MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Bối cảnh chung Trong thời đại 4.0 hiện nay, xu thế toàn cầu hóa diễn ra hết sức sôi động khắp hành tinh, mọi quốc gia đều có xu hƣớng hội nhập nền kinh tế thế giới để có những sự phát triển toàn diện, đem lại những lợi ích cho ngƣời dân của mình. Nền kinh tế Việt Nam cũng đang trong tiến trình hội nhập với kinh tế khu vực và thế giới. Hoạt động xuất nhập khẩu đã trở thành một trong những hoạt động rất cơ bản của nền kinh tế quốc gia và góp phần đắc lực vào trong công cuộc Công Nghiệp Hóa – Hiện Đại Hóa của đất nuớc.
Hoạt động xuất nhập khẩu thƣơng mại là sự trao đổi hàng hoá, dịch vụ giữa các nƣớc thông qua hành vi mua bán. Sự trao đổi đó là một hình thức của mối quan hệ xã hội và phản ánh sự phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế giữa những ngƣời sản xuất hàng hoá riêng biệt của các quốc gia. Chúng ta không thể phủ nhận đƣợc những vai tro to lớn mà nghề xuất nhập khẩu đem lại cho nền kinh tế hiện nay. Hoạt động xuất nhập khẩu thƣơng mại giúp tăng trƣờng nền kinh tế về mặt lƣợng.
Nhờ vào ngành xuất nhập khẩu là nền kinh tế Việt Nam luôn duy trì đƣợc tốc độ tăng trƣởng GDP ở mức cao. So với giai đoạn trƣớc khi xuất nhập khẩu ra đời và phát triển thì đó chính là sự khác biệt rất lớn nhờ đó mà nền kinh tế Việt Nam đã tăng đƣợc nhiều bậc và sánh ngang đƣợc với nhiều quốc gia trên thế giới. Thông qua hoạt động xuất nhập khẩu có thể làm tăng ngoại tệ thu đƣợc, cải thiện cán cân thanh toán, tăng thu cho ngân sách nhà nƣớc, kích thích đổi mới công nghệ, tiếp cận đƣợc với những hình thức kinh doanh mới, tạo thêm công ăn việc làm cho một lực lƣợng lớn ngƣời trong độ tuổi lao động, những ngƣời có trình độ cao, tao sự cạnh tranh giữa hàng hóa nội và ngoại nhập, nâng cao mức sống ngƣời dân. Ngoài ra, hoạt động xuất nhập khẩu thƣơng mại giúp chúng ta có thể kết hợp những nguồn lực của chính đất nƣớc, những tiềm năng nhƣ tài nguyên, lao động cùng những thiếu hụt nhƣ vốn, ký thuật để mở cửa nền kinh tế nhằm tranh thủ nguồn vốn viện trợ, kế thừa thành tựu khoa học kĩ thuật kết hợp với tiềm năng tạo nên sự tăng 2 trƣởng mạnh cho nền kinh tế, góp phần rút ngắn khoảng cách kinh tế của nƣớc ta với những quốc gia phát triển trên thế giới.
Cơ sở lý luận Các doanh nghiệp xuất nhập khẩu là những doanh nghiệp thực hiện trao đổi hàng hoá, dịch vụ giữa các nƣớc thông qua hành vi mua bán. Các doanh nghiệp xuất nhập khẩu góp phần giúp định hình rõ hơn về vai trò của hoạt động XNK trong một nền kinh tế. Hoạt động xuất nhập khẩu thƣơng mại của các DN XNK giúp tăng trƣờng nền kinh tế về mặt lƣợng. Trong quá trình mở cửa và hội nhập nền kinh tế các doanh nghiệp đặc biệt là các doanh nghiệp xuất nhập khẩu phụ thuộc rất nhiều vào nền kinh tế thế giới.
