Nâng Cao Hiệu Quả Hoạt Động Của Tổng Công Ty Đầu Tư Vốn Nhà Nước Ở Việt Nam

Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế… 245 trang · Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh · 2021.

• Tác giả: Nguyễn Thanh Đoàn
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Chí Hải
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Nâng Cao Hiệu Quả Hoạt Động Của Tổng Công Ty Đầu Tư Và Kinh Doanh Vốn Nhà Nước Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG, HÌNH
• DANH MỤC PHỤ LỤC
• MỞ ĐẦU
• Sự cần thiết nghiên cứu và tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Những đóng góp khoa học mới của Luận án
• Bố cục của Luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ CÔNG TY ĐẦU TƯ VỐN NHÀ NƯỚC
• 1.1. Các nghiên cứu thực nghiệm nước ngoài về công ty đầu tư vốn nhà nước
• 1.1.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến mức sở hữu của SWF tại các doanh nghiệp mục tiêu
• 1.1.2. Các tác động từ đầu tư, hiệu quả hoạt động của SWF
• 1.1.3. Vấn đề minh bạch và cơ chế quản trị của SWF
• 1.2. Các nghiên cứu thực nghiệm trong nước về công ty đầu tư vốn nhà nước
• 1.2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến mức sở hữu của SCIC ở các doanh nghiệp mục tiêu
• 1.2.2. Tác động từ đầu tư, hiệu quả hoạt động của SCIC
• 1.2.3. Vấn đề minh bạch và cơ chế quản trị của SCIC
• 1.3. Khoảng trống nghiên cứu và hướng nghiên cứu của đề tài
• 1.4. Tóm tắt chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CÔNG TY ĐẦU TƯ VỐN NHÀ NƯỚC
• 2.1. Các khái niệm liên quan
• 2.1.1. Quỹ đầu tư quốc gia trên thế giới
• 2.1.2. Công ty đầu tư vốn nhà nước ở Việt Nam
• 2.1.3. Doanh nghiệp mục tiêu
• 2.2. Các lý thuyết về công ty đầu tư vốn nhà nước
• 2.2.1. Lý thuyết về tích tụ và tập trung vốn của C. Mác
• 2.2.2. Lý luận về vai trò kinh tế nhà nước và quan điểm về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
• 2.2.3. Lý thuyết quyền sở hữu (người đại diện)
• 2.2.4. Lý thuyết thương mại quốc tế
• 2.2.5. Lý thuyết tối đa hóa tự chủ
• 2.2.6. Lý thuyết quản lý tài chính
• 2.2.7. Lý thuyết phục vụ
• 2.2.8. Lý thuyết các bên liên quan
• 2.3. Hiệu quả hoạt động của công ty đầu tư vốn nhà nước
• 2.3.1. Khái niệm về hiệu quả hoạt động
• 2.3.2. Về hiệu quả hoạt động kinh doanh vốn nhà nước
• 2.3.3. Các thước đo phản ánh hiệu quả hoạt động của công ty đầu tư vốn nhà nước
• 2.3.3.1. Các thước đo hiệu quả về mặt tài chính
• 2.3.3.2. Các thước đo hiệu quả về mặt phi tài chính
• 2.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến mức sở hữu của công ty đầu tư vốn nhà nước
• 2.5. Khung phân tích của Luận án
• 2.6. Tóm tắt chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ NGUỒN DỮ LIỆU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp luận
• 3.2.1. Phép biện chứng duy vật
• 3.2.2. Phương pháp trừu tượng hóa khoa học
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
• 3.3.1. Phương pháp nghiên cứu định tính
• 3.3.1.1. Phương pháp thống kê mô tả
• 3.3.1.2. Phương pháp so sánh đối chiếu
• 3.3.1.3. Phương pháp phân tích, tổng hợp
• 3.3.1.4. Phương pháp phỏng vấn chuyên gia
• 3.3.2. Phương pháp nghiên cứu định lượng
• 3.3.2.1. Phương pháp hồi quy System GMM
• 3.3.2.2. Phương pháp hồi quy phân vị
• 3.4. Mô hình nghiên cứu
• 3.4.1. Mô hình nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến mức sở hữu của SWF
• 3.4.2. Mô hình nghiên cứu tác động của SWF đến hiệu quả doanh nghiệp mục tiêu
• 3.5. Các giả thuyết nghiên cứu
• 3.5.1. Giả thuyết về các nhân tố ảnh hưởng đến mức sở hữu của SWF
• 3.5.1.1. Biến quy mô của doanh nghiệp mục tiêu
• 3.5.1.2. Biến hiệu quả của doanh nghiệp mục tiêu
• 3.5.1.3. Biến đòn bẩy tài chính của doanh nghiệp mục tiêu
• 3.5.1.4. Biến cơ hội tăng trưởng của doanh nghiệp mục tiêu
• 3.5.1.5. Biến tiền mặt của doanh nghiệp mục tiêu
• 3.5.1.6. Biến số lao động của doanh nghiệp mục tiêu
• 3.5.2. Giả thuyết về tác động của SWF đến hiệu quả doanh nghiệp mục tiêu
• 3.5.2.1. Giả thuyết 1: Tác động của SWF đến hiệu quả doanh nghiệp mục tiêu tốt hơn ở những doanh nghiệp có hiệu quả tài chính cao
• 3.5.2.2. Giả thuyết 2: Tác động tiêu cực của SWF đến hiệu quả phi tài chính tệ hơn ở những doanh nghiệp có hiệu quả phi tài chính quá cao
• 3.6. Nguồn dữ liệu nghiên cứu
• 3.7. Tóm tắt chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA TỔNG CÔNG TY ĐẦU TƯ VÀ KINH DOANH VỐN NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM
• 4.1. Tổng quan về Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước ở Việt Nam
• 4.1.1. Khái quát thực trạng hoạt động của doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam
• 4.1.2. Sự ra đời của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước là một tất yếu khách quan phù hợp với quy luật kinh tế thị trường
• 4.1.3. Quá trình phát triển của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước
• 4.1.4. Chức năng và nhiệm vụ của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước
• 4.1.5. Bộ máy tổ chức của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước
• 4.1.6. Kết quả hoạt động của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước
• 4.1.6.1. Kết quả hoạt động kinh doanh của SCIC
• 4.1.6.2. Một số khoản đầu tư tiêu biểu của SCIC
• 4.2. Thực trạng hiệu quả hoạt động của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước ở Việt Nam
• 4.2.1. Thực trạng về quan hệ sở hữu SCIC tại các doanh nghiệp mục tiêu
• 4.2.1.1. Thống kê mô tả sở hữu
• 4.2.1.2. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến mức sở hữu của SCIC và so sánh với các SWF
• 4.2.1.3. So sánh chiến lược sở hữu SCIC với các SWF
• 4.2.2. Thực trạng hiệu quả tài chính của SCIC
• 4.2.2.1. Hiệu quả tài chính của SWF với mẫu gồm toàn bộ doanh nghiệp
• 4.2.2.2. Hiệu quả tài chính của SCIC
• 4.2.2.3. So sánh hiệu quả tài chính của SCIC và các SWF
• 4.2.3. Thực trạng hiệu quả phi tài chính của SCIC
• 4.2.3.1. Hiệu quả phi tài chính của SWF với mẫu gồm toàn bộ doanh nghiệp niêm yết
• 4.2.3.2. Hiệu quả phi tài chính của SCIC
• 4.2.3.3. So sánh hiệu quả phi tài chính của SCIC và các SWF
• 4.2.4. Thực trạng quan hệ tổ chức giữa SCIC với các cơ quan nhà nước, với các doanh nghiệp mục tiêu
• 4.3. Nhận xét chung về hiệu quả hoạt động của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước ở Việt Nam
• 4.3.1. Những thành công của SCIC và nguyên nhân thành công của SCIC
• 4.3.1.1. Những thành công của SCIC
• 4.3.1.2. Nguyên nhân thành công của SCIC
• 4.3.2. Mặt hạn chế của SCIC và nguyên nhân hạn chế của SCIC
• 4.3.2.1. Mặt hạn chế của SCIC
• 4.3.2.2. Nguyên nhân hạn chế của SCIC
• 4.4. Tóm tắt chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA TỔNG CÔNG TY ĐẦU TƯ VÀ KINH DOANH VỐN NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM
• 5.1. Quan điểm nâng cao hiệu quả hoạt động của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước ở Việt Nam
• 5.1.1. Cơ sở đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của SCIC
• 5.1.1.1. Quan điểm của Đảng, Nhà nước về mô hình công ty đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước
• 5.1.1.2. Từ phân tích kết quả hoạt động của SCIC
• 5.1.1.3. Từ mục tiêu phát triển của SCIC đến năm 2030 tầm nhìn đến năm 2035
• 5.1.1.4. Kinh nghiệm từ các SWF trên thế giới
• 5.1.2. Những quan điểm cơ bản nâng cao hiệu quả hoạt động của SCIC
• 5.2. Các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước ở Việt Nam
• 5.2.1. Nhóm giải pháp về sở hữu và chức năng đại diện vốn chủ sở hữu của SCIC tại các doanh nghiệp mục tiêu
• 5.2.1.1. Giải pháp về sở hữu vốn nhà nước tại doanh nghiệp mục tiêu của SCIC
• 5.2.1.2. Hoàn thiện mô hình đại diện vốn chủ sở hữu tại các doanh nghiệp
• 5.2.1.3. Giải pháp về tác động mức sở hữu của SCIC tại doanh nghiệp mục tiêu
• 5.2.1.4. Giải pháp về tăng cường quan hệ sở hữu nhà nước, doanh nghiệp
• 5.2.2. Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động cấp doanh nghiệp SCIC
• 5.2.2.1. Giải pháp nâng cao hiệu quả tài chính của SCIC
• 5.2.2.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả phi tài chính của SCIC
• 5.2.2.3. Giải pháp về chiến lược đầu tư của SCIC
• 5.2.2.4. Nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp, chất lượng nhân sự và có cơ chế độ đãi ngộ nhân viên
• 5.2.2.5. Mở rộng hợp tác đầu tư quốc tế
• 5.2.2.6. Phát triển thị trường vốn trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4
• 5.2.3. Nhóm giải pháp cấp nhà nước
• 5.2.3.1. Chính phủ cần tăng cường tính chủ động của SCIC trong hoạt động đầu tư
• 5.2.3.2. Cần có hệ thống pháp lý phù hợp với mô hình của SCIC
• 5.2.3.3. Chính phủ cần xác định vai trò quan trọng của SCIC trong quá trình cổ phần hoá DNNN
• 5.2.3.4. Chính phủ tăng cường công tác giám sát quản lý vốn nhà nước
• 5.2.3.5. Xác lập mối quan hệ giữa SCIC và CMSC cụ thể hơn
• 5.3. Tóm tắt chương 5
• CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• CÁC PHỤ LỤC
• Phụ lục 1: Bảng phỏng vấn sâu với câu hỏi mở (lãnh đạo SCIC, doanh nghiệp nhận đầu tư của SCIC, chuyên gia trong ngành tài chính, vốn nhà nước)
• Phụ lục 2: Bảng tổng hợp phỏng vấn sâu với câu hỏi mở
• Phụ lục 3: Kết quả hoạt động 10 doanh nghiệp mục tiêu của SCIC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nâng Cao Hiệu Quả Hoạt Động Tổng Công Ty Đầu Tư Vốn Nhà Nước

Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam. Việc nâng cao hiệu quả hoạt động của SCIC không chỉ giúp tối ưu hóa hoạt động đầu tư mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế. SCIC cần phải cải thiện các phương pháp quản lý và đầu tư để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

1.1. Vai Trò Của SCIC Trong Nền Kinh Tế Việt Nam

SCIC là cơ quan đại diện cho nhà nước trong việc quản lý vốn đầu tư. Sự phát triển của SCIC có ảnh hưởng lớn đến hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp nhà nước, từ đó tác động đến sự phát triển kinh tế quốc gia.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Việc Nâng Cao Hiệu Quả Hoạt Động

Nâng cao hiệu quả hoạt động của SCIC giúp tăng cường khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp nhà nước, đồng thời tạo ra nguồn thu cho ngân sách nhà nước, góp phần vào sự phát triển kinh tế bền vững.

II. Những Thách Thức Trong Hoạt Động Của Tổng Công Ty Đầu Tư Vốn Nhà Nước

Mặc dù SCIC đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các vấn đề như quản lý vốn, minh bạch thông tin và chiến lược đầu tư chưa thực sự hiệu quả đang cản trở sự phát triển của SCIC.

2.1. Vấn Đề Quản Lý Vốn Tại SCIC

Quản lý vốn hiệu quả là một trong những thách thức lớn nhất mà SCIC phải đối mặt. Việc sử dụng vốn nhà nước chưa đạt hiệu quả tối ưu, dẫn đến lãng phí và thất thoát.

2.2. Thiếu Minh Bạch Trong Hoạt Động Đầu Tư

Tính minh bạch trong các hoạt động đầu tư của SCIC còn hạn chế, gây khó khăn trong việc đánh giá hiệu quả hoạt động và thu hút nhà đầu tư.

III. Phương Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Hoạt Động Của SCIC

Để nâng cao hiệu quả hoạt động, SCIC cần áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại và chiến lược đầu tư thông minh. Việc cải cách mô hình quản lý và tăng cường hợp tác quốc tế là những giải pháp quan trọng.

3.1. Cải Cách Mô Hình Quản Lý Vốn

Cải cách mô hình quản lý vốn giúp SCIC tối ưu hóa quy trình đầu tư và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước.

3.2. Tăng Cường Hợp Tác Quốc Tế

Hợp tác với các quỹ đầu tư quốc gia khác sẽ giúp SCIC học hỏi kinh nghiệm và áp dụng các chiến lược đầu tư hiệu quả hơn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Về SCIC

Các nghiên cứu thực tiễn cho thấy SCIC đã có những bước tiến đáng kể trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động. Tuy nhiên, cần có thêm các nghiên cứu sâu hơn để đánh giá toàn diện hơn về hiệu quả đầu tư của SCIC.

4.1. Kết Quả Hoạt Động Đầu Tư Của SCIC

Kết quả hoạt động đầu tư của SCIC trong những năm qua cho thấy sự tăng trưởng ổn định, nhưng vẫn cần cải thiện để đạt được mục tiêu dài hạn.

4.2. Đánh Giá Hiệu Quả Hoạt Động Của SCIC

Đánh giá hiệu quả hoạt động của SCIC cần dựa trên các tiêu chí tài chính và phi tài chính, từ đó đưa ra các giải pháp cải thiện.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Tổng Công Ty Đầu Tư Vốn Nhà Nước

Tương lai của SCIC phụ thuộc vào khả năng thích ứng với các thay đổi của thị trường và việc áp dụng các chiến lược đầu tư hiệu quả. Việc nâng cao hiệu quả hoạt động sẽ giúp SCIC khẳng định vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam.

5.1. Tầm Nhìn Đến Năm 2030

SCIC cần xác định rõ tầm nhìn và mục tiêu phát triển đến năm 2030, từ đó xây dựng các chiến lược đầu tư phù hợp.

