Chương I THU VIEN TRUONG CAO DANG VAN HOA NGHE THUAT VIET BAC VỚI CÔNG TÁC PHỤC VỤ BẠN ĐỌC 1. Cơ sở lý luận của công tác phục vụ bạn đọc 1. Khái niệm công tác phục vụ bạn đọc và các vấn đề liên quan 1. Khái niệm bạn đọc Để hiểu rõ về khái niệm công tác phục vụ bạn đọc, trước hết ta tìm hiểu về khái niệm bạn đọc (hay còn gọi là người đọc hoặc người dùng tin), Khái niệm “bạn đọc” có rất nhiều định nghĩa khác nhau: Theo chữ Hán “người đọc” gọi là “độc giả”.
Theo Đại từ điển Tiếng Việt của tác giả Nguyễn Như Ý thì: “Độc” là “Đọc”, “giả” là “người”, “độc giả” là “người đọc sách báo” [30, tr. Theo Từ điển giải nghĩa Thư viện học và tin học Anh - Việt, thì giải thích “người đọc” là “người sử dụng thư viện” (Library user). Theo từ điển tiếng Việt của Nhà xuất bản Khoa học xã hội và Trung tâm Từ điển học (năm 1994) thì “Bạn đọc” là “Người đọc sách, báo trong quan hệ với tác giả, nhà xuất bản, cơ quan báo chí, thư viện”. Ngày nay, trên thế giới ở các thư viện và các cơ quan thông tin người ta thường gọi “người đọc” hay "bạn đọc” với nhiều thuật ngữ khác nhau: Information user (người dùng tin), library user (người sử dụng thư viện), client (khách hàng), user (người dùng).
“Bạn đọc ”có nhiều cách gọi khác nhau nhưng tựu trung lại thì bản chất của chúng là giống nhau, cùng dùng để chỉ người đến thư viện để sử dụng tài liệu hoặc tìm kiếm thông tin cho mục đích làm việc hoặc giải trí. Trong luận văn này, chúng tôi sử dụng thuật ngữ “bạn đọc” mang ý nghĩa chung cho tất cả các thuật ngữ nói trên 14 Ban doc là yếu tố cơ bản của bất kì một cơ quan thông tin, thư viện nào. Thuật ngữ “bạn đọc” dùng để chỉ cá nhân hay tập thể sử dụng thư viện đã được thư viện ghỉ nhận trong hồ sơ đăng ký bạn đọc của thư viện. Bạn đọc theo nghĩa thông thường là người có nhu cầu đọc và sử dụng tài liệu trong thư viện đề thỏa mãn nhu cầu tin của mình.
Tom lai “bạn đọc” chính là đối tượng phục vụ chủ yếu của bất kỳ loại hình hay hệ thống thư viện nào họ chính là người tham gia vào hoạt động thư viện và sử dụng các tài liệu có trong thư viện đề thỏa mãn nhu cầu thông tin cho bản thân. Khải niệm công tác phục vụ bạn đọc Bên cạnh các hoạt động chủ yếu của thư viện như bổ sung tài liệu, xử lí kĩ thuật tài liệu, xây dựng bộ máy tra cứu, tô chức lưu trữ tài liệu v. cần phải có một hoạt động để giúp tài liệu đến tay người đọc đó là công tác phục vụ bạn đọc. Hiện nay có một số định nghĩa khác nhau về công tác bạn đọc như sau: - Theo tác giả Phan Văn “Công tác độc giả (bạn đọc) là nghiên cứu mối quan hệ giữa sách và con người trên cơ sở tâm lý học, giáo dục học và xã hội học cụ thể.
Công tác bạn đọc nghiên cứu mối quan hệ giữa cung và cầu trong công tác thông tin - thư viện - thư mục vẻ tài liệu sách báo trong các ngành khoa học và các lĩnh vực của nền kinh tế quốc dân. Công tác bạn đọc nghiên cứu hình thức,phương pháp tuyên truyền sách và hướng dẫn đọc sách, tổ chức phục vụ và thoả mãn nhu cầu, hứng thú đọc sách của độc giả trong. thư viện và ngoài thư viện. Công tác độc giả là thước đo hiệu quả luân chuyển tài liệu sách báo và tác dụng của nó trong đời sống xã hội [24, tr.
