CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG TỰ HỌC MÔN GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH CHO SINH VIÊN HỌC TẬP TẠI TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC HẢI PHÒNG. Lý luận về nâng cao chất lượng tự học môn Giáo dục quốc phòng và an ninh cho sinh viên học tập tại Trường Đại học Hải Phòng. Các khái niệm cơ bản. Trong giáo dục - đào tạo, dạy và học có mối quan hệ biện chứng, tác động qua lại với nhau, trong đó người dạy giữ vai trò chỉ đạo, tổ chức, điều khiển quá trình dạy học.
Dưới tác động sư phạm của người dạy, người học là khách thể tiếp thu một cách có ý thức những tác động đó để tiến hành hoạt động nhận thức của mình. Song đồng thời người học cũng là chủ thể nhận thức, tự giác, tích cực, độc lập tiến hành các hoạt động nhận thức của mình nhằm hoàn thành tốt nhiệm vụ học tập. Lý luận về nhận thức của chủ nghĩa Mác–Lênin cho rằng: việc lĩnh hội các kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo được xem là quá trình phản ánh thế giới khách quan vào trong ý thức của người học. Đó là một quá trình vận động của tư duy sáng tạo, là sự giải quyết mâu thuẫn nội tại, từ chỗ chưa hiểu biết gì đến chỗ hiểu biết, từ chỗ hiểu biết chưa đầy đủ và chính xác đến chỗ hiểu biết đầy đủ và chính xác hơn, từ chỗ chưa có kỹ năng đến chỗ có kỹ năng giải quyết các vấn đề do thực tiễn đặt ra.
Về cơ bản, hoạt động học tập diễn ra theo quy luật nhận thức chung “từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn”, trong đó TH nằm trong quá trình học tập. Lênin với câu nói nổi tiếng: “Học! Học nữa! Học mãi” đã khẳng định ý chí và nghị lực quyết tâm học tập suốt đời. Để làm được điều đó đòi hỏi bản thân người học phải có ý thức TH, học tập phải là nhiệm vụ thường xuyên, được tiến hành bền bỉ, lâu dài, có củng cố, rèn luyện mới đạt hiệu quả cao. Tự học Trong một số giáo trình, tài liệu đã có nhiều tác giả đưa ra các định nghĩa khác nhau về TH, sau đây là một số định nghĩa cơ bản: Chủ nghĩa Mác -Lênin đã khẳng định rằng: TH là hoạt động nhận thức của con người, đó là sự quan sát, nhận thức và bắt chước, được thực hiện dưới hình thức huấn luyện giáo dục, truyền đạt của nhà giáo dục ở xã hội loài người.
Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng tự giáo dục, tự giác học tập có vai trò quan trọng bởi quá trình giáo dục, đào tạo xét đến cùng là nhằm khơi dậy và phát huy sự nỗ lực, tự giác trong giáo dục của người học. Quá trình này không thể đạt kết quả nếu người học không có ý thức nỗ lực học tập, tiếp thu tri thức, biến tri thức nhân loại thành tri thức 8 bản thân. Người nêu rõ: “Lấy TH làm cốt. Do thảo luận và chỉ đạo giúp vào”.
Tức là thực hiện kết hợp cả ba khâu: TH của cá nhân, thảo luận của tập thể và hướng dẫn của người dạy để bổ sung vào quá trình nhận thức, tiếp thu, lĩnh hội tri thức của nhân loại. Theo tác giả Đặng Vũ Hoạt và Hà Thị Đức trong cuốn “Lí luận dạy học đại học” đã đưa ra định nghĩa: “TH là một hình thức tổ chức dạy học cơ bản ở đại học. Đó là một hình thức nhận thức của cá nhân, nhằm nắm vững hệ thống tri thức và kỹ năng do chính người học tự tiến hành ở trên lớp hoặc ở ngoài lớp, theo hoặc không theo chương trình và sách giáo khoa đã được quy định”. Hay tác giả Nguyễn Cảnh Toàn cho rằng TH là tự mình động não, suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ (quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp.) và có khi cả cơ bắp (khi phải sử dụng công cụ) cùng các phẩm chất của mình, rồi cả động cơ, tình cảm, cả nhân sinh quan, thế giới quan (như tính trung thực, khách quan, có chí tiến thủ, không ngại khó, ngại khổ, kiên trì, nhẫn nại, lòng say mê khoa học, ý chí muốn thi đỗ, biến khó khăn thành thuận lợi,…) để chiếm lĩnh một lĩnh vực hiểu biết nào đó của nhân loại, biến lĩnh vực đó thành sở hữu của mình.
Theo Phạm Viết Vượng, TH là hình thức học ngoài giờ lên lớp bằng nỗ lực cá nhân theo kế hoạch học tập chung và không có mặt trực tiếp của giáo viên. Còn theo quan điểm dạy học tích cực, bản chất của học là TH, nghĩa là người học luôn là chủ thể nhận thức, tác động đến nội dung học một cách tích cực, tự lực, chủ động và sáng tạo để đạt được mục tiêu học tập. Hay nói cách khác, không ai học hộ cho người học được, vì thế muốn học được phải TH. Theo đó việc học chỉ có hiệu quả khi người học ý thức được việc học từ đó có động cơ, ý chí và quyết tâm để vượt qua những khó khăn, trở ngại trong học tập.