5.2. Định Hướng Phát Triển Bền Vững

Định hướng phát triển bền vững sẽ giúp SCIC không chỉ tối ưu hóa hiệu quả đầu tư mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Kinh tế chính trị (Mã số: 62310102) với đề tài "Nâng cao hiệu quả hoạt động của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước ở Việt Nam" do nghiên cứu sinh Nguyễn Thanh Đoàn thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Nguyễn Chí Hải, hoàn thành năm 2021.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trên phạm vi quốc tế, các công ty đầu tư vốn nhà nước hay Quỹ đầu tư quốc gia (Sovereign Wealth Fund - SWF) đã phát triển qua hơn 5 thập kỷ và gia tăng mạnh về quy mô cũng như số lượng. SWF vừa đảm nhận vai trò cung ứng nguồn vốn dài hạn cho các doanh nghiệp mục tiêu, vừa là công cụ thực hiện các mục tiêu chiến lược, chính sách kinh tế - xã hội của chính phủ. Tuy nhiên, các kết quả thực nghiệm quốc tế về tác động của sở hữu SWF đến hiệu quả doanh nghiệp vẫn chưa có sự thống nhất, đồng thời hầu hết các công trình trước đây chỉ đo lường hiệu quả qua các chỉ tiêu tài chính đơn thuần mà bỏ qua các thước đo trách nhiệm xã hội.

Tại Việt Nam, nhằm tách bạch chức năng quản lý hành chính nhà nước về kinh tế với chức năng kinh doanh của chủ sở hữu vốn nhà nước, Chính phủ đã thành lập Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC). Qua 15 năm hoạt động (2006 - 2020), SCIC đã đạt được nhiều kết quả trong việc tiếp nhận quyền đại diện vốn, thoái vốn và quản lý danh mục đầu tư. Dù vậy, hiệu quả hoạt động đầu tư của SCIC vẫn chịu nhiều ràng buộc từ cơ chế pháp lý, tính minh bạch thông tin còn hạn chế và danh mục đầu tư dài hạn chưa thật sự tối ưu. Luận án được thực hiện nhằm giải quyết khoảng trống về việc đánh giá toàn diện hoạt động của SCIC kết hợp cả hai khía cạnh tài chính và phi tài chính dưới góc độ kinh tế chính trị, so sánh với các SWF phi hàng hóa trên thế giới.

Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu:

• Mục tiêu tổng quát: Phân tích, đánh giá hiệu quả hoạt động đầu tư của SCIC một cách toàn diện trên cả phương diện tài chính và phi tài chính, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước của SCIC.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Xây dựng khung lý thuyết và xác định các tiêu chí đánh giá hiệu quả hoạt động đầu tư của công ty đầu tư vốn nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
  2. Xác định các nhân tố ảnh hưởng đến mức sở hữu và chiến lược đầu tư của SCIC tại các doanh nghiệp mục tiêu ở Việt Nam trong sự so sánh với các SWF trên thế giới.
  3. Đề xuất hệ thống các quan điểm và giải pháp ở cấp độ sở hữu, cấp độ doanh nghiệp (SCIC) và cấp độ quản lý nhà nước nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của SCIC.

Câu hỏi nghiên cứu:

1. Cơ sở lý thuyết nào dùng để đánh giá hiệu quả hoạt động đầu tư của SCIC, và hiệu quả tài chính cũng như phi tài chính của SCIC được đo lường cụ thể qua các tiêu chí nào?
2. Những nhân tố nào tác động đến mức sở hữu của SCIC tại các doanh nghiệp mục tiêu? Chiến lược lựa chọn doanh nghiệp mục tiêu của SCIC có đặc điểm gì và khác biệt như thế nào so với các SWF trên thế giới?
3. Cần thực hiện những giải pháp nào để nâng cao hiệu quả hoạt động của SCIC trong giai đoạn hiện nay?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Hiệu quả hoạt động đầu tư của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) tại Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Tập trung vào SCIC và các doanh nghiệp niêm yết nhận vốn đầu tư từ SCIC tại thị trường Việt Nam; mở rộng khảo sát, đối chiếu với các quỹ đầu tư quốc gia phi hàng hóa tại 4 quốc gia: Singapore (Temasek), Malaysia (Khazanah), Trung Quốc (SASAC, SDIC, CIC) và Pháp.
• Phạm vi nội dung: Đánh giá hiệu quả đầu tư theo hai chiều kích: hiệu quả tài chính (khả năng sinh lời, giá trị thị trường) và hiệu quả phi tài chính (nộp ngân sách/thuế, giải quyết việc làm, tiền lương cho người lao động); quan hệ sở hữu và cơ chế quản trị của SCIC.
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu thực nghiệm được thu thập trong giai đoạn 2008 - 2018; các đề xuất giải pháp có tầm nhìn định hướng đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030 và 2035.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu thực nghiệm trên thế giới

1. Các yếu tố ảnh hưởng đến mức sở hữu và chiến lược đầu tư của SWF:

   • Mục đích và kỳ hạn đầu tư: Kotter và Lel (2011) nhận định hành vi và mục tiêu của SWF không hoàn toàn tường minh do chịu sự điều chỉnh của chính phủ; Chesterman (2008) chỉ ra SWF thường theo đuổi các mục tiêu chiến lược dài hạn hơn so với các quỹ tương hỗ (mutual fund) hay quỹ mạo hiểm (hedge fund); Blundell-Wignall và cộng sự (2008) so sánh SWF với các quỹ hưu trí công và nhận thấy SWF có mục tiêu rộng hơn và ít bị ràng buộc bởi nghĩa vụ chi trả cụ thể trong ngắn hạn. Gangi và cộng sự (2018) phân loại các quỹ theo nguồn gốc tài sản (quỹ dự phòng, quỹ tiết kiệm, quỹ phi hàng hóa) và kết luận các quỹ phi hàng hóa có xu hướng ưu tiên chọn các doanh nghiệp có hiệu quả hoạt động tốt.
   • Áp lực chính trị và thể chế: Shleifer và Vishny (1994), Alsweilem và cộng sự (2015), Knill và cộng sự (2012a) khẳng định quan hệ và áp lực chính trị chi phối mạnh mẽ đến quyết định phân bổ vốn của SWF, chấp nhận sự đánh đổi giữa lợi ích kinh tế và trách nhiệm xã hội. Ngược lại, Avendano và Santiso (2009) cho rằng quyết định đầu tư của SWF không bị chi phối bởi yếu tố chính trị. Kaminski (2016) nghiên cứu SWF Trung Quốc đầu tư vào ngành năng lượng và cơ sở hạ tầng châu Âu; Grira và cộng sự (2018) phân tích 302 doanh nghiệp mục tiêu và 527 khoản đầu tư, nhận thấy xung đột và xu hướng dân chủ tác động rõ nét đến đầu tư của SWF; Candelon và cộng sự (2011), Chhaochharia và Laeven (2009) chỉ ra SWF có xu hướng phân bổ vốn vào các quốc gia có thể chế pháp lý bảo vệ nhà đầu tư vững chắc.
   • Đặc điểm doanh nghiệp mục tiêu: Dyck và Morse (2011), Chhaochharia và Laeven (2008) cho thấy SWF tập trung vào các ngành viễn thông, vận tải, năng lượng, tài chính và nhóm doanh nghiệp có quy mô vốn hóa lớn. Bortolotti và cộng sự (2009), Dewenter và cộng sự (2010) cho rằng SWF có xu hướng nắm giữ cổ phần chi phối để can thiệp quản trị, trong khi Fernandes (2009), Rose (2008) lại chứng minh SWF chỉ nắm giữ tỷ lệ nhỏ (bình quân khoảng 0,74%) và mang tính chất đầu tư thụ động.

