CHƯƠNG I – NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ ĐÀO TẠO VÀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC 1. Các khái niệm chung về Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực 1. Các khái niệm về Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực 1. Khái niệm nhân lực và nguồn nhân lực - Nhân lực là sức lực con người, nằm trong mỗi con người và làm cho con người hoạt động.
Cơ thể con người phát triển thì sức lực đó cũng phát triển theo và đến một mức độ nào đó, con người có sức lao động để tham gia vào quá trình lao động. - Nguồn nhân lực là tổng thể nguồn lực của từng cá nhân con người, là nguồn lực con người có khả năng sáng tạo ra của cải vật chất và tinh thần cho xã hội được biểu hiện thông qua số lượng và chất lượng nhất định tại một thời điểm nhất định. Nguồn nhân lực trong doanh nghiệp bao gồm tất cả nhân lực mà doanh nghiệp đang quản lý và sử dụng. Hiện nay, nguồn nhân lực của doanh nghiệp còn gồm cả những người ở ngoài doanh nghiệp nhưng tham gia vào quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Khái niệm về Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực là hoạt động quan trọng và cần thiết để duy trì và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của tổ chức, là điều kiện quyết định sự tồn tại và khả năng cạnh tranh trong môi trường luôn luôn biến động. - Đào tạo: được hiểu là các hoạt động học tập nhằm giúp cho người lao động có thể thực hiện có hiệu quả hơn chức năng, nhiệm vụ của mình. Đó chính là quá trình học tập làm cho người lao động nắm rõ hơn về công việc của mình để thực hiện công việc tốt hơn nhờ việc học hỏi những kiến thức, kỹ năng, thái độ cần có. - Phát triển nguồn nhân lực: là các hoạt động học tập vượt ra khỏi phạm vi công việc trước mắt của người lao động, nhằm mở ra cho họ những công việc mới dựa trên cơ sở những định hướng tương lai của tổ chức.
So sánh giữa đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Đào tạo Phát triển 1. Tập trung Công việc hiện tại Công việc tuong lai 2. Phạm vi Cá nhân Cá nhân và tổ chức 3. Thời gian Ngắn hạn Dài hạn Khắc phục sự thiếu hụt về 4.
Mục đích Chuẩn bị cho tương lai kiến thức và kỹ năng hiện tại 1. Các loại chương trình đào tạo và phát triển SV: Trần Thị Thơm MSV: 11123746 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 4 GVHD: PGS.TS Vũ Thị Mai - Định hướng lao động: phổ biến thông tin, định hướng và cung cấp kiến thức mới như giải thích cho người lao động về cơ cấu tổ chức và những thông tin khác. - Phát triển kỹ năng: loại hình đào tạo này cần thiết khi người lao động mới cần phải đạt được các kỹ năng cần thiết để thực hiện công việc hoặc các kỹ năng mới khi công việc của họ thay đổi hoặc sự thay đổi vể máy móc, thiết bị, khoa học công nghệ. - Đào tạo an toàn: loại hình đào tạo này giúp ngăn ngừa và giảm bớt tai nạn lao động cho người lao động và để đáp ứng những đòi hỏi của luật pháp.
Trong một số ngành nghề đặc thù, loại hình đào tạo này được thực hiện thường xuyên nhằm đảm bảo an toàn tối đa cho người lao động. - Đào tạo nghề nghiệp: loại hình đào tạo này giúp cho tổ chức tránh khỏi việc lạc hậu về kỹ năng và kiến thức nghề nghiệp. Loại hình này được tiến hành nhằm phổ biến những thay đổi mới nhất về kiến thức và thông tin mới nhất cho người lao động. Một số lĩnh vực đặc thù yêu cầu loại hình đào tạo này gồm: kế toán, y tế, luật, giáo dục… - Đào tạo người giám sát và quản lý: loại hình đào tạo này nhằm giúp các nhà quản lý biết cách ra quyết định, tổ chức và giám sát các hoạt động trong tổ chức.
Loại hình đào tạo này thường chú trọng vào các lĩnh vực: ra quyế định, giao tiếp, giải quyết vấn đề và tạo động lực. Mục tiêu của Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Mục tiêu chung của đào tạo và phát triển nguồn nhân lực là sử dụng tối đa nguồn nhân lực hiện có và nâng qua hiệu quả tính hiệu quả của tổ chức thông qua việc giúp người lao động hiểu rõ hơn về nhiệm vụ, chức năng của mình, nắm vững hơn về công việc của mình. Từ đó họ sẽ có ý thức tốt hơn trong công việc, tự giác về trách nhiệm của bản thân và có khả năng thích nghi cao hơn đối với các công việc trong tương lai. Đối với một doanh nghiệp, công tác đào tạo và phát triển là quan trọng và cần thiết, cần được quan tâm đúng mức vì những lý do sau đây: - Đào tạo và phát triển giúp doanh nghiệp có được những người lao động lành nghề, khả năng thích ứng công việc cao nhắm đáp ứng nhu cầu tồn tại và phát triển của tổ chức.
