CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1.Một số lý luận chung về kế toán bán hàng trong doanh nghiệp thương mại 1.1 Một số khái niệm cơ bản về kế toán bán hàng trong doanh nghiệp thương mại 1.1 Khái niệm bán hàng Để đi sâu nghiên cứu và hiểu thêm bản chất của kế toán bán hàng thì trước hết phải hiểu một số thuật ngữ được hiểu trong kế toán bán hàng. Theo giáo trình “Kế toán tài chính” do GS.TS Ngô Thế Chi và TS. Trương Thị Thuỷ đồng chủ biên, NXB Tài chính năm 2010 thì khái niệm bán hàng được nêu như sau: “Bán hàng là việc chuyển quyền sở hữu hàng sản phẩm, hàng hoá gắn với phần lớn lợi ích hoặc rủi ro cho khách hàng đồng thời được khách hàng thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán. Bán hàng là giai đoạn cuối cùng của quá trình sản xuất – kinh doanh, đây là quá trình chuyển hoá vốn từ hình thái vốn sản phẩm, hàng hoá sang hình thái vốn tiền tệ hoặc vốn trong thanh toán”.
Đây cũng chính là quá trình vận động của vốn kinh doanh từ hình thái hiện vật sang hình thái giá trị, hình thành nên kết quả SXKD giúp cho DN thu hồi vốn để thực hiện quá trình kinh doanh ở chu kỳ tiếp theo.2 Khái niệm doanh thu và các khoản giảm trừ doanh thu - Căn cứ vào văn bản pháp luật về Chuẩn mực kế toánViệt Nam và Chế độ kế toán DN theo Chuẩn mực số 01(VAS01) “Chuẩn mực chung” và được cụ thể hóa trong Chuẩn mực số 14 (VAS14) “DT và thu nhập khác” các khái niệm được hiểu như sau: 1.1 Khái niệm doanh thu: Theo chuẩn mực kế toán số 14: - Doanh thu: Là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu. - Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ: Là toàn bộ số tiền thu được hoặc số tiền sẽ thu được từ các giao dịch và nghiệp vụ phát sinh doanh thu như bán sản phẩm, SVTH: Nguyễn Thị Hồng 5 Lớp: K17D _SB Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Lương Thị Hồng Ngân hàng hóa, cung cấp dịch vụ cho khách hàng bao gồm các khoản phụ thu và phí thu thêm ngoài giá bán (nếu có). - Doanh thu thuần: Là chênh lệch giữa tổng doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ với khoản giảm trừ doanh thu (chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lại, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất nhập khẩu nộp về hàng đã tiêu thụ, thuế giá trị gia tăng của hàng đã tiêu thị nếu doanh nghiệp nộp theo phương pháp trực tiếp).2 Các khoản giảm trừ doanh thu Các khoản giảm trừ DT là các khoản phát sinh trong quá trình bán hàng, theo quy định cuối kỳ được trừ vào DT thực tế.
Theo chuẩn mực kế toán số 14, các khoản giảm trừ khỏi DT bao gồm: + Chiết khấu thương mại: Là khoản tiền chênh lệch giá bán nhỏ hơn giá niêm yết doanh nghiệp đã giảm trừ cho người mua hàng do việc người mua hàng đã mua sản phâm, hàng hoá dịch vụ với khối lượng lớn theo thoả thuận về chiết khấu thương mại đã ghi trên Hợp đồng kinh tế mua bán hoặc cam kết mua, bán hàng. + Giảm giá hàng bán: Là khoản giảm trừ cho người mua do hàng hóa kém phẩm chất, sai quy cách hoặc lạc hậu thị hiếu. + Giá trị hàng bán bị trả lại: Là giá trị khối lượng hàng bán đã xác định là tiêu thụ bị khách hàng trả lại và từ chối thanh toán.3 Khái niệm giá vốn Khái niệm giá vốn Giá vốn hàng bán là giá trị thực tế xuất kho của số sản phẩm (hoặc gồm cả chi phí mua hàng phân bổ cho hàng hóa đã bán ra trong kỳ đối với doanh nghiệp thương mại), hoặc là cả giá thành thực tế sản phẩm hoàn thành và được xác định là tiêu thụ và các khoản đươc tính vào giá vốn để xác định kết quả kinh doanh trong kỳ. Một số lý thuyết về kế toán bán hàng trong doanh nghiệp thương mại 1.1 Đặc điểm kế toán bán hàng trong DNTM Phương thức bán hàng Bán buôn hàng hóa Khái niệm: Bán buôn là phương thức bán mà kết thúc quá trình bán hàng, hàng hóa vẫn còn trong lưu thông.
SVTH: Nguyễn Thị Hồng 6 Lớp: K17D _SB Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Lương Thị Hồng Ngân Phân loại: Căn cứ vào địa điểm giao nhận và giao hàng, bán buôn được chia thành 2 hình thức: Bán buôn qua kho: Là bán buôn hàng hóa mà hàng được bán từ kho bảo quản của DN (hàng hóa vận động từ kho của DN). Có hai hình thức bán buôn qua kho: Bán buôn qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp: Theo hình thức này bên mua đề cử đại diện đến kho của DNTM để nhận hàng. DNTM xuất kho hàng hóa, giao trực tiếp cho đại diện bên mua.Sau khi đại diện bên mua nhận đủ hàng, đã thanh toán tiền hoặc chấp nhận nợ, hàng hóa được xác định là tiêu thụ.