2. Tác động từ đầu tư và hiệu quả hoạt động của SWF:

   • Tác động ngắn hạn và dài hạn: Raymond (2008) chia tác động của SWF thành ba nhóm: không tác động, tác động ngắn hạn và tác động dài hạn lên giá trị doanh nghiệp. Kotter và Lel (2011) trên mẫu 417 khoản đầu tư (1980 - 2009) cùng Dewenter và cộng sự (2010) phát hiện phản ứng giá cổ phiếu tăng từ 1,52% đến 2,25% trong ngắn hạn xung quanh sự kiện công bố đầu tư. Megginson và cộng sự (2013), Megginson và Fotak (2015) ghi nhận tác động tích cực ngắn hạn (1-3%) nhưng mức tăng này thấp hơn so với các nhà đầu tư tư nhân (khoảng 5%). Về dài hạn, Knill và cộng sự (2012b), Chhaochharia và Laeven (2009), Park và cộng sự (2018) chỉ ra tỷ suất sinh lời của doanh nghiệp nhận vốn SWF thường có xu hướng giảm sút hoặc biến động kém tích cực hơn mặt bằng chung của thị trường trong khung thời gian 3 - 5 năm.
   • Lợi ích phi tài chính và quản trị: Anderloni và Vandone (2012) nhận thấy các ngân hàng nhận vốn SWF có tỷ lệ an toàn vốn tốt hơn sau khủng hoảng tài chính 2008; Bertoni và Lugo (2014) chỉ ra doanh nghiệp được giảm chi phí hoán đổi rủi ro tín dụng (CDS).

3. Vấn đề minh bạch và cơ chế quản trị của SWF:

   • Aggarwal và cộng sự (2018) chỉ ra tính minh bạch của các SWF còn hạn chế và phụ thuộc vào đặc điểm văn hóa quốc gia; Johnson (2015) nhấn mạnh việc áp dụng Các nguyên tắc Santiago nhằm thúc đẩy trách nhiệm giải trình của SWF. Chen, Harford và Li (2007), Bortolotti và cộng sự (2009), Dinc và Erel (2013), Megginson và cộng sự (2013) ghi nhận các rào cản trong việc thực hiện vai trò giám sát của SWF tại nước ngoài do quy mô nhân sự nhỏ và áp lực chính trị.

Các nghiên cứu thực nghiệm trong nước

• Vị trí và mô hình của SCIC: Nguyễn Đức Thọ và cộng sự (2012) đánh giá SCIC thuộc mô hình quỹ phát triển, có nét tương đồng với SASAC (Trung Quốc) nhưng hướng tới mô hình Temasek (Singapore). Kim, Nam, & Cuong (2010) đề xuất mở rộng vai trò của SCIC và có thể phân nhánh thành SCIC I, SCIC II, SCIC III để quản lý theo vùng miền. Trần Du Lịch (2013), Phạm Phú Quốc (2015) phân tích mô hình quản lý vốn nhà nước tại SCIC và HFIC (Thành phố Hồ Chí Minh).
• Thực trạng quản trị và hiệu quả: Phạm Thị Hương (2016) chỉ ra danh mục của SCIC phân tán ở nhiều doanh nghiệp quy mô nhỏ, gặp khó khăn tài chính, đồng thời vai trò của người đại diện vốn còn lỏng lẻo. Lê Việt Hà (2015), Nguyễn Ngọc Sơn (2012) nhấn mạnh việc SCIC chịu nhiều ràng buộc hành chính, chưa thật sự độc lập như một định chế đầu tư chuyên nghiệp. Bùi Đức Long (2016), Võ Thanh Hà (2016), Ngô Văn Vũ (2016) khuyến nghị SCIC cần tập trung vốn vào các ngành then chốt, ứng dụng công nghệ. Đinh Ngọc Bảo (2016) sử dụng phương pháp nghiên cứu sự kiện trên thị trường chứng khoán; Kubo & Phan (2019) sử dụng dữ liệu bảng giai đoạn 2006 - 2010 cho thấy sở hữu nhà nước dưới dạng SWF có tác động tích cực phi tuyến đến hiệu quả tài chính của doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam. Báo cáo JICA / Dự án Umbrella (2014, 2017) đề xuất các giải pháp giúp SCIC chuyển từ mô hình "Người quản lý" sang "Nhà đầu tư".

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết

1. Khoảng trống về phương pháp định lượng chuyên sâu cho SCIC: Các nghiên cứu tại Việt Nam trước đây chủ yếu dừng ở mức phân tích định tính hoặc thống kê mô tả; một số nghiên cứu định lượng sử dụng mẫu sự kiện rất nhỏ (Đinh Ngọc Bảo, 2016) hoặc bộ dữ liệu đã cũ (Kubo & Phan, 2019) và chưa tách bạch rõ đặc thù sở hữu của SCIC với sở hữu nhà nước nói chung.
2. Khoảng trống về so sánh đối chiếu quốc tế: Chưa có nghiên cứu nào thực hiện so sánh trực tiếp, cùng hệ phương pháp giữa SCIC và các SWF phi hàng hóa tại Singapore, Malaysia, Trung Quốc và Pháp.
3. Khoảng trống về hệ tiêu chí đánh giá hiệu quả toàn diện: Chưa có công trình nào kết hợp đánh giá đồng thời cả chỉ tiêu hiệu quả tài chính và các chỉ tiêu hiệu quả xã hội (nộp thuế, việc làm, tiền lương) của các doanh nghiệp mục tiêu thuộc sở hữu của SWF/SCIC.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án vận dụng một hệ thống các lý thuyết kinh tế học và quản trị học hiện đại kết hợp với quan điểm kinh tế chính trị học Mác - Lênin:

Tên lý thuyết	Nội dung cốt lõi áp dụng trong luận án
Lý thuyết tích tụ và tập trung vốn của C. Mác	Giải thích quy luật vận động, tích tụ tư bản và sự cần thiết phải tập trung nguồn lực tài chính nhà nước để đầu tư vào các ngành then chốt của nền kinh tế.
Lý luận về vai trò kinh tế của Nhà nước	Cơ sở khẳng định vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam; giải quyết yêu cầu tách bạch chức năng quản lý nhà nước và chức năng kinh doanh vốn.
Lý thuyết quyền sở hữu và Người đại diện (Agency Theory)	Phân tích quan hệ ủy quyền giữa nhà nước, ban lãnh đạo SCIC và người đại diện phần vốn nhà nước tại các doanh nghiệp mục tiêu; xung đột lợi ích và chi phí đại diện.
Lý thuyết các bên liên quan (Stakeholder Theory)	Giải thích vì sao SWF/SCIC không chỉ tối đa hóa lợi nhuận cho chủ sở hữu mà phải hài hòa lợi ích xã hội (người lao động, ngân sách, cộng đồng).
Lý thuyết phục vụ (Stewardship Theory)	Xem xét động cơ cống hiến, trách nhiệm xã hội và tính tự chủ của các nhà quản lý doanh nghiệp nhà nước.
Lý thuyết quản lý tài chính & Tối đa hóa tự chủ	Đánh giá cơ cấu vốn, khả năng phân bổ dòng tiền, quản trị rủi ro và mức độ độc lập trong các quyết định giải ngân đầu tư của quỹ.

Hệ thống các tiêu chí đánh giá hiệu quả:

• Hiệu quả tài chính: Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản ($ROA$), Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu ($ROE$), Chỉ số thị giá trên giá trị sổ sách ($PTB$ - Price-to-Book).
• Hiệu quả phi tài chính (xã hội): Thuế hiệu quả ($EFFTAX$ - đo lường đóng góp thuế cho ngân sách), Biến động số lượng lao động ($D_EMP$ - khả năng tạo việc làm), Mức tiền lương bình quân logarit ($LNWAGE$ - đảm bảo thu nhập cho người lao động).