Các cơ hội và thách thức đặt ra cho các doanh nghiệp XNL rất nhiều, nó là sự sống còn của nhiều doanh nghiệp, nếu nhƣ doanh nghiệp tìm đƣợc nhiều bạn hàng thì sẽ xuất nhậpkhẩu đƣợc nhiều hàng hoá và sẽ thu đƣợc nhiều ngoại tệ cho quốc gia cũng nhƣ cho chính doanh nghiệp để đầu tƣ phát triển. Thông qua xuất nhập khẩu, doanh nghiệp nhanh chóng tiếp thu đƣợc khoa học kĩ thuật, từ đó có khả năng củng cố tổ chức sản xuất, nâng cao mẫu mã, chất lƣợng, uy thế và địa vị của doanh nghiệp trên thị trƣờng quốc tế. Từ đó, vai trò của các DN XNK là không thể bỏ qua và việc nắm rõ vai trò này là rất quan trọng. Cơ sở thực tiễn Công ty cổ phần xuất nhập khẩu khoáng sản Minexport, đứng trên gốc độ từ một doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu, mà trong đó nhập khẩu đang đóng vai trò chủ đạo thì việc tăng doanh số nhập khẩu là điều tất yếu để duy trì sự tồn tại của công ty.
Chính điều này cũng đòi hỏi ở công ty phải kh ông ngừng nâng cao hiệu quả hoạt động xuất nhập khẩu có nhƣ vậy mới có thể tăng hiệu quả kinh doanh. Bất kỳ doanh nghiệp xuất nhập khẩu đã tham gia hoạt động kinh doanh thì cũng phải chịu áp lực từ nhiều phía chứ không riêng gì Công ty cổ phần xuất nhập khẩu khoáng sản Minexport. Do đó khi muốn nắm bắt đƣợc vấn đề này, tôi xin đi sâu vào tìm hiểu tình hình nhập khẩu của công ty. Đồng thời tìm hiểu những nhân tố 3 có thể ảnh hƣởng đến tình hình nhập khẩu nhƣ sự lựa chọn phƣơng thức thanh toán, cũng nhƣ những nhân tố chủ quan và khách quan khác đã ảnh hƣởng trực tiếp và gián tiếp đến hiệu quả kinh doanh của công ty.
Thông qua đó, để đề ra những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động nhập khẩu tại Công ty, đây là mục đích chính của đề tài thực hiện. Không ngoài mục đích mang tính cập nhật trong chuyên đề nên các số liệu phân tích cũng nhƣ tình hình hoạt động của công ty nằm trong khoảng thời gian từ năm 2017 đến năm 2019. Xuất phát từ những vai trò của việc nâng cao hiệu quả nhập khẩu, nhìn nhận thực tế khách quan tại Công ty cổ phần xuất nhập khẩu khoáng sản Minexport, mong muốn đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh XNK tại Minexport trong giai đoạn tới, tác giảchọn đề tài: “Nâng cao hiệu quả kinh doanh Nhập khẩu tại Công ty cổ phần xuất nhập khẩu khoáng sản Minexport” làm đề tài nghiên cứu luận văn thạc sỹ. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài Nghiên cứu về vấn đề hiệu quả kinh doanh nhập khẩu nói riêng, các đề tài rất da dạng và nghiên cứu ở nhiều góc cạnh khác nhau.
Cụ thể: Xét về các đề tài nghiên cứu về hiệu quả kinh doanh nhập khẩu, bài toán nâng cao hiệu quả kinh doanhnhập khẩu là vấn đề mà bất cứ một Công ty nàocũng mong muốn giải đƣợc vì vậy mà không chỉ trên thế giới mà ở Việt Nam cũngcó rất nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này. Tại Việt Nam, không chỉ các cócác sách báo mà còn có cả các công trình nghiên cứu khoa học,luận văn thạc sỹ nghiên cứu về vấn đề này. Hiện nay, có rất nhiều công trình nghiên cứu của các tác giả liên quan đến hiệu quả kinh doanh nhậpkhẩu nhƣ sau: Các đề tài nghiên cứu về nâng cao hiệu quả kinh doanh nhập khẩu: (1) Đề tài nghiên cứu: “Nâng cao hiệu quả kinh doanh nhập khẩu hóa chất và vật tư y tế từ thị trường Trung Quốc tại công ty TNHH Sản xuất-Kinh doanh hóa chất và vật tư KHKT”.Tác giả: Phạm Thị Mai – Đại học Thƣơng mại, năm 2017. Về mặt lý luận, đề tài này tổng quan cơ sở lý luận về hiệu quả kinh doanh và nâng cao hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp, sau đó tiến 4 hành phân tích, đánh giá thực trạng hiệu quả kinh doanh nhập khẩu hóa chất và vật tƣ y tế từ thị trƣờng Trung Quốc tại công ty TNHH Sản xuất-Kinh doanh hóa chất và vật tƣ KHKT, từ đó xây dựng các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh hóa chất và vật tƣ y tế nhập khẩu tại thị trƣờng Trung Quốc của Công ty.
