niệm liên quan 1. Khái niệm hiệu quả kinh doanh Tất cả các doanh nghiệp, các đơn vị sản xuất kinh doanh trong nền kinh tế thị trường dưới mọi hình thức sở hữu (doanh nghiệp Nhà nước, doanh nghiệp tư nhân, hợp tác xã, Công ty cổ phần, Công ty trách nhiệm hữu hạn) đều có những mục tiêu hoạt động sản xuất kinh doanh nhất định, phù hợp với mỗi thời kỳ và điều kiện cụ thể của mỗi đơn vị.
Nhưng về tổng thể mọi doanh nghiệp, trong cơ chế thị trường đều hướng tới mục tiêu là làm sao tối đa hóa lợi nhuận. Để đạt được các mục tiêu đó, mỗi doanh nghiệp phải xây dựng được cho mình một chiến lược kinh doanh đúng đắn, xây dựng được các kế hoạch thực hiện và đặt ra các mục tiêu chi tiết phù hợp với thực tế, và phù hợp với tiềm năng của doanh nghiệp, lấy đó làm cơ sở để huy động, sử dụng các nguồn lực tiến hành các hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm đạt được mục tiêu đề ra. Hiệu quả kinh doanh là vấn đề được các nhà quản lý kinh tế và quản trị kinh doanh rất quan tâm. Mọi hoạt động sản xuất kinh doanh của bất kỳ doanh nghiệp nào cũng đều hướng tới mục tiêu hiệu quả.
Các doanh nghiệp đều có mục tiêu chung là làm thế nào để một đồng vốn bỏ vào kinh doanh mang lại hiệu quả cao nhất, khả năng sinh lời nhiều nhất. Trong thực tế, còn có rất nhiều quan niệm khác nhau về hiệu quả kinh doanh: - Có tác giả cho rằng: Hiệu quả kinh doanh là kết quả thu được trong hoạt động kinh doanh, là doanh thu tiêu thụ hàng hoá. Quan niệm này, không Học viên: Hà Thị Trung Anh - Lớp: QTKD CH13.01 7 Trường ĐH Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội Luận văn thạc sĩ phù hợp với thực tế. Vì, quan niệm này đã đồng nhất hiệu quả kinh doanh với kết quả kinh doanh và chi phí kinh doanh không được đề cập đến, do vậy nếu kết quả thu được trong hai kỳ kinh doanh như nhau thì hoạt động kinh doanh ở hai kỳ kinh doanh ấy cũng đạt được một mức hiệu quả, mặc dù chi phí bỏ ra có thể khác nhau.
Mặt khác, thực tế cho thấy, doanh thu của doanh nghiệp có thể tăng lên nếu chi phí cho đầu tư các nguồn lực đưa vào kinh doanh tăng lên và do đó nếu tốc độ tăng của doanh thu nhỏ hơn tốc độ tăng của chi phí thì trong một số trường hợp, lợi nhuận của doanh nghiệp sẽ bị âm, doanh nghiệp bị thua lỗ. - Có tác giả lại cho rằng: Hiệu quả kinh doanh chính là phần chênh lệch tuyệt đối giữa kết quả thu được và chi phí bỏ ra để có được kết quả đó. Quan niệm này đã gắn kết giữa kết quả thu được với chi phí bỏ ra và coi hiệu quả kinh doanh là sự phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực (các chi phí). Tuy nhiên, kết quả và chi phí là những đại lượng luôn vận động, vì vậy quan niệm này còn chưa phản ánh được mối tương quan về lượng và chất giữa kết quả và chi phí.
- Có tác giả lại cho rằng: Hiệu quả kinh doanh phải phản ánh rõ trình độ sử dụng các nguồn lực trong hoạt động sản xuất kinh doanh. Quan niệm này đã chú ý đến sự vận động của kết quả kinh doanh và chi phí kinh doanh, mối quan hệ giữa kết quả thu được với chi phí bỏ ra để thu được kết quả đó. Mặc dù vậy, tác giả đưa ra quan niệm này chưa chỉ ra hiệu quả kinh doanh được đánh giá thông qua tiêu chí tuyệt đối hay tương đối. Mỗi quan niệm về hiệu quả kinh doanh nêu trên đều có những ưu, nhược điểm và chưa hoàn thiện.
Nhìn tồng quan: Hiệu quả kinh doanh là sự so sánh giữa các kết quả đầu ra với các yếu tố đầu vào của một tổ chức kinh tế được xét trong một kỳ nhất định, tùy theo yêu cầu của các nhà quản trị kinh doanh. Các tiêu chí tài chính phản ảnh hiệu quả kinh doanh là cơ sở khoa học để đánh giá trình độ của các nhà quản lý và căn cứ để đưa ra quyết định trong tương lai. Song độ chính xác Học viên: Hà Thị Trung Anh - Lớp: QTKD CH13.01 8 Trường ĐH Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội Luận văn thạc sĩ của thông tin từ các tiêu chí tài chính phản ánh hiệu quả kinh doanh phụ thuộc vào nguồn số liệu phân tích và thời gian, không gian phân tích. Sự so sánh giữa kết quả đầu ra so với các yếu tố đầu vào được tính theo công thức: - Về mặt so sánh tuyệt đối: Hiệu quả kinh doanh = Kết quả thu được - Chi phí các nguồn lực đầu vào để thu được kết quả đó.