6-7] - Theo “Cẩm nang nghề thư viện”, tác giả Lê Văn Viết có định nghĩa “Công tác phục vụ bạn đọc là hoạt động của thư viện nhằm tuyên truyền và 15 đưa ra phục vụ các dạng tài liệu hoặc bản sao của chúng, giúp đỡ người tới thư viện trong việc lựa chọn và sử dụng tài liệu đó. Công tác này được xây dựng trên sự kết hợp các quá trình liên quan chặt chẽ với nhau của việc phục vụ thư viện, phục vụ thông tin, tra cứu” [27, tr. 370] Kế thừa các định nghĩa đã có, theo chúng tôi, công ứác bạn đọc là một loại hoạt động đặc thù của thư viện, có mục đích thỏa mãn và phát triển nhu cầu, hứng thú của bạn đọc về tài liệu (dưới nhiều hình thức khác nhau). Để đạt được mục tiêu này thư viện phải dựa trên việc sử dụng các phương tiện như bộ máy tra cứu, nguồn lực thông tin, sản phẩm thông tin-thư viện, và các nguồn lực khác đề phục vụ nhu cầu bạn đọc dưới các hình thức khác nhau như tuyên truyền, hướng din dé ban doc có thể sử dụng tốt nhất tài nguyên của thư viện phục vụ cho nhu cầu của mình.
Bên cạnh đó đề có thể thỏa mãn nhu cầu bạn đọc thì thư viện còn cần nghiên cứu nhu cầu tin của bạn đọc nữa Để đánh giá hiệu quả phục vụ của một thư viện, một trong những tiêu chí cốt lõi là người ta xem thư viện đó có phục vụ tốt nhu cầu của bạn đọc hay không. Một thư viện nếu thực hiện tốt công tdc ban đọc có nghĩa là bạn đọc được thỏa mãn nhu cầu và vì thể có hứng thú hơn với việc sử dụng thư viện và vì vậy tài liệu trong thư viện được luân chuyển nhiều lần do đó công tác bạn đọc còn là thước đo hiệu quả luân chuyển tài liệu nữa. Khi công tác bạn đọc của thư viện thực hiện tốt có nghĩa là trực tiếp thỏa mãn nhu cầu của bạn đọc, giúp họ nâng cao tri thức, tạo ra các sản phẩm. phục vụ cho xã hội do đó có thể nói công tác bạn đọc có tác dụng góp phần vào sự phát triển xã hội Trong luận văn này chúng tôi sử dụng thuật ngữ “Công tác phục vụ bạn đọc” có nghĩa là “công tác bạn đọc” như đã giải thích ở trên.
Như cầu đọc Nhu cầu đọc bắt nguồn từ nhu cầu muốn tìm hiểu tri thức thông qua sách báo hoặc các dạng tài liệu khác. Nhu cầu đọc của bạn đọc chính là khởi nguồn cho hoạt động của thư viện, bởi nếu không có bạn đọc thì sự tồn tại của thư viện là vô nghĩa. Bạn đọc của thư viện là người có nhu cầu đọc, họ sử dụng thư viện để thỏa mãn nhu cầu đọc của mình vì các mục đích khác nhau. Nội dung của công tác phục vụ bạn đọc 1.
Hướng dẫn bạn đọc khai thác tài liệu Hướng dẫn bạn đọc khai thác tài liệu tại thư viện là một phần quan trọng của công tác phục vụ bạn đọc (viết tắt là CTPVBĐ). Bất cứ bạn đọc nào khi mới vào thư viện để mượn và sử dụng được tài liệu cũng như các sản phẩm và dịch vụ của thư viện cũng cần phải được sự hướng dẫn của cán bộ thư viện về các cách thức dé tim kiếm tài liệu. Hiện nay, tại các thư viện hầu hết đều tổ chức hướng dẫn bạn đọc khai thác tài liệu dưới hai hình thức đó là hướng dẫn tìm tài liệu theo phương thức truyền thống và hướng dẫn tra cứu tài liệu điện tử - tra cứu trực tuyến. * Tra cứu tài liệu theo phương thức truyền thống: là bạn đọc có thể tìm tài liệu dựa vào các hệ thống mục lục có trong thư viện.