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng theo một quy trình chặt chẽ:

[Khung lý thuyết & Tổng quan nghiên cứu]
[Kết quả thực nghiệm & Giải pháp nâng cao hiệu quả SCIC]

1. Phương pháp nghiên cứu định tính:

   • Sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và phương pháp trừu tượng hóa khoa học để nhìn nhận bản chất kinh tế chính trị của sở hữu nhà nước.
   • Thống kê mô tả, phân tích tổng hợp các văn bản pháp quy, dữ liệu báo cáo tài chính và báo cáo thường niên của SCIC qua các năm.
   • Phương pháp phỏng vấn sâu chuyên gia (Phụ lục 1 và Phụ lục 2) với các câu hỏi mở đối với lãnh đạo SCIC, cán bộ quản lý doanh nghiệp có vốn SCIC, cùng các chuyên gia trong lĩnh vực tài chính và quản lý vốn nhà nước.

2. Phương pháp nghiên cứu định lượng:

   • Hồi quy GMM hệ thống (System GMM): Dùng để phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến mức sở hữu của SWF/SCIC tại các doanh nghiệp mục tiêu, khắc phục hiện tượng nội sinh (endogeneity) và tự tương quan trong dữ liệu bảng.
     • Các biến giải thích: Quy mô doanh nghiệp ($SIZE$), Khả năng sinh lời ($ROA$), Đòn bẩy tài chính ($LEV$), Cơ hội tăng trưởng ($GROW$), Tỷ lệ tiền mặt ($CASH$), Quy mô lao động ($EMP$).
   • Hồi quy phân vị (Quantile Regression): Dùng để đánh giá tác động của mức sở hữu SWF/SCIC đến hiệu quả tài chính ($ROA, ROE, PTB$) và hiệu quả phi tài chính ($EFFTAX, D_EMP, LNWAGE$) của doanh nghiệp mục tiêu ở các phân vị khác nhau (phân vị thấp, trung bình và cao).
   • Nguồn dữ liệu: Dữ liệu bảng thu thập từ cơ sở dữ liệu Thomson Reuters trong giai đoạn 2008 - 2018 của các doanh nghiệp niêm yết có SWF đầu tư tại 5 quốc gia: Việt Nam, Singapore, Malaysia, Trung Quốc và Pháp.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu về công ty đầu tư vốn nhà nước

Chương 1 hệ thống hóa các nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến SWF và SCIC theo 3 nhóm chủ đề: nhân tố ảnh hưởng đến mức sở hữu, tác động của SWF đến hiệu quả doanh nghiệp mục tiêu, và vấn đề minh bạch - quản trị. Tác giả tổng hợp các trường phái tranh luận đối nghịch: một mặt, SWF giúp giảm chi phí vốn và mở rộng thị trường; mặt khác, mục tiêu chính trị và năng lực quản trị hạn chế có thể làm tổn hại giá trị cổ đông thiểu số. Chương này xác định rõ 3 khoảng trống nghiên cứu chính và định hình hướng tiếp cận mới: đánh giá đồng thời cả hiệu quả tài chính và phi tài chính của SCIC trong sự đối sánh với các SWF phi hàng hóa quốc tế.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết về hiệu quả hoạt động công ty đầu tư vốn nhà nước

Chương 2 làm rõ các khái niệm cơ bản về SWF, công ty đầu tư vốn nhà nước tại Việt Nam và doanh nghiệp mục tiêu. Tác giả phân tích sâu sắc các lý thuyết nền tảng (Tích tụ và tập trung vốn của C. Mác; Vai trò kinh tế nhà nước; Lý thuyết đại diện; Lý thuyết các bên liên quan; Lý thuyết phục vụ). Trên cơ sở đó, chương 2 xây dựng khung phân tích toàn diện, chỉ ra mối liên hệ giữa các nhân tố đặc trưng của doanh nghiệp với quyết định phân bổ sở hữu của SCIC, cũng như tác động lan tỏa của SCIC đến hiệu quả tài chính ($ROA, ROE, PTB$) và hiệu quả xã hội ($EFFTAX, D_EMP, LNWAGE$) của các doanh nghiệp mục tiêu.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

Chương 3 trình bày toàn bộ quy trình nghiên cứu, mô hình kinh tế lượng và hệ thống các giả thuyết nghiên cứu.

• Mô hình 1: Sử dụng phương pháp System GMM để ước lượng các yếu tố tác động đến tỷ lệ sở hữu của SWF/SCIC tại doanh nghiệp mục tiêu.
• Mô hình 2: Sử dụng phương pháp hồi quy phân vị để kiểm định tác động của mức sở hữu lên hiệu quả doanh nghiệp theo hai giả thuyết chính:
  • Giả thuyết 1: Tác động của SWF đến hiệu quả doanh nghiệp mục tiêu thể hiện tốt hơn ở những doanh nghiệp có hiệu quả tài chính cao.
  • Giả thuyết 2: Tác động tiêu cực của SWF đến hiệu quả phi tài chính thể hiện rõ hơn ở những doanh nghiệp có hiệu quả phi tài chính quá cao.
• Nguồn dữ liệu bảng 11 năm (2008 - 2018) từ Thomson Reuters được xử lý và kiểm định thống kê nghiêm ngặt.

Chương 4: Phân tích thực trạng hiệu quả hoạt động của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước ở Việt Nam

Chương 4 cung cấp bức tranh thực nghiệm chi tiết về SCIC từ quá trình hình thành, cơ cấu tổ chức, kết quả kinh doanh đến các phân tích kinh tế lượng:

• Kết quả hoạt động của SCIC:
  • Lũy kế giai đoạn 2006 - 2019, SCIC tiếp nhận quyền đại diện vốn tại 1.075 doanh nghiệp với tổng giá trị vốn nhà nước hơn 30.275 tỷ đồng (chiếm khoảng 2% tổng vốn nhà nước tại các doanh nghiệp), trong đó có 24 tổng công ty/tập đoàn và 34 công ty TNHH một và hai thành viên.
  • Tổng thu cổ tức cho nhà nước giai đoạn 2006 - 2019 đạt 38.813 tỷ đồng. Thoái vốn thành công tại 995 doanh nghiệp và bán quyền mua tại 19 doanh nghiệp, giá vốn hơn 11.000 tỷ đồng, thu về hơn 47.000 tỷ đồng.
  • Năm 2020: Doanh thu đạt 7.945 tỷ đồng (115% kế hoạch); Lợi nhuận trước thuế đạt 6.588 tỷ đồng (136% kế hoạch); Lợi nhuận sau thuế đạt 6.197 tỷ đồng; Nộp ngân sách nhà nước đạt 9.337 tỷ đồng (gấp 2,7 lần kế hoạch). Danh mục quản lý còn 147 doanh nghiệp với vốn nhà nước hơn 39.000 tỷ đồng.
• Kết quả ước lượng định lượng:
  • Về nhân tố sở hữu: Khác với các SWF quốc tế như Temasek (Singapore) hay Khazanah (Malaysia) vốn chủ động lựa chọn đầu tư vào các doanh nghiệp quy mô lớn, có lợi nhuận cao và cơ hội tăng trưởng tốt, mức sở hữu của SCIC tại các doanh nghiệp mục tiêu chủ yếu do yếu tố lịch sử tiếp nhận bàn giao vốn chi phối.
  • Về hiệu quả tài chính ($ROA, ROE, PTB$): Hồi quy phân vị cho thấy sự tham gia sở hữu của SCIC có tác động tích cực đáng kể ở các phân vị hiệu quả tài chính cao, chứng minh vai trò hỗ trợ vốn và bình ổn cho các doanh nghiệp đầu ngành (như Vinamilk).
  • Về hiệu quả phi tài chính ($EFFTAX, D_EMP, LNWAGE$): SCIC có đóng góp tích cực vào việc đảm bảo nộp ngân sách nhà nước ($EFFTAX$) và duy trì thu nhập người lao động ($LNWAGE$), tuy nhiên tốc độ gia tăng lao động mới ($D_EMP$) có phần bị kiềm chế do yêu cầu tái cơ cấu và tinh giản bộ máy.
• Đánh giá thành công và hạn chế: Luận án chỉ ra thành công của SCIC trong việc bảo toàn và phát triển vốn, nộp ngân sách lớn; đồng thời chỉ ra hạn chế: tính tự chủ đầu tư còn thấp, vốn chủ yếu là tài sản tiếp nhận chứ không phải dòng tiền tự do để giải ngân dự án mới, sự thiếu vắng cơ chế pháp lý đặc thù cho mô hình công ty đầu tư vốn.