- Người lao động được thõa mãn nhu cầu học tập, phát triển bản thân để từ đó có sự phát triển nghề nghiệp của họ. Từ đó người lao động cảm thấy được coi trọng và có sự gắn bó với tổ chức hơn. SV: Trần Thị Thơm MSV: 11123746 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 5 GVHD: PGS.TS Vũ Thị Mai - Doanh nghiệp có thể có nguồn nhân lực có chất lượng cao, đáp ứng được sự thay đổi của khoa học công nghệ và yêu cầu ngành nghề. Hay có thể đào tạo và phát triển là chiến lược tạo ra lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp trong môi trường nhiều biến động hiện nay.
Tác dụng của Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực 1. Đối với doanh nghiệp - Nâng cao năng suất lao động, hiệu quả thực hiện công việc. Thông qua việc giúp người lao động nắm vững hơn về những yêu cầu công việc, đào tạo và phát triển giúp kết quả thực hiện tăng lên do việc cải thiện tay nghề và kỹ năng của người lao động. - Giảm bớt sự giám sát vì người lao động qua đào tạo sẽ có ý thức tốt hơn trong công việc, tự giác về trách nhiệm của bản thân trong công việc.
- Nâng cao tính ổn định và năng động của tổ chức nhờ sự thích nghi với công việc cũ và mới của người lao động sau đào tạo. - Duy trì và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Người lao động được đào tạo bài bản sẽ có kiến thức, kỹ năng, thái độ phát triển và phù hợp với công việc. Từ đó nâng cao chất lượng tổng thể nguồn nhân lực của tổ chức.
- Tạo ra được lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp. Đào tạo giúp doanh nghiệp có nguồn nhân lực có chất lượng cao, đáp ứng được sự thay đổi của khoa học công nghệ và yêu cầu ngành nghề. Từ đó, nguồn nhân lực trở thành lợi thế cạnh tranh của tổ chức mà các doanh nghiệp khác khó có thể có được. - Tạo điều kiện cho áp dụng tiến bộ kỹ thuật và quản lý vào doanh nghiệp.
Người lao động được đào tạo sẽ có sự thích ứng với công nghệ và những thay đổi mới. Từ đó, doanh nghiệp sẽ dễ dàng áp dụng tiến bộ kỹ thuật mới vào lao động và quản lý mà không lo ngại sự khó thích nghi của người lao động trong công việc. Đối với người lao động - Tạo sự thích ứng giữa người lao động với công việc hiện tại cũng như tương lai. Người lao động sẽ hiểu rõ về yêu cầu công việc cũng như trách nhiệm của bản thân.
Từ đó họ sẽ có khả năng và kỹ năng thực hiện công việc hiện tại tốt hơn. Đồng thời sẽ thích nghi nhanh chóng hơn đối với công việc trong tương lai. - Tạo ra tính chuyên nghiệp của người lao động. - Tạo ra sự gắn bó giữa người lao động và doanh nghiệp.
Người lao động được thõa mãn nhu cầu học tập, phát triển bản thân để từ đó có sự phát triển nghề nghiệp của họ. Từ đó người lao động cảm thấy được coi trọng và có sự gắn SV: Trần Thị Thơm MSV: 11123746 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 6 GVHD: PGS.TS Vũ Thị Mai bó với tổ chức hơn. - Đáp ứng nhu cầu và nguyện vọng phát triển của người lao động. - Tạo cho người lao động có cách nhìn nhận và cách tư duy mới mẻ trong công việc của họ.
Từ đó họ có thể phát huy tính sáng tạo của mình trong doanh nghiệp. Trình tự xây dựng một chương trình đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Hình 1.1: Trình tự xây dựng một chương trình đào tạo Các quy trình đánh giá được xác định phần nào bởi sự có thể đo lường được các mục tiêu Đánh giá lại nếu cần thiết Xác định nhu cầu đào tạo/phát triển Xác định mục tiêu đào tạo Lựa chọn đối tượng đào tạo Xây dựng chương trình và Lựa chọn hình thức đào tạo 1. Xác định nhu cầu đào tạo Dự tính chi phí đào tạo SV: Trần Thị Thơm MSV: 11123746 Lựa chọn giáo viên đào tạo Đánh giá chương trình đào tạo Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 7 GVHD: PGS.TS Vũ Thị Mai - Xác định nhu cầu đào tạo là xác định ở bộ phận nào, khi nào cần phải đào tạo? Đào tạo loại lao động nào? Bao nhiêu người? Đào tạo kỹ năng nào cho họ? Nhu cầu đào tạo được xác định dựa trên việc phân tích tổ chức; phân tích công việc, nhiệm vụ và phân tích cá nhân người lao động. Phân tích tổ chức: tiến hành bước phân tích này để xem xét mối quan hệ giữa hoạt động đào tạo và phát triển với chiến lược kinh doanh, nguồn lực sẵn có của tổ chức, cũng như thái độ và sự ủng hộ của người lãnh đạo với hoạt động này.
Thông qua việc nghiên cứu cơ cấu tổ chức và kế hoạch nhân lực, tô chức sẽ xác định được loại lao động, số lượng và kiến thức kỹ năng cần đào tạo. Phân tích công việc và nhiệm vụ: tiến hành bước phân tích này để xác định các kiến thức, kỹ năng, thái độ cần có để giúp người lao động thực hiện công việc tốt hơn. Từ đó tổ chức sẽ xác định được loại kiến thức kỹ năng cần đào tạo để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và hiệu quả thực hiện công việc của tổ chức.