Về mặt so sánh tương đối: Hiệu quả kinh Kết quả kinh doanh = doanh Chi phí kinh doanh 1. Bản chất của hiệu quả kinh doanh Theo nghĩa tổng quát, khái niệm hiệu quả hoạt động kinh doanh đã khẳng định bản chất của hiệu quả kinh doanh là phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực (lao động, máy móc, thiết bị, khoa học công nghệ và vốn) để đạt được mục tiêu cuối cùng của mọi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp là tối đa hóa lợi nhuận. Và hiệu quả kinh doanh càng cao càng có điều kiện mở mang và phát triển đầu tư mua sắm trang thiết bị, nâng cao đời sống cho người lao động, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ với Nhà nước. Việc tăng cường các nguồn lực đầu vào củng với việc kịp thời bổ sung, hoàn thiện các chính sách cơ chế quản lý thúc đẩy kinh doanh lại có thể tác động trở lại làm tăng hiệu quả kinh doanh.
Hiệu quả kinh doanh là vấn đề cốt lõi cả về lý luận lẫn thực tiễn, là mục tiêu trước mắt và lâu dài bao trùm xuyên suốt mọi hoạt động của doanh nghiệp. Hiệu quả kinh doanh là phạm trù kinh tế phản ánh quan hệ so sánh giữa kết quả trực tiếp và gián tiếp mà các chủ thể kinh tế thu được so với các chi phí trực tiếp và gián tiếp mà cá chủ thể kinh tế bỏ ra để đạt được kết quả đó. Kết quả hoạt động kinh doanh là những gì mà doanh nghiệp đạt được sau một quá trình nhất định, nó có thể là đại lượng cân, đong, đo, đếm được như Học viên: Hà Thị Trung Anh - Lớp: QTKD CH13.01 9 Trường ĐH Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội Luận văn thạc sĩ số lượng sản phẩm xuất ra, số lượng sản phẩm tiêu thụ, doanh thu, lợi nhuận, chi phí và cũng có thể là các đại lượng phản ánh mặt chất lượng (định tính) như: uy tín, thương hiệu doanh nghiệp, chất lượng sản phẩm. Như vậy, hiệu quả kinh doanh luôn là một phạm trù so sánh, thể hiện mối tương quan giữa cái bỏ ra với cái thu được, còn kết quả kinh doanh chỉ là yếu tố và là phương tiện để tính toán và phân tích hiệu quả.
Để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của xã hội và đối phó với tình trạng nguồn lực tài nguyên ngày càng khan hiếm đòi hỏi các doanh nghiệp phải khai thác và sử dụng các nguồn tài nguyên một cách hiệu quả. Xét đến cùng thì bản chất của hiệu quả kinh doanh là nâng cao năng suất lao động xã hội, đóng góp vào sự phát triển của doanh nghiệp và xã hội. Về mặt chất, hiệu quả kinh doanh phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực của một doanh nghiệp. Hiệu quả kinh doanh phản ánh mối quan hệ mật thiết giữa kết quả thực hiện và những mục tiêu kinh tế với những yêu cầu và mục tiêu chính trị, xã hội.
Về mặt lượng, hiệu quả kinh doanh biểu hiện mối tương quan giữa kết quả đạt được với chi phí bỏ ra. Doanh nghiệp chỉ hoạt động có hiệu quả khi kết quả thu được lớn hơn chi phí. Hiệu quả hoạt động kinh doanh được đo lường bằng một hệ thống tiêu chí nhất định. Mối quan hệ giữa kết quả kinh doanh và hiệu quả kinh doanh Để hiểu rõ hơn về bản chất của phạm trù hiệu quả kinh doanh, ta cần phân biệt sự khác nhau và mối quan hệ giữa hiệu quả kinh doanh và kết quả kinh doanh.
Hai khái niệm này rất dễ bị nhầm lẫn và hiểu như là một, nhưng thực ra chúng có điểm riêng biệt khá lớn. - Điểm giống nhau: Nhìn nhận ở khía cạnh bên ngoài thì kết quả kinh doanh và hiệu quả kinh doanh có những nét tương đồng. Bên cạnh đó, hiệu quả kinh doanh và kết quả kinh doanh có mối quan hệ thuận chiều với nhau nếu xét trên góc độ đo lường, ta có thể thấy: Học viên: Hà Thị Trung Anh - Lớp: QTKD CH13.01 10 Trường ĐH Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội Luận văn thạc sĩ Kết quả kinh doanh và hiệu quả kinh doanh đều là thước đo để giúp các nhà quản trị doanh nghiệp đánh giá tình hình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Kết quả kinh doanh và hiệu quả kinh doanh đều là các yếu tố đầu ra của một quá trình đầu tư các nguồn lực của doanh nghiệp.
Một kết quả và hiệu quả tốt sẽ là cơ hội giúp cho doanh nghiệp có thể tồn tại và phát triển. - Điểm khác nhau: Bên cạnh những biểu hiện bên ngoài, kết quả kinh doanh và hiệu quả kinh doanh lại có những khác biệt về số tuyệt đối phản ánh quy mô đầu ra của hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp sau một quá trình hoạt động kinh doanh nhất định mà họ bỏ công sức, tiền của và kết quả cần đạt cũng là mục tiêu cần thiết của doanh nghiệp. Kết quả hoạt động kinh doanh của một doanh nghiệp có thể là những đại lượng cân đong, đo đếm được nhu số sản phẩm tiêu thụ mỗi loại, doanh thu, lợi nhuận, thị phần và cũng có thể là các đại lượng phản ánh mặt chất lượng hoàn toàn có tính chất định tính như uy tín của doanh nghiệp. Trong khi đó, công thức tính hiệu quả kinh doanh lại cho thấy trong khái niệm về hiệu quả kinh doanh người ta đã sử dụng cả hai tiêu chí là kết quả (đầu ra) và chi phí (các nguồn lực đầu vào) để đánh giá hiệu quả kinh doanh.
Như vậy, xét về bản chất, hiệu quả và kết quả khác hẳn nhau.