Chương 5: Quan điểm và giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước ở Việt Nam

Chương 5 xây dựng 3 nhóm giải pháp trọng tâm dựa trên đường lối của Đảng, bài học kinh nghiệm quốc tế và kết quả nghiên cứu thực nghiệm:

1. Nhóm giải pháp về sở hữu và chức năng đại diện vốn: Phân loại rõ danh mục doanh nghiệp cần nắm giữ dài hạn (ngành chiến lược) và danh mục cần đẩy mạnh thoái vốn theo giá thị trường; kiện toàn cơ chế tuyển chọn, đánh giá và đãi ngộ đối với Người đại diện vốn nhà nước.
2. Nhóm giải pháp cấp doanh nghiệp SCIC: Nâng cao hiệu quả quản trị tài chính; cân đối hài hòa giữa chỉ tiêu lợi nhuận và trách nhiệm xã hội; chủ động tìm kiếm cơ hội đầu tư dự án mới trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư; phát triển quan hệ hợp tác quốc tế với các SWF trong khu vực.
3. Nhóm giải pháp cấp Nhà nước: Tăng cường tính tự chủ và tự chịu trách nhiệm cho SCIC trong hoạt động giải ngân đầu tư; hoàn thiện khung pháp lý đồng bộ phù hợp với bản chất công ty đầu tư tài chính; làm rõ mối quan hệ quản lý và thẩm quyền giữa SCIC và Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp (CMSC).

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận và khoa học

• Hệ thống hóa và phát triển khung phân tích đánh giá hiệu quả của công ty đầu tư vốn nhà nước (SWF) dưới lăng kính kinh tế chính trị trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Mở rộng lý thuyết đánh giá hiệu quả đầu tư vốn nhà nước bằng việc tích hợp đồng thời hai hệ thống chỉ tiêu: hiệu quả tài chính và hiệu quả phi tài chính (trách nhiệm xã hội, nộp ngân sách, tiền lương, việc làm), khắc phục góc nhìn phiến diện chỉ dựa vào lợi nhuận tài chính của các nghiên cứu trước đây.

Đóng góp về mặt phương pháp tiếp cận

• Luận án xây dựng mô hình kiểm định thực nghiệm kết hợp giữa hồi quy đa biến System GMM (giải quyết triệt để vấn đề nội sinh trong việc xác định các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ sở hữu) và hồi quy phân vị (Quantile Regression) trên bộ dữ liệu bảng kéo dài 11 năm (2008 - 2018) từ Thomson Reuters.
• Thực hiện so sánh thực nghiệm xuyên quốc gia giữa SCIC của Việt Nam với các SWF tiêu biểu tại châu Á (Temasek - Singapore, Khazanah - Malaysia, SASAC/SDIC - Trung Quốc) và châu Âu (Pháp).

Đóng góp về mặt thực tiễn và chính sách

• Cung cấp bằng chứng thực nghiệm rõ ràng về thực trạng sở hữu và hoạt động đầu tư của SCIC: khẳng định sự tham gia của SCIC có tác động nâng cao hiệu quả đối với các doanh nghiệp niêm yết quy mô lớn, đóng góp nguồn thu ngân sách quan trọng và bảo đảm thu nhập cho người lao động.
• Đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện 3 cấp độ (sở hữu, nội tại SCIC, thể chế quản lý nhà nước), tạo cơ sở khoa học giúp các cơ quan quản lý hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực hoạt động của SCIC đến năm 2030, tầm nhìn 2035.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Bộ dữ liệu định lượng thu thập từ Thomson Reuters chỉ giới hạn ở các doanh nghiệp đã niêm yết trên thị trường chứng khoán trong giai đoạn 2008 - 2018, chưa bao quát được toàn bộ các doanh nghiệp quy mô nhỏ và chưa niêm yết mà SCIC đã tiếp nhận bàn giao.
• Tính công khai và minh bạch trong các báo cáo tài chính chi tiết của SCIC còn hạn chế, khiến việc tiếp cận dữ liệu về các danh mục đầu tư chưa niêm yết gặp rào cản nhất định.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng khung thời gian nghiên cứu cập nhật cho giai đoạn sau năm 2018 nhằm đánh giá các biến động mới của thị trường và tác động của đại dịch COVID-19.
• Nghiên cứu sâu hơn về tác động của mô hình Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp (CMSC) đối với vị thế, quyền tự chủ và cơ chế phối hợp trong hoạt động đầu tư của SCIC.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên: Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị cao về mặt phương pháp luận kinh tế chính trị ứng dụng, kỹ thuật xử lý dữ liệu bảng với mô hình System GMM và Hồi quy phân vị, cũng như cách thức xây dựng hệ chỉ tiêu đo lường hiệu quả phi tài chính.
• Đối với các cơ quan quản lý nhà nước (Chính phủ, Bộ Tài chính, CMSC): Cung cấp cơ sở thực nghiệm vững chắc để hoạch định chính sách, hoàn thiện khung pháp lý về quản lý và kinh doanh vốn nhà nước, định vị lại vai trò của SCIC trong tiến trình cổ phần hóa và tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước.
• Đối với Ban lãnh đạo SCIC và các doanh nghiệp có vốn nhà nước: Cung cấp các khuyến nghị thực tiễn về tối ưu hóa danh mục đầu tư, quản trị người đại diện phần vốn và chuẩn hóa chiến lược đầu tư theo chuẩn mực của các quỹ đầu tư quốc gia trong khu vực.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Quỹ đầu tư quốc gia (SWF) và SCIC khác biệt như thế nào so với các quỹ đầu tư tư nhân về mục tiêu và thời hạn đầu tư?

Các quỹ đầu tư tư nhân (như quỹ tương hỗ, quỹ đầu tư mạo hiểm) chủ yếu tập trung vào mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận tài chính trong ngắn và trung hạn. Ngược lại, SWF và SCIC là các định chế thuộc sở hữu nhà nước, theo đuổi các mục tiêu chiến lược dài hạn, phục vụ lợi ích phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia, chấp nhận đầu tư vào các ngành then chốt mà khu vực tư nhân chưa tham gia hoặc đòi hỏi vốn lớn.

2. Những chỉ tiêu phi tài chính nào được luận án sử dụng để đánh giá hiệu quả hoạt động của SCIC và SWF?

Luận án sử dụng 3 chỉ tiêu phi tài chính đại diện cho hiệu quả xã hội:

• $EFFTAX$ (Thuế hiệu quả): Đo lường mức độ đóng góp nghĩa vụ thuế vào ngân sách nhà nước.
• $D_EMP$ (Biến động lao động): Đo lường khả năng tạo mới và duy trì công ăn việc làm.
• $LNWAGE$ (Logarit tiền lương): Đo lường mức độ đảm bảo thu nhập và đời sống cho người lao động tại doanh nghiệp mục tiêu.