Về mặt thực tiễn, luận văn này đã đi sâu vào phân tích mặt hàng nhập khẩu hóa chất và vật tƣ y tế để phục vụ cho việc khai thác mặt hàng này của Công ty. Tuy nhiên, việc phân tích này còn gặp một số hạn chế nhất định nhƣ chƣa nêu ra đƣợc các chỉ tiêu cụ thể về hiệu quả kinh doanh nhập khẩu và chƣa đánh giá sâu sắc đƣợc các chỉ tiêu đó thông qua hoạt động nhập khẩu của Công ty. Luận văn cho thấy những kết quả đạt đƣợc về mặt hiệu quả kinh doanh nhập khẩu hóa chất và vật tƣ y tế từ thị trƣờng Trung Quốc tại công ty TNHH Sản xuất- Kinh doanh hóa chất và vật tƣ KHKT, doanh số, lợi nhuận nhập khẩu liên tục có xu hƣớng tăng đều và đem lại hiệu quả kinh doanh tốt cho Công ty. Tuy nhiên, những hạn chế là không tránh khỏi, đó là những hạn chế liên quan đến quy trình, nguồn nhân lực cũng nhƣ các vấn đề về kế hoạch hóa trong thực hiện các hoạt động nhập khẩu.
Đề tài cũng đƣa ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh nhập khẩu hóa chất và vật tƣ y tế từ thị trƣờng Trung Quốc tại công ty TNHH Sản xuất- Kinh doanh hóa chất và vật tƣ KHKT, trong đó có các giải pháp về xây dựng, phát triển quy trình, về nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực,… (2) LV thạc sỹ: “Một số giải pháp nâng cao hiệu quả kinh doanh nhập khẩu thép tại Công ty TNHH Thương mại Hòa Phát”.Tác giả thực hiện: Hoàng Ánh Dƣơng - ĐHTM năm 2013. Về mặt lý luận, luận văn này đã nêu ra đƣợc lý luận chung về hoạt động nhập khẩu để phục vụ cho quá trình nghiên cứu. Về mặt thực tiễn, luận văn này đã nêu ra đƣợc tổng quan về thị trƣờng nhập khẩu, nhu cầu về mặt hàng thép giai đoạn 2012-2013, nêu ra đƣợc một số giải pháp về vốn, về nhân lực…và một số chỉ tiêu cụ thể về lý thuyết. Đồng thời, luận văn đã nêu lên đƣợc thực trạng hoạt động nhập khẩu của Công ty tại thời điểm đó, tác 5 giảđã đƣa ra đƣợc các hạn chế còn tồn đọng và đánh giá thành công đạt đƣợc của Công ty về hoạt động nhập khẩu mặt hàng thép này; song chƣa nêu ra đƣợc các nguyên nhân dẫn đến các hạn chế đó và các nguyên nhân này có ảnh hƣởng trực tiếp đến hoạt động nhập khẩu của Công ty hay không.
Một số kiến nghị với nhà nƣớc và với Công ty chƣa đƣợc chân thực và xác đáng. (3) Đề tài nghiên cứu: “Nâng cao hiệu quả kinh doanh nhập khẩu vật tư, thiết bị đường sắt tại Công ty Xuất nhập khẩu và cung ứng vật tư đường sắt VIRASIMEX” của tác giả Nguyễn Tiến Dũng - Đại học Ngoại Thƣơng thực hiện. Về mặt lý luận, đề tài đã tổng quan cơ sở lý luận về kinh doanh nhập khẩu nói chung và những đặc thù trong kinh doanh nhập khẩu vật tƣ, thiết bị đƣờng sắt nói riêng. Điểm này rất quan trọng giúp làm cơ sở lý luận để triển khai phân tích các nội dung thực trạng ở chƣơng sau của đề tài.