TH là một quá trình chủ thể nhận thức tác động một cách tích cực, chủ động và sáng tạo vào đối tượng học nhằm chuyển hoá chúng thành tài sản riêng, làm cho chủ thể thay đổi và phát triển. Đặc điểm cơ bản quan trọng không thể thiếu của TH là: ý thức tự giác và sự kiên trì cao, tích cực, độc lập trong suy nghĩ và sáng tạo của người học trong học tập. TH là sự tích cực, tự lực, chủ động của chủ thể nhận thức trong hoạt động học, quá trình TH do người học thực hiện. Trên cơ sở các cách tiếp cận trên, chúng tôi quan niệm: TH là quá trình của cá nhân người học diễn ra một cách tự giác, tích cực, độc lập, chủ động trong chiếm lĩnh tri thức, chuyển hóa tri thức thành kiến thức riêng của bản thân nhằm đạt được mục đích của mình.
TH chính là hình thức học tập độc lập của người học nhằm lĩnh hội, củng cố và 9 vận dụng các kiến thức, kỹ xảo, kỹ năng. TH có những đặc điểm nổi bật sau đây: Là một hình thức tổ chức dạy học mang tính chất cá nhân; người học tự tổ chức quá trình nhận thức của mình, thể hiện tính tự giác, tích cực độc lập, sáng tạo của bản thân; người dạy giữ vai trò chỉ đạo, định hướng, song không trực tiếp can thiệp vào quá trình tự lĩnh hội của người học; TH giúp cho người học củng cố, mở rộng, đào sâu, hệ thống hóa, khái quát hóa kiến thức, rèn luyện kỹ xảo, tư duy độc lập, sáng tạo, vận dụng vào giải quyết các nhiệm vụ thực tiễn. Tự học môn Giáo dục quốc phòng và An ninh. Dựa trên những khái niệm về TH và quá trình quan sát, thực hiện nội dung, chương trình môn học, chúng tôi quan niệm: TH môn GDQP&AN là hình thức học tập độc lập, sáng tạo của SV nhằm lĩnh hội, củng cố và vận dụng các kiến thức, kỹ xảo, kỹ năng môn GDQP&AN vào thực tiễn.
Thực hiện tốt hình thức TH môn GDQP&AN sẽ giúp cho SV nắm chắc nội dung học tập, đồng thời hình thành cho SV phương pháp giải quyết vấn đề và nề nếp TH để tiếp tục phát triển việc TH, tự rèn trong thực tiễn công tác sau này. Trong TH môn GDQP&AN có thể được tiến hành dưới nhiều hình thức như tự xử lý thông tin của bài giảng; Tự đọc sách, tài liệu tham khảo; Tự nghiên cứu, rèn luyện, hình thành kỹ năng, kỹ xảo sử dụng vũ khí trang bị kỹ thuật quân sự; TH thông qua các phương tiện kỹ thuật hiện đại; Tự chuẩn bị tham gia các hoạt động dạy học GDQP&AN khác. TH là hình thức dạy học cơ bản, phổ biến, là khâu then chốt để SV chuyển hóa những kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm hoạt động GDQP&AN được truyền thụ thành kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm của bản thân. Tổ chức và tiến hành tốt hoạt động TH là điều kiện bảo đảm để những kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm SV tích lũy được được củng cố, khắc sâu bền vững.
Do, vậy TH là một bộ phận không thể tách rời của quá trình dạy học GDQP&AN. TH môn GDQP&AN có một số đặc điểm nổi bật sau: Thứ nhất, TH môn GDQP&AN là một hình thức hoạt động nhận thức mang đậm sắc thái cá nhân. Trong đó người học tự tổ chức quá trình nhận thức của mình một cách độc lập sáng tạo để thực hiện tốt việc tiếp thu kiến thức, xử lý và tích luỹ kiến thức, cũng như rèn luyện các kỹ xảo, kỹ năng hoạt động thực tiễn và phát triển tư duy sáng tạo. Nhờ có TH mà SV phát huy được vai trò “nội lực” của chủ thể, biến được tri thức của nhân loại thành tài sản riêng của mình.
10 Thứ hai, TH có mối quan hệ chặt chẽ với các hình thức tổ chức dạy học môn GDQP&AN khác, thâm nhập vào tất cả các hình thức tổ chức dạy học khác. Ngày nay, trong thời đại thông tin, để SV có khả năng đáp ứng được yêu cầu của sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc. Thứ ba, TH môn GDQP&AN của SV có những điểm khá đặc thù. Cụ thể là điều kiện TH môn GDQP&AN của SV tiếp cận với môi trường quân đội gắn liền với việc thực hiện các hoạt động, nền nếp, chế độ của quân đội nên “TH môn GDQP&AN” của SV không đơn thuần là sự tự động não, suy nghĩ, sử dụng các phương pháp, phương tiện, để chiếm lĩnh tri thức quân sự, hình thành kĩ năng, kĩ xảo chiến đấu mà còn là hình thành các phương pháp, tác phong người lính, rèn luyện ý thức tổ chức, lối sống kỉ luật quân đội.
Thứ tư, TH môn GDQP&AN của SV có nội dung, phương pháp, cách thức tiến hành được định hình tương đối rõ ràng. SV các trường đại học, cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp đều phải thực hiện chương trình giáo dục quốc phòng an ninh bắt buộc do Bộ GD&ĐT qui định, bao gồm các học phần đường lối quân sự của Đảng, Nhà nước, công tác giữ gìn trật tự chính trị, an toàn xã hội, các văn bản luật, đấu tranh phòng chống diễn biến hòa bình, bạo loạn lật đổ,. Các kiến thức, kỹ năng quân sự về vũ khí bộ binh, các tư thế động tác bắn súng tiểu liên AK, chiến thuật từng người trong chiến đấu,. Bảo đảm cho người học có những kiến thức cơ bản, giáo dục tinh thần yêu nước, truyền thống dựng nước và giữ nước, lòng tự hào, tự tôn dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý thức tự giác trong thực hiện nhiệm vụ Quốc phòng An ninh, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.