3. Kết quả kinh doanh và tái cơ cấu vốn nhà nước nổi bật của SCIC giai đoạn 2006 - 2020 được ghi nhận như thế nào?

• Tiếp nhận quyền đại diện vốn tại 1.075 doanh nghiệp với giá trị vốn nhà nước hơn 30.275 tỷ đồng.
• Thu cổ tức cho nhà nước giai đoạn 2006 - 2019 đạt 38.813 tỷ đồng.
• Thoái vốn tại 995 doanh nghiệp và bán quyền mua tại 19 doanh nghiệp, giá vốn hơn 11.000 tỷ đồng, thu về hơn 47.000 tỷ đồng.
• Năm 2020: Doanh thu đạt 7.945 tỷ đồng, Lợi nhuận sau thuế đạt 6.197 tỷ đồng, nộp ngân sách nhà nước 9.337 tỷ đồng, quản lý danh mục 147 doanh nghiệp với vốn nhà nước hơn 39.000 tỷ đồng.

4. Luận án sử dụng những mô hình kinh tế lượng nào để giải quyết các mục tiêu nghiên cứu định lượng?

Luận án sử dụng hai mô hình kinh tế lượng chính trên dữ liệu bảng (2008 - 2018) từ Thomson Reuters:

• Hồi quy GMM hệ thống (System GMM) để xác định các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ sở hữu của SWF/SCIC tại các doanh nghiệp mục tiêu, khắc phục hiện tượng nội sinh.
• Hồi quy phân vị (Quantile Regression) để kiểm định tác động của mức sở hữu SWF/SCIC lên các thước đo hiệu quả tài chính ($ROA, ROE, PTB$) và phi tài chính ($EFFTAX, D_EMP, LNWAGE$) ở các phân vị khác nhau.

5. Nhóm giải pháp cấp Nhà nước nhằm nâng cao hiệu quả cho SCIC gồm những nội dung trọng tâm nào?

Tăng cường quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm cho SCIC trong các quyết định đầu tư kinh doanh vốn theo cơ chế thị trường; hoàn thiện thể chế pháp lý riêng biệt cho mô hình SCIC; xác lập rõ vai trò nòng cốt của SCIC trong tiến trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước; đồng thời làm rõ mối quan hệ phân cấp, thẩm quyền giữa SCIC và Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp (CMSC).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Thanh Đoàn là công trình nghiên cứu toàn diện và có hệ thống về hiệu quả hoạt động của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) dưới giác độ kinh tế chính trị. Bằng việc kết hợp phương pháp định tính và định lượng hiện đại (System GMM, Hồi quy phân vị) trên bộ dữ liệu bảng so sánh quốc tế giai đoạn 2008 - 2018, luận án đã làm rõ các nhân tố ảnh hưởng đến sở hữu và tác động hai chiều của SCIC lên cả hiệu quả tài chính lẫn hiệu quả xã hội. Hệ thống các quan điểm và giải pháp 3 cấp độ được đề xuất trong luận án có giá trị khoa học và thực tiễn cao, đóng góp thiết thực cho quá trình hoàn thiện thể chế quản trị vốn nhà nước tại Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ CÔNG TY ĐẦU TƯ VỐN NHÀ NƯỚC 1. Các nghiên cứu thực nghiệm nước ngoài về công ty đầu tư vốn nhà nước Công ty đầu tư vốn nhà nước, trên thế giới gọi là Quỹ đầu tư quốc gia (SWF - Sovereign Wealth Fund), qua tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm nước ngoài liên quan đến đề tài, tác giả chia thành ba nhóm nội dung như sau: 1. Các yếu tố ảnh hưởng đến mức sở hữu của SWF tại các doanh nghiệp mục tiêu SWF được sở hữu bởi nhà nước và được hình thành, chịu cách thức quản lý khác so với các quỹ đầu tư tư nhân lớn. Các quỹ này có nhiều khả năng theo đuổi các mục đích phi tài chính như phục vụ các lợi ích mang tính chiến lược tầm quốc gia, phát triển kinh tế và các mục đích tương tự khác.

Mặc dù quy mô ngày càng tăng của các SWF ngụ ý rằng SWF đang trở thành những nhân tố quan trọng trong thị trường tài chính, hành vi và mục tiêu của họ thường không được biết rõ ràng (Kotter và Lel, 2011), do đó vẫn cần nhiều nghiên cứu phân tích xem xét các chiến lược đầu tư này. Về khoảng thời gian đầu tư, trong khi các quỹ mạo hiểm (hedge fund) hoặc các nhà đầu tư quỹ tương hỗ (mutual fund) quan tâm đến việc tối đa hóa lợi nhuận, SWF có khuynh hướng theo đuổi các mục tiêu chiến lược dài hạn (Chesterman, 2008). Blundell-Wignall và cộng sự (2008) nghiên cứu về sự khác biệt giữa SWF và các quỹ hưu trí công chúng. Kết quả cho thấy trong khi các quỹ hưu trí công cộng có các khoản nghĩa vụ được xác định rõ ràng trong dài hạn, SWF có xu hướng có mục tiêu rộng lớn và không có bất kỳ nghĩa vụ cụ thể nào.

Vì vậy, mặc dù cùng có xu hướng đầu tư dài hạn, quỹ hưu trí công chúng có thời hạn đầu tư dài hơn và được xác định rõ hơn so với SWF. 11 Nghiên cứu của Gangi và cộng sự (2018) phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định đầu tư và tác động của SWF phân theo phạm vi và nguồn gốc của tài sản của SWF. Kết quả nghiên cứu cho thấy các quỹ dự phòng (reserve funds), quỹ tiết kiệm (saving funds) và quỹ phi hàng hóa (non-commodity funds) thường có khả năng chọn đầu tư vào các doanh nghiệp có hiệu quả tốt. Ngoài ra, các quỹ tiết kiệm và dự phòng thường thụ động trong việc quản lý các khoản đầu tư, trong khi các quỹ có nhiều mục tiêu và chuyên phục vụ mục đích phát triển của quốc gia thường có tác động tiêu cực đến hiệu quả doanh nghiệp mục tiêu.

Các kết quả này xác nhận sự không tương đồng của SWF về mặt chiến lược đầu tư. Một số nghiên cứu tập trung xem xét các yếu tố liên quan đến chính trị trong các quyết định đầu tư của SWF. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng SWF chịu áp lực chính trị trong việc hỗ trợ các mục tiêu ngắn hạn và trong nước (Shleifer và Vishny, 1994). Do đó, SWF không chỉ có mục đích tài chính (Alsweilem và cộng sự, 2015).

Áp lực chính trị ảnh hưởng đến quá trình ra quyết định của SWF có thể khiến họ đưa ra quyết định đầu tư lệch lạc. SWF hướng đầu tư của họ vào các ngành công nghiệp địa phương nơi nhu cầu xã hội nhạy cảm hơn, do đó họ thừa nhận sự đánh đổi giữa lợi nhuận tài chính và lợi ích xã hội. Bernstein và cộng sự (2013) lập luận rằng đầu tư trong nước cao hơn, đó là một dấu hiệu của sự đa dạng hóa kém. SWF với sự kiểm soát cao hơn bởi các chính trị gia có khả năng tập trung đầu tư nội địa cao hơn so với SWF được kiểm soát bởi các nhà quản lý bên ngoài.