Bán buôn qua kho theo hình thức gửi hàng: Bên bán căn cứ vào hợp đồng kinh tế đã ký hoặc theo đơn đặt hàng xuất kho gửi hàng cho người mua bằng phương tiện vận tải của mình hoặc thuê ngoài. Chi phí vận chuyển gửi hàng có thể do bên bán hoặc bên mua chịu. Hàng gửi đi vẫn thuộc quyền sở hữu của DN đến khi bên mua nhận được hàng, chứng từ và chấp nhận thanh toán thì quyền sở hữu hàng hóa mới được giao từ người bán sang người mua. Bán buôn vận chuyển thẳng Theo hình thức này, DNTM sau khi mua hàng, nhận hàng mua, không đưa về qua kho mà chuyển bán thẳng cho bên mua thứ ba.
Có thể thực hiện theo hai hình thức: Bán hàng vận chuyển thẳng theo hình thức giao trực tiếp (cũng gọi là hình thức giao tay ba): Theo hình thức này DNTM sau khi mua hàng, nhận hàng mua và giao trực tiếp cho đại diện bên mua tại kho người bán. Sau khi giao hàng, đại diện của bên mua ký nhận đủ hàng, bên mua đã thanh toán tiền hàng hoặc chấp nhận nợ, hàng hóa được xác nhận là tiêu thụ. Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức gửi hàng: Theo hình thức này, DNTM sau khi mua hàng, nhận hàng mua, bằng phương tiện vận tải của mình thuê ngoài chuyển hàng đến giao cho bên mua ở một địa điểm đã được thỏa thuận. Hàng hóa chuyển bán trong trường hợp này vẫn thuộc quyền sở hữu của DNTM.Khi nhận được tiền của bên mua thanh toán hoặc giấy báo có của bên mua đã nhận được hàng và chấp nhận thanh toán thì hàng được xác nhận là tiêu thụ.
SVTH: Nguyễn Thị Hồng 7 Lớp: K17D _SB Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Lương Thị Hồng Ngân Bán lẻ hàng hóa: Khái niệm: Là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng hoặc các tổ chức kinh tế hoặc các đơn vị tập thể mua về để tiêu dùng nội bộ. Phân loại: Phương thức này thường có 3 hình thức: Hình thức bán lẻ thu tiền tập trung: Hình thức này việc thu tiền của người mua và giao hàng cho người mua tách rời nhau. Mỗi quầy có một nhân viên thu tiền làm nhiệm vụ thu tiền của khách, viết hóa đơn hoặc tích sao kê cho khách để khách đến nhận hàng ở quầy do nhân viên bán hàng giao.
Hết ca, hết ngày bán hàng, nhân viên bán hàng căn cứ vào hóa đơn, tích giao hàng cho khách hoặc kiểm kê hàng hóa hàng tồn quầy để xác định số lượng hàng đó bán trong ngày, trong ca và lập báo cáo bán hàng. Nhân viên thu tiền nộp hàng cho thủ quỹ và làm giấy nộp tiền. Hình thức bán lẻ thu tiền trực tiếp: Theo hình thức này, nhân viên bán hàng trực tiếp thu tiền và giao hàng cho khách. Hết ca, hết ngày bán hàng nhân viên phảikiểm kê kiểm tra hàng hóa tồn quầy xác định số hàng đã bán được trong ca, trong ngày để lập báo cáo bán hàng đồng thời lập giấy nộp tiền và nộp cho thủ quỹ.
Hình thức bán hàng tự phục vụ: Theo hình thức này, khách hàng tự chọn lấy hàng hóa sau đó mang đến bộ phận thu tiền để thanh toán tiền hàng. Nhân viên thu tiền sẽ lập hóa đơn bán hàng và thu tiền của khách hàng. Phương thức bán hàng đại lý: Là phương thức bán hàng mà trong đó DNTM giao hàng cho cơ sở nhận bán đại lý, ký gửi để DN này trực tiếp bán hàng. Sau khi bán được hàng cơ sở đại lý thanh toán tiền hàng cho DNTM và được hưởng một khoản tiền gọi là hoa hồng đại lý.Số hàng chuyển giao cho cơ sở đại lý vẫn thuộc quyền của DNTM, đến khi nào cơ sở đại lý thanh toán tiền hoặc chấp nhận thanh toán tiền thì nghiệp vụ bán hàng mới hoàn thành.2 Phương thức thanh toán Hiện nay các doanh nghiệp thương mại thường áp dụng hai phương thức thanh toán: Phương thức thanh toán chậm trả và phương thức thanh toán trực tiếp.
Sau khi giao hàng cho bên mua được chấp nhận thanh toán thì bên bán có thể nhận tiền hàng theo nhiều phương thức khác nhau. Hiện nay các DNTM thường áp dụng các phuơng thức thanh toán sau: SVTH: Nguyễn Thị Hồng 8 Lớp: K17D _SB Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Lương Thị Hồng Ngân Phương thức thanh toán trực tiếp Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển từ người mua sang người bán ngay sau khi chuyển quyền sở hữu hàng hóa. Thanh toán trực tiếp có thể bằng tiền mặt, ngân phiếu, séc hoặc cũng có thể bằng hàng hóa.
Ở hình thức này, sự vận động của tiền gắn với sự vận động của hàng hóa. Phương thức thanh toán trả chậm Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển giao sau một khoảng thời gian nhất định so với thời điểm chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa, do đó hình thành khoản nợ phải thu của khách hàng. Nợ phải thu khách hàng phải được hạch toán và quản lý chi tiết cho từng đối tượng phải thu và ghi chép, theo dõi theo từng lần thanh toán. Ở hình thức này, sự vận động của hàng hóa và tiền tệ có khoảng cách về không gian và thời gian.3 Các hình thức thanh toán Thanh toán trực tiếp bằng tiền mặt Là hình thức thanh toán trực tiếp giữa người mua và người bán.