Trong thư viện thì mục lục phân loại và mục lục chữ cái là hai loại mục lục được bạn đọc hay sử dụng nhất. ~ Mục lục phân loại: được sắp xếp theo môn loại tri thức của các bảng, phân loại hiện đang sử dụng. Mỗi môn loại tri thức được chia theo các ngành. hep, trong mỗi ngành hẹp lại được chia theo vần chữ cái tên tài liệu.
Mục lục phân loại có khả năng tập hợp những tài liệu cùng đề cập về một nội dung vào. một chỗ nên khi bạn đọc không tìm thấy tài liệu mình cần, thì có thể dễ dàng. tìm các tài liệu khác tương tự. Hoặc trong quá trình tìm tài liệu có thể thấy 17 nhiều tài liệu khác phù hợp hơn với nhu cầu của mình.
Các tủ mục lục giúp bạn đọc tìm kiếm tài liệu theo các ngành khoa học. Bạn đọc muốn tìm tài liệu theo chuyên ngành thì tra tìm tại tủ mục lục phân loại. Sau khi tra cứu, bạn đọc đặt hộp phích vào tủ mục lục đúng vị trí ban đầu. - Muc luc chit cdi: là mục lục mà trong đó, các ô phiếu miêu tả tài liệu được sắp xếp theo trật tự chữ cái tên sách hoặc tên tác giả, các tác giả tập thể và nhan đề tài liệu.
Cấu tạo của mục lục chữ cái được xác định bởi thứ tự vần chữ cái và theo những quy tắc sắp xếp các phiếu mô tả. Muốn tìm một tên sách hay một tác giả đã biết, bạn đọc sẽ tìm đến mục lục chữ cái ở ô phích thích hợp theo vần chữ cái từ A đến Z theo quy tắc chung về ngôn ngữ là những từ bắt đầu của tên tác giả hoặc tên sách. * Hướng dẫn tra cứu tài liệu điện tử - tra cứu trực tuyến: là hướng dẫn bạn đọc tra tìm, khai thác tài liệu bằng cách tra cứu các mục lục truy nhập công cộng trực tuyến (OPAC) hoặc tra cứu các cơ sở dữ liệu (viết tắt là CSDL) và tài liệu điện tử trên máy tính có nối mạng LAN hoặc mạng internet Để tra cứu CSDL bạn đọc có thể có nhiều cách lựa chọn như: Tra cứu CSDL Online (Tra cứu chung); tra cứu CSDL theo bộ sưu tập; tra cứu CSDL theo kho tài liệu; tra cứu CSDL Báo - Tạp chí; tra cứu CSDL Địa chí. Còn nếu bạn đọc muốn tra cứu tài liệu điện tử thì có thể tìm các loại tài liệu như CSDL toàn văn; luận văn - luận án.
Tuyên truyền, giới thiệu tài liệu Tuyên truyền, giới thiệu tài liệu luôn được coi là hoạt động hết sức quan trọng của bất cứ một thư viện nào. Bởi vì, qua công tác này ngoài việc tuyên truyền về công tác thư viện nó còn giúp thư viện xác định được vai trò và vị trí của thư viện trong các thiết chế văn hóa xã hội, đồng thời với công tác tuyên truyền, giới thiệu tài liệu sẽ thu hút được bạn đọc tới thư viện nhiều 18 hơn, giúp họ biết được hiện thư viện đang có những loại tài liệu nào, và có những tài liệu nào mới được thư viện bé sung tạo điều kiện cho bạn đọc tiếp cận một cách nhanh nhất, nhiều nhất với vốn tài liệu của thư viện. Hơn nữa, các hình thức và phương pháp này còn góp phần hình thành hứng thú, nhu cầu đọc tài liệu của bạn đọc.