Xu hướng đầu tư nội địa còn rõ hơn đối với các SWF được sở hữu bởi các quốc gia ít dân chủ hơn và kém minh bạch hơn (Chhaochharia và Laeven, 2009). Knill và cộng sự (2012a) thấy rằng quan hệ chính trị đóng một vai trò quan trọng trong các quyết định đầu tư của SWFs. Trong khi đó, Avendano và Santiso (2009) cho rằng các quyết định đầu tư của SWF không bị ảnh hưởng bởi yếu tố chính trị và hiệu quả đầu tư vẫn tốt so với quỹ tương hỗ. Kaminski (2016) nghiên cứu về tầm quan trọng của các khoản đầu tư bởi SWF trong ngành năng lượng trên toàn cầu về khía cạnh chính trị.

Kết quả cho thấy các SWF 12 Trung Quốc rất khác với các nhà đầu tư tư nhân về các khoản đầu tư trong ngành năng lượng và có thể phương hại đến các doanh nghiệp châu Âu. Bằng việc đưa các đại diện SWF Trung Quốc vào ban quản trị doanh nghiệp mục tiêu, Trung Quốc đã có được các thông tin nhạy cảm nhằm chuyển về các doanh nghiệp đối thủ ở Trung Quốc. Hơn nữa, các SWF tạo điều kiện cho Trung Quốc nắm giữ quyền kiểm soát đối với các doanh nghiệp trong ngành năng lượng cũng như các cơ sở hạ tầng, từ đó làm tăng khả năng ảnh hưởng chính trị đến các quốc gia châu Âu. Sử dụng mẫu gồm 302 doanh nghiệp mục tiêu và 527 các khoản đầu tư của SWF, Grira và cộng sự (2018) xem xét ảnh hưởng của rủi ro chính trị (sử dụng 4 khía cạnh) đến các quyết định đầu tư của SWF.

Kết quả cho thấy, các mâu thuẫn và xu hướng dân chủ có ảnh hưởng đáng kể đến đầu tư của SWF, trong khi chất lượng thể chế và sự can thiệp của chính phủ ít có tác động. Ngoài yếu tố chính trị, các yếu tố kinh tế vĩ mô cũng có ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của các quỹ này. Một số SWF đa dạng hóa danh mục đầu tư của họ vào tài sản ở các quốc gia khác khi các quốc gia đó có sự ổn định cao về thể chế và kinh tế. Các tiêu chí đầu tư của SWFs có thể còn khác nhau tùy thuộc tài sản thuộc các quốc gia OECD và không thuộc OECD.

Các quỹ cũng có xu hướng tái đầu tư vào một quốc gia sau lần đầu tiên đầu tư vào quốc gia đó (Candelon và cộng sự, 2011). SWF cũng có xu hướng đầu tư vào các quốc gia có thể chế pháp lý vững chắc (Chhaochharia và Laeven, 2009). Về mặt danh mục ngành đầu tư, nghiên cứu của Dyck và Morse (2011) cho thấy các SWF dù cũng có xu hướng đa dạng hóa tài sản, nhưng tập trung vào các ngành công nghiệp viễn thông, vận tải, năng lượng và đặc biệt là ngành tài chính. Chaaocharia và Leaven (2008) cũng thể hiện quan điểm về danh mục đầu tư kém đa dạng về mặt địa lý và ngành.

Cụ thể, các SWF trong nghiên cứu Chaaocharia và Leaven (2008) tập trung chủ yếu vào ngành dầu mỏ và chỉ tập trung vào các doanh nghiệp có quy mô vốn hóa lớn. 13 Các nghiên cứu cho thấy các kết quả không thống nhất về xu hướng chiến lược quản trị doanh nghiệp mục tiêu. Bortolotti và cộng sự (2009) cho rằng SWF thường muốn nắm giữ cổ phần đủ lớn để trở thành cổ đông kiểm soát trong công ty mục tiêu. Đồng quan điểm này, Dewenter và cộng sự (2010) cho rằng SWF đóng vai trò tích cực trong một số quyết định của các công ty mục tiêu như quản trị các nguồn thu, đề xuất và chọn giám đốc.

Trong khi đó, Fernandes (2009) cho rằng các SWF không có mục tiêu kiểm soát các doanh nghiệp nhận đầu tư vốn, và số tiền đầu tư của SWF chỉ ở mức 0.74% cổ phần doanh nghiệp mục tiêu, quá nhỏ để có thể kiểm soát doanh nghiệp đó. Trong nghiên cứu về đầu tư của SWF ở Mỹ, Rose (2008) cho thấy SWF không thực hiện bất kỳ hành động nào thể hiện mong muốn kiểm soát doanh nghiệp mục tiêu. Về các chiến lược đầu tư liên quan đến giá cổ phiếu, nghiên cứu của Bernstein và cộng sự (2013) thấy rằng tỷ lệ giá trên thu nhập cho các khoản đầu tư trong nước của họ thấp hơn các khoản đầu tư quốc tế của họ. Kotter và Lel (2011) cho rằng SWF có xu hướng đầu tư vào các công ty hoạt động kém, gặp khó khăn về tài chính, đa quốc gia và nằm ở các nước phát triển tài chính.

Fernandes (2009) cho thấy SWF có xu hướng lựa chọn cổ phiếu của các công ty lớn và có lợi nhuận ở các quốc gia có tiêu chuẩn quản trị mạnh với sự giám sát của nhà phân tích cao. Trong khi đó, ngược với các nghiên cứu trên, Avendano và Santiso (2009) cho thấy so với các nhà đầu tư tổ chức khác, SWF ít có khả năng thực hiện đầu tư vào cổ phiếu doanh nghiệp. Các tác động từ đầu tư, hiệu quả hoạt động của SWF Là các thực thể thuộc sở hữu nhà nước, SWF được tổ chức và quản lý theo cách khác với các quỹ đầu tư lớn của khu vực tư nhân. Một mặt, việc các SWF quan tâm đến các mục tiêu chính trị ngoài mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận có thể khiến họ hành động khác với các nhà đầu tư tổ chức khác.

Ví dụ, SWF có thể sử dụng các khoản đầu tư ở nước ngoài để đóng góp cho sự phát triển kinh tế ở nước họ. Để đạt được các mục tiêu chính trị này, SWF có thể ảnh hưởng đến chiến lược của công ty mục tiêu theo cách không phù hợp, nên làm giảm giá trị của công ty mục tiêu. Chẳng 14 hạn, bằng cách mua cổ phần lớn trong các doanh nghiệp mục tiêu, SWF có thể làm giảm quyền lực của cổ đông thiểu số và theo đuổi các lợi ích khác ngoài tối đa hóa hiệu suất danh mục đầu tư. Trong phạm vi SWF sử dụng danh mục đầu tư của họ chủ yếu để đạt được các mục tiêu chính trị và xã hội, có thể kỳ vọng về mối quan hệ ngược chiều giữa giá trị doanh nghiệp và mức sở hữu của SWF.

Mặt khác, SWF có thể có một số ưu thế hơn các loại nhà đầu tư tổ chức khác. SWF có thể tăng hiệu suất và giá trị của các doanh nghiệp mục tiêu bằng cách mở cửa cho các thị trường mới (quốc gia chính phủ sở hữu SWF) và giúp họ tiếp thị sản phẩm tại thị trường quê nhà. Hơn nữa, nhiều SWF, do đặc điểm không quá quan tâm đến khả năng thanh khoản, có thời hạn đầu tư dài hơn nhiều so với các nhà đầu tư truyền thống. Khoảng thời gian đầu tư dài hạn này có thể giúp ích đáng kể cho một số công ty bằng cách nới lỏng các hạn chế tài chính, từ đó cho phép họ thực hiện các khoản đầu tư đầy hứa hẹn với các khoản nghĩa vụ thanh toán trong thời hạn dài hơn.