CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ CÔNG TY ĐẦU TƯ VỐN NHÀ NƯỚC 1. Các nghiên cứu thực nghiệm nước ngoài về công ty đầu tư vốn nhà nước Công ty đầu tư vốn nhà nước, trên thế giới gọi là Quỹ đầu tư quốc gia (SWF - Sovereign Wealth Fund), qua tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm nước ngoài liên quan đến đề tài, tác giả chia thành ba nhóm nội dung như sau: 1. Các yếu tố ảnh hưởng đến mức sở hữu của SWF tại các doanh nghiệp mục tiêu SWF được sở hữu bởi nhà nước và được hình thành, chịu cách thức quản lý khác so với các quỹ đầu tư tư nhân lớn. Các quỹ này có nhiều khả năng theo đuổi các mục đích phi tài chính như phục vụ các lợi ích mang tính chiến lược tầm quốc gia, phát triển kinh tế và các mục đích tương tự khác.
Mặc dù quy mô ngày càng tăng của các SWF ngụ ý rằng SWF đang trở thành những nhân tố quan trọng trong thị trường tài chính, hành vi và mục tiêu của họ thường không được biết rõ ràng (Kotter và Lel, 2011), do đó vẫn cần nhiều nghiên cứu phân tích xem xét các chiến lược đầu tư này. Về khoảng thời gian đầu tư, trong khi các quỹ mạo hiểm (hedge fund) hoặc các nhà đầu tư quỹ tương hỗ (mutual fund) quan tâm đến việc tối đa hóa lợi nhuận, SWF có khuynh hướng theo đuổi các mục tiêu chiến lược dài hạn (Chesterman, 2008). Blundell-Wignall và cộng sự (2008) nghiên cứu về sự khác biệt giữa SWF và các quỹ hưu trí công chúng. Kết quả cho thấy trong khi các quỹ hưu trí công cộng có các khoản nghĩa vụ được xác định rõ ràng trong dài hạn, SWF có xu hướng có mục tiêu rộng lớn và không có bất kỳ nghĩa vụ cụ thể nào.
Vì vậy, mặc dù cùng có xu hướng đầu tư dài hạn, quỹ hưu trí công chúng có thời hạn đầu tư dài hơn và được xác định rõ hơn so với SWF. 11 Nghiên cứu của Gangi và cộng sự (2018) phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định đầu tư và tác động của SWF phân theo phạm vi và nguồn gốc của tài sản của SWF. Kết quả nghiên cứu cho thấy các quỹ dự phòng (reserve funds), quỹ tiết kiệm (saving funds) và quỹ phi hàng hóa (non-commodity funds) thường có khả năng chọn đầu tư vào các doanh nghiệp có hiệu quả tốt. Ngoài ra, các quỹ tiết kiệm và dự phòng thường thụ động trong việc quản lý các khoản đầu tư, trong khi các quỹ có nhiều mục tiêu và chuyên phục vụ mục đích phát triển của quốc gia thường có tác động tiêu cực đến hiệu quả doanh nghiệp mục tiêu.
Các kết quả này xác nhận sự không tương đồng của SWF về mặt chiến lược đầu tư. Một số nghiên cứu tập trung xem xét các yếu tố liên quan đến chính trị trong các quyết định đầu tư của SWF. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng SWF chịu áp lực chính trị trong việc hỗ trợ các mục tiêu ngắn hạn và trong nước (Shleifer và Vishny, 1994). Do đó, SWF không chỉ có mục đích tài chính (Alsweilem và cộng sự, 2015).
Áp lực chính trị ảnh hưởng đến quá trình ra quyết định của SWF có thể khiến họ đưa ra quyết định đầu tư lệch lạc. SWF hướng đầu tư của họ vào các ngành công nghiệp địa phương nơi nhu cầu xã hội nhạy cảm hơn, do đó họ thừa nhận sự đánh đổi giữa lợi nhuận tài chính và lợi ích xã hội. Bernstein và cộng sự (2013) lập luận rằng đầu tư trong nước cao hơn, đó là một dấu hiệu của sự đa dạng hóa kém. SWF với sự kiểm soát cao hơn bởi các chính trị gia có khả năng tập trung đầu tư nội địa cao hơn so với SWF được kiểm soát bởi các nhà quản lý bên ngoài.
Xu hướng đầu tư nội địa còn rõ hơn đối với các SWF được sở hữu bởi các quốc gia ít dân chủ hơn và kém minh bạch hơn (Chhaochharia và Laeven, 2009). Knill và cộng sự (2012a) thấy rằng quan hệ chính trị đóng một vai trò quan trọng trong các quyết định đầu tư của SWFs. Trong khi đó, Avendano và Santiso (2009) cho rằng các quyết định đầu tư của SWF không bị ảnh hưởng bởi yếu tố chính trị và hiệu quả đầu tư vẫn tốt so với quỹ tương hỗ. Kaminski (2016) nghiên cứu về tầm quan trọng của các khoản đầu tư bởi SWF trong ngành năng lượng trên toàn cầu về khía cạnh chính trị.
Kết quả cho thấy các SWF 12 Trung Quốc rất khác với các nhà đầu tư tư nhân về các khoản đầu tư trong ngành năng lượng và có thể phương hại đến các doanh nghiệp châu Âu. Bằng việc đưa các đại diện SWF Trung Quốc vào ban quản trị doanh nghiệp mục tiêu, Trung Quốc đã có được các thông tin nhạy cảm nhằm chuyển về các doanh nghiệp đối thủ ở Trung Quốc. Hơn nữa, các SWF tạo điều kiện cho Trung Quốc nắm giữ quyền kiểm soát đối với các doanh nghiệp trong ngành năng lượng cũng như các cơ sở hạ tầng, từ đó làm tăng khả năng ảnh hưởng chính trị đến các quốc gia châu Âu. Sử dụng mẫu gồm 302 doanh nghiệp mục tiêu và 527 các khoản đầu tư của SWF, Grira và cộng sự (2018) xem xét ảnh hưởng của rủi ro chính trị (sử dụng 4 khía cạnh) đến các quyết định đầu tư của SWF.
Kết quả cho thấy, các mâu thuẫn và xu hướng dân chủ có ảnh hưởng đáng kể đến đầu tư của SWF, trong khi chất lượng thể chế và sự can thiệp của chính phủ ít có tác động. Ngoài yếu tố chính trị, các yếu tố kinh tế vĩ mô cũng có ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của các quỹ này. Một số SWF đa dạng hóa danh mục đầu tư của họ vào tài sản ở các quốc gia khác khi các quốc gia đó có sự ổn định cao về thể chế và kinh tế. Các tiêu chí đầu tư của SWFs có thể còn khác nhau tùy thuộc tài sản thuộc các quốc gia OECD và không thuộc OECD.
Các quỹ cũng có xu hướng tái đầu tư vào một quốc gia sau lần đầu tiên đầu tư vào quốc gia đó (Candelon và cộng sự, 2011). SWF cũng có xu hướng đầu tư vào các quốc gia có thể chế pháp lý vững chắc (Chhaochharia và Laeven, 2009). Về mặt danh mục ngành đầu tư, nghiên cứu của Dyck và Morse (2011) cho thấy các SWF dù cũng có xu hướng đa dạng hóa tài sản, nhưng tập trung vào các ngành công nghiệp viễn thông, vận tải, năng lượng và đặc biệt là ngành tài chính. Chaaocharia và Leaven (2008) cũng thể hiện quan điểm về danh mục đầu tư kém đa dạng về mặt địa lý và ngành.
Cụ thể, các SWF trong nghiên cứu Chaaocharia và Leaven (2008) tập trung chủ yếu vào ngành dầu mỏ và chỉ tập trung vào các doanh nghiệp có quy mô vốn hóa lớn. 13 Các nghiên cứu cho thấy các kết quả không thống nhất về xu hướng chiến lược quản trị doanh nghiệp mục tiêu. Bortolotti và cộng sự (2009) cho rằng SWF thường muốn nắm giữ cổ phần đủ lớn để trở thành cổ đông kiểm soát trong công ty mục tiêu. Đồng quan điểm này, Dewenter và cộng sự (2010) cho rằng SWF đóng vai trò tích cực trong một số quyết định của các công ty mục tiêu như quản trị các nguồn thu, đề xuất và chọn giám đốc.
Trong khi đó, Fernandes (2009) cho rằng các SWF không có mục tiêu kiểm soát các doanh nghiệp nhận đầu tư vốn, và số tiền đầu tư của SWF chỉ ở mức 0.74% cổ phần doanh nghiệp mục tiêu, quá nhỏ để có thể kiểm soát doanh nghiệp đó. Trong nghiên cứu về đầu tư của SWF ở Mỹ, Rose (2008) cho thấy SWF không thực hiện bất kỳ hành động nào thể hiện mong muốn kiểm soát doanh nghiệp mục tiêu. Về các chiến lược đầu tư liên quan đến giá cổ phiếu, nghiên cứu của Bernstein và cộng sự (2013) thấy rằng tỷ lệ giá trên thu nhập cho các khoản đầu tư trong nước của họ thấp hơn các khoản đầu tư quốc tế của họ. Kotter và Lel (2011) cho rằng SWF có xu hướng đầu tư vào các công ty hoạt động kém, gặp khó khăn về tài chính, đa quốc gia và nằm ở các nước phát triển tài chính.
Fernandes (2009) cho thấy SWF có xu hướng lựa chọn cổ phiếu của các công ty lớn và có lợi nhuận ở các quốc gia có tiêu chuẩn quản trị mạnh với sự giám sát của nhà phân tích cao. Trong khi đó, ngược với các nghiên cứu trên, Avendano và Santiso (2009) cho thấy so với các nhà đầu tư tổ chức khác, SWF ít có khả năng thực hiện đầu tư vào cổ phiếu doanh nghiệp. Các tác động từ đầu tư, hiệu quả hoạt động của SWF Là các thực thể thuộc sở hữu nhà nước, SWF được tổ chức và quản lý theo cách khác với các quỹ đầu tư lớn của khu vực tư nhân. Một mặt, việc các SWF quan tâm đến các mục tiêu chính trị ngoài mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận có thể khiến họ hành động khác với các nhà đầu tư tổ chức khác.
Ví dụ, SWF có thể sử dụng các khoản đầu tư ở nước ngoài để đóng góp cho sự phát triển kinh tế ở nước họ. Để đạt được các mục tiêu chính trị này, SWF có thể ảnh hưởng đến chiến lược của công ty mục tiêu theo cách không phù hợp, nên làm giảm giá trị của công ty mục tiêu. Chẳng 14 hạn, bằng cách mua cổ phần lớn trong các doanh nghiệp mục tiêu, SWF có thể làm giảm quyền lực của cổ đông thiểu số và theo đuổi các lợi ích khác ngoài tối đa hóa hiệu suất danh mục đầu tư. Trong phạm vi SWF sử dụng danh mục đầu tư của họ chủ yếu để đạt được các mục tiêu chính trị và xã hội, có thể kỳ vọng về mối quan hệ ngược chiều giữa giá trị doanh nghiệp và mức sở hữu của SWF.
Mặt khác, SWF có thể có một số ưu thế hơn các loại nhà đầu tư tổ chức khác. SWF có thể tăng hiệu suất và giá trị của các doanh nghiệp mục tiêu bằng cách mở cửa cho các thị trường mới (quốc gia chính phủ sở hữu SWF) và giúp họ tiếp thị sản phẩm tại thị trường quê nhà. Hơn nữa, nhiều SWF, do đặc điểm không quá quan tâm đến khả năng thanh khoản, có thời hạn đầu tư dài hơn nhiều so với các nhà đầu tư truyền thống. Khoảng thời gian đầu tư dài hạn này có thể giúp ích đáng kể cho một số công ty bằng cách nới lỏng các hạn chế tài chính, từ đó cho phép họ thực hiện các khoản đầu tư đầy hứa hẹn với các khoản nghĩa vụ thanh toán trong thời hạn dài hơn.